پایه نــهـــم ( سوالات متن)
سوالات متن فصل اولدرس 1                
1-جایگاه زمین درفضا را بیان کنید؟
زمین ما بخش کوچکی از  منظومه خورشیدی است؛ منظومه ای متشکل از یک ستاره به نام خورشید و اجرام آسمانی متعدد که در مدارهای پیرامون آن میگردند.
2-منظومه شمسی دارای چند سیاره است؟ واین سیارات به چند دسته تقسیم شده اند؟ بیان کنید.
منظومه خورشیدی دارای هشت سیاره است؛ چهار سیارهٔ نزدیک به خورشید، که سطوح سنگی و جامد دارند و به آنهاسیاره های درونی میگویند.مانند: تیر، ناهید، زمین ومریخ.
 چهار سیاره دورتر که از گازهای مختلف تشکیل شده اند و سیارههای بیرونی نامیده میشوند.مانند:مشتری، زحل، اورانوس و نپتون
3-درمیان چهارسیاره درونی زمین چه تفاوتی با سیارات دیگر دارد؟ زمین سومین وبزرگترین سیاره درونی است. تنها سیاره ای که درآن امکان زیست وجود دارد. تنها سیاره ای که درآن آب مایع وجود دارد.
4-فاصله زمین تا خورشیدچقدراست؟150.000.000کیلومتر
5-دانشمندان عمرزمین ومنظومه خورشیدی را چقدر تخمین زده اند؟حدود4.5میلیارد سال
6-سرچشمه اصلی نور وگرما وانرژی زمین کجاست؟ خورشید
7-بزرگی خورشیدرا با زمین مقایسه کنید.
قطر خورشید حدود 109 برابر قطر زمین و جرم آن 33هزار برابر جرم زمین است.
8-ستاره خورشید درکدام کهکشان قراردارد؟کهکشان راه شیری
9-مساحت کره زمین......510میلیون کیلومترمربع ...است.
10-منظوراز موقعیت مکانی یک پدیده چیست؟ یعنی مکان دقیق قرارگرفتن آن پدیده در روی کره زمین
11-جغرافی دانان برای تعیین موقعیت مکانی پدیدها چه ابداعی کرده اند؟ خطوط و تقسیماتی را ابداع کرده اند.
12-منظوراز مدارها چیست و چگونه درجه بندی شده اند؟
در فاصله مساوی از دو قطب شمال و جنوب، می توانیم یک دایره بزرگ را به دور زمین تصور کنیم. این دایرهٔ بزرگ، استوا نام دارد. دایره های دیگری در هر دو نیمکره به موازات استوا رسم شده اند که به آنها مدار میگویند. هرچه به قطب شمال یا جنوب نزدیک میشویم، این دایره ها کوچکتر میشوند. مدار استوا (مدار مبدأ) صفر درجه است. بقیه مدارها بین 0تا  90درجه شمالی یا جنوبی درجه بندی شده اند.
13-منظوراز نصف النهارها چیست وچگونه درجه بندی شده اند؟
نصف النهارها نیم دایره های فرضی هستند که از قطب شمال تا قطب جنوب کشیده شده اند و طول مساوی دارند. برای درجه بندی نصف النهارها، نصف النهاری را که از رصدخانه «گرینویچ» در شهر لندن عبور میکند به عنوان نصف النهار مبدأ انتخاب کرده اند. نصف  النهار مبدأ و امتداد آن در سوی دیگر کره، زمین را به دو نیمکره مساوی شرقی و غربی تقسیم کرده است. نصف النهار مبدأ، صفر درجه و نصف  النهارهای دیگر از 0تا 180درجه غربی و  180درجه شرقی درجه بندی شده اند.
14-علت درجه بندی نصف النهارها به180 درجه شرقی ویا غربی چیست؟ زیرا محیط زمین 360درجه است
 
15-منظوراز مختصات جغرافیایی یک نقطه چیست؟
هر نقطه از کره زمین روی یک مدار و یک نصف النهار مشخص قرار دارد که به آنها مختصات جغرافیاییآن نقطه میگویند.
16-چگونه طول وعرض جغرافیایی یک مکان را به دست می آوریم؟
ما با داشتن  شبکه مدارها و نصف النهارها میتوانیم طول و عرض جغرافیایی هر مکان یا مختصات جغرافیایی آن را به دست بیاوریم.
18- طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی را تعریف کنید.
طول جغرافیایی هر مکان عبارت است از فاصله آن مکان با نصف النهار مبدأ برحسب درجه. عرض جغرافیایی هر مکان عبارت است از فاصله آن مکان با مدار استوا برحسب درجه.
19- سامانه موقعیت یاب جهانی(( جی پی اس )) به طور خلاصه توضیح دهید.
امروزه  از طریق سامانه موقعیت یاب جهانی(GPS ) میتوان موقعیت دقیق هر نقطه را درهر جای کره زمین، به طور شبانه روزی و در هر شرایط آب وهوایی، تعیین کرد.سامانه GPSاز 24ماهواره تشکیل شده است که در مدار زمین، گردش می  کنند و تمام نقاط کره زمین راپوشش میدهند. این ماهواره ها امواج رادیویی به زمین ارسال میکنند و میتوانند موقعیتدقیق پدیدهها را مشخص کنند.
20-مردم ایران به کدام جهت نماز می خوانند؟ جنوب غربی
21-دانشمندان در باره پیدایش منظومه شمسی چه نظری دارند؟
آنها بنابر فرضیه هایی معتقدند که این منظومه از ابری متشکل از «گازها و غبارهای بین ستاره ای» پدید آمده است.
 
22-شکل زیر را کامل کنید.

 
 
 
سوالات متن فصل اول- درس2                  
 
1-منظوراز حرکت وضعی زمین چیست و چه نتایجی دارد؟
زمین در هر 24ساعت یکبار به دور محور خود میچرخد، که به آن حرکت وضعی میگویند. نتایج:
الف) پیدایش شب و روز     ب) اختلاف ساعت بین نواحی مختلف
2-اگر زمین به دورخود نمی چرخید چه اتفاقی می افتاد؟ همواره قسمتی از کره زمین روز  می شد ودر قسمتی دیگر شب. که در این صورت زندگی درروی کره زمین امکان پذیر نبود.
3-منظوراز حرکت ظاهری آفتاب چیست؟
ما هر روز در آسمان، خورشید را میبینیم که از مشرق طلوع میکند. هنگام ظهر، خورشید تقریباً بالای سر ماست و هنگام عصر رفته رفته به سمت مغرب حرکت و در آن سمت غروب میکند. که این جابه جایی یا حرکت خورشید در آسمان، حرکت ظاهری است. در واقع، خورشید جابه جا نمیشود بلکه زمین می  چرخد و نقاط مختلف کره زمین پی درپی در مقابل خورشید قرار میگیرند.
4-ساعت واقعی و ساعت رسمی را باهم مقایسه کنید.
وقتی خورشید درست روی نصف النهار مبدأ قرار می  گیرد، در همه شهرهایی که روی این نصف النهار (از شمال اروپا تا جنوب آفریقا) قرار گرفته اند، هنگام ظهر است. در همین حال، مردم کشورهایی که در شرق گرینویچ قرار دارند، خورشید را زودتر دیده اند و بنابراین، از ظهرشان گذشته است. به عکس، در کشورهایی که در غرب نصف النهار گرینویچ قرار دارند، چند ساعت به ظهر مانده است.که این ساعت واقعی است.
کرهٔ زمین برای آنکه یک دور یا   360به دور خود بچرخد، 24ساعت وقت لازم دارد. پس اگر ˚ 360محیطکرهٔ زمین را به 24قاچ تقسیم کنیم، هر یک از قاچها 15درجه پهنا دارد هر منطقه زمانی یک قاچ است و یک ساعت را به خود اختصاص می ٔ دهد. بنابراین، همه نصف النهارهایی که داخل یک قاچ قرار گرفته اند، به طور توافقی ساعت یکسانی دارند. این همان ساعت رسمی است.
5-مبنای ساعت واقعی چیست؟
موقعیت خورشید در آسمان
6-ساعت رسمی چرا و چگونه به وجودآمد؟
در زندگی روزانه نمیتوان از ساعت واقعی استفاده کرد. زیرا در تعیین قرارهای ملاقات، زمان باز و بسته شدن اداره ها و مغازه  ها و برنامه حرکت قطارها و هواپیماها مشکلات زیادی به وجود میآید. بنابر این حدود 140سال پیش، در یک کنفرانس بین المللی، کشورها توافق کردند که به جای ساعت واقعی از ساعت رسمی استفاده کنند و به این ترتیب، زمان رسمی به وجود آمد.
7- هر قاچ...15درجه....  است و یک ...نصف النهار مرکزی .. دارد.
 
8-منظور از خط بین المللی زمان یا خط روز گردان چیست؟
خط روزگردان یک نصف النهار فرضی 180درجه است که در امتداد نصف  النهار مبدأ در آن سوی کره زمین قرار گرفته است. هنگام عبور از این خط از غرب به شرق، باید یک روز به تقویم اضافه کرد و به عکس، هنگام عبور از شرق به غرب این خط، باید یک روز از تقویم کم کرد.
9-حرکت انتقالی زمین را توضیح دهید.
یک دورچرخش کامل زمین به گرد خورشید، یکسال طول میکشد که به آن حرکت انتقالی میگویند. مدار زمین، بیضی شکل است و زمین با سرعت میانگین 30کیلومتر در ثانیه، این مسیر را می پیماید.
10- سال شمسی، سال رسمی و سال کبیسه را با هم مقایسه کنید.
مدت زمان واقعی یک دور کامل گردش زمین به گرد خورشید، 365روز و 6ساعت است که به آن سال شمسی (واقعی) می گویند.
اما در تقویمها سال را 365روز در نظر میگیرند. سال 365روزه، سال رسمی است که 6ساعت از سال خورشیدی کوتاهتر است.
 برای جبران کسری این 6ساعت، هر4سال یک روز به سال رسمی اضافه میشود () سال 366روزه را سال کبیسه مینامند.
11-مایل بودن محور قطب ها بر سطح مدار گردش انتقالی چه نتایجی دارد؟
الف)زاویه تابش آفتاب در طول سال تغییر میکند،     
 ب) درازی شب و روز نامساوی میشود. ج ) فصلهای مختلف به وجود میآید. 
د)) برعکس بودن فصل ها در نیمکره شمالی وجنوبی
 
12-شکل های زیر را تفسیر کنید.( انقلاب تابستانی و زمستانی)
 
تصویر1 :
 در اول تیرماه در نیمکرهٔ  شمالی منطقه وسیعتری از کرهٔ زمین در معرض نور خورشید قرار میگیرد. در نتیجه، طول روزها از شب  ها بیشتر است. در اول تیرماه، خورشید در نیمکرهٔ شمالی به مدار رأس السرطان به طور عمودی می تابد. در این هنگام که طولانی ترین روز در این نیمکره است و به آن انقلاب تابستانی میگویند، فصل تابستان آغاز می شود.در همین زمان، نیمکره جنوبی فصل زمستان را سپری میکند.
تصویر2:
در اول دیماه، در نیمکرهٔ شمالی بخش کمتری از کرهٔ زمین تابش خورشید را دریافت میکند وروزها کوتاهتر از شب هاست. در اول دیماه، خورشید به مدار رأس الجدی در نیمکرهٔ جنوبی عمودی می  تابد. در نتیجه، در نیمکره شمالی اول دی کوتاهترین روز سال است که به آن انقلاب زمستانی میگویند. در این روز فصل زمستان آغاز میشود؛ در حالیکه در همین زمان، در نیمکره جنوبی فصل تابستان آغاز شده است.
 
13-اعتدالین در چه مواقعی از سال اتفاق می افتد؟
در دو موقع از سال یعنی او ّل بهار و اول پاییز، درازی روز و شب برابر میشود؛ یعنی مسیری که  منطقه روشن زمین می پیماید بامسیر منطقه تاریک برابر است.( یعنی دایره روشنایی دقیقاً از قطب ها عبور می گذرد) به این دو زمان، اعتدالین (اعتدال بهاری و اعتدال پاییزی) میگویند.
 
