kronikapolskalit02stryuoft.pdf
Você está na página 1de 584

,;

Ptirchased for the

LIBRARY of the
UNIYERSITY OF TORONTO
fro))i

the

KATHLEEN JMADILL BEQUEST

MACIEJA STRYJKOWSKIEGO.

KRONIKA
POLSKA, LITEWSKA,

MDZKA

WSZYSTKIIJ RUSI

MACIEJA

STRYJKOWSKIEGO.
WYDANIE NO WE,
BCD^CE

DOKADNH

POWTRZENIEM WYDANIA PIERWOTNEGO KRLEWIECKIEGO

ROKU

1582,

POPRZEDZONE

WIADOMOCI

YCIU

PIS]VIACH

STRYJKOWSKIEGO

PRZEZ MIKOAJA MALINOWSKIEGO,

ROZPRAW

LATOPISCACH RUSKICH
POaiNOONE

PRZEZ DANIOWICZA,

PRZEDRUKIEM DZIE POMNIEJSZYCH STRYJKOWSKIEGO


WEDUG PIERWOTNYCH WYDA.

J^'

^-<c5S>i

WARSZAWA.
Nakad Gustawa Leona
Gliicksberga, Ksigarza.

1846.

drukowaniu

Wolno drukowa z warunkiem zoenia w Komitecie Cenzury, po wyprawem przepisanej liczby exemplarzy. Warszawa dnia 31 Maja (12 Czerwca) 1846 roku.
,
,

Cenzor

Kiezabltowskl.

t:Qj

II

lOEJl OSOSTEWICJllA
C.

STRYJROWSKIEGO,
KSIGI DWAMSTE.

Rozdzia pierwszy.
jDo Jamie Ifielmoznego Pana, NA NIEWIEU I OLICE

XICIA,

KOWIESKIEGO, BRASAWSKIEGO,

&c.

STAROSTY.

JAWNUTA GEDIMINOWIG
I

KIEJSTUT,

XI4C MODZKIE,

BRACIA,

l&OKr
"dprawiwszy zwyky pogrzeb
i
i

1339.

Wilnie Gediminowi Wielkiemu

Xidza

Jawnucz albo Jawnuta,Lubart, Korjat Montwid xicta Litewskie, wnet zabiegajc szkodom niebespiecznociam splnej ojczyzny od Niemcw, zo/.yli siem tame w Wilnie ze wszystkimi pany bojary Litewskimi modzkimi, na ktrym nie dugo si pr/.nymi tractaty bawic, porzdek rzeczy pospolitej obron pograniczn od Prus Liflant postanowili, ktr jednostajnie Olgerdowi Kiejstutowi bratom swoim, rycersk dzielnoci s przyrodzenia ozdobionym zlecili; sami te aby si jaka zwada domowa o udziay midzy nimi nie wszcza we"
i i

ojcu swojemu, Olgerd, Kiejstut, Narimunt,

II.

sfnw 'gc"^wYch!"

spissali,

naznaczenia jego przyrzekli sobie tak sie ^^"o wolej ojca Gedimina aby ka/.dy na swym udziale od ojca postanowionym przestawa,
i

a granic splnydi, aby spoina


bronili.

moc

od kadego nieprz>jaciela jednostajnie

iz

bya wola
syn, po

postanowienie Gediminowe, aby Jawnuta albo

stolicy Wielkiego Xicaby zwierzchno nad inszymi braty jako Wielki Xidz mia, nic przeciwiali si temu postanowieniu wolej ojcowskiej owszem, acz byli inszy bracia daleko do tak wielkiego urzdu miej-

Jawnucz modszy

mierci jego, na Wilnie,


i

stwa Litewskiego,

panowa

J,ivynuia

na
'

niV'siou?

poniewa. Krzyakw tu nad szyj mieli, wszyscy jednomylnie na ojcowsk Wielkiego Xicstwa Litcwskicgo stolic Jawduta albo Jawnucia brata modszego, acz mniej godncgo, w Wilnie na zamku podnieli, tame mu miecz lask znaki zwierzszat insze wasnoci k temu nalece cbnoci oddali i czapk
sca godniejszy, jednak zabiegajc splnej zgodzie,
i

\ic,
i

Wielkim Xidzem Litewskim, Ruskim, niojego woyli na dzkim, Kurlandskim, albo Kursowskim Siewierskim wyznali, i zwvklemi ceremoniami pogaskimi, (acz si byo ju kilko synw Gediminow\cli w Rusk wiar ochrzcio), wedug starodawnego zwyczaju obwoali.
i

gow

o DBIEZENIB

WILNA POD JAWNUCIEM.


i

odprawiwszy pogrzeb ojcowi Gediminowi poJ.iwnucia, rozjechali si kady do udziaswoich, Montiwid starszy do Sonima, Narimunt do Piska, Olgerd do Krewa, potym na Witebsk do ony, Kiejstut do Trok, Korjat do Nodo Wodimierza, a Jawnucz albo Jawnuwogrdka, a Lubart na ta na stolicy Wileiiskiej z pany i z rycerstwem ziemskim zosta. nad inszych wiczenim, ohyczajKiejstut bracia, Ale Olgerd przyrodzon dzielnoci rycersk, take inszymi wspaniaymi mi, urod przymiotami obdarzeni, tym si te wicej obadwa t\li wielgomylnymi ko mimo inszych spoinie miowali; a majc to sobie za niegodn i niesuszn rzecz, aby nad nimi Jawnucz modszy panowa, zmwili si tajemnie obadwa, jakoby go z Wielkiego Xicstwa spoin pomoc zrzuci mozmowana gli; a namdziwszy si porzdnie i dostatecznie, naznaczyli sobie pewny czas,
bracia,

Aita Litewskie

dniowszy na Wielkie

Xistwo brata

Woy

bdc

awnuta.

g^^j^j^c

dzje

kiody obad\ya mieli

Wilno ubiee

opanowa,

przyrzek-

Kipjaut

/amki wiui.ieal.

tym niewydawa. Tak tedy gdy Jawnuta prostak bespiecznie sobie w Wilnie mieszka, Kejstutus (podobniej Astutus) pilnie si na on czas naznaczony gotowa, przemylajc i wynajdujc fortele rozmaite do ubiecnia zamkw Wileiiskich; ale gdy Olgerd z Witebska dla dalekoci drogi tak rycho przyby niemg, wedug zmowy na czas naznaczony, sam Kiejstut zszykowawszy swoje zbrojne rycerstwo Zmodzkie i Trockie, Nouembra dnia 22, w nocy przycign z Trok potajemnie pod Wilno a na witaniu przystawiwszy drabiny do blankw i bramy gwatownym pdem bez wieci wyrbawszy (bo si by na to porzdnie
wszy jeden drugiego
,

zgotowa) zamki obadwa Wilciiskie

^yyszny,

niny albo krzywy ubiea.

3
bez

maa

samego Jawniita, brata wielkiego


ale

xie(lza
i

i)0.cieli

jeszcze

lecego niezdyba,

w kouszku
miedzy
lassy;

bosso

onvm gielku nagym uciek blankw si spuci


i

niespodzianym, tylko tak sam jeden w gry

dek" boss";

tam gdy sobie nogi na grudzie zmarzej odzibi, by poiman j.nvnuia od /.omerzow Kiejstutowych, ktrzy go po onej hemie gondi przywie- ^vinnic. zio na koniu do SVilna, gdzie pod strag w wi^^zieniu uciwym by cbowan. Tak gdy Kiejstut miasto i zamki Wileskie i Jawnuta brata do- Cu^fmiS brze opatrzy, posa co wskok przeciw Olgerdowi goca oznajmujgc mu, nii.:d/7hraktrym sposobem Wilno ubiea Jawnuta poima, przy tym projako ',',']'Vniszc aby co rycblej do Wilna si pieszy. A gdy przyjacha Olgcrd, wnet *","'', |;:;|1"" Kiejstut z wrodzonej a snadz wicej ni. braterskiej mioci, szczcim go unuss"
i i

-,-,-|

i!")'.

swoim
bami
i

j)oczci,

oddajc mu Wileskie zamki

miasto ze wszystkimi skar- ArmiKu/a-

zwierzcluioci, jako starszemu. Olgerd


jego

za

niechciat,

wymawia-

^^l-ssMi/^^y
|y4',ri!r']!-^-^Jl-'^

jc si
ibrtuna
i

rozmaitymi przyczynami, a oddajc to Kiejstutowi bratu, co


i

mu

dzielno podaa. Kejstut tym usilniej z paczem, z klkanim zwierzchnoci przyagodnemi probami Olgerdowi t godno waszcza. A gdy si. tak dugi czasz braterskiej szczerej mioci (nieinai

cz

usl.-i-

i"*-

czej

jako Orestes

Pilades, kiedy ono jeden towarzysz za drugiego na

placu chcia

gardo

pooy)

czstujc

spierali,

na ostatek jeden drugiego

czci

powaajc,
i

tak miedzy

sob

postanowili, aby
a

si jednostajnie

pai

stwem
ci

skarbami Jawnutowymi
jako
^^'ielki
i

podzielili,

Olgerd aby
i

Wilnie

na

wszystkim Wielkim Xistwie Litewskim, lluskim

Zmodzkim zwierzchno{^,v"'',"|^X'y

uywa,

krainy przez

wojn

sta, aby wszystko

Xidz. Jeliby te ktry z nich jakiej ziemie albo jakimkolwiek spossobcm pod nieprzyjacielem dorwny dzia midzy si obadwa dzielili jeden dru,

K!i;j7uu"m.'

giemu aby na gardo

nie sta, ani

majtnoci

udziaw najeda,
i

ale
i

we-

dug monoci
przestrzegali.

aby splne poytki jeden drugiego spoinie pomnaali

szkd
p^';);j,'^\^f
,;')^j'

Ty tedy

condicic sobie

wiecznie, statecznie a gruntownie


tych pogaiiskich ceremonij

obadwa poprzysigli sprzymierznie midzy sob, witobliwie wedug ojczys-

""p-o.

l)ozyscem, ktremu
i

w Wilnie na witych zgliskach przed Piorunem ustawicznie wity ogie gorza, uczynili, postanowiU

*""^'|,n%','.'*^'

A Jawnutowi bratu wypuciwszy go z wizienia dali z aski wojewdztwie Mieskim Zasawsk krain za udzia, ktry si potym pisa xiciem Zasawskim potomkowie jego po nim niedawnych czassw zeli dzi jeszcze z wnuczki albo prawnuczki Jawnutowej syna Gezamknli.
i

^f,^-'y".",l'^n

L^ie^^^^y''^"'

Jan Hlebowic wojewodzie W'ileski

Zasawskiego potomek zosta, castean Miski pan do z xiny Zasawskiej urodzony lvch czassw Zaslaw zamek po matce trzyma prawem dziedzicznym. A Zasaw na W^oyniu od te";o ~ 'jest rny, z ktrego te sa xiaita Kuskie Zasawskie, nie od Jawnuta Gediminowica, ale od Wodimirza Jarosawa Kijowskich monarcliw od Dawida llrchorowica xicia Wodimirskiego ich |otomka nard wiodcy: o czym masz wyszej w Kronice Litewskiej, u Cromera te ]\lieclioyiussa libro -i. fol. 64 u Dugossa
diminowego
i

xicia

nicbowir.

...

woiyniu
xi.!/,clii

'

."

Za-

sawskie.

Bielskiego o tym szerzej najdziesz.

OGERD WIELKI XipZ


RISKI,RRE\VSKI, WITEBSKI
I

LITEWSKI,
PODOLSKI.

MODZKI, TROCKI

PODLASKI,

jaiio
i

si ojcowskiej mierci Olgerd nad Prussald pomci,


trzech

carzykw

Tatarsiiicli

porazi, a Podole

ku Litwie przywrci.

ROSLfJ 1330.

Rozdzia
Ulgerd
i

drugi.
obwarowawszy porzdnie
i

Kejstiit bracia,

ugruntowawszy

spra-

domowe Wielkiego Xicstwa Litewskiego, mioci aoci synowsk poruszeni, zawdy o tym mylili, jakoby si nad Krzyakami Pruskimi mierci zabitego podWelon ojca Gedimina ioderwania cz-

wy

wszystki

Bo ju

byli

ci witszcj ziemie Zmodzkiej pomcili,


nad

a szkd

nieznonych splundrowa-

nnod
*^*

nad ncj

'powido-

Niemnem Litwy powetowali. Przeto zarazem niedugo sejmujc Podlaskich, take Olgerd Litewskich, a Kiejstut modzkich Trockich Grodzieskich bojar panw obesawszy, w kilku rnedzie do Kowna si cignli. Bracia te drudzy xiacta wedug wszyscy zbrojno zjechali
,

powinnoci pospolitego ruszenia przybyli im na pomoc, Montiwid z Sonimiany z Kiernowiany, Narimunt z Pisk, z Mozersk Recick Rui i

si, Korjat

Fiedor na

yyyprawa
wsKich^do

Lubart Jawnuta z Zastawiany z 3Iisczany, take te inszy kniaziowie Holszascy. Giedroczpanowie Litewscy, wszyscy z uprzejmej ku ojczynie chci, a przecy etc. ciw gwuym nieprzyjacioom Krzyakom ochotnie si pokazali. Z tym
z
i

Wokowisk Mscibohowsk z Luczany, chrzcie mianowany z Woyczany


Nowogrdzk,
i

slacht

wielkim

z braa ogromnym wojskiem, ktrego byo tysicy czterdzieci ci xity, Olgerd cign prosto do Prus: Witebsk, Poock, WilkoDrisk slacht granice Dzwinnych brzegw od merijsk Brasawsk
i
,

Lifland

oigerdww
mi.

obwarowawszy, aby mistrz Lillandski w tym czasie do Litwy nie wtargn. Agdy ju do Pruskich Krzyackich ziem wcignli, wszystkiemu wojsku ostronie w porzdnej sprawie cign kaza, trzy bufy walw zagony dla ne a posikowych uszykowawszy, w piczowatiie te wzdobyci niepuszcza jedno w tysicu albo w kilku set koni to zbrojnych a przebranych mw, pilnie upatrujc, abyzzassadek chjtrych w ludziach

pi

nieopatrznych Niemcy nie czynili szkody, na co si byli zgotowali, ale wszyslki ich przemylne fortele (gdy obaczyli wielkie a w^ porzdnej sprawie, nad

nadziej swoje,

w ojsko

Litewskie)

w niwecz si

obrciy, tak

ii

ani z zassa-

dek, ani jawnym polem, ani wtarczkami podka si mieli, tylko z zamkw miasteczek obronnych, w ktrych samych nadziej zdrowia i majtnoci pokadali, broni si umylili. Litwa za Ilussacy z xi/.tami swoi i

imi dawszy

zamkom
i

pokj, wszerz

wzdu,

miasteczka nieobronne, dwoa:

ry ze wsiami
a

folwarkami ogniem

mieczem bez odporu


i

do Elbingu,
fJr"''"^^.*
jj^r^klpo^a-

potym a do Krlewca iElsbergu splundrowali zburzyli, Insterborskiego kontora Eberharda Sorcza z trzema sty rejterw, a z pici set pieszych knechtw, ktrych wid z Saskiej ziemie do Krlewca, na

gow
i

^""y^o^Li-

w
i

ciasnych miejscach porazi.


i

Warmieiisk ziemice
,
.

Potym Sambijskg, Nataiisk, Pomezask, Brandenburskie kontorstwo spustoszyli, adnej


starych
.

sambia
^''"^ec!^"'^

pci
',

ani latom Niemieckieizo ludu


^
,

dych, niewiasty
byci

zaskoczonego niefokujaCj .... mczyzn okrutnie mordowali


j
1

siekh,

I-

wiele dla jakiej zawady


z

niebespiecznoci niebawic, tylko


i
,
.

winiami si upy a wzdo

mo'...

wamia
gdzie bisku-

siwowar""*^"^*
'-

do Litwy raz po raz od.,.,?. ^ 1 1 i W roty czynic wyganiali , ktrej zapalczy wosci dodawaa im suszna i sprazabitego Gedimina, Wielkiego Xidza, a przy nim wielkowiedliwa ci rycerstwa Litewskiego postrzelanie na wasnym gruncie Litewskim

dobytkiem wszelakiego byda do Zmodzi

gdzie

wisa,

Drobnitz,
jy^f^^p^^^'^^'

ao

Malborku.
Natangia

pod Fridburgiem Bejerem, zamkami nad Niemnem od Krzyakw niedaleko od Welony zaoonymi. Tymi tedy gwatownymi wojskami Litewskimi Ruskimi Krzyacy Pruscy zwtleni prawie zemdleni, patrzc z zamkw i z wie wyniosych na wooci okoliczne wszdzie ogniem wieym dymem chmurno mglistym si kurzce na folwarki, przedtym w dobyi
i
i

^denburg,"
genleii.etc!

tek wszelki

ywno

obfite, zburzone, role

zboa podeptane,

chrze-

pr"w^"*

ciany pomordowane, a nie majc zto mocy na odparcie nieprzyjacielowi, wjpimpoi. poniewa te przed tym wojsko svyoje z Niemiec przybye na burzenie doSo^
sl^c'

okietkowi krlowi z Litw spowinowaconemu za przywodem zdrajc Wincentego z Pomorzan byli wysali, udali si narokowanie z Olgerdem z braci jego xily Litewskimi, proszc o przyPolskich ziem przeciw
i

b>^!f' zwojo-

Jil'obroa''

mierze
(ktre

ugod suszn,
i

przyrzekajc

te
,

zamki

Litwie

w modzi
i

za Gedimina posidzione

byy

statecznie

nowo zbudowane, zwaszcza Bejer Fridburg, wrci a przymierze postanowione zachowa, tylko aby z Prus z wojskiem wycignli, a opakaLitwie najszkodliwsze),
krain Pruskich przepucili. Nadto, podarki wieli i

Krzyacy
''proszenia*^
^^r;'M,ia

nym ostatkom zburzonych

kie Olgerdowi braciej jego, panom Litewskim przediiiejszym mistrz Pruskich ziem wielki Ditrich z Aldemburgu, pokj odkupujc posa przez kontory, z ktrymi Olgcrd z braci ugod przymierze doczesne uczyni,
i

"hf^'p^;"j" '"""*^"'-

wziwszy od
raz zysczyli,
dzi.
ci

nich

przysig na spenienie
z

kondicij postpionych, ktre zaz

gdy Bejer

Fridburgiem Litwie podali


za swe,

niema czci moz

AOIgerd te zwycizca majc


i

pomciwszy si znacznie mierPrus

ojca Gedimina,

pami

udarowawszy braci, z wojskiem wzdobyczami rozmaitymi obciony.

wycign, u-

Dziao si
rza, a za

to roku od Christusa Pana 1330, za Ludowika 33, cesapapiea Jana 2'2, za Teodrika all)o Ditricha z Aldembur^ii vi-

cemistrza Pruskiego szesnastego, za


a za

Wadisawa okietka

krla Polskiego,

Dimitra Semieczcyca kniazia wielkiego Moskiewskiego panowania, wedug dowodu kilkunacie Kronik Ruskich, Pruskich i Lillandskich, kttu dla pewnoci lat znosili z pilnoci. Potym roku od stworzenia wiata wedug ruskiego rachunku 6305, gdy Zanahek carz Tatarski wielki, syn Azbekw, a wnuk Battego (ktry ^" Ru w szeciu set tysic Tatarw zburzy) w Za^'^^y '^y^ Polsk z^woiSh ^volskiej, w Prekopskiej Krymskiej hordzie panowa, bratw inszych dla '"*n?u^'^' chciwoci panowania pobi, moc swoje szeroko w Ruskich pastwach, zniewoliwszy ich xicta, rozszerzy. Zostawi na carstwie Tatarskim syna Berdebeka, ktry take dwanacie bratw rodzonych zamordowa, aby mu w pastwie nieprzeszkadzali, ale sam ledwo dwie lecie na carstwie wy^onawszy umar, syna te jego Askulpe Nariis drugi carzyk, i ledwo miewn^fine ^'^^ panowa zabi; Narussa za w rok potym Chidir zabi, roku od stwo^ca^rSw Zawoiskich. renia wiata 6868, wedug Kronik Ruskich, a Chidira syn wasny Temerhoscha zdrad zamordowa, ale i ten na pastwie zoliwie nabytym sicdm dni wykonawszy, od carza Temnika JMamaja by wygnany o lym czy. '^^^^'o ^^'^%' ^^^^ 6869. O czym najdziesz w Kronikach Moskiewskich uller'bteiSaS?' bersteina folio 8 '^^ folio 88 in Commcnlais Moschomlsic, niedaleko chodzc. Dla tych tedy rostcrkw zabjstw wntrznych pogaskich Tatarskich, gdy si samo ze bio, wiele xit Ruskich, zwaszcza Simeon Iwanowic
i i i i
'

remy

"

f"a^'i\niaz
^arz'^'o^Ta
tarskie
zrzucili.

