Elżbieta Bowes-Lyon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Elżbieta
Jej Królewska Mość królowa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej[1]
Ilustracja
Wizerunek herbu
Królowa Wielkiej Brytanii i Dominium brytyjskiego; Cesarzowa Indii[2]
Okres

od 11 grudnia 1936
do 6 lutego 1952

Jako żona

Jerzego VI

Koronacja

12 maja 1937

Poprzedniczka

Maria Teck

Następca

Filip, książę Edynburga (książę małżonek)

Lord strażnik Pięciu Portów
Okres

od 15 maja 1978
do 30 marca 2002

Poprzednik

Robert Menzies

Następca

Michael Boyce

Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia

4 sierpnia 1900
Hitchin

Data i miejsce śmierci

30 marca 2002
Windsor

Przyczyna śmierci

śmierć naturalna

Miejsce spoczynku

kaplica św. Jerzego (Zamek w Windsorze)

Ojciec

Claude Bowes-Lyon, 14. hrabia Strathmore i Kinghorne

Matka

Cecilia Bowes-Lyon

Mąż

król Wielkiej Brytanii Jerzy VI
od 26 kwietnia 1923
do 6 lutego 1952 (jego śmierć)

Dzieci

Elżbieta II,
Małgorzata Windsor, hrabina Snowdon

Odznaczenia
Order Podwiązki (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)Order Ostu (Wielka Brytania)

Elżbieta Bowes-Lyon, urodzona jako ang. Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon; po śmierci męża oficjalnie znana jako Elżbieta, królowa matka (ur. 4 sierpnia 1900 w Hitchin, zm. 30 marca 2002 w Windsorze) – królowa Wielkiej Brytanii i cesarzowa Indii jako żona Jerzego VI, matka królowej Elżbiety II. Była czwartą córką (i dziewiątym dzieckiem z dziesięciorga) Claude’a Bowes-Lyona, 14. hrabiego Strathmore i Kinghorne, oraz Cecilii Cavendish-Bentinck, córki Charlesa Cavendish-Bentincka. Odegrała ważną rolę w podtrzymywaniu morale Brytyjczyków podczas II wojny światowej[potrzebny przypis]. Adolf Hitler nazywał ją „najniebezpieczniejszą kobietą w Europie”[3]. Była jedną z najpopularniejszych osób z brytyjskiej rodziny królewskiej[potrzebny przypis]. W zorganizowanym w 2002 roku plebiscycie na 100 najwybitniejszych Brytyjczyków królowa Elżbieta zajęła 61. miejsce[4].

Wczesne lata życia i małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Lady Elżbieta urodziła się w londyńskiej rezydencji swojego ojca – Belgrave Mansions przy Grosvenor Gardens. Została ochrzczona 23 września 1900 roku w parafii w Hitchin w hrabstwie Hertfordshire. Wczesne dzieciństwo spędziła w wiejskiej rezydencji rodziców w Hertfordshire, następnie w zamku Glamis, gdzie zdobyła wykształcenie. Uwielbiała sport, konie i psy. W wieku 8 lat rozpoczęła naukę w Londynie. Osiągała bardzo dobre wyniki w literaturze. Po ukończeniu prywatnej edukacji pod okiem niemieckiej guwernantki w wieku 13 lat zdała Oxford Local Examination.

Dokładnie w dniu 14 urodzin Elżbiety Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom. Elżbieta pomagała w pielęgnacji chorych w zamienionym na szpital zamku Glamis[potrzebny przypis]. Na froncie zachodnim walczyli jej dwaj bracia. Starszy Fergus zginął w 1915 w bitwie pod Loos. Michael został w maju 1917 uznany za zaginionego, lecz naprawdę został wzięty do niewoli i do końca wojny przebywał w obozie jenieckim.

Jerzy VI (brat Edwarda VIII i jego następca po abdykacji Edwarda) oświadczył się Elżbiecie już w 1921, ale został dwukrotnie odrzucony. Ślub Jerzego i Elżbiety odbył się 26 kwietnia 1923 roku w opactwie westminsterskim. W drodze na ceremonię Elżbieta złożyła kwiaty przed Grobem Nieznanego Żołnierza, który to gest był następnie powtarzany przez każdą kolejną małżonkę członka rodziny królewskiej.