14- مهم ترین نتیجه حرکت انتقالی زمین چیست؟ پدید آمدن فصل ها.
 
 
سوالات متن فصل دوم - درس3                 
 
 
1-سیاره زمین از چند محیط تشکیل شده است؟ آن ها را بیان کنید.
الف)بخش خارجی کره ٔ زمین یا پوسته آن که حالت جامد دارد واز سنگ و خاک تشکیل شده سنگ کره (لیتوسفر) نامیده میشود.
ب)) آب کره (هیدروسفر) شامل اقیانوسها و دریاها، دریاچه ها، رودها و بقیه آبهای سطحی، آبهای زیرزمینی، یخچالها و نزولات جوی میشود.
ج))هواکره (اتمسفر) نیز شامل گازهایی است که دور تا دور کره زمین را فرا گرفته اند.
د))این سه محیط با هم  سیاره زمین را برای زندگی انسان و دیگر موجودات زنده یعنی زیست کره (بیوسفر) مناسب میسازند.
 
2-چه مقدار از سطح زمین را آب ها وچه مقدار از آن را خشکی ها فرا گرفته اند؟حدود71درصد را آب ها و 29درصد بقیه را خشکی ها فرا گرفته اند.
 
3-دو نیمکره شمالی وجنوبی ا نظر وسعت آب ها وخشکی ها چه تفاوتی دارند؟
نیمکره شمالی را نیمکره خشکی ها می گویند.زیرا بیشتر خشکی ها دراین نیمکره قراردارند. ونیمکره جنوبی را نیمکره آب ها میگویند زیرا 82درصد آن را ابها فرا گرفته اند.
 
4- مجموعه بزرگ خشکی ها را نام ببرید.
آسیا، امریکا، افریقا، قطب جنوب ، اروپا و استرالیا واقیانوسیه
 
5-منظوراز ناهمواری ها چیست ؟ چند مورد نام ببرید.
به پستی وبلندی های سطح زمین ناهمواری گویند. فلات ها، کوه ها ، تپه ها، دشت ها ، جلگه ها و ....
 
6-جلگه های پهناورجهان در چه مناطقی پدید آمده اند؟ درکنار دریا ها و یا  در امتداد رودهای بزرگ .
 
7-فلات ها چگونه سرزمین هایی هستند؟ تعریف کنید.
فلاتها سرزمینهایی نسبتاً هموار اما مرتفع اند که از اطراف به سرزمینهای کم ارتفاع و پست منتهی میشوند. این فلاتها، کوههای بسیار بلند با قله های نوک تیز را در برگرفته اند. فلات تبت بلندترین فلات جهان است.
 
8-ناهمواری های جوان و ناهمواری های قدیمی وفرسوده را باهم مقایسه کنید.
کوههای بسیار مرتفع جزء ناهمواریهای جوان هستند. دامنهاین کوهها شیب تندى دارند و درههای بین آنها تنگ و به شکل Vاست. به عکس، در کوههای کم ارتفاع با گذشت زمان و فرسایش، قلهها به شکل گنبدی در آمدهاند و شیب دامنهها ملایم است.این کوهها درههای باز و آبرفتی به شکل Uدارند.
 
9-عوامل تغییر شکل وپیدایش ناهمواری ها به چند دسته تقسیم میشود؟
عوامل درونی وعوامل بیرونی
 
10- حرکت ورقه(قطعات) پوسته زمین به چند صورت در ایجاد کوهستان ها نقش دارند؟
این ورقه ها (پوسته ٔ و گوشته فوقانی) بخشهایی از قاره ها تا کف اقیانوسها را در بر میگیرند. ورقه ها روی بخش خمیری شکل گوشته یا نرم کره به آرامی حرکت میکنند، از هم دور یا به هم نزدیک میشوند، به هم برخورد میکنند یا در امتداد هم می لغزند.البته ورقه ها بسیار کند حرکت میکنند و در هر سال فقط چند سانتیمتر جابه جا میشوند. اما این جابه جایی و حرکت طی میلیونها سال، تغییرات زیادی در ناهمواریها به وجود میآورد.
 
 
11-کوهزایی نتیجه چه عاملی است؟ وموجب پیدایش چه پدیده هایی میشود؟ نتیجه برخورد به یکدیگر است  _ باعث پیدایش چین خوردگی ها و شکستگی ها(گسل) می شود.
 
12-عمل کوهزایی به چند شکل موجب تشکیل رشته کوه ها می شود؟
به سه صورت:
1-چین خوردگی: وقتی بخش زیرین یک ورقه به زیر ورقه ای دیگر می رود، فشاری بر پوسته وارد میشود که لایه های رسوبی را دچار خمیدگی میکند و به سمت بالا می آورد. مانندچین خوردگی های هیمالیا و البرز.
2-شکستگی(گسل): اگر فشار بر لایه های رسوبی به گونه ای باشد که پوسته را دچار شکستگی کند، گسل به وجود میآید. در این صورت، با اختلاف ارتفاع حاصل از شکست، مناطقی بالاتر از اطراف قرار میگیرد و مناطقی نیز فرو مینشیند و در نتیجه کوه یا دره ایجاد میشود.
3-بالا آمدن مواد مذاب :گاهی مواد مذاب (ماگما) از سمت گوشته به طرف پوسته حرکت میکنند و به آن فشار وارد می آورند. اگر مواد مذاب از پوسته راهی برای خروج از پوسته پیدا کنند و فوران کنند، کوههای آتشفشانی را به وجود میآورند اما اگر فوران رخ ندهد  و لایه پوسته بالا بیاید، کوههای گنبدی ایجاد میشوند
 
13- بالا آمدن مواد مذاب چگونه در شکل گیری کوه ها نقش دارند؟
اگر مواد مذاب از پوسته راهی برای خروج از پوسته پیدا کنند و فوران کنند، کوههای آتشفشانی را به وجود میآورند اما اگر فوران رخ ندهد  و لایه پوسته بالا بیاید، کوههای گنبدی ایجاد میشوند
 
14-چندمورد از عوامل بیرونی تغییر شکل ناهمواری ها را نام ببرید.
عواملی چون هوازدگی، فرسایش آبی، فرسایش بادی و فرسایش یخچالی
 
15-انسان ها باچه هدفی چهره ناهمواری ها را تغییر می دهند؟
برای رفع نیاز های خود وبهره برداری از محیط طبیعی
 
16- گُـــُســــَل چیست؟
اگر فشار بر لایه های رسوبی به گونه ای باشد که پوسته را دچار شکستگی کند، گسل به وجود میآید. که با اختلاف ارتفاع همراه است.
 
 
سوالات متن فصل دوم – درس4                
 
1-آب کره(هیدروسفر) چه منابعی را شامل می شود؟
آب کره (هیدروسفر) همه آبهای زمین یعنی اقیانوسها، دریاها، دریاچه ها و رودها و … را شامل میشود.
 
2-پنج مجموعه بزرگ آب ها را نام ببرید.
اقیانوس آرام، اطلس، هند، منجمدشمالی و منجمدجنوبی
 
3-اقیانوس آرام چه مشخصاتی را دارد؟
اقیانوس آرام پهناورترین اقیانوس کره زمین است. (مساحت آن 100برابر کشور ایران است)! این اقیانوس عمیقترین اقیانوس جهان هست. دراز گودال ماریانا با ژرفای 11000متر در نزدیکی مجمع الجزایر فیلیپین در این اقیانوس قرار دارد.
 
4-مطالعه وکاوش های علمی در اقیانوس ها وبسترآنها با چه مشکلاتی رو به رو است؟
فشار زیاد آب،  تاریکی   و دمای کم در اعماق آب و...
 
5- منظور از فلات قاره چیست؟
در جاهایی که اقیانوسها با خشکی تماس دارند، اغلب ناحیهای کم عمق با ژرفایی کمتر از 200متر دیده میشود که به آن فلات قاره (ایوان خشکی) میگویند.
 
6- فلات قاره از چه نظرهایی اهمیت دارند؟
ازنظر وجود جزیره هایی که سر از آب بیرون آورده اند. از نظر وجود منابع سرشار نفت و گاز   و  ماهیگیری  اهمیت زیادی دارند.
 
7-شیب قاره به کدام بخش از ناهمواری های کف اقیانوسی گفته می شود؟
بعد از فلات قاره ناگهان شیب زیاد میشود و تا عمق 2000تا 5000متری ادامه می یابد؛ به این بخش شیب قاره میگویند.
 
8-ناهمواری های کف اقیانوسی را به ترتیب نام ببرید.
فلات قاره، شیب قاره، دشت اقیانوسی، پوسته اقیانوسی و گودال های اقیانوسی
 
9-به طورمتوسط هرلیتر از آب دریا چندگرم نمک دارد؟35گرم درلیتر
 
10- آیا میزان شوری آب دریاها یکسان است؟ با یک مثال بیان کنید.
خیر. شوری آب دریاها و اقیانوسها متفاوت است. شوری آب دریای مدیترانه 37گرم در لیتر و دریای احمر 43گرم در لیتر است. در حالی که شوری دریای شمال در اروپا حداکثر 7گرم در لیتر است و آب اقیانوسهای نواحی قطبی تقریباً شیرین است.
 
11-دمای آب اقیانوس ها ودریاهارا در اعماق مختلف باهم مقایسه کنید.
آبهای سطحی اقیانوسها و دریاها بر اثر تابش خورشید گرم میشوند اما در ژرفای بیش از 1000متری اقیانوسها، دما همواره کمتر از+ ٔ 4درجه سانتیگراد است. در مناطق مجاور قطبها، نواحی یخ بسته در آبها وسعت زیادی دارند. در این مناطق، شناور شدن کوههای یخ (آیسبرگ) خطر بزرگی برای کشتیها محسوب میشود.
 
12-انواع حرکات آب دریا ها واقیانوسها را نام ببرید.
حرکات آب دریا به صورت موج، جزر و مد و  جریانهای دریایی است
 
13-محل برخورد جریان های دریایی سرد وگرم ازچه نظر دارای اهمیت است؟
محل تلاقی آبهای گرم و سرد از مهمترین مناطق صید ماهی جهان است؛ مانند نیوفوندلند در آمریکا یا شرق ژاپن
 
14-اقیانوس ها از جهت هایی برای انسان ها اهمیت دارند؟
اقیانوسها یکی از منابع مهم تأمین غذا برای انسان هستند.این پهنه های آبی امکان حمل ونقل کم هزینه تر میلیونها تن بار را با کشتیها فراهم می آورند اقیانوسها همچنین به طور غیر مستقیم منبع تأمین آب شیرین برای ساکنان جهان اند.
 
15-امروزه چه خطراتی اقیانوس ها ومحیط زیست آن را تهدید می کنند؟
1-سالیانه چند میلیون تن زباله های سمی کارخانه ها، پلاستیک و مواد تجزیه نشدنی به اقیانوسها ریخته میشود.
2- برخی کشورها از شیوهٔ دفن زباله های اتمی در اعماق اقیانوسها استفاده میکنند.
 3-صید بی رویه و انبوه ماهی ها، بدون آنکه فرصت تولید مثل برای آنها فراهم شود، نیز به بومسازگان (اکوسیستم) آبها به شدت لطمه میزند.
 4- برخی کشورهای پیشرفته با دسترسی به فناوریهای جدید مانندکشتیهای مجهز به رادار یا نصب دائمی تورها در آب، به طور مداوم صید ماهی از اعماق  آب و همه نقاط اقیانوسها را افزایش میدهند.
5- افزایش دمای آب ها درنتیجه رها سازی فاضلاب های صنعتی وخانگی.
 
16-ساختار وترکیبات هواکره را بیان کنید.
هوا کره لایه ای از گاز است که از سطح زمینٔ تا ارتفاع 10000کیلومتری اطراف سیاره زمین را در برگرفته است. هواکره مخلوطی از گازهای مختلف نیتروژن   %78  ، اکسیژن%21  ، و سایر گازها مانند دی اکسید کربن و بخار آب است.
 