Dimitr Wielki Knia Moskiewski , jarzmo Tatarskie, ktrym przodkowic roku od stworzenia wiata 6745, przez Bateja carza ^nicwoIcni Z szij swoich zrzucili, i w pierwsz si wolno wszrobowali,

Twierski

^5^' ^^^

Tatarskie woiska
>

kilko

razw pogromiwszy.

A i te

Tatarowie PrekopBaskaki albo


i

scy
Tatarowie Podole trzymali\

Krymscy

ten czas wszystki pola dzdiie za


.

Kijowem szeroko lece,


i

Litcwskim ziemiam przylege trzymali, Podole wszystko '.


i

Otomany swoje nad Russaliami w tamtych kramach mieszkajcymi chowali, jakoby starostw, ktrzy od nich za

wdy da

wybierali,

wedug
,

oi^fninn
Taiary
z Li-

czswego zdania Russakom chrzecianom jako poddanym roskazowali stymi najazdami do Litewskich dzieraw wielkie krzywdy Olgerdowi wyprzeto roku od Christusa Pana 1331, Olgerd umocniwszy przyTzdzali z Lillandskimi, wyprawi mJcrze ua dwic lecie z Krzyakami Pruskimi, si przeciw Tatarom w dzikie pola. Cignli te z nim czterzej synowcy Koriatowicy xita, Alexandcr, Konstanti, Jurgi, Fiedor, synowie Koi
,
i

riatowi

na urociscza do Sinej wody minwszy Kaniw i Cirkassy, ukazaa si im w polu wielka horda Tatarw z trzema carzykami na trzy ufce rozdzieleni: jeden uf wid

xicia

Nowogrodzkiego.

gdy

przyszli

Kulubach
k".('!im-"uS'

soltan,

drugi

sprawowa

Kaczybejkierej

a trzeci

rzdzi Di-

Ditneiter carzO' '

uiejter

soltan; co

zszykowa czoo rozsadziwszy, aby

obaczywszy Olgerd i si do bitwy mieli Tatarowie, swoich na sze ufcw zakrzywionych, rno ich z bokw i na
ich

strzaami szkodzi nie mogli.

Tatarowie jako mylili tacami zwykymi ogarA polym zapalczyw chci Tatarowie

porzdnego zszykowania, prtkiego rozstpienia. Litwa za do nich z Russakami skoczya, wnet tace szablami wrcz si potykajc, czoo im przerwali wczniami pomieszali, drudzy za z kusz beKami, zwaszcza Nowogrodzanie z Koriatowicy walili ich z ioni nacierajc z bokw, i lecieli nieinaczej jako snopie od gwatownego wiatru rozburzone; nie mogli duej wytrzyma pierzchliwie ucieka po szerokich Litwy na czele, poczli si miesza,
i

grad elazny kro, ale im

ukw na Litw gsto pucili, mao strzelb zaszkodzili, dla

zatoczywszy tace po

tilo^''J^^^^^^j^iry.

jy^^,^^j.
l')^'^^?^^'^^';^

cami.

Kadbejski.^j^^^^g"";''
g^.

polach,

na pobojsczu trzej ich carzykowie, Kutlubach, Kacibej (od ktjest


i

rego

dzi

nazwane

jezioro

sone

dzikich polach

ku Oczakowi idc

i>ie"%-

Kacibejskie)

Dimeilr soltan

zal)ici zostali, a

przy nich
i

bardzo wiele.

Trupw te

tatarskich
i

ay;
ich,

stad

koskich kilkodziesit
z

pene pola wielbdw,


z

rzeki
i

murzw uanw rno pobitych lei

katarowie
l^^l^^.^,^^"^^.^^

kociska albo obozyska


z

carz^owieza-

ktrych wszystk

majtno

sob

zwykli Tatarowie

paszej

na

Russakami po tym zwycistwie zabrali. Tarhowic, znak murw na uciu rzeki Bohu stoi. BiaJ-^j^^"]^^^ od Puti- .nnieprem cerkiew, Swinijjrd, wszystki pola a za Oczakw od Kijowa f^ Donem le... 1do /cy wygna. wla do ucia Donu, od Tatarw wolne uczymh, wyposzyli ich Tauryki rzodek Wogi a drugich ku Kafie i ku Azofowi Krimowi w albo Przekopu zagnali. Potym uywajc zwycistwa do Podola na zad cignli, gdzie te Tatarowie. tak Jiako dzi w Prekopie, w ten czas mie- zTatarowie '" f _' Podola i(szkali, zhodowawszy zniewoliwszy Russakw; tvch i wodzw ani ca- gnani odLirza niemioli, snadnie Olgerd potumi, wybi, wyposzy z Podolskich krain, tak i ich ledwo przez Dniestr ubiega nad Czarne morze do PrekoiJU. A ci potvm w Dobruckich i)oIach osiedh za Dunajem na Tatarowie DobrZUCZ; rr -liy^l cy. goscincu Tureckmi, ktorymesmy my jachali, przeniozwszy si u Oblucice Silistriej przez hord tych Tatarw Dobruckich, ktrych te witsza sowieskim jzykiem mwi, gospodarstwem si bawi, i nas .','.. ,. -11 Garbuzy wdzicznie przyjmowali, czstowali winnymi gronami garbuzami sd- owoc wielki kimi, tez to sami gdym ich pyta powiadali, iz przodkowie ich z Podola dny, jako od Litwy byli wygnani; ale si ku rzeczy wracam. Gdy tak sawne zwy- Tracie] sie tviko rodz, " V\i " I II Tr" cistwo Olgerd nad Tatary otrzyma, i wszystki pola do Kiiowa z dawna a w Dobruczkich po! -i T -I nale/^ce, od ich otrostwa oczyci, wrci si do Litwy z czci wojska lach, acz *niy dobrze zasuonego, a drugie wojsko w Podolu zostawi, nad ktrymi ich w Mullaskiej -T Y Tr przcfozyf synowcw swoich, kniaziw nowogrodzkich Koriato wico w, ^jemi jadali Alexandra, Constantina, Fiedora Jurgego, szne. wszystki przylege krainy Ruskie, z Podolem zleci im, da w wadz w panowanie, bo mu si b}li dobrze zasuyli na tej wojnie Tatarskiej. A i zamkw na Podolu w ten czas jeszcze adnych nie byo a jeli byy tedy od Talarw zburzone zostay; tedy Koriatowicowie xiata LiKorialowici ' " ! tewscy zabudowali pierwsz twierdz zamek w grze przyrodzenim miej- na Podoiu. sca obronnej, ktry Bekot nazwali, zbudowaH za drugi grd Smotric smoiricz zqmki na 1 ou omotrice rzeki mimo pyncej Podoiu. nazwany.

pasz wozi, Litwa


ktrej jeszcze
i

dzi

w polach
i -

'

'

'

cz

cz
1
.

"^

rr<

"

'''

"

'

'

"

'

iC.-i-"^i

DO

Potym przerzeczone
dor

Jurgi, gdy zajechali

xita Koriatowicy Alexander, Constantin, Fiew owy ubili ubrw, jeleni, sarn, dzikich
i

tam Kolscy

r^m^ja^rt

8
i^i574ypi-

dziesi

wod

"r^woFw^
wozi.

Kamieniec
Podolski za-

oony,

w tym miejscu gdzie dzi Kamieonym obowem nad nadziej ucieszeni krotofil Ruskim rycerstwem uywali, a obaczywszy miejkozackich z Litewskim sce przystojne do zamku prawie w twardym a niedobytym horodziscu pooone, zaoyli tam zabudowali zamek miasto sawne Kamicnicc, od kamiennej skay nazwany. To miasto zamek (w ktrymem -.^r 11i j sam byi dwa krocj ley od Liocima zamku Wooskiego pogranicznego,
koby
nie
bardzo wiele nad rzek Smotric
Podolski.

Tam

tedy
i

rk Bo

'\

/-Cl

Opissanie

od Dniestru rzeki dwie mili, w rwninie piknej, prawie basta koronzbudowana, bymy jej strzedz a maym kosztem oprawi na, rka chcieli; wkoo niego jest przekop przyrodzony bardzo a przykro gboki, przez ktry Smotryc rzcka pync miasto oblewa, zobudwu stron zasi
i

Bo
-^

Kamieca
Podolskiego.

wkoo skay
.
.

kamieniste bardzo przykre jako uciossane, r)rzekop,


.
i

rzek
.

miasto otocywaj, a od pola rwnego szerokim przecigiem

odczaj,
z

i,

i
tam
raz z

gdy

pola

przekop do rzeki wejrzysz zda si jako

przepa,

prze-

kopu za ku

skale

kamiennej na ktrej
i

we rzodku
i

miasto ley, przystp


:

niem spad,
zosta!

bardzo truduy, przykry,

na wejrzeniu niepodobny
i

bo skay kamienne

jako dwie ciany uciossane

wierzchu na d,
na rzece

dou
a

na wierzch

wyniose, jedna brama od zamku przez most do miasta,


Smotricy

druga do rzeki

przekop,

tame w przekopie

baszty
i

zmurowanc: zamek te od miasta odczony basztami obwarowany, ale miasto samo w lepszym miejscu.
Ci
dowali,
ect.

midzy skaami murami nienagorzej

te

Koriatowicy,

xita

Litewskie, drugie zamki na Podolu zbu-

Brasaw, Winnic, Miedzyboz, Brezanic, Chmielnik, Trebowla przeciw czstym najazdom Tatarskim i Wooskim, z ktrymi si cznili Podole

dugo uganiali Xistwa Litewskiego


sto
i

ten czas uspokoili,

do Wielkiego

przyczyli: o czym niej Czytelniku jeszcze bdziesz

mia dowodnie w sprawach Jageowych. wiadcz potym Latopiszcze Litewskie Ruskie, i Juria Koriatowica Wooszy na hospodarstwo albo wojewodstwo Wooskie Modawskie w Soczawie na stolic wedug swego dla jego dzielnoci rycerskich wzili,
i

zwyczaju podnieli,
Jurgi Koriatowic, na stego ^iv,^. ^

Wooskim
ho"'p"odar-'
ty-

odmieniania

^van
,

siwie olru-

w
,

wszake jako u nich jest wrodzona niestateczno czpanw, Juria Koriatowica otruli w Soczawie, pochoWasziulach monasterze murowanym za Berladem (gdziera sam
,

by

roku lot

t-^,-N

o)

pu

dnia jazdy.

e%"romlrus

Nowogrdka Litewskiego umar, gdy Koriat Gediminowic Fiedor syn jego od slachty Nowogrdzkiej z Podola przyzwany za yczliwoci Olgerda Wielkiego Xidza Litewskiego stryja swego xistwo ojczyste w Nowogrdku opanowa. Alexander za Konstanti dwa bracia starszy Koriatowicy, Podole rwnym dziaem od Olgerda stryja rozdzielone trzymali, A gdy potym Alexander z Kazimierzem krlem Polskim wzi znajomo i przyjacielstwo, dat mu Kazimierz Olesko zamek i Cromer lib, 12 wiadczy. dimirskicj ziemie. O czym Dugosz

xi

cz Wo-

A Constantin brat jego, za dozwolenim Olgerda stryja, wszystk Podolsk ziemi a do Podgrza Pokucia, sam jeden trzyma; wszake pesumm dochodw z tych tam dzieraw, ktre si od dzikich pol i Woi

wn

och

a/,

do granic Polskich

cigay, zawdy paci,

na

kady

rok do skar

bu Litewskiego. Dziao si to roku 1331, ktrego te czassu Wadisaw okietek krl Polski by od Krzyakw Pruskich utrapiony, gdy Wielk Polsk, Kujawsk, Kalisk, czyck Siradzk ziemie srogo okrutniej ni pogani byli zwojowali Dobrzysk ziemi od Polski oderwali. Wszake tego przypacili, gdy ich tego roku miesica Septembra dnia 27, krl okietek Wadisaw porazi tysicy czterdzieci u Blewa albo u Powcach pod Radziejowem, tak i na placu, wedug Dugosza, 40,000 trupw Niemieckich leao, a z Polskiego wojska zabitych 500, a wedug niktrych, co Cromerus lib. 11 przywodzi, tylko 30 to ])rostego pospli
,

''^^'JJ.^J^"^^-

raonych.
gg^j^ja.
'^''^je^ijjj'^''**

stwa, a slachcicw przedniejszych 12.


cic Polski,

W teje

bitwie Florian Sari slach-

herb

Jelita trzy oszczepy,

ktrymi

by a

do wypynienia
z

jelit

na pobojsczu przebity, otrzyma, ktrego si potomstwo


szeroko

tyme herbem

gowy cite,
trzy

Zerwi kapturw herb, trzy kozie uywa, od tego czassu by za oszczepy przemieniony. O czym najdziesz szerzej u Dugosza i Miechoa

rozmnoyo,

Kole

rogi albo

ktrych przed tym tene Sari

Dowody.

viussa
lib.

lib.

4, cap. 11,

fol.
i

210

et

211,

et cap.

U,

fol.

213, u Croraera

11, u

Wapowskiego

Bielskiego, etc

HARDEJ ODPOWIEDZI

WIELKIEGO KNIAZIA MOSKIEWSKIEGO,


WIELKIEMU XISTWU LITEWSKIEMU POSANEJ,

ROMIT 1333.

Rozdzia
iJimitr,

trzeci
poto-

wedug

Herberstejna

Wapowskiego Semeczka nazwany,

jj.rherstei-

mck wasny Ruryk w,


i

Iliorw,

Swatosaww
i

Wodimirzw, Ruskich

monarchw, bdc Wielkim Kniaziem Moskiewskim, pocz si wybija z mocy s posuszeiistwa Tatarom Zawolskim Krimskim, ktrym przodkowie jego zwojowane
i

"^coJmenL
^^"'*''"'-

wszystki insze

xicta Ruskie od Batego


lat

cesarza Tatarskiego

zniewolone, roku od stworzenia wiata,

wedug
Bo

rachunku

ruskiego, 6745, hodowali przes

prawie putora

sta.

skoro

umar

Wlodimirz WsewoldowicMonomach przezwany, monarcha Kijowski, roku od stworzenia wiata 6633, a od Christusa Pana 1 126, Maja dnia 10, za

mnoS
nmtk

10
panowania w Polszce krla Bolesawa Krzmoustego, jakomy to wyszej Kronice Ruskiej z pewnych dowodw Dugosza Cromera Miechoyiusza etc. opissali, tedy ani synowie ani potomkowie jego nic znacznego

ku poytkowi

rzeczypospolitej Ruskiej nie czynili, coby

nia do historii na

potomne

czassy, tylko

si sami midzy

nnsk'ie''xi'<i-

%m

\"zv-'

rioiia.
'''^""ooTaia-

xia

ta!\io-

^''jewskie

mi wojnami jedli a wybijali, jeden drugiego Litwa w tej ich niezgodzie od monarchw Kijowskich zdawna zniewolona obaczya i wybiwszy si xit}gtkom Ruskim z mocy, pastwa ich najeda { posiada poczli. O czym masz wyszej dostatecznie. Batti te carz Tatarski roku od stworzenia wiata 6745, w szeciu set tysic wojska Tatarskiego Ruskie wszystki pastwa prawie do gruntu zwojowa, take Polsk r,2 do Legnice i Wgry splundrowa. Kniaziw Wielkich 3Ioskiewskich dziedzicw Bieo-Ruskiej monarchiej, Juriego i Wassila porazi zabi, A>'oodimirsk i Pereasawsk ziemi spustoszy. Od tego tedy czassu
i

byo godno pissasob wntrznynajedajc. Za czym si le

xinta Ruskie J\Ioskiewskie, nietylko hodownite od carzw Tatarskich, wedug ich zdania wolej, na xistwa byli wsadzani, a nieposuszni zrzucani, spory te wszelkie i zwady okoo udziaw Tatarowie midzy nimi rozejmowali take sdy sprawy gwne odprawo wali murzowie Tatarscy na to wysadzeni, a do carza Tatarskiego bywaa appellacia.
nieszczsnego, wszystki
i

kami
i

byli

Tatarskimi, ale

Wszake
wyganiania
z

jednak czste rosterki, wntrzne wojny

spIne najazdy,

udziaw midzy nimi byway, a zwaszcza midzy Siewierskimi, 3Ioskiewskimi, Wodimirskimi, Nowogrodzkimi, Starodubskimi etc. xity; bo knia Andrzej Alexandrowic uprosi by sobie naprzd panowanie na Wielkim Xistwie Siewierskim, Moskie-

xistw

wybijania

Zabjstwa xial MoskiexNsui.ii.

wskim, Ruskim, carza Tatarskiego, ktre gdy osiad i opanowa pierwej Dimitr brat jego, wnet Andrzej wziwszy na pomoc wojsko Tatarskie Dimitra wygna i bardzo wiele zego w Ruskich ziemiach z pogany poczyni. Dimitr Michajowic u Tatarw w hordzie Potym za drugie zabi kniazia Jurieao Danilowica, co widzc Azbek, carz Tatarski Dimi-

xi
,

bdc

fra 31ichajlowica

scic kaza za ten zy uczynek. Bv potym spr o Wielkie XistwoTwierskie midzy braty i krewnymi, ktrego gdy knia Siemion Iwanowic od Zanabeka carza Tatarskiego trybutu carz. A potym za gdy prosi, chcia od niego rocznego hodu si Tatarowie i carzowie ich, jakom troch wyszej powiedzia, wntrznyi ,

,,,-,.

r-

skiewskiTalai* srogo porazi,


f>.tym
C7,y-

otrzsn si im Dimitr, mi wojnami sami zabija i mordowa poczli Wielki Knia Moskiewski, Mamaja Temnika carza Tatarskiego wielkieprawie pogromi, i za potym go, wstpnym bojem porazi i na trzecicgo carza Temnika 3Jamaia, gdy si chcia mci tak bar^ lata tego P II na trzy(jzo srogo porazi Dimitr Wielki Knia Moskiewski, i wicej nacic mil trupw Tatarskich pene pola, drogi role leay. O czym Kroi

gow

'

niki Ruskie,
"'"''cTto''^

Moskiewskie

Ilerberstein

fol.

et fol.