Od momentu ślubu Elżbieta tytułowała się Jej Królewską Wysokością Księżną Yorku. Młoda para spędziła miesiąc miodowy w Polesden Lacey w hrabstwie Surrey, a następnie w Szkocji. Elżbieta i Jerzy VI mieli dwie córki:

Wraz z mężem księżna Elżbieta, wypełniając obowiązki reprezentacyjne rodziny królewskiej, odbyła szereg podróży zagranicznych, m.in. na chrzest przyszłego króla Jugosławii Piotra II, do Kenii, Ugandy i Sudanu oraz na otwarcie Parlamentu Federalnego Australii w nowej stolicy Canberze (1927).

Królowa Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Elżbieta z mężem, 1939

W styczniu 1936 zmarł teść Elżbiety, król Jerzy V, a 11 grudnia tego samego roku abdykował starszy brat męża, Edward VIII, który ustąpił z tronu z powodu braku akceptacji planów jego małżeństwa z amerykańską rozwódką Wallis Simpson[5]. Po abdykacji brata książę Yorku wstąpił na tron, przyjmując imię Jerzego VI. Para królewska została koronowana 12 maja 1937. Elżbieta była pierwszą od czasu dynastii Tudorów małżonką króla pochodzącą z Wielkiej Brytanii. Nie przepadała za swoją szwagierką, o której mówiła per „ta kobieta”[6]. Jerzy VI i Elżbieta odbyli do wybuchu II wojny światowej dwie ważne podróże, byli we Francji w lipcu 1938 oraz w Kanadzie i USA w czerwcu i lipcu 1939. W Kanadzie królowa zyskała wielką popularność i w późniejszych latach często odwiedzała ten kraj.

Elżbieta Bowes-Lyon

Po wybuchu wojny istniały plany ewakuacji królowej i córek do USA lub Kanady[7]. Elżbieta odmówiła, tłumacząc, że nie opuści męża i rodaków w obliczu zagrożenia; kiedy podczas niemieckich nalotów na Wyspy Brytyjskie ministrowie nakłaniali królową, aby wyjechała z Londynu, Elżbieta odpowiedziała: Dzieci nigdzie nie pojadą beze mnie, ja nie opuszczę króla, a król nigdy nie wyjedzie[8]. Deklaracja ta przyniosła jej popularność wśród Brytyjczyków. Para królewska odbywała w okresie wojny wiele podróży po kraju, odwiedzając zbombardowane miasta i fabryki oraz rannych w szpitalach. Elżbieta była tytularnym dowódcą służby pielęgniarskiej w Wielkiej Brytanii.

W 1947 wraz z mężem odbyła długą podróż po Afryce Południowej, rok później obchodzili jubileusz 25-lecia małżeństwa. Na początku lat 50. choroba króla ograniczyła jego aktywność publiczną; zmarł 6 lutego 1952. Na tron wstąpiła starsza córka, Elżbieta II.

Królowa Matka[edytuj | edytuj kod]

Sztandar Elżbiety
Trumna z ciałem Elżbiety podczas pogrzebu

Po śmierci męża królowa Elżbieta otrzymała tytuł Her Majesty Queen Elizabeth The Queen Mother; odstąpiono od zwyczajowego tytułu Queen Elizabeth dla odróżnienia od panującej córki oraz od alternatywnego Queen Dowager (Królowa Wdowa), ponieważ żyła jeszcze królowa Maria, żona Jerzego V. Wśród Brytyjczyków zyskała przydomek Queen Mum.

Po śmierci męża wyjechała do Szkocji, ale po spotkaniu z premierem Churchillem powróciła do życia publicznego. Jako wdowa kontynuowała obowiązki reprezentacyjne. W lipcu 1953 odbyła pierwszą od czasu pogrzebu męża podróż zagraniczną. Odwiedziła Rodezję Południową, gdzie położyła kamień węgielny pod University College of Rhodesia and Nyasaland. W następnych latach odwiedziła m.in. Kanadę w 1989. Patronowała lub kierowała około 350 organizacjami, w tym brytyjskim Komitetem Czerwonego Krzyża. Pełniła liczne honorowe funkcje wojskowe – m.in. dowódcy sił kobiecych w armii, marynarce i lotnictwie oraz komendanta Centralnej Szkoły Lotnictwa Królewskich Sił Powietrznych – RAF. Przez 25 lat (do 1980) była kanclerzem Uniwersytetu w Londynie, a także kanclerzem Uniwersytetu Dundee oraz doktorem honoris causa innych uczelni. Od 1978 (jako jedyna kobieta w historii) nosiła prestiżowy tytuł honorowy lorda strażnika Pięciu Portów.