17-هواکره از چند لایه تشکیل شده است؟ به ترتیب نام ببرید.
1-وردسپهر(تروپوسفر)                              2-یوش سپهر(استراتوسفر) 
3-میان سپهر(مزوسفر)                             4-دماسپهر(ترموسفر) 
5-برون سپهر(اگزوسفر)
 
18-پایین ترین لایه هواکره چه نام دارد؟ چه اتفاقاتی درآن صورت میگیرد؟
پایینترین لایه، که نزدیک به سطح زمین است، تروپوسفر نام دارد. تشکیل ابرها و بسیاری از تغییرات آب و هوایی در این لایه صورت میگیرد.
 
19-درهریک ازمناطق زیر چه نوع آب وهوایی حاکم است؟
جنگل های کنگو درافریقا( گرم ومرطوب)
صحرای افریقا(   گرم وخشک   ) ،
سواحل شمالی افریقا(  مدیترانه ای)
 
20-هوا وآب وهوا چه تفاوتی دارند؟
هـــوا وضعیت گذرا و موقتی هوا کره (اتمسفر) در یک محل و در مدت زمانی کوتاه است. برای مثال، میگوییم امروز هوا آفتابی یا ابری یا بارانی است یا باد میوزد.
اما آب و هوا وضعیت هوا کره (اتمسفر) در یک ناحیه در مدت زمانی نسبتاً طولانی است.برای مثال، میگوییم استان بوشهر آب و هوای گرم و شرجی دارد.
 
21-برای پی بردن به نوع آب وهوای یک ناحیه چه عواملی موردمحاسبه قرار میگیرند؟
داده های آماری مربوط به دما، بارش، رطوبت، باد و… در طول سالها (سی سال یا بیشتر) جمع آوری و میانگین آنها محاسبه میشود.
 
22-دمای میانگین روزانه، ماهانه  و سالانه چگونه به دست می آیند؟
الف))اگر دماهای ثبت شدهٔ تمام ساعات شبانه روز را با هم جمع کنیم و حاصل جمع را بر تعداد آنها، یعنی 24ساعت، تقسیم کنیم، دمای میانگین روزانه بهدست میآید. ب))با استفاده از میانگین  های روزانه دما و تقسیم آنها بر تعداد روزهای یک ماه میتوان دمای میانگین ماهانه را به دست آورد.
ج)) اگر دمای میانگین ماهانه دوازده ماه سال را با یکدیگر جمع و بر 12تقسیم کنیم، دمای میانگین سالانه به دست می آید.
 
 
23-عوامل موثر برآب وهوای جهان را نام ببرید.
1-عرض جغرافیایی و زاویه تابش خورشید         2- دوری ونزدیکی به دریا
3-ارتفاع                                                              4-وزش باد ها وفشار هوا
 
24-ازعوامل موثر برآب وهوای جهان، عرض جغرافیایی وتغییر زاویه تابش خورشیدرا توضیح دهید.
سرزمین های نزدیک استوا اشعه عمودی خورشید را دریافت میکنند.اما هرچه از استوا به طرف قطبها پیش میرویم، تابش خورشید مایلتر میشود. در نتیجه، گرمای کمتری به زمین میرسد. بدین ترتیب، هرچه از مدار استوا (صفر درجه) به سمت عرض های جغرافیایی بالاتر حرکت کنیم، دمای هوا کاهش می یابد و درنواحی مجاور قطبها کمترین میانگین دمای سالانه دیده میشود.
 
25-به طورکلی ازیکسان نتابیدن خورشید به سطح زمین، چند منطقه ی آب وهوایی پدیدآمده است؟
1 ــ منطقه گرم در دو طرف استوا تا مدارهای رأس السرطان و رأس الجدی
 2ــ منطقه ٔ معتدل شمالی و جنوبی
3ــ منطقه سرد در مجاورت قطبها
 
 
 
26-دوری ونزدیکی به اقیانوس ها ودریاها چه تأثیری برآب وهوا دارد؟
خشکیها زودتر از آبها گرم میشوند و سریعتر گرمای خود را از دست میدهند. آبها بیشتر از خشکیها گرما را در خود ذخیره میکنند. به همین سبب، اقیانوسها و دریاها موجب اعتدال دمای نواحی مجاور خود در زمستان و تابستان میشوند و گرما و سرمای مناطق را کاهش میدهند.
 
27-تأثیر جریان های دریایی بر آب وهوا را توضیح دهید.
عبور جریانهای دریایی آب گرم از کنارهٔ کشورها موجب میشود که سرمای هوا در زمستان کاهش پیدا کند. به عکس، عبور جریانهای آب سرد موجب بروز سرمای شدید در کناره ها میشود؛ مانند جریان آب سرد گرینلند که از کناره های کانادا عبور میکند.
 
28-درلایه وردسپهر(تروپوسفر)چه تغییرات آب وهوایی حاصل میشود؟
در لایه وردسپهر (تروپوسفر،) هر چه از سطح زمین بالاتر میرویم دمای هوا کم میشود. به ازای هر 1000متر ارتفاع، دما    6 درجه سانتیگراد کاهش مییابد. بنابراین، در نواحی مرتفع و بر فراز قله ها و کوهها و دامنه ها دما پایینتر از نواحی پست است.
 
29-ارتفاعات چه تأثیری درآب وهوا دارند؟
ارتفاعات میتوانند از نفوذ تودههای مرطوب به نواحی آن سوی خود جلوگیری کنند؛ مانند رشته کوههای هیمالیا در شمال هند یا البرز در ایران. ارتفاعات همچنین جهت وزش بادها را تغییر میدهند.
 
30- هوا مانندهمه ..گازها.. سنگینی دارد وبرهمه چیز..فشار.. وارد میکند.
فشار هوا را با ..دستگاه های فشارسنج.. اندازه گیری می کنند.
 
31-فشار ودما چه رابطه ای دارند؟ چرا ؟ 
هوای گرم فشار کمتری دارد؛ زیرا منبسط میشود و مولکولهای آن از هم فاصله میگیرند. هوای گرم سبک است و به سمت بالا صعود میکند.
 هوای سرد فشار بیشتری دارد؛ زیرا سرما موجب تراکم و فشردگی بیشتر مولکولها میشود.هوای سرد سنگین است و به سمت پایین و سطح زمین فرود میآید.
 
32-رابطه فشار وارتفاع را بیان کنید.
هر چه از سطح زمین بالاتر برویم، فشار هوا کم میشود. به همین دلیل، فشار هوا در سطح دریاها زیاد و در ارتفاعات و کوهستانها کم است.
 
33- باد چگونه به وجود می آید؟
هوا همیشه از جایی که فشار بیشتری دارد به سمت جایی که فشار کمتری وجود دارد جریان می یابد و به این ترتیب، باد به وجود میآید.
 
34-یکی از عوامل مهم گردش عمومی هوا وتغییرات آب وهوایی درجهان چیست؟
پراکندگی کانون های فشار بر روی کره زمین.
 
35- کانون های مهم فشارهوا در دو نیمکره شمالی وجنوبی چگونه است؟ آن ها را نام ببرید.
کانون های فشار در دو نیمکره شمالی و جنوبی حالت قرینه دارند.
مانند شکل زیر:
 
1- منطقه استوایی کانون فشارکم است. در این منطقه، هوا گرم و مرطوب است. 2- سرزمینهای مجاور مدار رأس السرطان و رأس الجدی کانون فشار زیادند.
3- مناطق معتدل کانون فشارهای متغیرند. در این مناطق در زمستانها، خشکیها خیلی سرد و در تابستان خیلی گرم میشوند. از سوی دیگر، این مناطق مورد هجوم فشار زیاد و کم از مجاور قرار میگیرند.
4- مناطق قطبی در تمام سال هوای سرد و خشک دارند و کانون فشار زیادند.
 
 
36- یکی از علل مهم افزایش دمای کره زمین چیست؟ بیان کنید.
یکی از علل مهم افزایش دما، زیاد شدن  تعداد خودروها و افزایش فعالیتهای صنعتی است که از سوختهای فسیلی استفاده میکنند و موجب آلودگی هوا  و ورود گازهای گلخانه ای به هواکره میشوند.
 
37- به نظربرخی دانشمندان  گرم شدن زمین چه نتایج ناخوشایندی دارد؟
ذوب شدن یخهای قطبی،  بالا آمدن آب دریا،  به زیر آب رفتن نواحی ساحلی  جزیره ها ،   و وقوع خشکسالی های شدید در نواحی گرم و خشک و ...
 
 
سوالات متن فصل سوم – درس 5             
 
 سوالات متن فصل سوم- درس5 -1زيست بوم (بيوم) چيست ؟ زيست بوم يك ناحيه ي جغرافيايي است كه در آن ، انواع خاصي از گياهان و جانوران زندگي مي كنند و ناحيه ي مشخصي را به وجود مي آورد .
-2وجود هر زيست بوم در يك ناحيه به چه عواملي بستگي دارد؟ یا (تنوع زيست بوم ها به چه عواملي بستگي دارد؟) ؟
آب و هوا ، شكل ناهمواري ها ، ميزان ارتفاع زمين و جنس خاك .
3-ناحيه ي توندرا چه ويژگي هايي دارد ؟
1-زمستان هاي طولاني و سرماي شديد 34درجه زير صفر
2-تابستان هاي كوتاه و ميانگين دما حداكثر 12درجه
-3زمين هاي توندرا پوشيده از يخ و برف
-4در توندرا فقط گياهاني چون خزه و گلسنگ مي رويد
-5بزرگ جثه ترين جانور تون درا خرس قطبي است . 4-ناحيه ي تايگا چه ويژگي هايي دارد ؟
-1شش ماه ازسال ميانگين دما كمتر از صفر درجه است -2بارندگي بين 250تا 500ميلي متر و زمين هميشه مرطوب است
-3ناحيه ي تايگا به داشتن جنگل هاي مخروطيان و سوزني برگ معروف است
-4درختان اين ناحيه مانند كاج و سرو هميشه سبزند و برگ ريزان ندارند
-5تقريباً تمام جنگل هاي كشور كانادا از نوع تايگاست.
-5جنگل هاي باراني استوايي در كجا گسترده شده است ؟
اين زيست بوم در مجاورت خط استوا در چند قاره گسترده شده است .
 
6-زيست بوم جنگل هاي استوايي چه ويژگي هايي دارد ؟
-1در اين منطقه هوا هميشه گرم ، رطوبت حدود 80درصد و ميزان بارندگي ساليانه 2500ميلي متر است
-2جنگل هاي باراني استوايي چند طبقه اند . در زير درختان بلندتر ، درختان كوتاه تر و علف ها ، كه رشد سريعي دارند وجود دارند.
 
7-از نمونه گياهان ناحيه ي جنگل هاي باراني استوايي چند مورد نام ببريد؟
درختان شاه پسند(مانگرو) – نارگيل – قهوه ي سوداني – هِــــوِآ – بامبو .
 
8-ساوان چگونه ناحيه اي است؟ ساوان منطقه ي علفزارها با درختان تك و منفرد است كه در مجاورت جنگل هاي استوايي واقع شده است . بيشترين وسعت ساوان در قاره ي آفريقاست .
9-ناحيه ي ساوان چه ويژگي هايي دارد؟
 -1آب و هواي آن در تمام طول سال گرم است
-2در آن دو فصل خشك و مرطوب وجود دارد
-3از نظر تنوع جانوري بسيار غني است
-4در ساوان علفخواران تنومند چون گورخر ، فيل ، زرافه و گرگدن فراوان اند و گوشت خواران درنده چون شير از اين گياه خواران تغذيه مي كنند .
10-بيابان به كجا گفته مي شود؟ به سرزمين هاي خشكي كه ميزان بارندگي ساليانه ي آنها كمتر از 50ميلي متر باشد ، بيابان گفته مي شود .
 