70

etc.

wiadcz.

sawnym zwycistwem Dimitr, Wielki Knia 3Ioskiewski podniesiony, umyli te pod Litw pogany Witebskiego, Kijowskiego Poockiego xistw Ruskich, wojn dochodzi wyprawi do Olgerda
tedy
i , i

Tym

11
Wielkiego Xicdza Litewskiego, posy buczne z odpowiedzi wojenn, a przytym naschwa zulaej hardoci, posa mu szabl i ogie, obiecujc go w Wilnie przywita z tymi upominkami wielkim albo krasnym jajem na prz>szcgo roku 1332 Wielik dzie, albo Wielka' noc Zmartwychwstania Christusa
i

Tosictjiko
';';';_';';

-'

n.suupiwa
j'-

Pana,

ws^ystk Litwf
i

za rok

zwojowa,
i

okaza moc
i

gotowo swoje. Ktrego zufaego poselstwa hardej odpowieOlgerd wysuchawszy naradziwszy si z Kejstutem bratem z inszymi xi/:ety, zatrzyma ony posy, a sam zarazem pospolite ruszenie po wszystkich pastwach Wielkiego Xiestvva Litewskie2;o i Ruskiego obwoa
potfAii
dzi
I
'

S/.yk

popi

Witebsk naznaczy na [)ewny dzieii srzodopocia wielkiego. Bratv te wszystki obesa, aby mu pomoc prtk przeciw temu pospolitemu a gwnemu nieprzyjacielowi posali. A tak gdy si okazali si porzdnie wszyscy do Witebska cignli na srzodopocie jako do wojennej potrzeby, roskaza zaraz Olgerd drogi proste dla spiesznego cignienia z wojskiem ku miastu Moskwy kilkom tysicy cerni gotowa, przystawiwszy nad nimi jezdnych dwa tysica dla obrony, a sam ruszywszy si z Witebska ze wszystkim wojskiem Litewskim i posy Monoc cign spieszno do skiewskie zatrzymane z sob wiodc, dniem Moskwy, nie bawic si pustoszenim ani palenim ziemie, tylko potrzebn wojsku biorc, a drogi wszdzie mosczono przes bota i starzyny, co naprociej by mogo, k temu zima jeszcze w ten czas ziemi hartowaa; piegowie te stra zawdy przed wojskiem w kilko milach, take z bokw i s tyu bya. A gdy przycign do Mozajska, pooy si obozem w mili za miastem dla wytchnienia odpocznienia wojskowi strudzonemu, omnacie mil od Moskwy miasta stoecznego. Stamtd dopiero ruszywszy si w porzdnej sprawie jako do bitwy, posy Moskiewskie odprawi, a sam za nimi tu cign do miasta Moskwy, a agwie zapalonej szmat z ogniem, kaza im aby oddali swojemu Wielkiemu Kniaziowi Dimitrowi, a opowiedzieli: i Olgerd nie tak bdc powany uprzedzajc go w wyrzdzaniu potciwoci nie yczc mu dalekiego trudzenia do Wilna, u niego w Moskwi sam bdzie na Wielk noc odda mu Wielkonocne jaje, pierwej ni ten ogie w agwi zganie, ktrego byo nie trzeba Litwie do Wilna z Moskwy sa, gdy go te sobie do potrzeby z krzemienia i z agwie dosta umiej. Te chce kopi litewsk pod zamek Moskiewski przystawi, aby wiedzia knia Moskiewski, i nie to wojennik co do roku odkada co pogody patrz, ale ten, ktry zaraz i w niepogodzie myli, jakoby mg strat nagrodzi, omieszkania powetowa, i zabiee

kaza

zjazd do szyku pod

**^"^viieb''"''

skiem.

ywno

p,^^^^^^.,.

ostrono
mu.

swojej szkodzie.
z ogniem w agwi ledwo posowie Moskiewscy maswego kniazia przyjechali, ktrego podkali wdzieWielkonocny do cerkwie idcego na jutrzni; ali ju gdy jeszcze witao, Wielki Xidz Litewski Olgerd ze wszystkim wojskiem swoim pod miasto przycign pooy si obozem na Pokonnej grze, jako wszyscy Latopiszcze wiadcz, by ich chcia na to tysic znosi. Aczkolwiek tego Ruskie Kroniki niewspominaj, ani inszy historikowie, okrom Herbersteina.

Z tym poselstwem

co pierwej do

12
Dimitr, Wielki Xidz Moskiewski, wysuchawszy poselstwa hardzie wet za wet oddanego a nieprzyjaciela tu nad miastem do wojny zgotowanego w uszykowanych ufach sprawnie ku bitwie stojcego, nie ufajc obronie zamkowej i miesckiej, myli si z Litw w polu potka, ale i si na prtce do bitwy i do odporu tak wielkiemu nieprzyjacielowi nie mg zgotowa, uda si w rokowanie posa do Olgerda o ugod zastanowienie przymierza, postpujc nakadw wojennych nagrod, zachowanie
,

statecznego pokoju raz potwierdzonego

granice z

Litw

takie, jakieby

suszne by miay i na ktrych Olgerd z rycerstwem swoim przestanie. Po dugich tedy namowach da si Olgerd do susznego jednania przymierza nakoni, uwaajc w cudzej ziemi zwaszcza, wtpliwy skutek zwycistwa, wszake pod tymi kondiciami, aby mu wolno byo do zamku Moskiewskiego z czci rycerstwa Litewskiego z bojarami przedniejszemi zbrojno wjecha, a kopi do ciany zamkowej przystawi, a za bespieczno za stateczne zachowanie postanowionego przymierza granic LiDrueje La- tewskich Z Moskwa po Lhr rzek, aby sam Knia Wielki Dimitr z melopiszce tropolitem z bojary swoimi po chrzestnym caowanm przysig uczyni. ^jmmIi^^si! poLhrrze- Co gdy wszystko Moskiewski speni potwierdzi, uchodzc czego gorszego, Olgerd te przestawajc na kondiciach przymierza postawionego
i
i

'

..."
i

'^i*'

dobrowolnie podanych bez cosztowania szkutku wtpliwego wojny, wedug postanowienia, wjecha w zamek Moskiewski dobrowolnie otworzony; tam w cerkwi Dimitra, Wielkiego Xidza Moskiewskiego, przywita
i odda mu krane albo Wielkonocnejaje, mwic: Widzisz teraz Kniazie Wielki Dimitrze! kto z nas raniej na wojn wstaje." A potym sam Olgerd kopij o cian zamkow skruszy a drugie Latopiszcze wiadcz i tylko przystawi, aby Moskwa pamitaa, i Litwa z Olgerdem koj)ije swoje pod Mae nakia- zamck Moskicwski przystawowaa. tedy Olgerdowi Moskiewski '.' ''.,". dv wojenne ,. .. w on czas wszystki nakady woienne i mszymi upominkami rozmaitymi w zocie, J byy, bo nie x onierza- w szatach, W koniach i drogich kamieniach, tak samego lako lego rycermi, lylko ^, " ^. wasnymi stwo udarowa grauicc z Litw po Mozajsk z jedn stron osmnascie bojary won mil od Moskwy, a z drug stron po Ugr albo Juhr rzek i bojita Li- tn, ktra si poczyna niedaleko od Dorohobuza w lesie za Smoleskiem lewskitiod prawowaiy. mil omnacie, a midzy Kolug Worotinem do Oki rzeki wielkiej wpao lym le da; po t bya granica z Moskvy z drugiej strony. O czym te llerberstein bersiein, wspomiua fol 70 Ul Commentariis 3JoscliovUicis. Tak wtenczas Olgerd
; ,

Odoy
.

m-i

''

gbok

Witebski, to sawne zwycistwo Gediminowic, Wielki Xiadz Litewski " . 1 rozszerzcuie pastwa sweco, bez zwodzenia bitwy rozlania krwie otrzy" Moskwy ma, a potym si z weselim na Witebsk do ony Uliany, po ktrej trzymiiizawi- ma xistwo Witebskie, wrci, a stamtd wojsko rospuci, rycerstwo
i

Granice Litewskieza OlKerda od

"

dobrze

zasuone udarowawszy.
tu Czytelniku

miy, wiele niewiadomych

nieukw

historij

ciemno-

ci

w pamici

dla niedbalstwa ludzi uczonych

zasonionych,

t przewan
i

Olgerdo-

wiecznej godn dzielno, Witotowi synowcowi jego przypissuj niebacznie, nie patrzc w tej mierze rnoci czassw prawdziwego dowiadczenia istotnej rzeczy porzdku lat, bo mnimaj by tylko jeden
i

13

Witod w
albo

Litwie

by sawny,

ano takich

wszake dziehioci ich i postpki rycerskie, ktre prawie saw nieba dosigay, dugo w ciemnochmurnych otchaniach leay, dla niewdzicznoci czassw przewrotnych niedostatku tych, ktrzyby to byli na wiato wydzwigng dochcipem mdrym mogli. Nalazoby si wiele w Polszcz w Litwie w Rusi llerculessw, Hectorw, Achilessw, Ewripilussw, Diomedessw, Pandarussw, Patroclessw, Nestorw, Ajaxw, Antenorw Eneassw, kiedyby byli Homerussowie, albo Maronowie, a ku temu
i

sna nade

walcczniejszych

xit WitotowI podobnych tym Wielkim Xicstvvie o tysic byo,

hojni Mecaenassowie, Polionowie, Augustowie, etc. Ale

ci

wszyscy

w Li-

twie, gdy jednego drugiego

mu

nie dostawao, zginli.

komu rzecz niepodobna zdaa, aby Olgerd z Litw wieci pod miasto Moskw przycign z Witebska, tedy o tvm wiedz Czytelniku miy, i Virluiinhil est non penihim, ddnosci czujnego a przewanego wojennika, nic nie jest trudnego dalekiego ku prze-

jeliby si tu

mia

tak bez

byciu, czego tu wiele za


lib.

sob
i

wtra

on

14 Bielscius w on czas byo wielce mone a xistwo za Twierskie albo Tuwierskie Moskwi przylege (bo samo miasto zamek Tuwer tylko 36 mil od miai
,

przykadw opuszczam. A Olgerd w on czas majc o tjni to?. 3Iari, crk xicia Twierskiego; o czym Cromer Hcrw ksigach 8, etc; z ktrej mia Jagea inszych synw, comSa"
L-z>l;ij

riis

Mosch.
et ecl.

fol. li

z ojcem ony swojej i spoiMoskiewskiego ktry te w on czas Twierskiego xistwa granice najeda, a dzi, jako widzimy, to wszystko xicstwo posiad, mg z Litewskim wojskiem przez Twierskie krainy przyjacielskie, spokojnie przeby, a potym bez wieci pod same

sta 3Ioskwy), tedy

Olgerd

majc

porozumienie

sprzymierzenie na splnego

nieprzyjaciela

Moskw przycign, majc Arceni


daleko

helli
i

Twier.

Poniewa te

niepodobniej

Olgerdowi do Odry rzeki Brandenburgu, take Francfortu, z wojskiem Litewskim przeby, a wdy przebyli za spoin lig z Polaki zwojowawszy Brandenburskie margrabstwo przez sto mil za nazad do Litwy Saskimi, Polskimi, Mazowieckimi i Pru-

byo

GedimiiiOwi roku

1326

temu

skimi granicami

cale

si po trzykro

wracali.

czym masz u Dugosza,


i

Cromera

lib.

11, u Miechoviusza, Cureusza in Annal. Siicsiae Sfc.

w tej
i

wyszej tysic janiejszych nad soce wiadectw i dowodw; albo take gdy Wielk Polsk, Kujawy, Podgrze, etc. burzyli najedali. Przeto im podobniej byo z Olgerdem z Witebska do Moskwy przes puste w on czas krainy bez wieci przy przez Twierskie przyjacielskie xistwo mil 16 od Moskwy graniczce, ni do Francfortu z Wilna przez 100 mil, gdzie byy zamki miasta obronne, etc. Potym Olgerd gdy z Witebska z jacha do Wilna, wyszo przeciw niemu wszystko posplstwo wedug obyczaju pogaskiego w rce kle- OlKPrd do skczc, a Lado! Lado! piewajc, okazujc wdziczno rado Wielkie- ^uiphcm" mu Xidzu swojemu, z zwycistwem si z Moskwy do stolice zwracajcemu. Tame te bogom swoim mody ofiary sprawowali na zgliskach powiconych, gdzie dzi koci witego Stanisawa w zamku. Ale zarazem po tej radoci prtka aosna trwoga Wilnowcw podkaa Bo
naszej Kronice
i

on

14
Piotr

^w^ewod*^' Podolskim
liuskidT

Gastot pan Litewski domu staroytnego wielki i moiny, bdc na Podola Polszcz przylegego wojewod, bywa czsto u pana BuCzackiego na biesiadach ssiedzkich, u ktrego potym gdy mu si crka
,

czci

a porzuciwszy stare bdy bawowedug Rzymskich obrzdw witych na wiar chrzeciask a na chrzcie by Piotrem mianowan. Potym i, mia bardzo wielkie imiona w Litwie w Wilnie, by wojewod wielkim namiestnikiem Olgerdowym, gdy by na wojnie Moskiewskiej, przywid

podobaa

poj j w

ma/.enski stan

chwalskie litewskie, ochrzci si


,

mn?sifdo'
Wilna.

Litewski na

mnichw Franciskanw z Polski do Wilna, aby nawracali lud pogaski wiar chrzeciask, bo si te ju mao nie wszystki xita

\?cy

xTTia Litewskie Gediminowicy ochrzcili byli

Ruskich

obrzdw wiar
i

chrze-

^ia^e^o^
chrzceni.

cuosemei
recens
sertesla

Tobit odo-

rem

Widblanie

za

starzy

fixi\lnawa w'meby'-

zamek zmu"
li^faz
di-^&

Kias^tor

Frind^zunw.

ciaskg, okrom Kiejstuta. Olgerd te, acz si by jeszcze za ywota ojca Gcdimina ochrzci, gwoli eni Ulianie, po ktrej xistwo Witebskie otrzyma, ale wiea skorupa tustoci smrodliw nawrzaa, star przvwara woniaa. Wszake jednak dwie cerkwi w Witebsku, crreckim kszta..... \ tcm kosztowuic zmurowa, zna, jakom sam widzia niemaym nakadem, jedne w niznym zamku, a drug w polu za ruczajem albo przykopem zam"^iiii''i''i tez wyszny murem kowym; zamck wieami paacem, ktry dzis zamawasnym ozdobi, tame wysznym cerkiewce widziaem no, na zamku w okiem obraz Olgerdow i ony jego w cerkwi na otarzu, w dugim paszczu, greckiiu ksztatem malowany. Ale si ku rzeczy wracam: Onym mnichom Franciskanom, Gastot Piotr zbudowa by klasztor swoim nakadem w Wilkociek , Krzya nagdzio dzi dwr biskupi "'^' "'^ ^) micjscu poczli wszystki potrzeby do wychowania zakonnego nalece ^'^^ chrzeciask z wielk pilnoci, pogastwo od jjyji rozmnaa wiar brzydliwych bawochwalstw odwodzc. Ale gdy Gastot odjaclia do Tykocina, wnet si posplstwo wszystko pogaskie gwatownie rzucio na on klasztor, dobywajc mnichw, a gdy snadnie wrota drewniane wybili,
' .
,

..
i

mniszy

po-

sicdmi ich poimali


-^

wywiedli na rynek a
^.
'^.

ci

ich kazali,
.

a drugich sie.:.
,

kmiolnam'
od >yilnowcw.

wszystkich, na krzye k temu dmi midzY ysymi grami dogoniwszy, J '.


.

\\

..

...

uczynione, gyvozdziami za
rzeki,

rce

za nogi poprzybijali

yyrzucili

do Wiliej

na tym naczyniu waszym, ktrecie nam chyvaktrymecie nas uczyli." Pochowa ich ciaa potym Gastot z wielkim paczem na tym miejscu, gdzie dzi sad biskupi przed kocikiem . Krzya, sup tam drewniany nad ich mogiami stoi. Przeto, skoro Olgerd do Wilna przyjacha z ]Moskieyvskiej yyyprayyy, na przeoset Wilnowcw za ono Sw^sSio! eni susznej skargi Gastotowej, da na ich okrutne morderstwo nad mnichy chrzeciany, kaza yv ten czas

mwic: Pywajcie
i

li kazali

ci pi

JTe^Jwsza

nom"w
"''"

'li-

potym wyyyoa, aby wszdzie yyolno bespieczno byo w Lityyie miesz^^ chrzecianoui mnichom, ktrzy wiary chrzeciaskiej nauczali. Przyzbudoyya im wid tedy inszych mnichw z Polski Gastot do Wilna Winkr, bespieczniejszy i yyarowniejszy klasztor na piasku nad dzi jest klasztor Franciskanyy koci Panny Mariej a ci mnigdzie
i i
,

kau
;

szy wiele pogastyya

nauk swoj

wych

bdw

do Pana Christusa

przykadnym yyyotem od obrzydlinawrcili. Dziao si to w Wilnie roku


i

15
1332, ktrego
a

tei czassu

zi

Kiejstutw,

zy

a srogi na

Krzyacki umar, a

Waiiko, xi.'}c Mazowieckie, szwagier Witot w, Wako poddane nieprzyjaciel Polski, confederat ckic,'umarh Pocku pochowan. Sjn jego Bolesaw z drugiej
i

Litewki crki Gediminowej urodzony, po nim na xicstwie Mazowieckim

panowa. Tego te roku,


ziemi
i

Wadisaw

okietek, krl
i

Polski,

Ctiemiesk

Ludera do proszenia przymierza na rok, przypdzi, gdy pola nie mia stawi po pierwszej porace. ten czas te Litwie byo lej, gdy Krzyacy z Polaki mieli co
insze powiaty

Prusiech

zwojowa

mistrza

czyni.

okietek do Slgska przeciw hardym xicytom cign, tam bez odporu wooci ogniem i mieczem splundrowawszy, wicej ni pidziesit twierdzy i zaspali. meczkw wzi A gdy Kocien zamek mocny na })agniskacb
krl

Z tyme wojskiem

przeciw Janowi krlowi Czeskiemu

midzy

Jeziory,

pod Czechami Polacy


i

obiegli,

dobywali

e;o usilnie

szysisklf '^woJ"^^*

Polakw Czechowie Niemcy, ktr zelywoci Kazimier krlewic syn okietkw, szwagier Olgerdw, a zi Gediminw, poruszony, wnet z rot rycerstwa swojego sam na przodku idc, przyszed miele pod same blanki, ktr przewano Krlewicow widzc, inszy Polacy rzucili si wszyscy na mury i do bram, a tak przewan miaoci i gwatownym pdem zamek moc wzili, Czechy i Niemce pocinali, a zamek swymi osadzili; mieszczanie si te z miastem potym podali. A to hylo ostateczne zwycistwo okietkowo. Bo przyjachawszy do Krakowa z tej wojny, umar, roku 1333, w dzie . Gregorza, tame na zamku pochowan. Krlowa lat 13; wzrostem by may, ale serca Herkulessowego. Po mierci jego, Kazimierz, syn Wtry tego imienia, Wielki nazwany, tego roku 25 dnia Kwietnia b) koronowan na Krlestwo Polskie w Krakowie, wesp z maonk Ann, Litewsk, crk Gediminow, a siostr Ogerdow Kiejstutow, od Janislawa arcybiskupa, za nierychym dozwolenim krlowej starej matki Kazimierzowej Edwigi, ktra potym wSdeczuStarym do klasztora wstpiwszy mniszk zakonu . Franciszka zostaa.
dzili z

xin

wcj,

Roku za 1334 dnia 23 Kwietnia, w rok po koronaciej Kazimierzonieg wielki spad w Polszcz w Litwie prawie na wity Jurgi ^T ">i*ju*" albo wity Wojciech, ktry gdy na zbou posianym przez pi dni wysoko lea, nad nadziej oraczw strwoonych dziwna a niewymowna z aski Boej hojno, bujno obfito wszelkiego zboa, jako po najle,

pszym nawozie, sstaa si. Ale potym drugiego roku 1335, tak wielka moc szaracej chrobastwa latajcego, prawie we niwa ufcami przysza, i gdy gstymi groma-

sz.iraca
'*'^"^''"

widzie przed ni nie mogli a gdy na ziemi pu goleni koskich po zbou leaa, a std, gdy zboe dojrzae wszdzie wypasy i wygryzy, gd wielki drogo
darni leciaa,

soca

ludzie

ona gadzina upada, tedy do


nastaa.

16

O BURZENIU
1

MAZOWSZA
LITEWSKIEJ,
Palenie,

PRZEWANEJ DZIELNOCI
Gdy
sig bronili

^^
tedy
sto

Zda mi siQ i podobno ma bv na

Krzyakom na zamku

p-

IROltJ 133G.