Stała się jednym z najpopularniejszych członków rodziny królewskiej[potrzebny przypis]. Powszechną uwagę zwracały jej drogie zakupy (była właścicielką wielu obrazów Moneta), pasja do hazardu (była właścicielką wielu koni wyścigowych) i whisky, a z czasem także długowieczność[potrzebny przypis]. Królowa matka wyremontowała zamek Mey na wybrzeżu szkockim, gdzie spędzała co roku trzy tygodnie w sierpniu i dziesięć dni w październiku. W 2000 obchodziła uroczyście 100. rocznicę urodzin. Tego dnia odbyło się w londyńskiej Katedrze św. Pawła uroczyste anglikańskie nabożeństwo dziękczynne, które uświetniła homilia arcybiskupa Canterbury.

Zmarła we śnie, 30 marca 2002 o godzinie 15.15 czasu lokalnego, w swojej rezydencji 9 km od Windsoru, mając 101 lat[9] [10]. Cierpiała od paru miesięcy na gorączkę. Przed śmiercią była przy niej jej córka, królowa Elżbieta II. W uroczystościach pogrzebowych, które odbyły się 9 kwietnia 2002, uczestniczyły tysiące Brytyjczyków.

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

W 2012 r. Colin Campbell wydała w USA książkę The Queen Mother, The untold story of Elizabeth Bowes-Lyon, who became Queen Elizabeth the Queen Mother, w której twierdziła, że kiedy Cecilia Cavendish-Bentinck straciła możliwość urodzenia kolejnych dzieci, zgodziła się na skorzystanie przez męża z usług surogatki, którą została francuska kucharka Marguerite Rodiere. W ten sposób mieli urodzić się późniejsza królowa matka Elżbieta i jej młodszy brat David[11].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Do 14 sierpnia 1947 także Jej Cesarska Mość cesarzowa Indii, po śmierci męża Jej Królewska Mość królowa matka.
  2. Do 14 sierpnia 1947.
  3. HM Queen Elizabeth The Queen Mother 1900-2002, International Churchill Society, 30 czerwca 2009 [dostęp 2021-04-30].
  4. BBC - Great Britons - Top 100, web.archive.org, 1 kwietnia 2003 [dostęp 2022-09-12] [zarchiwizowane z adresu 2003-04-01].
  5. Marek Rybarczyk, Elżbieta II. Ostatnia taka królowa, Muza SA, 2022, s. 27, ISBN 978-83-287-2183-8.
  6. Marek Rybarczyk, Elżbieta II. Ostatnia taka królowa, Muza SA, 2022, s. 191, ISBN 978-83-287-2183-8.
  7. Victoria Arbiter, Victoria Arbiter: The jolly Christmas ritual that brought out a young Queen’s ‘sparkle’, honey.nine.com.au, 3 grudnia 2021 [dostęp 2022-04-30] (ang.).
  8. Marek Rybarczyk, Elżbieta II. Ostatnia taka królowa, Muza SA, 2022, s. 133–134, ISBN 978-83-287-2183-8.
  9. Marek Rybarczyk, Elżbieta II. Ostatnia taka królowa, Muza SA, 2022, s. 245, ISBN 978-83-287-2183-8.
  10. Queen Mother dies peacefully, aged 101, The Guardian, 30 marca 2002 [dostęp 2022-10-19] (ang.).
  11. Królowa Matka córką surogatki?, Newsweek.pl [dostęp 2020-04-05] (pol.).
  12. Wizyta królewska w Paryżu. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 163 z 22 lipca 1938. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elizabeth Longford, The Queen Mother, Weidenfeld & Nicolson, 1981 r.
  • Hugo Vickers, Elizabeth: The Queen Mother, Arrow Books/Random House, 2006 r., ISBN 978-0-09-947662-7.