11-بخش عمده اي از بيابان هاي گرم و خشك جهان در كجا واقع شده اند ؟
در مجاورت مدار رأس السرطان و رأس الجدي واقع شده اند ، مانند صحرا در آفريقا ، ربع الخالي در عربستان و لوت در ايران .
 
12-بيابان هاي سرد جهان چگونه اند؟ مثال بزنيد ؟ در اين گونه بيابان ها بارش ناچيز و حتي در حد صفر است مانند بيابان گُبي كه اطراف آن را كوه فرا گرفته است .
13-بيابان ها از نظر پوشش گياهي چگونه هستند؟ بيابان ها از نظر پوشش گياهي فقيرند و فقط درختان يا بوته هاي خاردار ، كه در مقابل خشكي هوا و تبخير مقاوم اند يا آب را در خود ذخيره مي كنند مي توانند در آنجا زندگي كنند .
 
-* هر زيست بوم از چند ............................................. تشكيل شده است . ( بوم سازگان «اكوسيستم» )
-* در ميان عوامل تنوع زيست بوم ها مهم ترين و بيشترين تأثيررا ..................................... دارد . ( آب و هوا )
-* از ميان عناصر آب و هوايي دو عنصر ...................... و ......................... بر نوع و ميزان پوشش گياهي اثر مي گذارند. ( دما- بارش )
-* توندرا ناحيه اي در نزديكي ....................... و حاشيه ي اقيانوس ............................ است . (قطب شمال – منجمد شمالي)
-* از گسترده ترين زيست بوم ها كه در جنوب توندرا گسترش يافته است .............................. نام دارد . (تايگا )
-* زيست بوم ......................................... بيشترين تنوع زيستي جهان را دارد . ( جنگل هاي بارني استوايي)
-* درختان ................................. از گونه هاي گياهي مشهور ساوان هستند . (بائو باب )
 

 
سوالات متن فصل سوم – درس6              
-1تنوع زيستي چه زماني در معرض خطر قرار مي گيرد ؟ زماني در معرض خطر قرار مي گيرد كه زيستگاه طبيعي گياهان و جانوران تخريب شود . با تخريب پوشش گياهي در يك منطقه غذا كم مي شود و شرايط محيطي نامناسب گونه هاي جانوري را نيز از بين مي برد .
-2مهم ترين عواملي كه باعث از بين رفتن پوشش گياهي، نابودي گونه هاي جانوري وآلودگي آب و خاك و هواي زيستگاه ها مي شوند را بنويسيد ؟ -1ايجاد و گسترش شهرها و روستاها ، ساختن پل ، جاده ، ساختمان ها وسدها
-2فعاليت هاي صنعتي و توليد انبوه كالاها در كارخانه
– 3مصرف گرايي و توليد انبوه زباله
-4شكار و تجارت اعضاي بدن حيوانات .
 
-3اهميت و ارزش جنگل هاي باراني استوايي چيست؟ برخي از دانشمندان معتقدند كه اين جنگل ها حدود 50درصد اكسيژن سياره ي زمين و 50درصد رطوبت جو را توليد مي كنند و به همين دليل بر آب و هواي كل سياره ي زمين اثر مي گذارند . دي اكسيد كربن گازي است كه در اثر فعاليت هاي انسان و استفاده از سوخت هاي فسيلي وارد جو مي شود . اين جنگ ل ها ي انبوه قابليت جذب دي اكسيد كربن و تبديل آن به اكسيژن را دارند . -4جنگل هاي باراني استوايي خاستگاه اوليه ي كدام درختان ميوه مي باشد؟ بسياري از درختان ميوه جهان مانند موز ، نارگيل و انبه بوده است . امروزه از اين جنگل ها انواع محصولات غذايي ، دارويي و مواد اوليه ي صنعتي به دست مي آيد .
 
-5كدام محصولات غذايي ، دارويي و مواد اوليه صنعتي از جنگل هاي بارني استوايي به دست مي آيد ؟ قهوه ، كاكائو ، انواع روغن ها ، لوازم آرايشي و عطرها ، كائوچو ، لاستيك و خمير دندان از آن جمله اند .
 
-6امروزه چه عواملي موجب تخريب يا جنگل زدايي در منطقه ي جنگل هاي باراني استوايي شده است؟ كشاورزي و دامداري و تجارت الوار و استخراج معادن طلا و بوكسيت )آلومينيم( موجب تخريب يا جنگل زدايي در اين منطقه شده است .
-7جنگل زدايي يعني چه؟ يعني از بين بردن كامل جنگل ها در يك ناحيه براي اين كار جنگل ها را مي سوزانند ، درخت ها را با اره هاي برقي قطع مي كنند و با بولدوزر زمين ها را از درختان خالي مي كنند .
 
-8ساختن بزرگراه ها در ميان جنگلهاي استوايي چه مشكلاتي را ايجاد مي كرد؟
 ده ها راه فرعي از داخل جنگل ها به اين بزرگراه مربوط مي شدند و ساختن اين بزرگراه ها موجب دسترسي آسان تر شركت هاي تجاري و افراد براي فعاليت هاي اقتصادي در جنگل ها ي استوايي شده است.
 
-9چرا تصميم گيري براي حفاظت از محيط زيست كار چندان آساني نيست؟ زيرا هر تصميمي با نظرات مخالف افراد و گروه ها روبه رو مي شود.
 
-10در ناحيه آمازن چه عواملي باعث ايجاد شغل شده است؟ صنعت الوار و چوب ، كشت هاي تجاري و استخراج معادن در اين ناحيه صدها شغل ايجاد كرده است .
-11جدولي با دوستون رسم كنيد. در يك ستون فوايد و اهميتهاي جنگلهاي آمازون و در ستون ديگر، علل تخريب آنها را فهرست كنيد. فوايد و اهميت جنگل هاي آمازون علل تخريب -1در جنگلها انواع قارچها، ميوهها و حتي ساقه هاي گياهان و درختانديده ميشود كه غذاي عده زيادي از انسانها را تشكيل ميدهند. -2درختان جنگل گازدي اكسيد كربن هوا را دريافت ميكنند و طي عمل فتوسنتز، آن را تبديل به اكسيژن ميكنند. -3چوب درختان جنگلي در ساختمان سازي، تهيه كاغذي و تهيه يوسايل منزل كاربرد دارد. -4سايه درختان جنگلهاي انبوه، هر آدمي را از گرماي طاقت فرسا نجاتميدهد . -5اعتدال آب وهوا .
-6جلوگيري از آلودگي آب وهوا .
 
 
تخریب جنگل ها -1افزايش جمعيت -2گرمايش جهاني -3آتش سوزي هاي عمدي ويا سهوي ايجاد شده توسط انسان. -4عقب نشيني يخ ها در رشته كوه هاي آند و ايجاد خشكسالي شديد در آمازون. -5استفاده هاي صنعتي وتجاري -6پاكسازي زمين ها براي پرورش دام و كشت علوفه براي دام هاو محصولات كشاورزي .
 
 
-12عاج به فيل چه كمكي مي كند؟ عاج به فيل كمك مي كند كه زمين را حفر كند و ريشه ها و علف ها را در بياورد يا ميوه ي درختان را براي تغذيه بكَند . همچنين وسيله ي دفاعي اين حيوان براي مقابله با دشمن است اما سودجويان اين جانور را براي استفاده از شاخ هايش مي كُشند.
 
-13بيشترين ميزان قاچاق عاج در چه كشورهايي است توضيح دهيد ؟ چين و تايلند . چين با كنده كاري روي عاج و تبديل آن به محصولات تزيني گران قيمت و پرفروش به جهان گردان ، سود بسياري به دست مي آورد . باآنكه امروزه كشتار فيل و فروش عاج در جهان ممنوع شده ، تايلند از جمله كشورهايي است كه اين ممنوعيت را نپذيرفته و خريد و فروش عاج فيل در آن آزاد است .
-14نكات مهم استفاده صحيح و خردمندانه از منابع طبيعي چيست) 3مورد( ؟
 -1بايد بين استفاده اقتصادي از جنگل ها و فرصت بازسازي آنها تعادل به وجود بيايد
 -2كشاورزي و دامپروري با روش هاي علمي و جديد ، را كه كمترين آسيب را به محيط زيست مي رسانند به كشاورزان اين منطقه آموزش بدهند
 -3با ايجاد پارك هاي وحش از گونه هاي جانوري و گياهي در معرض خطر مراقبت كنند تا نسل آنها منقرض نشود . 15-دراستفاده صحیح و خردمندانه از جنگلهای استوایی به چه نکات مهمی باید توجه کرد؟
 1ــ باید بین استفاده اقتصادی از جنگلها و فرصت بازسازی آنها تعادل بهوجود بیاید.میزان قطع درختان باید قاعده و قانونی داشته باشد و وقتی درختان قطع میشوند، با برنامهریزی مناسب درختانی را جایگزین آنها کنند و فرصت رویش دوباره به درختان بدهند
2ــ کشاورزی و دامپروری با روشهای علمی و جدید، را که کمترین آسیب را به محیط زیست میرسانند، بهکشاورزان این منطقه آموزش بدهند
 3ــ با ایجاد پارکهای وحش از گونههای جانوری و گیاهی در معرض خطر مراقبت کنند تا نسل آنها منقرض نشود.
16-اتحادیۀ بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) چه نوع سازمانی است؟ یک نهاد بین المللی استکه بیش از 80کشور و از جمله ایران عضو آن هستند. این اتحادیه همکاری بین کشورها
برای حفاظت از زیست بومها را تشویق و حمایت میکند .
17-چند نمونه از فعالیت های اتحادیۀ بین المللی حفاظت از طبیعت را نام ببرید.
 از فعالیتهای مهم این اتحادیه میتوان کمک به کشورها برای حفظ تنوع زیستی، برگزاری کنفرانس ها و گردهمایی های بین المللی و تحقیق و بررسی مداوم گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر در سراسر جهان را نام برد.
 
 
*- اتحادیه ...........هرسال «فهرست قرمز» خود را منتشر و در این فهرست گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر در نواحی مختلف جهان را معرفی میکند تا برای محافظت از آنها چارهای اندیشیده شود. (اتحادیۀ بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)) -* از پيچيده ترين زيست بوم هاي جهان كه غني ترين تنوع گياهي و جانوري را دارد ................... است . ( جنگل هاي باراني استوايي) -*  .......تنوع زيستي جهان مربوط به جنگل هاي باراني استوايي است ( سه چهارم)
-* جنگل هاي استوايي را ........................................... ناميده اند . ) ريه هاي زمين( -* تخريب جنگل هاي استوايي در برخي از كشورها مانند ................. و ............... بسيار گسترش يافته است ( برزيل - اندونزي ) -* فيل هاي آفريقايي به خاطر ............................................ شكار و كشته مي شوند . ( عاج هاي گران قيمتشان ) -* از جمله كشورهاي آفريقايي ................. است كه در آن شكار گسترده ي فيل ها صورت مي گيرد . ( كنيا ) -* بيشترين ميزان عاج قاچاق را در جهان كشورهاي ................... و ................. وارد مي كنند . ( چين – تايلند )
 
 
سوالات متن فصل چهارم – درس7            
 
-1علت اصلي رشد فوق العاده جمعيت در سال هاي اخير چيست ؟ كاهش ميزان مرگ و ميرها و به ويژه مرگ و مير كودكان .زيرا در گذشته بسياري از مردم بر اثر بيماري هاي واگير دار و عفوني ، گرسنگي و قحطي يا جنگ از بين مي رفتند .
-2در دو قرن اخيردو عامل موجب كاهش چشمگير مرگ وميرها شده است نام برده و توضيح دهيد . ؟
-1بهبود بهداشت: با پيشرفت در پزشكي و توليد واكسن ها و آنتي بيوتيك ها و كنترل بيماريهاي واگيردار چون وبا و سل و ... مرگ و ميرها كاهش يافت . -2بهبود تغذيه : با پيشرفت و گسترش كشاورزي صنعتي ، توليد مواد غذايي افزايش يافت و با پيشرفت وسايل حمل و نقل ، انتقال غذا به نواحي دورتر امكان پذير شد .
 