Piinlach, bo jeli hislorik stary na-

pisa Punea starowie-

ck liter,
za
n

Rozdzia czwarty.
-|-v

drudzy miadno.je

"lugosz W KronicG swojej i MiechoYius lib. 4, cap. 22, fol. 233 pisz, i ^oku 1336, za krlowanla Kazimierza Lokietkowica w Polszcz, miesica NoYcmbra allDO Listopada, dnia 16 po .Marcinie, synowie Gediminowi: Olgerd, Wielki Xidz Litewski; Kiejstut, Trocki i modzki; Koribut; Patrik; Lubard; Suriwi (podobno ma by Swidrigel) i Butaw; z wielkim wojskiem wcignli do3Iazowsza. Aczkolwiek powinowactwo dla splnych maestw i pokj przymierza postanowionego mieli z xity Mazowieckimi jednak wszystki wooci Mazowieckie nieprzyjacielskim obyczajem Mazowsze zupili, zwojowali i wypalili, a wiecei ni tysic i dwiecie Mazurw chrze' zwojowane. r "ii, i i x scianow poimanych z bydem i z rozmaitymi dobytkami, do Litwy w nieTotepodo- wol wywicdli. Tego roku 1336, gdy wielkie wojsko z Niemie-^kich dzieszin ziem przycigno do Prus, nad ktrymi byli hetmanami: mar^ ibia riis stadii Brandcnburski, grof Nameski i grof Hennenberski, zczywszy mocyswoiiirikw cignli do ziem Litewskich, i obiegli zamek Pullen, je z Krzyakami
azrp^unln
nap^isaih
,
,
, .

"^

ftzymiasr";"^!!

byio

zamku M3-

o czym

Sta-

To t'eSoich^Aiandoby>vai'
Xantiairi,

ktrym si byo wicej ni cztery tysice Litwy, z onami, z dziatkami, z dobytkami i z majtnociami, przed onym wielkim wojskiem Niemieckim zawaro. Dobywali ich tedy ustawicznymi sturmami Krzyacy, a Litwa si tc mnie i przewanie z blankw czstymi wycieczkami bronia. Tak aczkolwiek dosi dugo mnie a stale Niemcom odpr dawali, wszakgdy obaczyli, i ju wszystek zamek by prawie rozwalony, banki, ciai

e
W

ny

wiee, czst
.

gst
i
.

strzelb, dziaami

taranami rozmaitymi
stos
'

ziemi

mnymi podkopami WYwrcone


*^

gdyichBrutus
niii

obiegh

To te uczysagun
Anlifbai do-

posrzod zamku zoyli


'.
....
^

',

i-

na ktry wszystki maitnosci


.

w
i

rozbite,
i

wnet wielki
m

drew suchych
szaty
x

i
I

skarby

wozy wszy.

Zapalili,
i

potym zony
sami

dziatki

^i

'

swoje pocinali

j T ^ dobytek wszy-

stek posickU

bywal9micsieci,

jako

iib!'2"cap.^6

*'forn'^eTci^

nym JiT^!*^
suJ,7qupaim
opTbui Tuii

Si sciuac dali, aby ywo w rce nieprzyjacielskie me przyszli. JNiemcy potym gdy si do zamku wdarli i wbili, mao co od czterech tysici ywych Litwj zastali to tych gdy si dosi mnie z starost swym bronili prawie do upadu, Niemcy posiekli, ledwo kilku ywych dostali, a zapaliwszy zamek i do gruntu go spaliwszy, wooci take okoliczne zwojowawszy, do Miechoyius lib. ut supra Cromerus Prus si wrcili. O tym Dugosz
i*
i

spalili; .,'.,,,.',.

te

starocie
.

swemu zamkowemu ......

dobrowolnie
xt'

17
12. Lihet autem insianc auoddam facinus enrum (id csl Liluanorum) ferro ij-igne commemorare d^c. Kroniki Pruskie etc, szerzej wiadcz, lak tez dru- runiect. przewa/.no obli^/.onych Numidw najdziesz u Salustiussa dehello Jur- wojna uiou Liriiissa, gdy pod nimi Metciliis usilnie do!)y\va zamku Talie, Kartasiiiengurtino gdzie take Numidowie \vidzQC mury porozbijane, wszystki skarby od zo- miany, o srebra, ktre bardzo wielkie byy, do jedneiro paacu krla sweao ""' ta Liviu.s.sa. _ Jurgurti znosiwszy, n sami si winem popiwszy, wszystkie rzeczy i samych to uczynisiebie zapalili. To te naszych czassw Wcurowie na Segccic ~ Dziule m iiispani,
lib.
i

...'''."'

*'^5''<''J

iidy ich Sci-

uczynili,

gdy ich Solimaii cesarz Turecki dobywa.

pio doby'>'''.

Roku za 1337 na dzie


Mazowieckiego
sta, ze

Jadwigi, Litwa kozackimi drogami do

""^

\it'stwa bez wiesci

wtargna; Poitowsk Ciechanw miai

mudii^m

przylegociami zburzyli '|;"''.ij'.''0., dobytkami do Litwy wiedli. Ale gdy cap. is.pi"' bespiecznie w nierzdnej sprawie cignli zebraa si wnet slachta Ma- t teAbjzowiecka, a dogoniwszy ich nad rzek Narwi, potkali si z nimi, i sna- '''.pi^ich
i
,

wszystkimi ich okolicznymi


i

wociami
,

zwojowali,

ludzi

bardzo wiele

dnie

Litw

rozgromili
z

porazili,
i

upy

wszystkie

winie
chcieli
1

odbili, wiele ich Maceiioski

te, ktrzy

tlomokami
II

wzdobycz, przez Narew


.

jc

onej swej pracy odbiezec,

11botnej

ucieka,
,

rzece

potono

tak,

au- Take ..... si ich


""",

Pcii-

Cre-

iz

ttnscs,o

mao

co bez korzyci

ten czas do Litwy wrcio.


'

Tego
obiegli,
i

roku 1337, Tatarw wielkie wojsko z Rusi, zamek Lublin dobywali go ustawicznymi sturmami przez dwadziecia dni. Ale

(]'

re initilalib.lca.d.

gdy carza Tatarskiego strza z zamku wypuszczon zabito, zarazem wielkim hukiem i z trzaskiem uderzywszy w sajdaki, odcignli. Jam sam widzia kortyn malowan tego dobywania Lublina i zabicia tego carza,

Taiaiowic
neinzjuisi.-i
'''"^^'^"''

kociele mnichw Lubelskich; ale


i

kul

dziaa, nie strza.


i

Bo ju

nastaway, ktr te strzelb Gedimina pod Fridburgiem u Welony Krzyacy zabili; jako si wyszej powiedziao. Roku za 1339, Teodricus z Aldemburgu, mistrz Pruski, majc z sona pomoc w towarzystwie pfalcgrafa Reskiego insze xita, z wielkim a mocnym a w ielkim wojskiem Niemieckim wcign do Litwy zimie, gdzie nad Niemnem zamek Wielon obegna, ktrego przewanymi sztur.mami dobywa; ale gdy si Litwa stale bronia obaczywszy prn prac usiowanie swoje daremne, take utrat w ludziach pod czsto przcgranemi szturmami, musia si do Prus wrci. A na lato za z wielten czas dziaa

rusnice

Krzyacy
P"^^'^'"'

mod

Tyme
Anas"tasi^s

koci rycerstwa pielgrzymskiego z dalekich stron zebranego do Litwy do modzi si wrci, krainy wooci Litewskie zwojowa winiw bardzo wiele wywid do Prus. Trzy te groble way usypa trzy przekopy albo rowy gbokie przywiodszy w nie wod wykopa da w ten
i

cufl"nuro"oYTai\'iimv,

'ialpow,
^^muiod^

czas,

chcc

tymi zastawami, chytrych a czstych ukradkiem wtarczek


i

na- nHnz,rafd^ii''h'sponio

jazdw do ziem Pruskich Litwie

Tego
a,
i

modzi zabroni. roku 1339, Kazimierzowi krlowi Polskiemu maonka umarkrlowa Anna, Litewka, crka Gediminowa, a siostra Olj^jcrdowa
i

sL'i'.yt ri.

czynAe''

Dugosz, Miechovius tak si bardzo kochaa w tacach ustawicznych


Kiejslutowa. Ta, jako

Cromerus
i

lib.

12 pisz,
i

^"fsy^
uom/im

muzyce,

w drodze iST//"
i

gdziekolwiek jachaa,

zawdy

rotami

w koo

siebie

tanecznikw

rozma-

is
'*y^^

t"f

oSne
^^'

muzykw wodzia,

ktrzy
i

piewanim, granim na dudach, multan-

'-dne"

kach, surmach, na skrzypicach

';gobisku-

go mskiego Kazimierz krl


ktra

bbnach grajc cieszyh". Potomka adneni nie mia, tylko jedn crk Ilelbiet,
'^

rw si

za-

murowa.
Pomorsuie
'tWitkie pif"

'roko"^roz^"

tp'j"wnuzki

Gedimino-

xine Stetyskie. za I3osusawa > o tego roku 1339 Maja dnia 8 zoy sicm w Kralwowie, na ktrym o wybraniu naznaczeniu pewnego potomka succes^^ra po sobic na krlestwo Polskie z pany slacht radzi, poniewa nie ""^'^ ''^1^^ jcdn crk z Litewki urodzon. Tam niktrzy na Janusza, Wladisaj^udzy ua Scmowita, xicta Mazowieckie, a drudzy na
^
i

bya polym wydana


^ j

w maestwo
i

P^zcto krl Kazimicrz

xi

Eiecciasuc- yva
kri*estwo^

Polskie.

i z narodu krlw Polskich genealogi wiedli. Ale Kazimierz krl ty wszystki wota pa,j5^r Polskich wniwecz obrci, powiadajc, i Opolskie i insze xita lskie, poniewa si od korony Polskiej odczyli a do Czechw (jako si wyszej napisao) przystali, nie byli godni tej uczciwoci; z

OpoiskJe wotowali,

ci

wszyscy

starodawna

pokolenia

xi

xit

za Mazowieckich mao godnoci rozszerzenia krlestwu Polskiemu przyby mu si zdao, gdy oni hodownikami krlw Polskich byli, a yv oboi

ich tak yv

lzakach, jako wMazowszanach, bardzo


nieprzyjacioom

sab potno

obro-

n przeciw
Crom.
^^'
lib.

by
,
i

jjowiada. Przeto na Karolussa krla

W-

gierskiego swagra swojego

ktry

mia

siostr jego

Ann

krlewn Poli

sk

za

sob, wszystkich wota


i

zdania zaraz Kazimierz obrci

na syny

jego Ludowika

Stephana.

Ludwik na
Pdsye''naziiaczon.

Rospuciwszy pot^m siem, jacha sam 'Kazimierz do Wgier z wielpanw Polskich, a tam w Wyszegrodzie na krlcstwo Polskic, Ludowika, siestrzeca swojego, wnuka Lokietkowego, imo dwu inszych bra3 syua Karolussowcgo, krlewica Wgierskiego
kimi a wietnymi pocztami
,

^^^^

naznaczy
i

potwierdzi, za przyzwolenim
i

panw

Polskich.

Jfe^Kr^niiu
""naJa."""'

Koriaiowi"
siwo'^'p!.'i-

Pisz te wiadcz Latopiszcze Ruskie Litewskie, i Kazimierz krl panowie koronni, na tyme sejmie Krakowskim dla electiej wyszej miauowaucj zebranyui midzy inszymi kandidaty, dali chcieli wybra na krlestwo Polskie Constantina Koriatowica, wnuka Gediminowego, a syna ten czas Litewskie w ziemiach Podolskich. nowca Olgerdowego, A gdy przNJacha do Krakowa, namawia go Kazimierz krl, aby si ochrzci z ruskiej yv rzymsk wiar, chcialiby by po nim successorem na krleConstantin Koriatowic nie chcia stwo Polskic Wybranym. Czego gdy
,

xi

xi

skie

pozwoli, aby nn'a wiar odmienia, wzgardzi (poyyiazdan, jgj^ Latopiszczc) succcssi ua krlestwo Polskie, a do Podola si wrciwszy rycho potym umar. Nowogrodzkie Litewskie, Co usyszawszy Fiedor Koriatowic,
uczyni, ani na
to

i
od

bracia jego Constantin

xi xi na Podolu bez potomstwa umar,


za by
i i i

a Jurgi

wypraopanowa prawem przyrodzonym si do Podola chcc je posie po bratach zmarych, czego snadnie dokaza, gdy mu stryj Olgerd Wielwszystki zamki x\le skoro si zmocni ki Xidz Litewski tego pozwoli. Podolskie porzdnie opatrzy, zaraz zhardzia, niechcc posuszestwa ani powumoci postanowionej oddawa Wielkiemu Xidzu Litewskiemu
otruty,

Woochw

na hospodar&two wzity, od niche


,

wi

19
Oljrerdowi
,

stryjowi swojemu.

Co widzc Olgeid

alem susznym
z

nie-

r'

:<ior

ko

wojskiem Litewskim do Podola, clicgc skara swowolnego Fiedora Koriatowica syon czul o sobie bo osadziwszy Wolocliami zamki Podolnowica. Ale Sokolec, sam z skarbami zjachat do Wgier na skie: Kamieniec, Ska
i

wdzicznoci

dobrodziejstwa danego poruszony, cigngt

przeciw oistryjowi,

gdajc od niego pomocy przeciw Olgerdowi stryjowi. Ale gdy omieszka przydz na odsiecz swoim Woochom w tym czasie Olserd z Litwa doby Brasawia, Skay, Sokolca Smotrycy zamkw pod Woocby. Ubiehi potym w nocy Kamieniec Czerwonygrodek, za yczliwoci Kozakw Podolskich, take insze wszystkie zamki twierdze Podolskie czci moc, czci przez podanie poopanowa, na Kamiecu te starszego wojewod namiestnika Kosiad riatowiczego, imieniem Niestaka poima do wizienia w Wilnie ossadzi, Woochy pocina a Gastota pana Litewskiego namiestnikiem swoim wojewod na wszystkim Podolu uczyni. Knia te Fiedor Koriatowic rycho potym w Wgrzech y^Tgnaiicem wywoaiicem umar; za czym Podole wszystko Olgerd do Wielkiego Xistwa Litewskiego przydwr Karolussa
,

krla AYgierskiego,

^,

"^JJlf^^fi^g'

lowicem.

'

"^inuin.'"

Ten Gaston
lim n^c'.;-

bdc
i

w'(!jcod,
''\vszisi'kim.'*

czy

wszystki

krainy Ruskie do
za

Lwowa
i

Krzemieca
Parczow
z
i

Beza

take

wszystko Podlasze

Brzecie Litewskie

Polskim krle-

stwem rozgraniczy. Latopiszce Litewskie wiadcz, iby Alexander KoJurgim bratach, mia umrze, a ibyFie- i^S*, dor czwarty brat, po ich mierci mia Podole osie; ale Cromer wiadczy ^^'r^seJn' z Dugosza z pewnych dowodw, i by yw potym roku 1366 wzi ''"^^J'*" od Kazimierza krla Polskiego Woyskiej ziemie, z aski podan.
riatowic zaraz po Constantinie
i
i

cz

O POSIEDZENIU RUSKICH

KRAIN

PRZEZ WIELKIEGO KiZIMRZA,

ugodzie jego z

Ksigty

Litewskimi,

KOHr

1340.

Rozdzia pity.
Ulugosz
nowieniu
i

Cromer tak

w swoich Kronikacli pisz o postpkach postaRuskich xitstwach midzy Kazimierzem Lokietkowicem iri

lem Polskim, a \ity Litewskimi, i gdy potomst>yo Danila krla Ruskiego, ktrego wielka bya
szo, Luliart Gedimina
kniazia

mskie

Daniela albo

mono w Rusi,

usiao
na

ze-

xicia

Litewskiego syn, gdy Wodimiiskiego

crk

za

on

poj,

wzi

po

niej

Wodimirz \islwo

Woyniu,

Lww Lu
bart trzy

""a.

pastwa Ruskie Litwie przylegle opanowa; xita byy zniszczone, czci zwyciywszy, czci poddanim w obron przyjwszy, tak i Lww gow wszystkiej Rusi Czarnej, dzierawom Polskim przylegy trzyma. Drug za Ruskich ziem midzy Lwowem a Haliczem, Bolesaw xi, svnTrojdena xicia Mazowieckiego dziera, spadkiem po matce xinie Mariej, wnuczce kra

potym wszystkie

insze

Ruskie, ktrych dla wielkoci niezgod siy


i

cz
i

la

Ruskiego Danila;
i

ale

Russacy, dla okrutnego jego panowania


i

podat-

Mazowieckie
X.

Kusi otrute.

gwatw, ktre czyni onom crkom ich swowolnie a Mazury na urzdy przekada, wiar rusk w rzymsk chcia odmieni,

kw

dla

otruli

go

i niedugo w

Rusi Mazurowie panowali. "A xicstwa Ruskie


i

Lwowskie, Wodimirskie
krla Polskiego po

Lww

Polacy wzili,

prawem przyrodzonym na Kazimierza Ruskim Bolesawie od Rusi otrutym przypaday. Przeto Kazimierz, krl Polski, roku 1340 miesica Kwietnia, nie dugo odwczc, cign do Ruskich ziem z wojskiem; naHalickie

xiciu

iMazowieckim

przd Lww wszystkiej Rusi obieg i dobywa go mocno, potym, gdy przyrzek Russakom przy starej greckiej wierze ich zachowa, wzi mia-

gow
i

^j.^

Lwowskie.

Krzye, siodo, szata


dwie koroBie

,.

zote

rychRus-

LwoZamki
wskie spao-

..,

Kazimierz
ostatek Uusi Czarnej, i

Podmorskiej

opanowa,
L^odaKazi-

xi!y

tnierzowa z
Li-

tcwskimi.

obiema zamkami przez podanie, gdzie wielka moc srebra zota, pedrogich wielko inszego sprztu rystunkw starych Ruskich skarb, w tvch zamkach nalaz, w ktrrm zacniejsze bvv dwa krzYa zote, wielkoci drogich pere ozdobione; w jednym b\a sztuka ' r^ vi."- " drzewa zamkniona na ktrym Pan Christus wisia, ktry i teraz jest na zamku w kociele Krakowskim, nad to dwie koronie zote, wielkoci drogich pere ozdobione, z siodem zotym i z szat zot perami kamieniami drogimi sadzon. A ten skarb Kazimierz do Polski z sob wywiz, r a zamki, i byy drzewiane spali, aby w nich Russacy ufnosc majc z posuszestwa si nie wybijali. Potym za Kazimierz mao w Krakowie pomieszkawszy, z wojskiem dla podbicia ostatka Rusi, prawie we niwa cigdzie za trudnoci: Przemyl, Sanok, Halicz, Trembowla gna, '-'"'-' __ Lubaczow. Tustau insze wszUkie onych yyooci zamki pobra, tak ... / ,, do Krzemieuca z wojskiem bez odporu przyszed, o Ktry jednak z umowy z Jawnuciem, Kiejstutem, z Olaierdem z Lubartem, xiaty Litewskimi, \ ^\^ Synami beaiminowym.i, z lejio wnukiem Juriiam Aarimuntowicem, z<io" ^ y. V^ v Jurgi dzi si, IZ .Narimuntowic mia do pewnego czassu na t' Krzemiecu panoyya; a Wodimirskie, uckie, Beskie, Chemiskie, Brzeskie, pastwa, do dwu lat nienaruszone przy Litewskich xitach zostawi, abowiem si przestrzega, by mu na przeszkodzie nie byli, gdyby si do gruntowania czego inszego uda; a potym Kiejstut i Olgerd to postanowienie wtry raz z Kazimierzem odnowili, i jest zapis ich teraz w skarbie krlewskim na zamku Krakowskim, w ktrym wyliczone zamki, ktre Lusto z
i

re,

szat

xit

",

"

'

""

/-.i

'

ma
i

'

, '

"^

.,..'..'.>i
.

s
i

bart na

Woyniu
i

Kiejstut na Podlaszu trzymali,

tame

przydano:

krl

Kazimierz
Ruskie si-

Lubart, mieli sobie zobopoln

nieprzyjaciela

dawa,

yyzajemn pomoc na kadego jeliby si midzy nimi jaki spr yyszcz, aby to

Jwiaiydo
eone.

zdauim i rozsdkiem krla ^^'gierskiego bywao rozstrzygniono. To odprawiwszy krl, majc siem z Rusi, Ruskie xistwa podbite w powiaty
obrci, wojewody, castellany, starosty,

sdzi

insze

urzdy, obyczajem

21

w jedno Polskim postanowi i Russakuin jedno [)rin\() z Polaki nada Rusi w pospolitej zjednoczy: jako potym ona ich ciao zfQCzv ^HwaMazoradzie od Polakw nie odstni)ia. Ale Litwa nie penic umowy z ciem swoim Kiejstutem, tegoi roku Mazowieckie xistwo okrutnie zupili
,
i i

cz

xi-

spiundrowaii.

