Een bezoek aan Vlissingen is niet compleet zonder een wandeling over de boulevard waarbij je uitkijkt over het strand, een zestiende-eeuwse stadspoort en... een standbeeld van Michiel de Ruyter. Hoog op zijn sokkel, zijn hoofd permanent bedekt met meeuwenpoep, kijkt het bronzen beeld uit over zee. Maar wie was Michiel de Ruyter – en waarom is er kritiek op zijn status als zeeheld?

Wie was Michiel de Ruyter?

Michiel Adriaenszoon de Ruyter werd op 24 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn vader was zeeman en al op jonge leeftijd koos ook Michiel voor een leven op zee. Op zijn elfde ging hij voor het eerst als bootjongen mee op een schip; rond zijn vijftiende voer hij al uit op een oorlogsschip. Zijn loopbaan op zee was veelzijdig: hij was stuurman op een walvisvaarder, kapitein van een oorlogsschip en had de leiding op een koopvaarder. Hij bezocht onder andere Spitsbergen, Marokko en de Caraïben.

Zijn heldenstatus verwierf De Ruyter tijdens de Eerste Engels-Nederlands Oorlog (1652-’54), nadat hij werd opgeroepen om als commandant mee te vechten met de vloot van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Op 23 augustus 1652 zorgde Michiel de Ruyter voor de eerste Nederlandse overwinning in die oorlog, toen hij admiraal George Ayscue van het Engelse Gemenebest versloeg tijdens de Zeeslag bij Plymouth.

Nog ruim twee decennia zou Michiel de Ruyter, die het uiteindelijk schopte tot de hoogste rang van admiraal, actief zijn op zee. Hij vocht in tientallen zeeslagen en meerdere oorlogen, waaronder in het Rampjaar 1672, en verdedigde zeeroutes die van belang waren voor de Nederlandse handel. Met elk succes groeide zijn reputatie als kundig strateeg.

In 1676 werd De Ruyter geraakt door een kanonskogel tijdens de Slag bij Agosta, een conflict tussen een Franse en een Nederlands-Spaanse vloot over Sicilië. Hij verloor een voet en een been, en overleed zes dagen later – op zee – aan wondkoorts.

Rol in het slavernijverleden

Zo’n 350 jaar na zijn dood wordt Michiel de Ruyter nog steeds herdacht met standbeelden, straatnamen en liedjes. Daarop is tegenwoordig ook kritiek. De Ruyter leefde in een tijd waarin de Republiek – grotendeels dankzij kolonialisme en slavenhandel – extreem rijk werd. Welke rol speelde Michiel de Ruyter hierin?

Op die vraag bestaat geen simpel antwoord, benadrukt maritiem historicus Gerhard de Kok. ‘Als je mij zou vragen om met argumenten te komen die Michiel de Ruyter vrijpleiten van betrokkenheid bij slavenhandel, kan ik die geven. Maar ik kan net zo makkelijk argumenten geven die hem er medeplichtig aan maken.’

Dat komt omdat de betrokkenheid van De Ruyter vooral indirect was, legt De Kok uit. Zo handelde hij een tijd in tabak, een product dat vaak geoogst werd door slaafgemaakten, in het Caraïbisch gebied. Ook bevrijdde De Ruyter in West-Afrika forten van de Engelsen die later gebruikt werden voor de slavenhandel.

Was Michiel de Ruyter een held?

‘Maakt dat hem schuldig? Daar denken mensen verschillend over,’ zegt De Kok. ‘Er zijn geen bewijzen dat De Ruyter zelf slavenhandelaar was. Wel beschermde hij de Nederlandse belangen in de zeventiende eeuw. In die zin maakte hij onderdeel uit van een systeem waarin het belang van slavenhandel groeide – en hij verdedigde dat systeem.’

Volgens de historicus was De Ruyter een groot zeeman en een belangrijke vlootvoogd; toch vermijdt hij liever het etiket ‘held’. ‘Het beschouwen van historische figuren als helden is problematisch,’ legt hij uit. ‘Dat gebeurde veel in de negentiende eeuw om het nationalistische verhaal van Nederland te vertellen, maar wordt tegenwoordig niet veel meer gedaan – zeker niet door historici.’

Headshot of Myrthe Prins
Myrthe Prins
Online redacteur National Geographic

Myrthe Prins werkt al ruim tien jaar als journalist – ze schreef reisverhalen voor Traveler, was verslaggever voor de PZC en interviewde tal van onderzoekers voor haar wetenschapsrubriek in National Geographic Magazine. Naast haar werk als online redacteur schrijft ze poëzie en proza, leert ze nieuwe talen en helpt ze haar team ontsnappen uit escape rooms.