-3رشد طبيعي جمعيت در يك مكان به دو عامل بستگي دارد آنها را بنويسيد؟ -1ميزان مواليد )تولدها( -2ميزان مرگ و ميرها .
 
-4رشد منفي جمعيت چيست؟ اگر درصد رشد جمعيت به كمتر از صفر برسد ، به آن رشد منفي مي گويند .در اين حالت ميزان مواليد كمتر از مرگ و ميرها مي شود .
 
-5چه كشورهايي رشد جمعيت آن ها منفي است؟در قاره آسيا كشورهاي ژاپن و روسيه و در قاره اروپا آلمان ، مجارستان ، لهستان و روماني اين گونه اند .
-6چرا آينده كشورهايي كه با رشد منفي و يا افزايش جمعيت سالخورده و از كارافتاده مواجه هستند نگران كننده است؟
 در كشورهاي داراي رشد منفي ، جمعيت سالخورده و از كار افتاده افزايش مي يابد و چون زاد و ولد كم است ، جامعه از نيروي جوان براي تحصيل و علم آموزي و كار و پيشرفت محروم مي شود و جمعيت كشور نيز كاهش مي يابد .
-7چه موقع رشد جمعيت و افزايش جمعيت جوان يك نعمت بزرگ و مايه ي پيشرفت خواهد بود؟ چنانچه در يك كشور براي آموزش صحيح و كار و تأمين شغل جوانان برنامه ريزي مناسب و سرمايه گذاري صورت بگيرد ، رشد جمعيت و افزايش جمعيت جوان يك نعمت بزرگ و مايه ي پيشرفت خواهد بود .
 
-8چهار كشور نام ببريد كه دولت ها برنامه هاي مهمي براي تشويق فرزندآوري طراحي و اجرا مي كنند تا با كاهش رشد جمعيت مقابله كنند ؟ ژاپن ، سنگاپور ، كره جنوبي ، روسيه .
 
-9از جمله برنامه هاي دولت ها براي تشويق به فرزندآوري چيست ؟ اعطاي جايزه و كمك هاي مالي به خانواده هايي كه صاحب فرزند مي شوند ، واگذاري مسكن ، معافيت از پرداخت ماليات و افزايش مرخصي ت حصيلي كاري مادران است .
 
-10عوامل طبيعي و عوامل انساني جذب جمعيت چيست؟
 عوامل طبيعي : آب و هوا و پوشش گياهي – ناهمواري – آب و خاك – معادن و ذخاير عوامل انساني : سياسي و اداري – اقتصادي – امكانات و تسهيلات – فرهنگي .
 
-11با استفاده از نقشه پراكندگي جمعيت ابتدا نوع تراكم جمعيت )زياد يا كم( را در مكانهاي زير مشخص كنيد و سپس با توجه به دانسته هاي خود از سال گذشته علت اين نوع تراكم را در هر كشور بنويسيد؟ (بنگلادش ) زياد . علت:آب وهواي گرم ومرطوب،خاك حاصلخيز، باران فراوان و رودهاي پرآب.(ژاپن ) زياد. علت:آب وهواي گرم ومرطوب،خاك حاصلخيز، باران فراوان و پيشرفت علم وصنعت ،(ليبي وچاد ) كم. علت: آب وهواي گرم وخشك، باران كم، نامناسب بودن خاك، تبخيرشديد. ،(سيبري ) كم . علت :آب وهواي بسيارسرد وخشك، كمبود باران (آلمان )زياد . علت: آب وهواي معتدل، خاك هاي حاصلخيز، سرزمين هاي پست وهموار، باران فراوان،پيشرفت علم وصنعت.
(استراليا) كم . علت : سرزمين خشك وكم باران، خاك هاي نامرغوب.
(كانادا ) كم . علت: آب وهواي سرد، بارندگي كم، زمين هاي يخ بسته وسيع(
-12مهاجرت چيست؟ يعني رفتن مردم از جايي به جاي ديگر به منظور كار يا زندگي .
-13مهاجرت داخلي و مهاجرت خارجي را تعريف كنيد ؟
 گاهي مهاجرت در داخل مرزهاي يك كشور صورت مي گيرد كه به آن مهاجرتداخلي مي گويند . مانند مهاجرت روستاييان به شهرها يا مهاجرت كارگران فصلي در داخل يك كشور.
 گاهي مهاجرت از يك كشور به كشور ديگر صورت مي گيرد كه به آن مهاجرت خارجي يا بين المللي مي گويند .
-14مهاجرت اختياري و مهاجرت اجباري را توضيح دهيد ؟
 در مهاجرت اختياري ، افراد با ميل و تصميم خود براي دستيابي به زندگي بهتر به جاي ديگر ي مهاجرت مي كنند . یکی از عظیم ترین مهاجرتهای بشر در قرن نوزدهم و بیستم مهاجرت اختیاری بیش از100میلیون نفر از مردم قارهٔ اروپا به سرزمینهای جدید، یعنی آمریکای شمالی و جنوبی و استرالیا می باشد.
 در مهاجرت اجباري ، افراد بدون ميل خود و به دليل عواملي چون قحطي ، خشكسالي و ديگر حوادث طبيعي و يا جنگ ها و درگيري هاي سياسي مجبور به ترك محل زندگي خود مي شوند .مانند مهاجرت اجباري مردم فلسطين از سرزمين هاي اشغالي يا مهاجرت گروهي از افغان ها يا عراقي ها به كشورهاي همسايه به دليل شرايط جنگ و اشغال نظامي كشورهايشان .
 
-15رشد شهرنشيني و پيدايش شهرهاي پرجمعيت با چه چيزهايي همراه بوده است؟ با مهاجرت گسترده ي مردم از روستا ها به شهرها به دنبال كسب درآمد بيشتر و امكانات بهتر زندگي همراه بوده است .
 
-16اغلب شهرهاي بزرگ جهان با چه مشكلاتي روبه رو هستند؟ ترافيك سنگين – آلودگي هوا – زاغه نشيني در حومه شهرها – افراد بي خانمان
. -* رشد جمعيت در همه ي كشورها يكسان............. ( نيست ) -* به طور كلي برخي عوامل ................. و ......................... موجب جذب جمعيت به يك ناحيه مي شود . (طبيعي - انساني)
-* علاوه بر رشد طبيعي جمعيت ، عامل ديگري كه موجب افزايش جمعيت يك مكان مي شود ..... است . ( مهاجرت )
-* در صد سال اخير يكي از تغييرات مهم در الگوي سكونت جمعيت ، ................... بوده است. (گسترش شهرنشيني )
-* رشد شتابان شهرنشيني در بيشتر كشورها بدون ...... براي سكونت جمعيت زياد صورت گرفته است .( برنامه ريزي)
 
سوالات متن فصل چهارم – درس 8           
-1نابرابري جهاني به چه معناست ؟
به اين معني كه از نظر ثروت و درآمد ، كيفيت زندگي مردم و دسترسي به مسكن مناسب ، آموزش ، بهداشت ، اشتغال ، گذراندن اوقات فراغت ، و نظاير آن تفاوت هاي زيادي بين كشورها ديده مي شود .
-2يكي از عوامل مهمي كه در سنجش نابرابري كشورها با يكديگر مورد توجه قرار گرفته چيست؟
عامل اقتصادي و عناصري چون ميزان توليد ، درآمد ، اشتغال و مانند آنهاست .
-3عواملي كه بر زندگي افراد يك جامعه اثر مي گذارند و مي توانند كيفيت زندگي را خوب يا بد كنند كدامند؟
عواملي مانند هويت ؛ عزّت ، امنيت ، آزادي ، احساس شادي و رضايت از زندگي .
 
-4شاخص توسعه ي انساني با توجه به چه عواملي تعريف مي شود ؟
اين شاخص براي پي بردن به وضعيت و كيفيت زندگي در كشورها و مقايسه ي آنها با يكديگر با توجه به سه عامل اقتصادي ، بهداشتي و فرهنگي تعريف مي شود.
 
-5ملاك هاي توسعه ي انساني كدامند ؟
1-در آمد و رفاه
2-اميد به زندگي يا متوسط طول عمر
3-سواد و آموزش
 
-6از نظر شاخص توسعه ي انساني ، كشورها به چهار گروه تقسيم شده اند آنها را نام ببريد ؟
 توسعه ي انساني خيلي بالا – توسعه ي انساني بالا – توسعه ي انساني متوسط – توسعه ي انساني پايين .
 
-7عامل ميزان درآمد و رفاه چه جنبه اي دارد و به چه معناست ؟ اين عامل جنبه ي اقتصادي دارد و به معناي سطح مطلوب زندگي و رفاه اجتماعي است .منظور از ان ، اين است كه اعضاي يك جامعه به چه ميزان از درآمد كافي وشغل مناسب و قدرت خريد برخوردار دارند و به كالاها و خدمات مورد نياز چون مسكن ، پوشاك ، غذا ، آموزش ، تفريح و فراغت و وسايل زندگي مناسب دسترسي دارند.
 
-8چه كشورهايي از رفاه و سطح زندگي خوبي برخوردارند و درچه كشورهايي مردم با فقر و كمبود امكانات زندگي مواجه اند؟ پراکندگی این کشورها درجهان چگونه است؟ اكثر ساكنان كشورهاي با درآمد بالا در كشورهاي آمريكاي شمالي و اروپاي غربي از رفاه و سطح زندگي خوبي برخوردارند در حالي كه در برخي كشورهاي قاره آسيا ، آفريقا و آمريكاي لاتين بخشي از مردم با فقر و كمبود امكانات زندگي مواجه اند .
 
-9در چه كشورهايي مردم در فقر مطلق زندگي مي كنند ؟ موزامبيك ، تانزانيا ، اتيوپي و نپال .
 
-10ميزان ثروت مادي و رشد اقتصادي كشورها را با چه چيزهايي اندازه گيري مي كنند؟
1-توليد ناخالص داخلي
2-درآمد سرانه .
 
-11چه كشورهايي رشد اقتصادي سريعي داشته اند و توانسته اند جايگاه مهمي در اقتصاد جهاني به دست آوردند؟
ژاپن ، چين و برخي كشورهاي آسياي جنوب شرقي چون سنگاپور ، هنگ كنگ ، كره ي جنوبي و مالزي.
 
12-به چه دليل بعضي از كشورها رشد اقتصادي مطلوبي ندارند ؟ به دليل بحران هاي سياسي يا جنگ ، مانند سوريه و عراق .
 
-13اميد به زندگي يا متوسط طول عمر در يك كشور يعني چه؟ يعني تعداد سال هايي كه انتظار مي رود كودكي كه در آن كشور به دنيا آمده است ، عمر كند و زنده بماند .
-14ميزان طول عمر يا اميد به زندگي در يك جامعه نشان دهنده ي چيست؟
نشان دهنده ي وضعيت سلامت و بهداشت در آن جامعه است .
 
-15در چه كشورهايي متوسط طول عمر بيشتر است؟
در كشورهايي كه مردم در محيطي پاك و بدون آلودگي زندگي مي كنند ، به غذاي كافي و آب سالم دسترسي دارند و در صورت بيماري يا روبه رو شدن با حوادث ، از امكانات در ماني و مراقبت هاي پزشكي پيشرفته برخوردارند ، متوسط طول عمر بيشتر است .
 