BURZENIU MAZOWSZA
I

GWATOWNEJ

PRNEJ WOJNIE

KR
I
z RZESK.V MOC.^
I

Ii

\^

GROFA HAIiESKlEGO
MISTRZEM PRUSKIM NA XI.^TArLITEWSKIE,
ROKD
1341
i

1343 &C.

Rozdzia
Hoku 1340,

szsty,

Septembra albo Wrzenia miesica dnia smego, Litwa w wielkiej wielkoci ludu rycerskiego do Mazowsza wtargnli, ktre bez odporu, gdy si im kto nie mia zastawi, wszerz wzdu zwojowali winiw bardzo wiele z rozmaitymi wzdobyczami do Litwy wywiedli. Tego te roku, Jadwiga krlowa matka Kazimierza

xictami swoimi

krla Polskiego,

umara

klastorze

1401, Teodrik
ski

Aldemburgu
i

mistrz Pruski

kontor starszy Rudolpb

xic

Sdeckim, mniszk bdc. Roku za umar, a na urzd mistrzwSaskie by wybran za panowania Ludo-

s^^l^p"'-'

cho,"h,sTu-

wika 33 cesarza

za Benedicta II tego imienia papiea.

deremzowie.

Ten mistrz Rudolph roku 1342, zebrawszy wielkie wojsko Niemieckie Pruskie, dobywa nowego margrabstwa pod Polaki xicty Pomorskimi, co usyszawszy Litwa, z wielkim wojskiem do ziem Pruskich zZmodzi wtargnli, ktre prawie wszystki do gruntu mieczem ogniem zburzyli, spiundrowaii i w popi obrcili bez odporu bo mistrz Rudolph ze wszystkimi contory i rycerstwem zakonu Krzyackiego, do margrabstwa nowego dobywania by wycign, a tak cudzego pragnc tam nie wskra swoje straci: bo Litwa z wielkoci winiw, upw dobytkw
i
i i ,

rozmaitych

si do swoich krain. A Rudolph albo Luderus mistrz gdy si wrci z wojskiem do Prus nowego margrabstwa, chcc swoich od Litwy ratowa, wszystkie krainy
i

zwycistwem

wrcili

Pruskie pustkami kurzce si


nalaz,
Wistrz Pruski oszala.
s

od

wieych ogniw wniwecz

obrcone

branie
1

ktrego frasunku, widzgc zupienie, pomordowanie, w yJDicie i wyniewola ludzi swoich Pruskich przez Litw, zarazem oszala
.

bez rozumu

v tw tr zmysw umar. Pochowan potym w miecie Marienwer.

.,

der, jako Kroniki Pruskie

wiadcz.

236, lih. 4, cap. 23, tak pisz: Luderus tanta conslernatione de suorum caede et captkuate angustialus est, lit sensu amisso delirus amensque pere. Na miejsce tego Ludera HenSzstego przez Clemensa rik Dusemer mistrzem Pruskim by w ybran

Dugosz

iei

3Iiechoviussem folio

tego imienia papiea, potwierdzon.

Ten

mistrz Pruski Henrik

Dusemer, chcc si

pomci

onych szkd

za przodka swojego

Pruskich ziemiach przez


i

Litw

uczynionych,
i

posa

do Jana krla Czeskiego


okolicznych

do Ludowika krla Wgerskiego

do inszych

xit

chrzeciaskich, take do wszystkiej rzesze Niemieckiej

proszc

ratunek przeciw Litwie poganom. Nadto u papiea Clemensa Szstego, listy do wszytkich panw chrzeciaskich wyprawi, aby wojn przeciw- Litwie i Zmoz mioci chrzeciaskiej cignli na
ich o

wit

odpusiy na dzi,
**'i"s\^'^^'

nadawszy im takie odpusty: i ktobykolwiek w ten czas do Litwy do modzi jacha albo szed na wojn, jakoby te by w Hierusalem u grobu Christusa Pana, albo w Rzymie na miociwe lato i u witego Jakba
i

w
geS|7at

Kompostelli.

knyie'doLl- ^^^ "'^ twy.

Karoius

rra^resarz do Litwy.
wik byl poIfk"b^i"po-

^^iTmPoY"'

eo^VkJa^'"le^^siwem"" '^"'^*'

Tak tedy roku od narodzenia Christusa 1343, Ludowik krl Wgerpaiistwo po mierci ojca Karolussa niedawno koronowany z ^yJan krl Czeski, grabi Lucemburski z Czechami syn jego Kagrami, Tolus margrabia Morawski (ktry potym by cesarzem roku 1 350) z MoTawcami lzakami wszyscy osobami swoimi cignli do Prus przeciw Lit^yie, Ludowik krl z Wgerskim wojskiem przez Polsk prosto, bo by siestrzeniec Kazimierza krla Polskiego, a Jan krl Czeski z synem KaMorawskimi lskimi wojskami, przez^ Pomorze rolussem z Czeskimi potym za grof de Halles inszych wiele xit Niemieckich, i Kassuby; take hetmaiiw od wszystkiej rzesze Niemieckiej, z niemaym ludem. Duskiego krlw; lskie te. Saskie, Pomorskie i pomoc Angclskiego
i

Hanes\heu man wielki


RzeszejNie-

Ti^twy

etc.**

na Litw margrabowie Brandenburscy (ktrzy mieli dawn ... ^ ^ j~^i Olgerda, jako si wyszej naO zburzenie swoich ziem przez Gedimina pisao) wszyscy do Prus przycignli, przeciw Litwie i modzi poganom chcc t waln a niesychan, tak wielu monarchw wypraw imi pamitk Litewsk do gruntu wykorzeni albo zniewolonych wojn pod podbi, jako Lotwi, Prussom starym jarzmo moc Krzyack przywie

xita
,

wa

"^

usyszawszy o tak gwatownej ziemiom swoim, zarazem wszystki krainy Litewmodzkie Pruskim granicom przylege sami spustoszyli, bydo, stao^PTdw^ skie dziatki i insz wszystkie dobytki z majtnociami, take niewiasty Satidlie da
i

Kursom uczyni. Ale Olgerd


i
i

Kiejstut

yyojnie i)rzeciw sobie

wojska,

niegodn, na zamki, na jezierzysca, na bagniska w jastarzyny nie przesze, zaprowadzi kazali, drudzy te w gste lassy my, wszystki majtnoci pochowali swoje, a gdzie kto mg na roskazanie
^jj^^ p^^^^ ^
i

^^

j^^j^

23

xiQt
dla

swoich

na straszliw

saw

tak

gwatownej wojny, wszyscy

sobie

majtnoci

on

dziatek bespieczestwo gruntowali, a tak na rai kili

konacie w Litwie w Zmodzi sami pusto i goo uczynili, bez wszelkiej Tego te ivwnoci; zamki te twierdze, ktre w ony czassy gste byy w Litwie chcia Mow modzi, dobrze obwarowali opatrzyli. A gdy usyszeli, i ju krl jgl)*^ '"']''" "ay Ludwig Wjiiorski Jan krl Czeski i insze wyszei mianowane xiacta ^ uprzedzili Ilenrik Dusemer mistrz Pru- i nicmogia ze wszystk moc rzesze Niemieckiej, take
i
i i

fc

obiema zakonami swoimi, zboasprzwcignli, wnet Olgerd Kiejstut wszelkie fortele przeciw tak gwatownej mocy przemybyi lajc, si roz- T( n J"^ ..' z "otowymi wojskami Litewskimi Zmodzkimi na dwoje zdradziecki dzielili. Olgerd z Litw wtargn do Lillandskiej ziemie, ktr bez odporu umysocigdy nie byo komu bronie (bo wszyscy Krzyacy do Litwy z mistrzem skwczLihyli wycignli) zburzy zwojowa do Habsella, a potym do Der- iwy przyski
z
i

Burchardus Ilaren mistrz Lillandski,


i

koiitory
i

wojskami Pruskimi

Liflandskimi do Zmodzi

'.

....

Trock, take Grodziesk slacht wzajem do Pruskich ziem insz drog wtargn, ktr take jako Olgerd Liflanty bez obrony naszedwszy wojowa, bo te nie byo komu broni, gdy mistrz Dusemer ze wszystkim zakonem z kontorami do Litwy jako na wygran z krlami Czeskim Wgierskim by wycign, Sambijsk albo Samlandsk ziemic, w ktrej jest gwne miasto Krlewiec, do gruntu prawie zburzy, ogniem i mieczem wszystkie okoliczne miasta plundrujc,
ptu.

Kiejstut

za

Zmodzi

i^so, skoro-

i\ioskwywy"
'^'^^"^

a polony

upy

bogate

rozmaitymi

dobytkami zabierajc, Krlewiec,


Kiejstut
j.-ra^wojTije!

Fischhaus, Lochstet, Mulmelburg,


Ceilgarbi,

Gyrmawi, Rudawe, Neuhaus, Wargi, Bobecz, Labtaw, Schaktz, Chremetz, Waldow, Tirenhurg, Boi

nund, Rossiten, Kaimen, zamki

miasta opali, a niktre


,

z
,

nich, ktre

mg

ubiee,
i

albo

moc,

albo przez podanie wzit^

zburzy

skarby wy-

brawszy
Carolus,

ludzi pobiwszy, a drugich

w
i

wizienie zagnawszy.

Wgerski Jan Czeski i margrabia Morawski ony wszystkie wojska rzesze Niemieckiej, gdy w tak ogromnych wojsk wielkoci do Zmodzi i do Litwy wcignli a spustoszone bez
Krlowie za: Ludwik
i ,
i

wszelkiej
ludzie

ywnoci wygadzone
i

nalezli,

bi si te

kim

nie

byo

bo co

w Prusiech, a drudzy z Olgerdem w Liwet za wet wojn wojn oddawali. Naostatek z wielw ziemi Litewsk cignc, gdy ywnoci adnej dosta nie mogli (bo wszystko przed niewdzicznymi gociami dobrze byo sprztniono) poczli od godu zdycha, zwaszcza Niemcy, Angelczycy, Francuzowie, Holandrowie, co si w swoich ziemiach roskosznie y, mikko lega, a wina pi byli nauczyli; Wgrowie take, Czechowie, Morawcy, SIacy, Sassowie, Pomorczycy, Duczycy ndz niewczassami Litewskigodniejszy z Kiejstutem

wzajem kim ludem dalej


flanciech

mi

leda zielskami

ktre

gd mierzc
z

na drogach ustawali, drudzy biegunkami


a niklrzy konie

swoje take

godu

zaraeni czerwonymi niemocami marli, ustawajce jedli. Olgerd za w Lii

je
i

musieli, zemdleni

s5cb7m"y'w
*3">''='>-

flanciech, a Kiejstut w^ Prusiech, krainach


rai

okwitych

wszystkimi dostatka-

opywajcych, sobie wolno tymczasem bujah, jakoby nijaki frimark, albo zamian pastwa za pastwo czynic. Co obaczywszy Ludwik, krl

u
Wgerski,
i

Jan Czeski,

wszystkie insze

xica,

hetmanowie wojsk

Niemieckich, poczcH mistrza Pruskiego Henrika

Dusumera sromoci, ai
,

jc go

Wojska
wielkie
skie,
('./.e-

zawid, zwczy, i zn(>dzi, nie gociom przychodnim spossobu i zwyczaju nieprzyjacielskiego pooenia, take niedostatkw modzkiei. A tak naswarzywszy sic, a nieprzyiacion ziemie Litewskiej ,.'-'. ' ., /
i

habic, i

ich tak nikczemnie

opowiedziawszy im pierwej jako niewiadomym


i

\y-

oczy nic widziawszy, statkw wojennych bardzo wiele, a prozno pomioi

Rzeskie!

tawszy, koui

gfodem^^w

^"^one!"^"

ndza zmorzonycli potraz modzi, z nienagrociwszy, musicli wycign nazad do Prus z Litwy dzon szkod niesaw wieczn, tak gwatownej wielkiej, a prnej
i

dobytkw, take

ludzi

godem

daremnej

dwu krlw

kilkudziesit

xit

wszystkiej rzesze Niemieci

wyprawy; Dusumer te mistrz Sambijsk wszystk ziemi kilkonacic zamkw W Prusicch przez Kiejstuta zburzonych ku tej szkodzie na^rYygdyw"' laz; take Burchardus Haren w Lillanciech j)rzez Olgerda z Litw nalaz Derptskiego bistlTesYdiij- pustki uczynione, poczwszy od Dzwiny do Abselskiego O czym Kroniki Pruskie Liflandskie stare wiadcz dostateli^oie^nlgo skupstwa, czniej, i Dugosz nasz z Miechoviussem lib. 4, cap. 24, folio 23 wspomidobywafi! s?namr^"co naj w ty sowa: Eodem anno 1343, Ltidovicus Hwujariae JGcumes Ta^prtce" Lucemburgeusis Bohemiae, Rcgcs, Carohis flkis cjus Marchio Moramac, przewok Item Comes de Hcdles et cdii cjuam phircs Ulmlrcs viri in Prussiam cum eoalque cum Magislro Prussiae in Litvaniam deztemle Afri- rum potenUs advenerunt ktrwsz*^e? scmderunt: Litvam autem interim quo eorum terra vaslabatur, cum omni potentia in terram Samhiensem et in Lironiam perrexenmt, et eas grassabant zwolowa"^
S^^*^
A^ga-

kiej

taginen^w'

kfi^Cartagihe"irnany'

Magistr Livoniae absente

et

Samagiltas oppugnante

quae varielas adeo


j^cssinii

Regcs

afflix%t,

ut Mugistrwn conmciarenlur tanquam huius

ecenlus

^"czymczj:
num"'ub!'.i2.

auctorcm.

Scipio

take Litvanos

lyrneksiaiCartaginen-

Cromcrus take lib. 12, tak krtko o tej wojnie wspomina: Contra quidem expeditionem Joanncs Bocmorum rex cum Carolo fdio murcMone MoTamac, et Ludoicus Ungarorum hybcrno liuim anni cmporc magnis viribus, sed successu non salis pari apparalui Crucigeris opem
memorantur.
onej pierwszej prnej

baianiezwy- fereutcs fccissc

zwycS?i
. o

Potyra roku 1345, Henrik


jeszcze

powetowa

czym

czylaj rtyiussa^'"!
2cai)"6,piu'-

krlami etc,
kiego

Dusemer przerzeczony mistrz Pruski, chcc wyprawy na Litw z dwiema zebra wojsko wielkie z Prus, z Pomorza z Lillant, majc
i

na pomoc pozostae rycerstwo

Wgerskie

Czeskie

margraffa llolandz-

jllsuS,
&cIeiDomi"nk"mr,i\-'
"^"cap.
'4.'

z Flandrami i z Angelczyki, a tak na nowiu miesica Marca do Litwy si i do modzi wyprawi, ale jako Dugosz Miechoyius pisz, mao wygra; czci dla tego, i Litwa w zamkach si bya zawara, a drudzy si w gste lassy zchronili; czci te, i gooled slisko wielka, a potym rostoki przystpiy, gdy niegi lodowate jeziora, take rzeki na wiosn si rospuszcza, socem zagrzane, poczy, a tak si do Prus bez korzyci musia wrci. Roku za 1346, tene mistrz Pruski Henryk Dusemer zimie czas upatrzywszy, do Litwy cign z wielkim wojskiem Pruskim cudzoziemskim, ktrego Kroniki Pruskie Dugosz z Miechoviussem fol. 238, lib. 4, czteri i i
i i

'25

dzieci tysicy
i

by

poczytaj.-^

a tak

modkie

Litewskie krainy wszerz

wzdhii wojowa. Olgerd le AYielki Xidz Litewski majc z sob wiel- ^jy^^oS' Litw kie wojsko Smolenszczanw, Poloczanw i inszych xiQt Ruskich z modzig, w dzie Gromnic, albo Oczyscienia Panny Mariej, na mistrza Dusemcra na wojsko jego uderzy, a gdy bitwa ogromnie zapalczywa duLitedo nocy trwaa, na ostatek Litwa Rus- itwa go z obudwu stron od poranku wska z Niemcy. sacy od zbrojnych wojsk Niemieckich przemoeni, poczli szfankowa iupapotym pierzchnli z placu gdzie kto mg w nocy, a Olgerd z Poda, uszed do zamku Welony; wszake oczany i z modzi obronn oninacie tysicy, jak Miechoyius liczy, Litwy, modzi i Russakw, w ten ^-"mcJdzi'' czas na placu pobitych lego, a Kroniki mistrzw Pruskich dziesi tysicy gi||""/e]fug kad, skd si pokazuje, i te i Niemcy nie wszyscy si z tego zwycis- si'^*^a^vedi"ug twa nazajutrz radowali bo te rannych i pobitych bardzo wiele polego, ^^'^ch lom' obozy Litewskie otrzymali, a wrciwszy si z upami do wszake plac
i
i

rk

Prus mistrz Dusemer,

dzikujc Panu Bogu

za to

zwycistwo,

klasztor
i

panieski

da mniszkom zmurowa w

Krlewcu, Lebenicht nazwany

na- ^^^f^^l^

da

go dostatecznymi dochody.

Tego roku na lato zebrawszy wojsko nowe, wyprawi si drugi raz tene Henryk Dusumer do Litwy, a cignc przez Zmodzkie krainy nad Niemnem z wod ziemi, Wielunia, albo Wielon zamek obieg, ktrego dobywajc ustawicznymi szturmami podkopami wszystki blanki wiee wywrci. A gdy si Litwa duej broni nie moga, walny szturm przypuci wszystek zamek spali, potem splundrowawszy okoliczne wooci miasteczka z sioami popaliwszy, z wielkoci upw winiw do Prus odi
i
, i

j^^^^^H^

cign.
Olgerd
dzi,
z

te Wielki Xidz
i

Rusi

Litewski, zebrawszy mocne wojsko z moLitwy, do Sambijskiej ziemie pod Krlewiec bez wieci
i

^^""ur'^'"'''

wtargn, a zwojowawszy take wooci okoliczne Pruskie miasteczka niemurowane, tyme obyczajem dwory folwarki wypaliwszy, kilko tysicy chrzecian obojej pci w wizienie z wielkimi upami i wzdobycz do Litwy wyprowadzi. Tego roku Augusta miesica 27 dnia, Jan krl Czeski lepy, wielki, KrUan
i

gwny nieprzyjaciel korony Polskiej Litewskiej by zabit na wojnie, gdy wskoczy midzy ufly Angelskiego wojska pomagajc z Czeskim wojskiem Philippowi Francuskiemu krlowi krewnemu swojemu przeciwko
i ,
,

ty-

Edwardowi krlowi Angelskiemu. S teje bitwy krl Francuski Philip tylko z synem z krlem Nawarskim ledwo uciek: przyprowadzili potym Czechowie ciao krla Jana zabitego z Franciej do Lucemburku, a tam go pochowali. A i tego jednego dnia Augusta miesica 27, acz rocznych lat dwa krlowie Czescy na wojnach byli zabici, to jest Jan lepy OttoJ. '"^
i i
).
> "^
,

^^.^.^ ^7 Aufiusii nieS7.C7csnv u

crus, dla tego Czechowie ten dzien za nieszczliwy o czym Cureus in hisloria Silesiae pisze.

smutny poczytaj,

czechw.

Na
Czeskim

miejsce Jana

lepego syn Karolus margrabia Morawski krlem


i

wybran, a zaraz potym na cesarstwo Rzymskie by podniesie od Elektorw i koronowan w Rzymie, a Karolussem Czwartym naII.

by

26
cSlfrtT/e.

pieczS.

zwan; tego we Woszech, mieszczanie Pizascy prosiwszy go oa cze, '^ ratuszu zaparli i mao go nie spalili prochy podsadziwszy, ledwo si od tego gwatu za mc/.n obron Czechw wybiega. Krl Polski Kazimierz Wielki, wzi z nim przymierze i ugod w Na-

mysowie roku 1345.

Tego czassu w Krakowie z kocioa Wszech witych, otrowie puszmiedzian pozocist, mniemajc i/J)y zota, w ktrej pod ossoh chleba nawitszy sakrament Ciaa Pana Chrystusowego by zamknion, ukradli, a gdy poznali i miedz pozocista, wrzucili Ciao Paskie z puszk w bou wsi Bawola pod Krakowem, a gdy kilko dni nocy nad onym tn

kau

sannra"en^-

botem

ustawicznic ognie jako pochodnie

wielkim podziwienim ludzkim,

'pmilkieco

ktrzy nie wiedzieli coby


^irot posty przez trzy dni

si dziao, gorzay, wnet biskup Krakowski, Jan


ustawi,
,

wrzucone2"-

cessiami

szli

na ono miejsce

a potym od wszystkich kociow z protam nalezli puszk on z nawitszym sa-

kramentem, ktry za do kocioa Wszech


Kazimicrz.
!!)iaslo '"

witych

uczciwoci odnie-

Krakowa.

u "

na ouym miejscu Kazimierz krl koci Ciaa Boego da zmurokosztownie i miasto nowe murem otoczone na tyme miejscu, gdzie bya pierwej wie Baw, zaoy, ktre od swego imienia Kazimierzem
^''*

wa

^Si^roile"
"''*skV'"'

mianowa. Roku za 1348, HenrikDusemer mistrz Pruski umar, a w Malborku pochowan. Na jego miejsce Winryk, albo Wenrik de Kniprode, jak go Miechovius zowie, a wedug Kronik Pruskich, Henryk Kinpradiensis wiela ten by ki comendator by wybrany, na dzie wity Trzech Krlw,

rzdzie mistrzw Pruskich osmynasty, a nasroszy najezdnik Litewski.

O
I

CZSTYCH WOJNACH
KNIPRODU

SPLNYCH NAJAZDACH MIDZY WINRIKIEM

IiIT^Vi% I POIiitKI.

Rozdzia sidmy.
Winrik, albo Henryk z Kniprodu, wstpiwszy na stolic mistrzowsk zakonu Krzyakw Pruskich, zarazem po Trzech Krlach roku 1348, zebra wojsko wielkie z Niemiec z swoich ziem Pruskich, a wtargnwszy do Liogniem srogo zwotwy powiat Pistrzymski albo Pastrzymski, mieczem z winiami do Prus uszed, ^ wielkimi upami J^^''^^' Trockie Olgerd za xidz Litewski z braci Kiejstut kie z synem Patrikiem, zebrawszy si, tu w stopy w wiey lad, za mistrzem wojskiem Niemieckim do Prus cignli, a skoro si wojska Krzyi

'^owKl*!twie zburzoii.

xi
i

mod-

27
iackie rozbiegy, oni
z

Litwg

modzi

Pruskio ziemie wojowali bez ''jJ^^oK"


i

odporu, a splundrowawszy ogniem i mieczem kilko powiatw, wielkoupw i wzdobyczy wszelakich obcieni, bydem z stadami, ktemu

ci

siedm

set

poimanych Niemcw wiodc do Litwy si


i

wrcili.

Rycho za

potym jak Dugosz

Miechorius io.

239,
i

cap.

25, wspominaj,
i

xic
feSkif do'
^"""^

Smoleskie
gdzie

nowym wojskiem Ruskim Litewskim do Prus wtargno, ogniem szeroko pobuwszystkie wooci okoo Labiowa elazem
z
z

rzy, przeciw ktremu kontor Labiowski, acz daleko skiem

mniejszym wojLUwa pora


fe""sczaS?

Krzyacy zwyz swoim hetmanem xiciem Smoleskim rno si pomieszawszy, gdy rzek nad ktr bitwa bya przebydz chcieli, z onej trwogi wicej ich w wodzie Smoleskie potono, ni od nieprzyjaci polego, nad to samo tame w tej rzece utono ktrego mier tym sawniejsze zwycistwo
a
i

wycign,

gdy si zobudwu stron

mnie
i

potkali,

cicstwo otrzymali

upy

wszystki odbili, a Litwa

Russacy

xi

S-^t^g^^o"^s^g^h!'"

Krzyakom przyniosa. Roku za 1349, Wenrich


i

mistrz Pruski,

majc w swoim wojsku

czter-

do Prus przycignli z Franciej z Angliej po skoczeniu wojny midzy Philippcm Francuskim a Edwardem Angelskim, krlami, do Litw y do modzi wcign, w ktrych ziemiach wszystki powiaty co si nawino, ogniem miedzieci tysicy ludu rycerskiego, ktrzy byli na
i
i

wit wojn

czem powojowa, wszelk tak jako niewieci zabijajc, a adnego nie ywic. A gdy si do Prus upami obciony wraca, dogoni go i uderzy na jego wojsko Kiejstut, zebrawszy si z Litw i z Russakami,
bili

pe

msk

si zobudwu stron

tewskie wojsko od wielkoci


poczli, a mistrz

24 dnia miesica Januarja, na ostatek LiNiemcw zbrojnych przemoone szfankowa z Krzyakami zwycistwo otrzyma, Litwy iRussakw na
tysicy zbitych polego.

mnie

*^'fj'i'"a"2**

krzyaki.
igno^ 1^,^,

placu
szy
ski

Krzyackiego wojska zacniej- po^ono. byli zabici, Gerardus de Stegin kontor Gdaski, komendator Gobleprzedniejszych bratw z zakonu a pidziesit rejterw i sze in-

omnacie

szych wiele jezdnych

pieszych
,

rycerstwa
nie

tyme

pobojsczu zostao

tak

i mao

onierstwa pospolitego na wzajem obiedwie stronie bitw


i

zapaciy.

roku morowe wielkie powietrze panowao w Polszcz. Roku za 1349, krl Polski Kazimierz Wielki zebrawszy spisawszy wielkie wojsko z korony Polskiej, wyprawi si do Rusi, chcc ty krainy pod swoje moc podbi, ktre jak Dugosz Cromer lib. 12, pisz, Kejstul xic Zmodkie Lubart Wodimirskie Gediminowicy sobie przywaszczali, trzymali. A tak bardzo za prac jednego tego lata, uska albo Lucka, Wlodimirza, Chema Brzecia zamkw pod Litw Russakami, moc doby odssadzi Polakami, insze za zamki twierdze dobroi
i

Tego

ma

hk

uo,

^^B^Sie'
^-^li''

wszystk Besk, take Bcrescicjziemi w moc swoje przywid. Ruskim kniaziom potym niktrym dobrowolnie si poddajcym, dopuci wolnego w ich ojczystych udziaacli i zamkach panowania tylko na przedniejszych gwniejszych zamkach Polakw przeoy.
i

wolnie si podaway, za czym

Woysk

sk

28

A i Wgerscy
i

krlowie starodawnym

prawem Ruskich xicstw po

Kolomanie Halickim

wyszej w Krodochodzi chcieli, tedy Kazimierz krl chcc w Rusi mie spokojne panowanie, tego roku z Ludwikiem krlem Wgerskim siostrzecem swoim, ktrego successorem po mierci swojej na krlestwo Polskie obra, ugod suszn okoo Rusi postanowi, na ktr Stejdian brat Ludwikw xiz Slawieskie Dalmackie przyzwoli.
i

Wodimirskim

krlu (jakemy o tym

nice Ruskiej napissali)

Ludowik krl Wgerski matk swoje Helbietc, siostr Kazimierzow do Polski posa, aby imieniem jego przysig od Polaczas

W tene te

kw wzia, i

on po mierci Kazimierza wuja swojego, mia w Polszcz krlem by. A Kazimierz krl przyjachawszy z wojny Ruskiej do Krakowa, z szczliwego powodzenia, i z wysawiania ludzkiego uda si na sprone wsze-

teczestwa, naonice
K^z^mfei^zo ^^'

Opocznie

Krssowie jawnie
i

sobie gwoli

chowajc
skupich
i

ktrych

wystpkw gdy

go napomina Bodzta biskup Kraludzi

kowski, nietylko jego napominanie wzgardzi, ale

wooci

jego bi-

Sendomirskiej ziemi podatkami

robotami niepowinnymi udr-

X. Marcin
^^lopion!

Powietrze,

Secta nowa.

czy zniewoli, co gdy biskupi Polscy do papiea odnieH, kaza go papi^ swoim imieniem napomina, a gdy si tego way mimo inszych, xidz Marcin Bariczka, wikarij Krakowskiego kocioa na zamku, kaza go utopi krl Kazimierz w Wis, ale ten sprony uczynek niemg gniewu Boego dugo od pomsty zatrzyma, bo zaraz Bodzta biskup Krakowski krla zakl, a powietrze morowe okrutnie przez dwie lecie prawie wszystk Polsk splundrowao, i miasta wsi bez ludzi wszdzie puste stojay. Tego roku we wszystkim prawie Chrzeciastwie nastaa bya nowa niewiasty nago chodzili po pas, biczujc si i siekc secta i mowie rzgami, tak si wczyli po wiecie rotami, a chorgwie przed sobnosiH, gosem lamentliwym wspomoenia Boego wzywajc. Tych te nowych biczownikw przyszo byo kilka rot do Polski z Wger, ale gdy doznano w ich religiej bdw i wystpkw przeciw Bogu, karanim t sect zawcigniono zagaszono: co si prtko wzniecio, to niedugo wiecio.
i
,

O WOJNIE LITEWSKIEJ NA POLAKI


I

ZBURZENIU SENDOMIRSKIEJ ZIEMIE,

o POIMAMU KIEJSTUTA, A OSZUKANIU ZDILUCW &.

cromerus dQi\prImae
tennuiT/ve7i!l'ii'ru'

Bonfinus kronikarz Dugosz, Cromer, Miechovius, Wapowski, Bielski Wgierski, tak t wojn jej przyczyn na rnych miejscach opisuj. Skoro si (powiada) morowe powietrze w Polszce uciszyo, Litwa dla Wydartej sobie od Polakw Rusi (aczkolwiek w ten czas od Krzyakw Czechw, ciszk wojn byich pomocuikw Nicmcw, Francuzw utrapieni), Sendomirsk ziemi czstjrai najazdami prawie wszystk li
i
i

20
zburzyli, rozgromiwszy i rozproszywszy Polaki, ktrzy kolwiek mieli si ktr by dawno Kazimierz im zastawi. Ruskiej te ziemie on Lubartowi Gediminowicu wydar, pod moc swoj, wyrzuciwszy starosty

cz,

ff/'*'^,^''"'
A''^^/''<!'";;

"<.

Polskie, podbili.

Wodiiiiirz take,

ktrym

by zamek

Kazimierz

cegy zmurowa,

^i^J'!^^;\'^]''
JjJ^^^^^jj^jijf

Chem, Bez
ciami, a

Brzecie, przez podanie wzili, ze wszystkimi ich przylego-

z tych

zamkw wedug swej

wolej Polskie krainy plundrowali.


Yy^^%a^
circum
ja-

Stamtd za

do

Lwowa

zagony puciwszy, gdy obaczyli obadwa zamki

Lwowskie przez

Polaki zbudowane, a

nowymi murami obwarowane


i

Pol-

skim rycerstwem porzdnie opatrzone, dawszy pokj ich dobywaniu, okoogniem powojowali srogo poburzyll. liczne wooci wszystkie mieczem Tymi tak tedy wielkimi szkodami Kazimierz krl poruszony, roku
i

Znnnl!')'!"'
/-^/c- laila'''"'

Paskiego 1351, zebrawszy

wielkie wojska

wespoek

Ludowikiem kr-

lem Wgierskim, cign do Rusi przeciw Litwie, gdzie poraziwszy jeden zagon Litewski, Kiejstuta w zamieszanej bitwie Polacy poimali, take piulw p*owszjstk Woodimirsk ziemi zwojowali. Krlowie potym Kazimierz ''twit^ Polski i Ludwig Wgierski teje zimy wojsko rospucili; Kiejstut te by chowan w uczciwej stray, a gdy si lubowa ochrzci rycho potym wlcile^ua* "'^'*^ w nocy z wizienia uciek, oszukawszy krlw, stra. A zarazem zebrawszy wojska Litewskie z braci, znowu do Rusi przeciw Polakom cign, tam Wodimirski zamek pod Polaki bez wieci Kiejstut
'

swym bra- odjn^^lu^y wszystkie ony krainy sobie ubieawszy zupiwszy spali, UaWci tom przez Kazimierza wydarte odyska, i do Litwy przywrci, take zburzy. Halickie wooci, acz daleko od Litwy na Wgierskich granicach Wo oskich pooone, z Lubartem bratem poburzy. Cromerus miasto Kiejstuta, Lubarta by poimanego od Polakw uj'l"/(v"io! w przegranej bitwie kadzie, ale Dugossus i Miechoyius Kiejstuta poo- pT' i9*/v,/. yli, co podobniej, bo Lubart ju si by przed tym dawno ochrzci w ru- ]iUshu^sk wiar gwoli nie xinle Wodimirskiej po ktrej Woyskie xi- Tiu-alllaeln stwo jeszcze za ojca Gedimina wzi w udzia prno si tedy mia lu- parTindnri bowa ochrzci, poniewa ju by chrzecianinem ale Kiejstut by poga- ZellTs-t. ninem zawdy, tak umar, Kiejstut tedy a nie Lubart by poimany wten 7eiJS nocie ifurjti. czas, a obietnic ochrzczenia z wizienia si wykrci. Bonfinus za Kronikarz Wgierski pisze, i ta wojna nie w Rusi, ale w Litwie bya, gdy kaue, jeziora, rzeki umarzy, a na rostoku zimy Wgrowie Polacy z Litwy wycignli. A Kiejstut z Lubartem za nimi ladem idc, trzeci wypraw Sendomirsk crmerul '"' ziemi trzeci kro a do Zawichwosta z Litewskimi kozaki zwojowali, majc ku temu wodze, ktrzy pogany ku burzeniu ojczyzny swojej wasnej Przywdczo Lilwj do przywodzili, midzy tymi zacniejszych Dugosz, i Cromer w swoich KroPolski Psonka nikach powiadaj by Piotra Psonk z herbu Janiny, z CzecharoOtona lario. wic herbu Toporw, ktrzy bdc wiadomi jako ojczycy pooenia miejsc,
i i i
i
J.

'''''

i spraw porady polskich, potajemnie najazdy Litewskie przy wockili swoich onym wydawali. Trafio si tedy z przygody, i gdy Litwa w srzodek Polski z swoimi xitv umvslili Piotra Psonk przerzeczo,
i

cign

30
nego dla przepiegowania bfodu na Wile postali, ktry nalazwszy brd Wis, dugie laski dla [irostego przcjacliania w rzece od brzegu do brzegu wtyka, a sprawiwszy to, Litw w posudze swej ubespieczy. Mao potym rybitwowic na ono miejsce w cznach przypynwszy, ony
przez
feiudUur
''''^-

Isiski

obaczyli, a

domyliwszy si zdrady, co na nagbszym

na przy-

krzejszym wirze

Wisy

ony

laski albo

erdzi powtykali.
z z

Potym Litwa
i

ciemnej nocy na ono miejsce

wszv, aby tym atwiej bez wieci Polakw

on

wojskiem przyjacliastron rzeki zdybai

picych
,

Ot

lobie zaplata,

poguio Psonk jako zdrajc


,
,

wiachali, .J

powizali, za ukazanim Piotra Psonki po onych znakach w Wisgdzie ich bardzo wiele na arliwych wirach i z koniami ^ , 1 ^ 1 TCO xiQta Litewskie obaczywszy, obawiajc si zdrady, Piotra
. .

pJ^='y"J,gj

^brlliYsi?

wzi,

bojc si Polskiej zassadki, teje nocy nazad odcignli. I powiadaj i Jageo zostawszy kr'6 Polskim tak Pszoncyne jako Otonow e dobra pobra by dla tego wystpku a za przyczyn panw radnych uprzejm Otonowemu potonikowi Tarowi Zaklicze majtnoci wrci, bo te by u niego komornikiem a Pszoncyne dobra, jako w ie Krzyzonowo, do Lubelskiego starostwa przyczy.
swojego na brzegu cili.
, , ,

"b^fcpTg
Olgerd
dole do

Olgerd

za

Wielki

Xidz

Litewski

Tatarami przez Podole przyci, i

elazem gnwszy, krainy Podolskie wszystkie Polskie dzierawy ogniem bki nalece zwojowa, a z wielkimi upami uszed, ktrymi si z Tatary podzieli.

vX

zwojowa.

Nad to roku 1353, Lubart Gediminowic brat Olgerdw yskie uckie, niedbajc na przymierze, ktre by Kazimierz
i

xi Wokrl Pol-

iic?"w?o^3*-

postanowi, zebra si z kozakami Litewskimi, przyszed bez wieci pod Halicki zamek si^ dmego dnia Lipca miesica, miasto Halickie ubieawszy, mieszczanw byli na jarmark zjachali, bardzo wiele pobi, a miai kupcw, ktrzy si
ski z
i

Litw na czas pewny Woyskimi potajemnie,

Miecho.1.4.

byo \y dzierawie Polskiej, a stamtd z okolicznych zwojowanych wielkich upw nabrawszy, do Litwy spieszno uszed. Potym zarazem zoywszy upy i wzdobycz w chrominach albo budach (jako je Miechovius zowie) z w itszym wojskiem pod Zaw i3iiecho. Et Litewskich mS'"po. chwost do Polski wtargn, dziewitego dnia Septembra, gdzie wszytki ^ZTwnT' okoliczne woci, folwarki, miasteczka, wsizupiwszy, a mieczem ogniem InLdaTi zwojowawszy, ni si Polscy onierze we zbroj ubrah, jak Dugosz iMiefaniaedf chovius fol. 227 cap. 19 pisz, wszystkie upy i wzdobycz do Litewskich jaduxit. gj^jj^ tajnikw lenych uwid w cale. A to skaranie Korony przez Litw D^oynaPd- Miechovius przepisuje wystpkowi Kazimirza krla, i on opuciwszy cnosto

spali, ktre

^^.j^^ci

*''^"

tliw

maonk
i

Adleid,

j si by nierzdnych
,

mionic, ktrych mia

dosy po ronych zamkach rozoonych


X. Marcin Siopion!

k temu

i si by

rzuci na dobra

kociclne,

na biskupa Krakowskiego Bodzent; potym xiedza Marcina Barzyczk, co by na kltw przynis da utopi w Wile. Tak Pan Bg dziwny bicz swj za grzechy nasze dopuszcza raczy. Tego roku 1353, gdy w Marcu, w Kwietniu, w Maju, bardzo po-

godne
Sa'swiifkV.

zboa a ciepe dni kwitny, wnet gwatowne


,

wszelakie piknie rostochay,


a ostre

i ju kossv
?;padl

zimna uderzyy,

a za

tym nieg

31
tak srogi,
i

ii

na

trwa

tak

dwa okcia wzNnsz lea, prawie w sobot witecznj, do szstego dnia okrywszy kwitnce zboe, yta jarzyny,
,
i

wielkim strachem oraczw,


,

ale

skoro si nieg
i

rozpyn, gdy

wszyscy

i si zboa wszystki popsuj wniwecz obrc, taka si okwito hojna podno zboa po onym niegu, jako po najlepszym nawozie sstaa, i takie ledwo kiedy byy urodzaje w Polszce, w Rusi w Litwie, a ktrzy oracze nieg z zboa zmiatali, tam si wszystko w niwecz
mniemali
i i

obrcio.

roku 1353, Olgerd, Kiejstut i Patrik xita Litewskie zewojsko wielkie chcc si pomci nad Krzyaki onej poraki pod Labiowem, w ktrej ono Smoleskie utono, wtargnli tedy do Prus w powiat Kefdski, gdzie wszystki wooci okoo Refda okrutnie

Tego

brali

xi

Litwa Prus
"

i;

rospuciwszy dalej i gbiej w Prusk ziemie zagony, bez odporu ogniem i mieczem, co si im nawino burzyli, i plundrowali; potyra bardzo wiele ludzi Niemieckich starych i modych nasiekwszy, pomordowawszy, z wielkoci winiw i upw do Litwy si wrcili. A na drugi rok 1354, Olgerd z synem Skicrgajem, a Kiejstut z Patrikiem do Prus znowu pod Wartemberg cignli, a wszystki okoliczne wooci za Krlewiec mil pitnacie okrutnie zburzyli, miasteczka nieobronne, dwory, folwarki, i wsi popalili, stare ludzi, i niedorose dziatki Niemieckie siekli , nie majc odporu ani odsieczy adnej. Bo jako Du- J'a^^Kri"w' gosz i Miechovius lib. 4 cap. 25, pisz, Winrik z Kniprodu mistrz Pru- ^zbu^taf' nie mia z w ielkoci Litwy bitwy stoczy ski tylko z zamkw z dmz kontory, na kurzce si wooci wyglda, a xita gimi Krzyakami Litewskie z wielkimi upami wzdobyczami rotami w izniw do Litwy si wcale wrciy. Roku za 1355, Kazimierz krl widzc Podgrskiej Rusi krainy dla czstych najazdw Litewskich zburzone puste, Niemieckiego narodu ludzi w krainach tamtych osadzi, ktrzy jeszcze i dzi po wsiach mieszkaj ^Sgrz"'* okoo Przeworska, Przemyla, Sanoka, i Jarosawia, a jakom sam wi- '^^^^^^^^J'dzia, s ossobliwi gospodarze. Tego roku Mazowieckie Seraowit, xistwo swoje Mazowieckie j^i^j.^^,^^^ do korony Polskiej przyczy i wcieli, i przysig z hodem krlowi do Polski. Kazimierzowi w Kaliszu uczyni, posuszestwo te, pomoc spoin przeciw kademu koronnemu nieprzyjacielowi, tak chrzeciaskiemu jako pozwojowali,
a
i
,

xi

jego naledniki, dziedzicami


i

, krla Kazimierza , i insze krle Polskie pany Mazowieckiej ziemie przyznawajc, a siebie insze xita Mazowieckie po sobie bdce hodownikami Koronnymi by obiecujc, z biskupem Pockim, ze wszytkimi pany Mazowieckimi.
,

gaskiemu postpi

lubowa
i

Tego
i

roku krl Kazimierz Pockie miasto


i

wieami otoczy,

w Mazowszu murem nowym zamek Pocki drugim murem obwarowa, przeciw

rem obwie-

czstym kozackim najazdw Litewskim.