-16در چه كشورهايي اميد به زندگي يا متوسط طول عمر پايين است ؟
در كشورهايي كه مردم دسترسي كافي به غذا يا آب آشاميدني سالم ندارند و با كمبود پزشك و دارو و امكانات درماني مواجه اند و همچنين در كشورهايي كه جنگ هاي داخلي و خارجي ، گرسنگي و سوء تغذيه وجود دارد ، اميد به به زندگي يا متوسط طول عمر پايين است .
-17براي پي بردن به وضع آموزش در كشورها چه معيارهايي را در نظر مي گيرند ؟
ميزان با سوادي يا تعداد بزرگسالان با سواد – درصد ثبت نام كل كودكاني كه در سن تحصيل اند – ميانگين سال هاي تحصيل در يك كشور – ميزان با سوادي و تحصيل دختران – تعداد معلم به ازاي دانش آموز .
-18منظور از ميانگين سال هاي تحصيل چيست؟
متوسط تعداد سال هايي است كه دانش آموزان يك كشور در مدرسه حضور پيدا كرده و تحصيل كرده اند .
-19علل و عوامل خارجي نا برابري در جهان كدامند؟
مستعمره كردن كشورها در گذشته – اشغال نظامي كشورها - دخالت و نفوذ در امور داخلي به شيوه هاي مختلف – جلوگيري از استقلال سياسي و اقتصادي آنها .
-20علل و عوامل خارجي نابرابري در جهان چيست؟
جنگ ها و كشمكش هاي داخلي – فرهنگ و باورهاي غلط – بيسوادي و ناآگاهي مردم – غفلت از استعدادها و فرهنگ خود – نداشتن ايمان و پشتكار و اراده براي تغيير وضع - نبودن وحدت و مشاركت بين مردم .
 
21-مهم ترین نکته در سنجش نابرابری دربین کشورها وجوامع مختلف چه می باشد؟
الف)) اندازه گیری بسیاری از این نوع عوامل به صورت کمی (عددی) دشوار یا ناممکن است ب)) هر کشوری متناسب با فرهنگ خود این عوامل را میشناسد و تفسیر می کند و برداشت یکسانی درباره آنها وجود ندارد.
-* تخمين زده مي شود كه مالكيت ......... درصد درآمد جهان در دست .......... درصد از ساكنان آن است . (80 – 20)
*- یکی از موضوعات مهم جهان که طی چند دهه اخیر توجه صاحبنظران را به خود جلب کرده، ........... است؛ (  نابرابری جهانی یا بین المللی   )
*- در سال 2014میلادی، میزان شاخص توسعه انسانی در ایران........... بوده است و با این رقم، کشور ما در گروه کشورهای با « ................» قرار میگیرد.   (0/749    - توسعۀ انسانی بالا)
*- در گزارش توسعه انسانی سال 2014میلادی، بیشترین متوسط طول عمر مربوط به کشور............ و کمترین متوسط طول عمر 45/6سال مربوط به کشور.......... در افریقاست.
(  83/5سال  ،   ژاپن   --        6/45  ، سیرالئون   )
 
 
 سوالات متن فصل پنجم  -  درس9            
-1اوضاع سياسي ايران هنگام تأسيس حكومت صفوي چگونه بود؟
هنگام به قدرت رسيدن صفويان، كشور ما حكومت واحد و قدرتمندي نداشت و دچار تفرقه و تجزيه شده بود – حاكمان بخش هاي مختلف ايران با هم درگير جنگ بودند – امنيت و آرامش شهرها وروستاها از بين رفته بود .
-2همزمان با حكومت صفويان كدام حكومت هاي همسايه در فكر گسترش قلمرو خود بودند ؟
امپراتوري عثماني كه با حمله هايپياپي به سرزمين هاي همجوار ، بر قلمرو خود مي افزود . سلطان عثماني خود را خليفه ي مسلمانان مي دانست و به ايران نيز طمع داشت . در
شمال شرق ايران)ماوراالنهر(، اُزبك ها قدرت گرفته بودند و به مرزهاي ايران مي تاختند .
-3شيخ صفي كه بود ؟
شيخ صفي از صوفيان معروف زمان خود بودكه پيروان و و هواداران زيادي داشت و خانقاهش در اردبيل مورد توجه مردم و حاكمان محلي بود .
-4مهم ترين طرفداران خانقاه شيخ صفي چه كساني بودند؟ مهم ترين طرفداران خانقاه شيخ صفي ايل هاي ترك بودند كه به قزلباش شهرت داشتند .
-5شاه اسماعيل صفوي چگونه خود را شاه ايران خواند ؟ اسماعيل صفوي به كمك نيروي نظامي قزلباش ها ، نخست شروانشاهان وآق قويونلوها را شكست داد و پس از تسلط يافتن بر تبريز ، خود را شاه ايران خواند .
-6اقدامات شاه اسماعيل صفوي را بنويسيد؟
-1رسمي كردن مذهب شيعه -2ازميان برداشتن حاكمان مناطق مختلف -3شكست اُزبكها در خراسان -4مسلط شدن بر سراسر ايران .
-7چگونه قلمرو حكومت صفوي به حدود قلمرو دوره ساسانيان رسيد ؟
در نتيجه موفقيت هاي سياسي و نظامي شاه اسماعيل ، حكومت كشور ما يكپارچه و نيرومند شد به طوري كه قلمرو آن به حدود قلمرو دور ساسانيان رسيد. -8چرا سلطان عثماني در زمان شاه اسماعيل به ايران حمله كرد ؟ چون از شكل گيري سلسله قدرتمند و شيعه مذهب صفويهناخشنود بود .
-9جنگ چالدران را توضيح دهيد وعلت شكست ايران دراين جنگ چه بود؟
در جنگي كه ميان سپاهيان دو كشور ايران و عثماني در چالدران )نزديكي شهر خوي امروزي( رخ داد ، شاه اس ماعيل و سربازانش شجاعت زيادي نشان دادند اما سپاه عثماني به كمك سلاح هايآتشين مانند توپ و تفنگ كه سپاه ايران از آنها بي بهره بود پيروز شد .
-10پس از شاه اسماعيل چه كسي به حكومت رسيد ؟ و چه كرد ؟
پسرش تهماسب به حكومت رسيد . او با سرو سامان دادن به اوضاع داخلي و دفع حمله هاي اُزبكان و دولت عثماني ، موفق شد حكومت صفوي را تثبيت و تحكيم كند .
-11چرا شاه تهماسب پايتخت خودراازتبريز به قزوين انتقال داد ؟
زيرا تبريز همواره در معرض هجوم سپاه عثماني بود .
-12شاه عباس اول پس از به قدرت رسيدن چه كرد؟
او اُزبك ها و عثمانيان را شكست داد و تا پشت مرزهاي ايران عقب راند . همچنين پايتخت را از قزوين به اصفهان در مركز ايران منتقل كرد و براي آباداني آن بسيار كوشيد .
-13چه عواملي موجب شد سلسله ي صفوي پس از شاه عباس اول از داشتن پادشاهي لايق و توانمند محروم ب ماند ؟
-1سياست كُشتن و كور كردن شاهزادگان -2باز داشتن آنها از حكومت ولايت ها -3آموختن شيوه ي كشور داري .
 
-14چرا پس از شاه عباس اول امور حكومت مختل شد و هرج و مرج كشور را فرا گرفت ؟
در نتيجه ي ضعف و بي لياقتي شاهان ، مقام هاي كشوري و لشكري دچار اختلاف و درگيري شدند و از انجام دادن مسئوليت هاي مهم خود بازماندند .
-15چرا شاه سلطان حسين صفوي تسليم محمود افغان شد ؟ در شرايط نابساماني كشور ، گروهي از افغان ها در قندهار سر بهشورش برداشت ند و پس از پيروزي بر حاكم آن ولايت بهسوي اصفهان حركت كردند . سلطان حسين صفوي كه نمي توانست با اين گروه شورشي كوچك مقابله كند ، پس از چند ماه محاصره ، به ناچار تسليم شد و به اين ترتيب محمود افغان سردسته ي شورشيان بر پايتخت وقسمت هايي از ايران مسلط شد .
-16كدام شهرها پايتخت صفويان بودند ؟
تبريز – قزوين – اصفهان .
-17علت تغيير پايتخت صفويان را توضيح دهيد ؟
تغيير پايتخت از شهر تبريز به قزوين : زيرا تبريز همواره در معرض هجوم سپاه عثماني بود - عدم تهديد پايتخت در قزوين از سوي عثمانيها يا ازبكان- مناسب بودن موقعيت جغرافيايي واستراتژيكي شهر قزوين تغيير پايتخت از قزوين به اصفهان : اصفهان داراي مركزيت جغرافيايي در ايران بود همچنين در مسير راههاي بزرگ بازرگاني قديم قرارداشت - فراهم بودن شرايط اقتصادي (راه) ، سياسي (مركزيت) و كشاورزي (آب)
 
-18دلايل سياسي و نظامي ضعف و فروپاشي حكومت صفوي چه بود؟
ضعف و بي لياقتي شاهان پس از شاه عباس – اختلاف و درگيري بين مقام هاي كشوري و لشكري - دخالت درباريان سودجو در امور كشور - دور نگه داشتن و عدم تربيت صحيح شاهزادگان -ماليات هاي سنگين .
-19در رأس حكومت صفوي چه كساني قرار داشتند (به ترتيب)؟ شاه – وزير بزرگ (اعتماد الدوله) -فرماندهان نظامي .
-20وزير بزرگ چه وظيفه اي داشت ؟
او مسئول امور اداري و مالي كشور بود اما در مقابل شاه قدرت و اختيار چنداني نداشت .
 
-21فرماندهان نظامي چه مسئوليتي داشتند ؟
علاوه بر فرماندهي سپاه ، معمولاً حاكم ولايت هاي مهم نيز بودند .
-22شاه عباس اول براي تقويت حكومت مركزي چه كرد ؟
براي تقويت حكومت مركزي و جلوگيري از نافرماني و بي نظمي سران ايلهاي قزلباش ، حكومت ولايت ها را از آنان گرفت و به افرادي غير ازقزلباش ها سپرد . همچنين در كنار سپاه قزلباش ، سپاه جديدي از افرادغير قزلباش تشكيل داد و با كمك گرفتن از اروپاييان ، اين سپاه را به تفنگ و توپ مجهز كرد .
-23آثار و نتاي ج اقدام هاي اداري و نظامي شاه عباس اول را توضيح دهيد؟
واگذاري حكومت ولايت ها به افرادي غير از قزلباش ها - در كنار سپاه قزلباش ، سپاه جديدي از افرادي غير قزلباش تشكيل داد - مجهز شدن سپاه ايران به توپ و تفنگ به كمك اروپاييان . -24قرون جديد به چه دوراني گفته مي شود ؟
قرن هاي شانزدهم تا نوزدهم ميلادي را در تاريخ اروپا قرون جديد مي نامند .
-25قرون جديد چه ويژگي هايي داشت ؟
در اين قرن ها ، اوضاع سياسي و مذهبي اروپا دگرگون شد و در نتيجه ي آن پيشرفت هايعلمي ، فرهنگي و اقتصادي چشمگيري به وجود آمد كه به اختراعات و اكتشافات مهمي انجاميد .
-26پيش گامان استعمار در اروپا چه كشورهايي بودند ؟
پرتغال – اسپانيا – انگلستان – فرانسه .
-27در آستانه ي تأسيس سلسله ي صفوي پرتغالي ها چه كردند؟ و چرا شاه اسماعيل نتوانست در مقابل آنها كاري از پيش ببرد؟
پرتغالي ها جزاير و سواحل جنوبي ايران را تصرف كرده و تجارت خليج فارس و درياي ع مان را در اختيار گرفته بودند . شاه اسماعيلصفوي به دليل نداشتن كشتي جنگي نتوانست در برابر پرتغالي ها كاري از پيش ببرد .
-28شاه عباس اول چگونه توانست پرتغالي ها را از ايران بيرون براند؟
شاه عباس اول از رقابت انگليسي ها و پرتغالي ها استفاده كرد و به كمك كشتي هاي جنگي انگلستان ، پرتغالي ها را از سواحل و جزاير ايران بيرون راند . -29يكي از علل موثر در برقراري روابط بين صفويان و كشورهاي اروپايي چه بود؟
هجوم پياپي عثماني ها به ايران و اروپا بود .
-30پادشاهان اروپايي براي كاستن فشار حملات عثماني ها به خاك اروپا چه كردند؟
درصدد آن بودند كه روابط خود را با ايرانتقويت كنند . علاوه بر اين ، در آن زمان اروپاييان شركت هاي بزرگ تجاري تأسيس كرده بودند و تمايل زيادي داشتند كه روابط تجاري خود
را با ديگر كشورها گسترش دهد .
 