32

WZAJEM7M
A LITWY
O
I

BURZENIU PRUS

MODZI PRZEZ KRZYAKI,

TROJAKIM POIMAMU KIEJSTUTOWYM,

A O ZBl RZEAir MO^VXA.

Rozdzia smy.
1 ego roku 1355, Winrik Kniprode
mistrz wielki Pruski,
lat

chcc si

pomci
pSt"'zbirzony.

nad
z

modzi
gjj^c

modzk
dziatki

do wielkim wojskiem Niemieckim, gdzie powiat MieJnicki, i wszyziemi zburzy, i zwojowa, a posiekwszy, pomordowawi

Litw

swoich

ziem przeszych

zburzenia,

cign

szy
i^om/a*
z

niedoros,

starych, co

wielkoci

winiw

upw

si do robot niegodzili, pobiwszy, WTci si do Ragnety; ale skoro przyja-

Winrikrk chat teje nocy zamek Ragnetski z przygody zgorza, i mistrz AYinrik praw zama, za ktrym nieszczcim KrzyZao^^ym^^Jzy- spadwszy z konia ^vtum'iibl' ckira modzi z wizienia bardzo wiele ucieko.

rk

"^^ifJa-'
^"rcrfi'.''

na

nowy rok 1356,


i
,

Olgerd, Kiejstut
w^ojowai
srogo

Patrik, z

w^/wt ifnt KersamPru


hos ssiam )!ostt
liter

ziem cignli ktre tak splundrowaH


i

witej Agnieszki, xita Litewskie mocnym wojskiem do Pruskich wszerz jako wzdu rno rospuciwszy zagony

wigili

wielkim a

ogniem

mieczem przes dni kilkonacie


i

tak

pen

gusse rediti
staglsiro et
^in'ciriem

prawie wszystkie Prussy nieprzyjacielsk zapalczywoci zprzeKrzyacy nie mieli im odporu chodzili, i poburzyli. Bo mistrz Winrik da Bui si z zamkw wychyH, a Litwa z wielkoci niezliczonych wi-

SnSftM? niw,
stwo
z

rozmaitych

upw

do Litwy si
i

cale wrcili.
i

Roku za 1357, xicta


i

wszystlii stany rzesze Niemieckiej,


,

rycero tak

Frankoniej, Szwabskiej ziemie

Angliej, z Franciej

syszc

tw
WielUa
a

^romna
^^Y\lui

zwojowaniu Krzyakw swoich w Prusiech przez Lisrogim ucinieniu pogany, zebrawszy wielkie wojska, wszyscy si wyprawili na wojn do Litwy, onierzw te i rycerstwa dobrowolnego bardzo wiele
,

wit

skrchSitQ.

przycigno z Czeskiej, Morawskiej, Pomorskiej, lskiej ziemie na pomoc Krzyakom Winrikus take mistrz Pruski ruszywszy wszystkich
i , ,

Prussakw

zaman
Miech.
26
fol. lib. 4.

rycerstwem zakonu swojego, gdy sam na przeoy nad nimi hetmanem wielkim Zifrida Z Daweltu marszaka Pruskiego. A gdy ze wszystkimi wojskami do moj^i j j^ Litwy wcignli, a adnego odporu przeciw sobie nie mieli, bui

kontorw

rk

bardzo chorowa,

mod\bu- rzyh
rrona.

plundrowah w^szystki sioa i wooci, wszelkiego okrucieiipalili ^^j chlopkami, i ludem prostym wzajem bez litoci uywajc, a potym si do Prus z wielkoci upw i winiw Litewskich wrcili. Roku 1359, do Kazimierza krla Polskiego, Stephan wojewodzie Wooski, z czci panw Wooskich uciek, proszc o pomoc przeciw
,

g|.^g

33
bratu Petriowi
,

obiecujc si

by

na potym hodownikicm krlestwu

Polskiemu.

Kazimierz tedy krl posa z nim wojsko z Maej Polski i z Rusi ze- Pionvsz.i brane na nowie miesica Li|)ca, a gdy do Wooskiej ziemie wci^jnli, Polakw^ nie mia z nimi zwie jawnej bitwy Pelryo wojewoda , widzc i nie- szczliwa!'

rwno. Ale udawszy si do chytrych fortelw,


przez ktry Polacy mieli z wojskiem

lesie

Poniny rzeczonym,
z
i

cign,

zassadzi si

pieszymi

ufii-

mi Woochw swoich, z kossami, z ukami, z kuszami z wczniami, drzewa te z obudwu stron drogi podcina kaza, tak i si tylko troch na pniach trzymay, a jako skoro Polskie w ojsko w on gstwin w sida nagotowane weszli wnet Woochowie z zassadki wyskoczywszy drzewa podrbane poczli obala, a potym jedno drzewo o drugie si powalao, a tym zdradliwym fortelem Polakw wszystkich prawie jako w sieci poi
,

gromili, pobili

zatumili, a ktrzy
grzbiety,
i

ywo
i

zostali

tych jednych z nogami,

czonkami poamanemi od gwatu walcego si drzewa poranionych uomnych, poimali, i chorgwie, i wszystki obozy z naczyniem wojennym pobrali, zwaszcza trzy czelniejsze wielkie ziemskie chorgwie, Krakowsk z orem koronnym, Sendodrugich
z

rkoma,

inszymi

wofochw
'dforgwic' ^^ ""^'

mirsk

trzemi polami,

trzemi

rzdami gwiazd, Lwowsk,

ze

lwem

zotej koronie, a

dziewi chorgwi

mniejszych familij przedniejszych

slacheckich, pod herbami Toporw, Leliww^ Lissw, Rawiczowi Grif-

Hahdankw, Poukoscw, Strzemienw etc. sam tylko z tego pobojscza zdrowo uszed, potym Nawj Tczyski obronn do Rzyma zawdrowawszy duchownym zosta, by dziekanem Krakwten by poiman, wespoek z Zbigniewem skim, acz Croraerus pisze, i Olesznickim, dziadem onego Zbigniewa, ktry by potym za Jagea biskupem Krakowskim cardinaem.
fw, Srzemianw,

rk
i

Nawj to.
^"^^ "*'''

poraki sw^ojego wojska potracenia rycerstwa Wooskiego wojewody, aby winie Koronne (bo byo bardzo wiele panit Polskich poimanych) da na okup, co snadnie za pienidze otrzyma. A to bya pierwsza poraka Polakw od Woochw las zdradliwy Poniny, roku loo9, a druga na Bukowinie nieszczsnej za Albrichta krla Polskiego roku 1497, jako o tym bdzie niej. Roku za 1360, Winrik Kniprode mistrz Pruski, przybycim wojska nowego Niemieckiego z margrabi Brandeburskim Ludowikiem synem Ludwika cesarza, posilony, wyprawi si na Litw, a przeoywszy nad wszystkim wojskiem Schindekopa, marszaka zakonnego wielkiego, hetmanem, krainy Litewskie Zmodzkie wojow^i. Potym z wielkoci wi' 1 V ^^T .1 zniow upw do T Prus si wrci. Wszake tego roku na pocztku zimy, znowu si do Litwy w insz stron obrci, gdzie poburzywszy okoliczne wooci, upy winie do Prus wywid. A trzeci raz odwrt
Kazimierz krl
z tej
i

zasmucony,

posa

do Petria

Lmiowikcc.
Ma?graff
i"ursk'i'^Sa

^.''^^'

'

'

'

'

j.

-I

marszaek
betman.

witszyra Niemieckim wojskiem


a tak

trzeci stron

wojowan uczyni; jowa, i witsza


i

srogo tymi trzema

Litewsk jeszcze nic wyprawami ony krainy zwo,

^.^^^

modi.
zburzone.

cz

ziemie

modzkiej

Litewskiej pustkami bezludzi


^'

osad staa.

34
Kiejstut nieborak

\i/c mudzkie
si(j

Trockie ialocia zburzonej ojczy-

zny uwiedziony, zebrawszy


i

jako

ni>t

naprtcej

swoimi Troczany

modzia, uderzy na wojsko Krzyackie trzeci raz z upami i z winiami do Prus wycigajce, gdzie acz si dosi mnie potyka, od wielkoci Kejsiui w zbrojnych ufw Niemieckich zewszd ogarniony, by poiman. A tak ta bitwie poi man trzecia wyprawa Krzyacka do Litwy, bya nad insze sawniejsza poimanimKiejstutowym, jako Dugosz Micchoyius lib. 4 cap. 26, pisz. Wszake Kiejstut tego roku gdv da za siebie wiele winiw clirzeciaskich
z
i

l^K/.lli;lITli'

"

"'"
"

Cud.

Arcibiskiip

we Lwowie
kiedy.

w Prusiech nabranych, by z wizienia od Krzyakw wypuszczony wrci si we zdrowiu do Trok. Roku 1361, nijaki Pawe, mnich zakonu Dominikanw', powiadajc jawnie na kazaniu u Fary w Krakowie i si Panna Maria w grzecliu pierworodnym narodzia spad z kazalnicy zarazem skona. Tego roku Kazimirz krl Polski, od Urbana papiea otrzyma, i arcibiskupa w^ Rusi w miecie Lwowie postanowi, z plebaniej catedr
i

uczyniwszy

nadawszy.

Pirwszy arcibiskup Lwowski, Cristinus slachcic Polski l)y

powicon

od Jakba Sw inki arcibiskupa Gnezncuskiego


krla.
Henrik

przy bytnoci Kazimierza

hSm^n'''!^
"^^

'""rLi'.

^z^isiemcy7

z Kniprodu mistrz Pruski, przeoywszy nad wojPruskim Ilenrika Kramfelta commendatora wielkiego hetmanem, wyprawi go na burzenie ziem Ruskich, jak Miechoyius lib. 4, cap. *26, pisze: A gdy jego przedsiwzicie potopy z czstych a ustawicznych ddw przeszkodziy, aby si prno ona wypraw niezwczy, cign z wojskiem do Litewskich krain, ktre gdy ogniem i mieczem powojowa, wnet Olgert, Kiejstut Patrik syn jego bez wieci z wojskami Litewskimi i modzkimi przypadwszy, uderzyli na wojsko Krzyackie bespieczne i nieprzyjaciela nie spodziewajce, a stoczywszy srog bitw Z Niemcy, dugo wtpliwe szczcie otrzymania placu obiema stronom na ostatek do Niemcw si zwycistwo naclilio, ktrzy obzwaczao, warowanym obozem i zbroj Litw przemagali nad to poimanie w tre Kiejstutowo przymnoyo im zwycistwa, bo Kiejstut naprawujc stracone pomieszane szyki Litewskie, a sam i hetmana porzdnego i przewane-

Tcgo

Toku

WinHk
i

skiem Niemieckim

cz

prawic urzd wypeniajc, go spraw i rycerza dzielnego sam a sam z Henrikiem Hekierzbekiem Krzyakiem rycew spoinej gdy si ywy w r?vej^bi"wie' Tzem passowanym, by od niego drzewem z konia wybity, tak wiry'raz. CC Niemieckie przyszed. Patrik za syn jego gdy si przebija przez wojo ijm czy. sko Niemieckie, chcc ojca ratowa i odbi z poimania, od drugiego krzyvuimjb.4 aka Henrika Hobert by take drzewem wysadzony z konia, a gdy go ^''^''203. chcieli Niemcy poima, rzucia si do nich Litwa z wielkim pdem, a bi-

mdr

ci

mn

jc si
ticrhn
liieistui 'in

rnstrian

Mariem.
<i(",'Wei?i

Niemcy na umr, odbili go i w'yratowali z posrzodku wojska uszli z nim obronn z onego pobojscza. Krzyacy te Z upami z zwycistwem wrcili si do Prus, wiodc z sob poimanego Kicjstuta Trockie Zmodzkie, ktrego przywiozwszy do Malborku acuchem ptami zwizali wsadzili go do mocnego sklepu na wieziez

Krzyackiego,
i

rk

xi
i

35
nic;
.

wszake
.

Litwin, ktry niedawno ochrzciwszy si


radv
i

ncAi t -1

oncgo wizienia tvIko dwa dni cierpia, ho jeden II Malborku mieszka, doda mu w i.r
1

"^

1,11,
,

(ftudine
forltvtnc(ut catenatus

i si z pta z acucha z sklepu zamurowanego wyapomagajc mu wiernie doda mu paszcza l)iaego wedug Krzyackiego Iial)ilu albo noszenia z krzyem czarnym, take szpady konia. A tak z zamku we dnie sobie wyjacha przez miasto w Krzyackim oszuka wszystkich: mistrza. Krzyakw, kontorw mieszczany ubierze Malborskie, i kto go jedno podka jadcego sobie droga, wszyscy mu si jako Krzyakowi kaniali; potym gdy do wielkiej a gstej puszczej wjacha, porzuciwszy konia w jednej botnej kauy, kry si przez kilko dni w lenaczynia,
to
i i

ma, nad

Mioci
nej

ku swo
kiad.

j--^^^,
*'>:';''',"i''

Krzyackim

sie,
z

strzegc si INiemcw, ktrzy go


a nie

3Ialborku gonili, obaczywszy,

wizienia uciek,

miejc

dla pogoniej

we

dnie

i,

wszystko

i noc

wdrowa przez gste lassy piechot. Potym chudzina mniemajc, iby do Litwy szed albo do modzi, zbdzi w esiech, bo nie drog szed, ale znamionujc si po socu przez gste lassy i botfie starzyny, dar si gdzie mg, a trafi do Mazowsza i przyszed ubociwszy si i uszargawszy, a jako otr oszarpawszy szaty po chrocie zgodzony do crki swojej xiny Mazoi

wieckiej

Anny
**

albo Danuty, ktra


/

onego trudu kilko dni i wychwostavyszy si w lazni potrawami przyprawnymi a posiliwszy picim notam fra odprowadze hy do Litwy uczciwie, na koniech z wo- tribus ywot zemdlony, uam " "^ ... zami pocztem dworzan xicia Mazowieckiego, z ktrego jego juz zwtpio- yenii/uit. nego zwrcenia, wsz>stka Litwa i bracia wielce byli pocieszeni. Poprawi ." ., .1 r, r Zarazem tedy chcc si pomcie swojego yyiziema, zebra \yojsko si.^ Kiejstut "iu%\ielkie z Litwy i z modzi wtargn do Prus, gdzie naprzd zamek witego Jana obieg, a szturmujc usilnie, doby go, gdzie wzi skarby wiel- '^"/a"^/' kie, Niemcw pobi, drugich powiza, a zamek zburz Ztamtd y ",f "ilda! i spali. za ogniem mieczem wszystki wooci burzc, do Gdaska przycign; Miech.- Ab am te zamku Gdaskiego dobywszy, spali go, komendatora zacnego Tirum uaL Jana Kollina na nim z wiel inszych Krzyakw poima. Przycign po- ^.^^^.^^^^^ tym do trzeciego ~ zamku Hekhersberjj (ktry trzyma on rycerz Prusirch ~ rzeczonego " zaniki tr/Y ^ Vzi. Henryk Heckerberg co go by z konia wjbi i w przeszej bitwie poima)
a
z
, i
.
. .

Mazowieckim. Od tej tedy selim wdzicznie przyjty,

bya w maestwie za Januszem xiaciem wonej ndzy poznany, by z wielk radoci wet i

Kiejsiui do crki pr/v

*;J^

odpocznwszy

,"

'

*^

przypuci tedy do sturmu Litw z drabinami, tak i zamek ubiegil bramy yyysiekli ktry wybrawszy, a Niemcw w nim posiekwszy, z winiami spalili ich Z zamkiem zaraz. A gdy si ju Kiejstut z upami do Litwy zwraca, dogonili go dwa komendatorowie z wojskiem Krzyackim, jeden z Rastembergu uderzyli na wojsko a drugi z Dartensteinu Litewskie z yyielkim okrzykiem, podkali si mnie z obudwu stron zapali
I

mod

,,

.ymins onu

iiiia Lity
/

*'

\icnicv.

czywie,

Niemcom szo, aby upy

odbili
ale

Litwie

za

aby ich

sami siebie

ziemi nieprzyjacielskiej obronili;

pospolicie pies na

swych mie-

ciach mielszy i3ywa, otrzjmali


odbili;
i

gr Krzyacy
i
:

nad

Litw
lib.

tam

trzeci

kro

jako

Dugosz

Miechoyius

cap.