-* مهم ترين طرفداران خانقاه شيخ صفي ايل هاي..........بودند كه به .................. شهرت داشتند . (ترك- قزلباش )
-* پس از جنگ چالدران ، ................. به اشغال عثماني ها درآمد . ( تبريز)
 
-* شاه ................. حكومت صفوي را به اوج قدرت رساند . (شاه عباس اول)
-* در رأس حكومت صفوي ................. قرار داشت . ( شاه)
-* بعد از شاه در حكومت صفوي .................. قرار داشت كه به او .................... نيز مي گفتند . (وزير بزرگ-اعتماد الدوله )
-* تا زمان شاه عباس اول .......................... حاكم ولايت هاي مختلف ايران بودند . (سران ايل هاي قزلباش )
-* اروپاييان با توسعه ي صنعت .................. و .................... توانستند راه هاي دريايي و سرزمين هاي جديديرا كشف كنند . (كشتي سازي – دريانوردي )
 
 
سوالات متن فصل پنجــــــــم  - درس10    
-1چرا در دوران صفويه شرايط مناسبي براي رونق زندگي اجتماعي و اقتصادي پديد آمد؟
به دليل : -1وجود حكومت مركزينيرومند -2برقراري نظم و امنيت در سراسر كشور .
-2بيشترين ساكنان ايران در دوره صفوي به ترتيب چه كساني بودند ؟ و به چه كارهايي اشتغال داشتند؟
روستاييان و كوچنشينان به ترتيب بيشترين ساكنان ايران را تشكيل مي دادند . همچون گذشته ، كوچ نشينان به دامداري و صنايع دستي و روستاييان بهكشاورزي و صنايع دستي اشتغال داشتند.
-3به عقيده ي جهانگردان اروپايي وضع زندگي دهقانان ايراني در مقايسه با اروپايي چگونه بود ؟
به مراتب بهتر از وضع دهقانان در مناطق حاصلخيز اروپا بوده است . – 4بيشتر شهرنشينان در دوره صفوي چه كساني بودند ؟ شهرنشينان بيشتر مقام هاي حكومتي ، نظاميان ، كاركنان اداره ها ،روحانيون ، بازرگانان ، پيشه وران ، صنعتگران و كارگران بودند .
-5كدام محصولات ايران در دوره صفوي به كشورهاي همسايه وبرخي كشورهاي اروپايي صادر مي شد؟
خشكبار ، پارچه هاي مخملي ، ابريشمي و حرير و نيز قالي هاي نفيس صارد مي شد . -6بافندگان ايراني در دوره صفوي چه چيزهايي توليد مي كردند ؟ انواع پارچه ، قالي و قاليچه .
-7در دوره شاه عباس اول ، كارگاه هاي بافندگي در چه شهرهايي وجود داشت ؟
اصفهان ، كاشان ، يزد ، مشهد استرآباد ، گيلان .
-8صنعتگران ايراني در چه صنايعي پيشرفت كرده بودند ؟
در صنايع كاشي ، چيني ، چرم ، جواهر ، رنگ ، صابون و جنگ افزارهايسنتي از قبيل شمشير و كمان .
-9در عصر صفوي به چه دلايلي تجارت داخلي و خارجي پر رونق بود؟
(سه عامل تجارت) يكپارچه بودن سرزمين ايران – وجود نظم و امنيت در سراسر كشور – ايجاد راه ها و كاروانسراها . -10سه منبع عمده درآمد حكومت صفوي را ذكر كنيد؟
ماليات – عوارض – تجارت و صادرات بعضي از كالاها .
-11در عصر صفوي معماران ومهندسان شهر سازايراني چه آثاري راساختند ؟
معماران و مهندسان شهرساز ايراني مسجدها ، كاخ ها، پل و كاروانسراهاي عظيم و با شكوهي ساختند و در تزيين آنها انواع هنرها را بكار بردند . -12صفويان براي رشد علم و گسترش آموزش چه اقداماتي انجام دادند ؟
پادشاهان ، مقام هاي كشوري و لشكري و ديگر بزرگان ، مدرسه ها و كتابخانه هاي عظيمي به ويژه در پايتخت هاي صفوي ساختند و اموال و املاك بسياري را وقف آنها كردند . تعداد زيادي از طالبانعلم و دانش در اين مراكز مشغول تحصيل بودند . در آن زمان به علوم و معارف ديني م انند تفسير ، فقه و حديث بسيار توجه مي شد.
-13از جمله فيلسوفان نامدار و عالمان بزرگ روزگار صفوي چه كساني بودند ؟
ميرداماد و ملاصدرا از جمله فيلسوفان نامدار و شيخ بهايي و علامه محمد باقر مجلسي از عالمان بزرگ آن روزگار بودند . -14چرا در دوره صفوي شعر و ادب فارسي پر رونق نبود ؟
به سبب كم توجهي پادشاهان به شاعران . اما علم تاريخ مورد توجه قرارداشت .
-15رشته هاي هنري دوره ي صفوي كدامند ؟
نقاشي ، خوشنويسي ، كتاب آرايي و خاتم كاري .
-16در دوره ي صفوي مردم چه جشن هايي را گرامي مي داشتند ؟
علاوه بر نوروز و ديگر جشن هاي باستاني ، اعياد اسلامي مانند قربان ، فطر و غدير را نيز گرامي مي داشتند .
-17در دوره صفوي آيين سوگواري امام حسين )ع( به چه شيوه هايي برگزار مي شد ؟
به شيوه ي روضه خواني ، نوحه سرايي ،مرثيه خواني ، سينه زني و تعزيه ب رگزار مي شد .
-18برپايي جشن ها و آيين ها در دوره صفوي چه تأثيري داشت ؟ افزايش همدلي و هم بستگي مردم .
-* جمعيت ايران در دوره صفويه حدود ................ ميليون نفر تخمين زده مي شود    (  10   )
-* يكي از منابع عمده ي درآمد حكومت صفوي ............بود كه از كشاورزان و دامداران مي گرفتند ( ماليات )
-* در دوره صفويه حدود ............. تا ............... درصد ايرانيان در شهرها زندگي مي كردند . ( 15 – 10)
-* در عصر صفوي نه تنها كشاورزي و دامداري بلكه ..........ايران نيز شكوفا و پر رونق بودند  (   صنايع )
-* صنعت .................... يكي از صنايع پر رونق ايران در دوره صفوي بود كه با صنعت نساجي اروپا رقابت مي كرد.(بافندگي)
-* شاهان صفوي به خصوص ................ براي گسترش تجارت كوشش بسيار كردند  ( شاه عباس اول )
-* يكي از با شكوه ترين بازارها در عصر صفوي ، بازار ......... بود ( قيصريه ي اصفهان)
-* يكي از منابع درآمد حكومت صفوي ، ...............بود كه از كاروان هاي تجاري گرفته مي شد  ( عوارضي )
-* شاهان صفوي مخصوصاً ................. براي گسترش تجارت خارجي به شركت هاي اروپايي اجازه داد تا فعاليت كنند .
( شاه عباس اول )
-* صادرات .............. كه پر سودترين كالاي صادراتي بود در انحصار .............. قرار داشت . (ابريشم – شاه عباس اول )
 
 
 سوالات متن فصل شــشــم - درس11   
 
 
 
1-با تسلط افغان ها و قتل شاه سلطان حسين ، ايران گرفتار چه بحران هايي شد؟
 ايران گرفتار تجزيه و تفرقه شد . افغان ها توان حكومت بر سراسر ايران را نداشتند . به همين دليل در گوشه و كشور مدعياني سر براوردند . روسيه و عثماني نيز با استفاده از آشفتگي اوضاع، قسمت هايي از شمال و غرب ايران را اشغال كردند .    -2نادر كه بود و چگونه سلسله ي افشاريه را پايه گذاري كرد ؟
 نادر سرداري از ايل افشار بود. براي نجات ايران به يكي از شاهزادگان صفوي پيوست . او نخست افغان ها را سركوب و تارومار كرد و سپس نيروهاي روسيه و عثماني را از ايران بيرون راند . نارد پس از اين پيروزي ها ، خاندان صفوي را كنار زد و بر تخت شاهي نشست . بدين ترتيب سلسله افشاريه پايه گذاري شد.
-3بيشتر دوره ي پادشاهي نادر چگونه گذشت ؟
 بيشتر دوره ي دوازده ساله ي پادشاهي نادر به نبرد با بيگانگان و فرو نشاندن شورش هاي داخلي گذشت .
-4چرا نادر به هندوستان لشكر كشيد ؟ نادرشاه در تعقيب گروهي از افغان هاي شورشي كه به هندوستان گريخته بودند ، به ان كشور لشكر كشيد . او تا دهلي پيش رفت و با غنيمت هاي بسيار به كشور بازگشت .
-5چرا نادر شاه كوشيد ايران را يكپارچه و قدرتمند كند ؟ تا بتواند از استقلال و تماميت سرزمين خود در براب ر دشمنان دفاع كند . وي از موقعيت حساس خليج فارس و اهميت نيروي دريايي آگاه بود ، از اين رو براي تأسيس نيروي دريايي ايران در خليج فارس كارهايي انجام داد اما اين كارها با مرگ او متوقف شد . -6چرا نادر در اواخر عمر به رفتارهاي خشونت آميز و بي رحمانه روي آورد ؟ نافرماني ها و شورش ها ي پياپي در سال هاي پاياني حكومت نادر ، تأثير روحي و رواني نا مطلوبي بر او گذاشت . او نسبت به اطرافيان و سرداران خود بدگمان شد.
 
-7پس از قتل نادر اوضاع ايران چگونه شد ؟ ايران بار ديگر به صحنه ب جنگ حاكمان محلي و سران ايل ها تبديل شد و نا آرامي و آشوب سراسر كشور را فرا گرفت . از قلمرو پهناوري هم كه نادرشاه بر ان فرمان مي راند ، فقط خراسان در اختيار شاهرخ نوه ي او باقي ماند .
-8شيوه ي حكومتي كريم خان زند چگونه بود؟او با ملايمت و مهرباني با مردم رفتار مي كرد ، به صلح ، آسايش و آرامش عمومي اهميت مي داد و مي كوشيد با استفاده از شيوه هاي مسالمت آميز ، از بروز نا امني و شورش هاي داخلي جلوگيري كند .
-9اوضاع كشور در دوران كريم خان زند چگونه بود ؟ در اين دوران ثُبات وآرامش نس بي در سراسر كشور به وجود آمد و در نتيجه اوضاع اجتماعي و اقتصادي بهتر شد .
-10بناهاي مهم دوره زنديه را نام ببريد ؟ بازار وكيل – مسجد وكيل – حمام وكيل - ارگ كريم خان .
 
-11عاقبت رئيس ايل قاجار چه شد ؟ رئيس اين ايل پس از كشته شدن نادرشاه مدعي حكومت ايران شد اما از كريم خان زند شكست خورد و به قتل رسيد.
 
12-آقا محمد خان كه بود و چه كرد ؟ پسر رئيس ايل قاجار بود ، پس از مرگ كريم خان تلاش براي رسيدن به حكومت را آغاز كرد . او پس از مدتي جنگ و گريز ، لطفعلي خان ، آخرين فرمانرواي زنديه را شكست داد و به قتل رساند . همچنين مردم كرمان را به دليل پناه دادن به لطفعلي خان ، بي رحمانه مجازات كرد.
-13آقا محمد خان چگونه صاحب حكومت مركزي نسبتاً نيرومندي شد؟ آقا محمد خان با لشكركشي هاي پياپي بر سراسر ايران مسلط شد و حكومت قاجار را بنيان گذاشت . در نتيجه ي تلاش هاي سياسي و نظامي او ، ايران بارديگر يكپارچگي سرزمين خود را به دست آورد .
-14شيوه ي به قدرت رسيدن سلسله هاي افشاريه و زنديه و قاجاريه چه شباهتي به هم دارند؟
هرسه باجنگ به قدرت رسيدند
هرسه ساختار ايلياتي داشتند
- هر سه زماني به قدرت رسيدند كه ناآرامي ايجاد شده بود.
-هرسه تقريبا سيطره ي يك قبيله بر كل كشور بود.
-افشار. زند..قاجارهر سه باعث باعث يكپارچگي كشور و ايجاد حكومت نيرومند در كشور شدند.
-هرسه حكومت هاي كم دوامي بودند.    -15دوره ي حكومت فتحعلي شاه همزمان با آغاز نفوذ و دخالت كدام كشورها در ايران بود؟ روسيه – انگلستان – فرانسه .
 
-16چرا در فاصله ي سقوط صفويه تا روي كار امدن قاجاريه اوضاع كشورهاي اروپايي تغيير كرده بود ؟ يكي از دلايل عمده ي اين تغيير ، انقلاب صنعتي بود كه از انگلستان آغاز شد و در ديگر كشورها ي اروپايي گسترشيافت .
 
-17انقلاب صنعتي چه نتايجي به دنبال داشت؟ در نتيجه ي اين انقلاب ، نيروي ماشين و ابزارهاي صنعتي جاي نيروي انسان و ابزارهاي دستي را در توليد گرفت . از اين رو سرعت و ميزان توليد افزايش يافت . انقلاب صنعتي موجب شكوفايي اقتصادي و افزايش قدرت نظامي و سياسي كشورهاي اروپايي شد و توجه آنها را به سوي كشورهايي كه مواد اوليه يا بازار مصرف مناسبي داشتند ، جلب كرد.
-18يكي از اهداف استعماري دولت روسيه چه بود؟ رسيدن به آب هاي آزاد و گرم خليج فارس و اقيانوس هند .
-19جنگ بين ايران و روسيه در زمان فتحعلي شاه را توضيح دهيد؟ در زمان فتحعلي شاه روسيه با ارتشي مجهز به سلاح هاي جديد و آشنا با فنون جنگي تازه به قلمرو ايراندر قفقاز حمله كرد . سپاه ايران كه از جنگاوران ايل هاي مختلف تشكيل شده بود با سلاح هاي ابتدايي به مقابله با نيروهاي متجاوز روس پرداخت . سرانجام پس از ده سال جنگ نابرابر ، با وجود دلاوري نيروهاي ايراني ، روسيه پيروز شد.
 
-20عهدنامه ي گلستان بين چه دولت هايي بسته شد و موارد آن چه بود؟ بين ايران و روسيه – به موجب اين عهدنامه ، ايالت هاي گرجستان و داغستان و شهرهاي باكو و گنجه از حاكميت ايران خارج شد و تحت حاكميت روسيه قرار گرفتند .
-21پس از انعقاد عهدنامه ي گلستان مردم ايران چه كردند؟ مردم اي ران كه از عهدنامه ي گلستان ناخشنود بودند ، با فتواي علما براي آزاد كردن سرزمين هاي اشغالي بسيج شدند . سپاه ايران كه از جنگاوران ايل ها و نيروهاي داوطلب مردمي تشكيل شده بود به سرعت مناطق اشغال شده را آزاد كرد . روسيه با تمام قوا و تجهيزات خود وارد جنگ شد وايران را شكست داد
 . -22يكي از هدف هاي اصلي انگلستان از برقراري ارتباط با حكومت قاجار چه بود ؟ اين بود كه نگذارد كشورهاي رقيب از طريق ايران به هندوستان دسترسي پيدا كنند .
  -23در عهد نامه هاي دوره فتحعلي شاه بين ايران و انگلستان طرفين چه تعهداتي نسبت به هم داشتند؟ حكومت قاجار تعهد كرد كه به هيچ كشوري اجازه ندهد از خاك ايران به هندوستان لشكركشي كند . در عوض انگليسي ها نيز متعهد شدند كه در صورت حمله ي كشورهاي ديگر به ايران به حكومت قاجار كمك هاي مالي و نظامي كنند .
   -24انگلستان در دوران محمدشاه و ناصرالدين شاه چه كرد ؟ با لشكركشي به خليج فارس و حمله به جزاير و بنادر ايران ، حكومت قاجار را مجبور كرد كه به جدايي افغانستان از ايران رضايت دهد .
-25انگليسي ها ناصرالدين شاه را وادار به انجام چه كاري كردند؟ وادار كردند كه با جدايي قسمت شرقي سيستان و بلوچستان از ايران موافقت كند . علاوه بر اينها تعدادي از جزاير ايراني خليج فارس را اشغال و به پايگاه نظامي خود تبديل كردند .
   -26هدف دولت انگلستان از جدا كردن افغانستان و بخش شرقي سيستان و بلوچستان از ايران چه بود ؟
چون هندمستعمره انگليس بودوازطريق افغانستان مي خواست به هندراه پيداكند
سوالات متن فصل ششم – درس 12         
 
1شكست هاي نظامي و سياسي از روسيه و انگلستان در دوره قاجار چه نتيجه اي داشت؟ ايرانيان را متوجه پيشرفت هاي علمي و صنعتي كشورهاي اروپايي كرد .
-2چرا عباس ميرزا به فكر نوسازي و اصلاح كشور افتاد؟ زيرا او به خوبي تفاوت سپاه ايران را با ارتش روسيه كه آموزش ديده و مجهز به سلاح هاي جديد بود ، تشخيص داد و به اهميت صنايع نظامي پي برد . همچنيم متوجه شد كه با وجود تعداد زياد سپاهيان ايران و دلاوري و فداكاري آنها ، روس ها به دليل برخورداري از دانش و ت جهيزات پيشرفته ي نظامي پيروز شدند
    -3عباس ميرزا براي پيشرفت ايران چه كارهايي انجام داد؟ (اقدامات عباس ميرزا )؟
 -1فرستادن افرادي به انگلستان براي فراگيري علوم و فنون جديد
 -2براي آگاهي از اوضاع كشورهاي اروپايي ، دستور داد كتاب هايي را درموضوع تاريخ آن ك شور ها به فارسي ترجمه كنند.
-4در زمان صدراعظمي اميركبيرحكومت قاجار با چه مشكلاتي روبه رو بود ؟
مشكلات بزرگي از قبيل شورش در ايالت ها ، دخالت هاي خارجي ، بي نظمي و اختلال امور كشوري و لشكري و خالي بودن خزانه .
 
  5 -الف ) مهم ترين اقدام اميركبير را توضيح دهيد . تأسيس مدرسه دارالفنون –
 
ب )انگيزه و اهداف اميركبير از اقدامات اصلاحي چه بود ؟ براي نوسازي و كارآمدي تشكيلات حكومتي و مبارزه با مفاسد اداري و اقتصادي . او در سياست خارجي درصدد قطع نفوذ و دخالت هاي روسيه و انگلستان در ايران بود .
 
-6چرا اميركبير مدرسه دارالفنون را تأسيس كرد ؟ تا تعداد بيشتري از ايرانيان علوم و فنون جديد را در داخل كشور بياموزند. براي حفظ استقلال كشورتا پاي بيگانگان به راحتي به كشور باز نشود .
-7يكي از نتايج آشنايي ايرانيان با تمدن اروپايي در دوره قاجاريه چه بود ؟ ايجاد مدرسه هاي جديد بود .
 
-8گسترش مدرسه هاي جديد به سبك اروپايي در دوره قاجار را توضيح دهيد ؟ در دوره قاجار افرادي پيش گام تأسيس مدرسه هايي به سبك اروپايي در ايران شدند ، از جمله ميرزا حسن رشديه كه در بيروت و استانبول با اين نوع آموزشگاه ها و شيوه ي فعاليت آن ها آشنا شده بود . او در زادگاهش تبريز و شهرهاي مشهد ، تهران و قم چندين مدرسه ي جديد تأسيس كرد .
-9نفوذ اقتصادي روسيه و انگلستان در دوره ي قاجار را توضيح دهيد ؟ در دوره ناصرالدين شاه روسيه و انگلستان به امتيازهاي اقتصادي مهمي در ايران دست يافتند .صنعت و بازرگاني كشور ما با واگذاري اين امتياز ها آسيب هاي فراواني ديد . شركت هاي بازرگاني خارجي در بيشتر شهرهاي ايران شعبه هايي تأسيس كردند و به خريد و فروش مشغول شدند . اين شركت هامعمولاً كالاهاي اروپايي را بدون پرداخت حقوق گمركي و يا با حقوق گمركي بسيار ناچيزي وارد كشور مي شدند . به همين دليل توليدات داخلي قادر به رقابت باآنها نبود .    10 - امتياز تالبوت(امتياز انحصاري توتون و تنباكو) را توضيح دهيد ؟ در دوره ناصرالدين شاه ، يك نفر انگليسي به نام تالبوت با پرداخت رشوه به درباريان ، امتياز انحصاري توتون و تنباكوي ايران را به مدت پنجاه سال به دست آورد . در آن زمان توتون و تنباكو از عمده ترين محصولات كشاورزي ايران بود . بر اساس اين امتياز ، ايرانيان نمي توانستند محصول توتون و تنباكوي خود را به كسي غير از تالبوت بفروشند . در مقابل تالبئت نيز تعهد كرده بود كه هرسال 15000ليره ي انگليس به همراه يك چهارم سود سالانه ي خود را به حكومت ايران پرداخت كند.
   -11دليل اصلي شكل گيري نهضت تنباكو چه بود ؟ اعتراض به واگذاري امتيازهاي اقتصادي به بيگانگان و قيام عليه استبداد داخلي و استعمار خارجي .
 
-12موفقيت نهضت تنباكو از نظر سياسي و اجتماعي چه اهميتي داشت ؟
از نظر اجتماعي  :
اين نهضت نخستين حركت جدي مردم ايران براي رهايي از نفوذ و سلطه خارجي و ايستادگي در برابر ستم داخلي بود .
از نظر سياسي:
حس اعتماد به نفس و روحيه ي مقاومت و مبارزه را در مردم تقويت كرد . به حكومت فهماند كه مردم بيدارند.مردم شهامت حضور در صحنه رو با تبعيت از مرجعي خارجي استعمار گران به نقش مراجع و نفوذ آنه در مردم حتي بيشتر از حاكمان پي بردند.
-13امتياز تالبوت چگونه لغو شد؟ ناصر الدين شاه به خواسته ي مخالفان اعتنايي نكرد و آيت االله ميرزا حسن شيرازي مرجع تقليد شيعيان استفاده از توتون و تنباكو را حرام اعلام كرد . اين حكم شرعي سبب شد مردم و حتي ك اركنان كاخ ناصرالدين شاه ، قليان ها را بشكنند و مقدار زيادي توتون و تنباكو را به اتش بكشند . با اوج گرفتن نهضت ناصرالدين شاه مجبور به لغو امتياز و پرداخت غرامت و خسارت به تالبوت شد . -* وليعهد فتحعلي شاه و فرمانده سپاه ايران در جنگ با روسيه ............................. بود . ( عباس ميزرا ) -* پس از مرگ عباس ميرزا فتحعلي شاه پسرش، ......... را به وليعهدي برگزيد . ( محمد ميرزا ) -* ناصرالدين شاه در ابتداي سلطنتش ............... را به صدراعظمي منصوب كرد . ( اميركبير ) -* يكي از مهم ترين اقدامات اميركبير تأسيس ................. بود.
 ( مدرسه دارالفنون ) -* ناصرالدين شاه بر اثر توطئه ..............و .............. دستور قتل اميركبير را داد .(درباريان – صاحب منصبان نالايق و سودجو) -* افرادي پيشگام تأسيس مدرسه هايي به سبك اروپايي در ايران شدند از جمله ............. بود . ( ميرزا حسن رشديه )
 
  محمد باقر عزیزی دبیر مطالعات اجتماعی ناحیه 2 زنجان