Upy winiw 26 fol. 243


a

Kroniki Pruskie tymi

sowy wiadcz

Dux

ipse KieisUil e(]uo

Wer-

nera dc Wimlchcn deiectus pedesli-r audanm-tnc p^fjnam.

deicctoris sin

36
quo
konia wybi- tore
ty pieszo si Jjroni.
i

interfecto

per commendaorem de Niessowa lulneratus a commenda-

Kiejstut z

de liartenstein capidir, yc. Kiejstut


iify

sam
i

xiZ
z

Zmodzkie

gdy

tam

sam

Niemieckie przebijajc jedzi

lud swj przywodzi ku Jjitwie,

Kiejstut

w od jednego rycerza

Wernera

Windekien
i

by

konia wysadzony drzei

nionTpoT'"^"raz"^'^'

wem, ale gdy si pieszo bardzo mnie miele broni pod Windekenem Wernerem co go zbi, konia zabi, od komendatora z Niessowy ranion, a od drugiego commendatora
z

Bartensteinu poiman trzeci raz,

ii'i7 iieruik

faUenZ^ie
eos" ttwgui

wszake rycho potym gdy go mao opatrznie strzeono w wizieniu, po trzeci krot: Krzyakw oszukawszy uciek z wizienia do Litwy piecliot, podejrzenia u Krzyakw byy urosy, gdy dla czego wiclkie poswarki
i

jedcu ua drugicgo

wkada win
poimanie
i

niepilnowania Kiejstuta

^"bebaniin"'

A
go

ty wszYstki dzielnoci,
i

wyfiglowanie
,

w wizieniu. wizienia Malborskie-

'^"radenfin

niewiadomi historyi prawzwaszcza Litwa sama z Rusi, omylnie Witutowi synowi Kiejstutowemu |)rzywaszczaj ktry jeszcze w ten czas na wojnie ani bywa. Tylko Patrik drugi brat jego, ten jest sawny dzielnoci rycersk w Kronikach Pruskich, u Dugosza, take Miechoriussa w ty czassy. Ale Kiejstut, drugi Ulisses, Hector, Diomedes Carpedon Litewski, braci, krom jednego Olgerda i syny swoje wszystki dzielnociami rycerskimi najazdami do Prus (ktre i przewanymi po Gdasko etc. wojowa) przenis przewyszy. Ale aczkolwiek on tak przemylnie pki by z wizienia Krzyackiego trzykro si 'wifiglowal; jednak sawa jego wiecznej pamici godna, przes lat 197 dla niewdzicznoci czassw a do tego roku 1575, gdy to piszemy w ciemnochmurnych jaskiniach siedziaa, jako i inszych Litew skich przewanie dzielnych o ktrych drugi wasny Litwin przedtym ani sycha, ktrychemy na ten czas wedug szczerej a uprzejmej monoci, z niegodnego wtvch otchaniach wizienia prawd pilnie zebranych porzdnie wybadanych historij ratowali. Roku za 1362 Winrik z Kniprodu mistrz Pruski, zebrawszy wielkie wojsko Niemieckie tak z Rzesze jako z dobrowolnych pielgrzymw z Czech, lska, z Franciej, zAngliej, z Danicj, z Renu, z Westwaliej etc. z Pru^^'cap.'-2i^^ z skiej ziemie, w yprawi si sam osob swoj do Litwy na pocztku wiosny, gdzie Kowno zamek naprzd obegna dobywa go ze wszech stron. Patrik, chcc Niemcw odbi od '^"'on?'^' A xita Litewskie: Olgerd, Kiejstut oblenia, uderzyli na ich obz we Czwartek po Niedzieli wstpnej, a gdy
Z

inszych niebespiecznoci Kiejstutowe


,

pn-VeniL

dziwTch

yw

xit

^ona ^o"" Kownem.

si
^^^

obudwu
j-

stron

mnie

upornie potykali

bili,

otrzymali

|)lac

Niem-

Litwa ustpi musiaa z swoimi xily; a mistrz Winrik odposzy wszy ich tym usilniej gwatw niej Kowna dobyw a taranami i podkopami mury rozwalajc i strzelb ognist ustawicznie puszczajc.
^-^j^
,

Kowieskie
iTo^iK^i/diKi-

Potym

cowiurniu-

jcjch po
I

Lily teras

\vapie\>a'

iicciuje-

podkopawszy mury zapaliwszy na kilko wiee budowanie, wzili Krzyacy zamek Kowiciiski; wszake kiedy Niemcy biecli do szturmu, mur podkopabardzo wiele ludu z Krzyackiego wojska przywali ny na nich upad, poduszy, W zamku te zapalonym wielka wielko Litwy bronica bankw od Ognia zgorzaa. Trzy tysice Litwy w tym obleniu pobitych
i

W Sobot Wielkonocn

miejscach strzelb ognist ciany,

...
i

11

37
i

pomarych zgino,
wit'zienia.

ti
do
sli)

przedniejszych bojar Litewskich,

Wojdat xic, Kiejstutw syn, z trzydzieci i szetame w Kownie poimany, bywzit


pisze lib.4 cap.

-^g^l^^jg*^-

''^gj,*\yf
'''JJ!,';.^],'^*'^

czymMiechovius

27,

dziaami

ogni-

machinarum crehra contusione et telorum igni- ^^^^'^^^Jl^ torum proiectione, w ten czas Krzyacy Kowna dobywali, skd si poka- ^'!,'[^'^",^^|' uje i ju w ten czas strzelba ognista dziaa i runice u nich w zwy- '^^f^^ ^j^^.^tym wicej Litw tpili. czaju b> poczy gorarcfcb" Nazajutrz w Wielkonocn chwalebn Niedziel, dzie wity Zmar- ^^l^^l'^^^^' bji hejman Krzyacy obtwychwstania Paskiego, tame na horodiscu Kowieskim Wojdat chodzili, a msz Bartomiej Sambijski biskup odprawowa. Poniedziaek za Wielkonocny, rozwaliwszy do ostatka ciany mu- \vic*^poiman. rw zamkowych wszystki przekopy z ziemi porwnawszy, ruszy si wz^i^re^w Winrikus mistrz do zamku Pisteny z wojskiem, ktry gdy nalaz od Litwy en\'soboi*e. przyszacowawszy si do Pistn^spa. opuszczony, kaza go zapali, a przycignwszy zamku trzeciego Wielony, doby go czwartego dnia, ustawicznymi stur- wieiona upw wrci si do ^"^ mami, od Wielony potym z wielkoci winiw Malborku. Tego czassu kometa ogoniasta trwaa pi niedziel caych. Tego roku 1362, w Litwie dla czstych wojen burzenia Krzyackiego, a w Polszcz dla nieurodzaju wymarcia przes powietrze morowe, gdy nie byo komu ziemie wyrobi, gd wielki panowa. Ale krl Kazi- ^i^eTwustrzelb, jako on zowie
,

"*'

mierz

w
z

Polszcz snadnie ten


urodzaju przeszych
lat

gd umierzy, majc gumna


wszelkiego
i

folwarki

^^^'^

swoje

nidze susznie przedawa kaza, a lud jtnoci zboe brali, drugich za witsza cz, ani pienidzy, ani zamiany przyjmowani byli. A tak w ten majc, do robt wszelkich za

zboa pene; bogatym za pieubogi zamian byda inszych ma-

ywno
i

'^""''-

czas Kazimierz krl Polski, jako drugi Pharao Egiptski przez Josepha, bar-

cospotiarkr-

dzo wiele miast

zamkw, albo wszystkich prawie


i
i

ile

ich

widzimy muro- mierz

wanych

Polszcz murami,

sadzawek, rur, grobli

waami przekopami obwarowa; staww, kociow na cze chwa Panu Bogu nabudoi

^^^^l^^^^'

robotnikom wszystkim ubstwu nieprnujcemu z folwarkw krlewskich dostatki dawano. Tak i ludzie od marcia godem przez zy
a

wa,

czas przechowa wieczny poytek w ielk summ pienidzy zgromadzi, moga, gdy tego roku za Karolussa
i

koronie uczyni,
ktra

mu
i

do skarbu swego potym w icle ku sawie poi

wnuczk bya urodzona z wnuczki Gediminowej Helbiety, w maestwo wydawa, na ktrym sawnym weselu przez 20 dni z wielk hojnoci sprawowanym,
cesarza

krla Czeskiego
,

swoje Elbiet,

xicia

Sczeciskiego

Bogusawa crk

ktra

siawne

we

by

Karolus cesarz

Niemieckimi, Czeskimi
i

Morawskimi pany

grofami;

koie.

Ludwik Wgierski, Sigmunt Duski Gotski, Piotr Cyprijski, krlowie; k temu xita Bawarskie, Semowit Mazowieckie, Bolesaw widnickie, AMadisaw Opolskie Bogusaw Stethiskie z crk swoj Helbiet cessarzowi polubion, wnuczk Kazimierzw , a prawnuczk Gedimina Wielkiego Xicdza Litewskiego. Tych te wszystkich krlw xit ze wszystkimi gociami, jeden mieszczanin Krakowski, rajca, Werinek imieniem, bdc szafarzem krlewskim, w domu swoim kilko dni czstowa
i i

38
i

hojnie wszystkich

udarowa, tak

i samemu
sto

krlowi Kazimierzowi

pa-

fffdSiKli
">xh'

da upominki, ktre na ^^' ^^ tyme weselu ci wszyscy midzy soh splnymi przysigami
"^ swemu

tysicy zotych
i

we

zocie szacowa-

krlowie

cesarz wieczne przymierze

uczynili, zatarwszy

pierwsze wani.

ok'ru*inic

Na drugi rok 13(33, Winrikus mistrz Pruski, gdy mu przycign na pomoc WolfFgang grabi Bawarski z wojskiem Niemieckim, w dzie witej Agnieszki wyprawi si znowu do Litwy, a rospuciwszy kilkonacie Li^^c*^"<^^v jezdnych rejterw w rne strony, bardzo okrutnie modz
i

zwojowana.

fiandski

tw

Li-

burzy.

Menirj u
sliirnui

pod

Grodnem

zwojowa, zwaszcza powiaty: Panreimskr, Eroglemski (ma by podobniej Erajgolski), Lambimski ogniem, mieczem upiestwy splundrowa. Mistrz te Lidandski ze wszystkim zakonem swoim z wojskami Lillandskimi, przycign do Litwy z drug stron na pomoc \yinrikowi mistrzo\vi Pruskiomu a rozdzieliwszy woisko na dwoje, jedny ufr sam mistrz j j j Liflandski, a drugie marszaek jego sprawowa. Potym zczywszy si vyszyscy trzej z wojskami Pruskiemi i Bawarskimi wespoek, wszystki krainy Litewskie wszerz wzdu wojowali, gdy si im xita Litewskie nie miay zastawi wstpnym jawnym bojem dla ich wielkiej mocy, tylko z ktw a wtarczkami ciekali na obozy Niemieckie. A tak Winrik mistrz Pruski z grabi Bawarskim do Prus, a mistrz Liflandski z kontorami swoimi do Lifland, obcieni wielkiemi upami, z rotami winiw wycignli. Marszaek za Pruski wielki, Henrik Schindekop rzeczony, z nouTm vyojskiem wieo z Niemiec przybyym do Litwy (ledwo pierwsze upy zoyvyszy) odwrt uczyni, a gdy obles;! zamek Gartin albo Grodno nad ' -ii i ii Nicmncm, straci kilko szturmw, by odbity odpdzony od oblenia przes Patryka xi, syna Kiejstutovyego, ktry si w ten czas by zawar
,

tw

.,

>

'

'

Liiwa Kowno oprawaje

prno,

Pistw spa-

w Grodnie obroni mnie zamku, zbiwszy Niemcw bardzo wiele, a marszaek Pruski zburzywszy wooci Grodzieskie, wrci si do Prus z winiami z upami. Roku za 1364, xita Litewskie zamku Kowieskiego zburzonego, drzewem nalami dbowemi oi)rawowali most wielki na rzece Niemnie ,/ dla obrouy zamliowej zbudowali, ktre budowanie comendator z Bagnety przycignwszy z wojskiem Niemieckim, gdy Litwa od budowania z zamku ucieka, spali z gruntu wywrci. Tym te czassem Winrik mistrz Pruski z witszym wojskiem przycign pod zamek Pistw, ktry take nalazwszy pusty, gdy Litwa z niei i i i
,
,

i-

<

go ucieka, spali,
znaibyia
wu'wicYon
za

Potym do zamku

^^'ielony

przyszacowawszy si

wojskiem,

a do-

bywajc go usilnym szturmowanim, kaza

zoy

wielk gromad drew


,

udowa-

czwariy"raz
NTera?w*!

Gastodsiarosla
>Vici

loskipoi-

many

la-

biiy.

gu(.]^y(.jj podmiotcm pod blanki idc, a zapaliwszy on stg drew, gdy wiatr k temu gwatowny pomaga do rozrzacnia witszego zamek Weloski Spali i tak go doby, gdzie wiele Litwy w ogniu zgino. A starosta zamkowy Gastawdus (jak go Miechovius Dugosz zowi), albo Gastadus, po naszcmu Gaslod, poimain, gdy ijo laiidsknechtowie Niemcy wiedli do ,, -1 I-" namiotu marszalkoweco, znbili tro midzv rkoma wiodcych poswarzY^ T ir Wszy si o je^o {)oimanie. A skoro \N0jska Krzyackie z Litwv do Prus
i
.

'

i'

'^

"^

m""

\VYciQgney, zebra

sig
i

Kiejstut wojsko z

modzi

Troczan, z ktrymi

jpc^

^^i

szcieszkami tajemnymi

wtargnwszy do Prus,

wszystki krainy
i

okoo

Jur-

f,Vu]^'j.''^bu'

gemborku zwojowa spustoszy, a nabrawszy upw winiw bardzo wiele, do Litwy si wrci bez odporu, tylko komendator Jurgemborski niktrych z Litwy, ktrzy si za wojskiem opozdnili, w puszczy poima. zebrawwojowa, Kiejstut Potym gdy marszaek Pruski szy si z Litw, uderzy na jego wojsko, ktre pozad cigno, ktre pobi porazi up wszystek z winiami modzkimi odbi, a potym na walw ktrym by sam marszaek wielki Schindekop ne wojsko Niemieckie Henrik zapalczywiej mielej cign, ale marszaek widzc zadnie wojsko

"y-

'aYb^o^t^

mod

xi

Scu

^o"d

mii'/od^n"
purmiie!

fw^ai^ifu
'fe^dn^u^fe^
odLiiTy^"o*'^p;^"^-

posileczne od Litwy poraionc, porzuciwszy ostatek


z

upw

uciek do Prus

ostatkiem wojska.

Niemcw w
^*'
,

roku w Litwie i w Polszcz taka sroga zima bya i bydo domowe zwierzta w lesiecli od zimna wyzdychay; take ptacy i drze\va w sadach owocne poschy. Zmodzkie, Trockie i Podlaskie, zeRoku za 1365, Kiejstut

Tego
i

Tazit
zimaisroga.

xi
i

brawszy wielkie wojsko


cieszki

wszy go z wojskiem Krzyacy, z wjtem wielkim Sambijskiej ziemie i z nikt- ^ ErajRoIski 11 l" i rrT rymi kontorami, ale gdy upu zabranego Kiejstutowi odbic odjc me mo- powiat od
, i
.

z modzi przez lene skryte tajemne doby moc zamku Angerborku a zburzywtargn do Prus okoliczne woci do modzi z upem winiami ujeda. Gonili z

Litwy
i

?"J^?[,|^ ssy ztjurzyt.

*'

gli

Prus

te powiat Erogleiiski (ma by Erajgolski i wrcili si do zburzony. lupami wzajemnymi. Potym tego roku czterzej xita Litewskie: Olgerd Wielki Xidz, Kiejstut, Patrik i Alexander, zebrawszy wielkie a mocne wojska, czworakimi ufami i zagonami do Prus wcignli, gdzie wszystki krainy pograni- PrussyzWo"^ czne srogim i okrutnym burzenim zwojowali, a dobywszy zamku Ragnety
,

zburzyli
z

Telze
...

wiele inszych miasteczek okolicznych popaliwszy,


,
.

tame

Pru- twa"wiia,
ki,
i

TU-Mi i

pogaskim obyczajem ofiary ze krwie bydlcej czy^. i ./ , { mu. Potym me majc przeciw sobie adnego odporu, osm set winiw Chrzecian i siedmdziesit koni wielkich frezw z rozmaitymi upami do 1 J
siech boiiom swoim,

budow-

.'

"^

ny nad Nie-

mnemja;
dzia, od
Tilje

mila,

Litwy wywiedli. Tej szkody mszczc si Winrikus mistrz Pruski, tylko z zakonem sworycerstwem Pruskim, Litw take na wielu miejscach zwojoway, im a poczyniwszy ogniem i mieczem wiele szkd, gdy si Litwa w lesiech liczb winiw do Prus uszed. w zamkach krya, z nie

LiiwcNiem^^ ^^J"J*-

ma

Switri

Miechoyius lib. 4, cap. 28, fol. 246, i Cutaw, rodzeni bracia Olgerdowi Kiejstutowi Litewskich, z niklrymi swoimi bojary, tego czassu do Prus zjachali i przyjli wiar chrzeciask ochrzciwszy si w Krlewcu. Ale Olgerd Kiejstut nie mieli inszych bratw, jedno Moniwida, Narimunta, Koriata, Lubarta, aJawnuta. Przeto Switri ma by podobniej Swidrigel Butaw, nie bracia ale cutSi-' synowie Olgerdowi, a synowcowie Kiejstutowi, byli w ten czas dla jakiej ^fj^ p^iger. krzywdy do Prus mogli zjacha, na coby chcia tysic kronik genealogij pSjacL-

Wspomina potym Dugosz


i

xit
i

ii,

ochrzcisig.

li

40
znosi, nie najdziesz inaczej;
LitweNiem-

czym si musi

by

pisarz exemplarza

Mie-

choviussovvego, albo drukarz, jak to pospolita, omyli.

mistrz Pruski Winrikiis,


i

wyprawiwszy si znowu do Litwy, kilku

Litwa Prus-

zamkw doby spali, a z upami do Prus si wr()ci. Litwa te zarazem skoro ou Z Litwy wyciogn, drogami tajemnymi do Prus wtargnli pod zamek Nordemborg, gdzie zdybawszy ludzi bez wieci, bardzo wiele szkody ogniem mieczem upiestwy poczynili, a nabiwszy nawizawszy Niemcw posiekwszy, drugich zwizanych z rozmaitymi upami do Litwy odprowadzili. Roku za drugicgo 1366, Winrik mistrz Pruski majc na pomoc nie
i i
i

Krzyacy

mdi

bu-

Kicjsiut
''"^Tuj^e/""

inszych krlestw: z Franciej, z Anonierzw z lska, z Czech, z Saskich xistw za pienidze niemao zebrawszy, wyprawi si do Litewskich modzkich ziem wielk moc: ktre jednego roku dwa kro odwroty czynic zwojowa, a nabrawszy bardzo wiele upw winiw do Prus

mae

wojska
na

Rzesze Niemieckiej

gliej etc.

wit

wojn przybye

insterbors
ki
i

si wrci,
borski gdy

ZA

ktrym gonic si

xi

Kiejstut tak milczkiem

potajemnie
nie

budw-

do Prus wtargn,

i mao zamku
i

Insterborku nie

ubiea

kontor Inster-

rzeii od'
mil
12.

ten czas prawie siad do obiadu,

mao w

sida

wpad;

zamku obronili comendator ledwie si wybiega, wszake Mie^^^foimajtnoci commendatorskie Litwa zabraa, a spaliwszy wszystki konie dwa powiaty Wielowski Tapiowski ogniem emiasto Insterborskie, wybrawszy, z wielkoci stad, byda, lazem zwojowawszy, wypaliwszy winiw upw rozmaitych do Litwy si wrci. Dla tych szkd mistrz Pruski Winrik, trzeci kro tego roku wyprawi si do Litwy, a cignc dalej w ziemi nieprzyjacielsk, wszystki ony wooci, zwojowa a chcc na potym zagdziekolwiek szed z wojskiem zburzy zagrodzi Litwie tajemne i chytre drogi, ktrymi byli zwykli md'zame*k broni najeda, zbudowa zamek Christimemel most na rzece Memlu, Ly^HKrzna- P^ussy chcia dwa kro przeKownem? ma by Niemnie. Tego budowania Kiejstut
a tak zaledwie
i

\i

kiem?'

szkodzi,
i

najedajc wojsko Niemieckie

trwoc

robotnikw, ale odbity

odpdzony, musia

da

pokj.

WYPRAWIE KAZIMIERZA WIELKIEGO

PRZECIW LITEWSKIM
I

XITOM

NIKTRYM NA

WOY,

o SPOLNYCII

WOJNACH LITEWSI^KII Z KRZYAKAMI, RORU 1366 Jbe.


(lzic)vity.

Rozdzia
Krl
czne
i

Polski Kazimierz, Wielki rzeczony, postanowiwszy przymierze wie-

krewno

cesarzem Karolusem krlem Czeskim

umyli

ostatka

41
Ruskich ziem dochodzi, a do Polski przyczy, zwaszcza Lucka, Beza, AYodimirza, ktre ziemie z zamkami Litewskie xicta
i

Chema, Oleska
od
h\t

czterechnacie, albo picinacie, jako kadzie Miechorius

Cromer,
Janie

trzymali, za

yczliwoci lussakw.
zebra wielkie wojska

A
ze

tak roku

1360, po

witym

Chrzcicielu
i

wszystkiego krlestwa Polskiego,


;

przycign naprzd do Beskiej ziemie tam do niego przyjacha Jorgi Narimuntowic xi/.c Litewskie, Beskiego kraju dzierawca, a ubagawszy
krla

agodn przemow,

nie nieprzyjacielem ale

hodownikiem Polskim
oszydziwszy chytrym

by

si wyznawajc, otrzyma
,

pokoju

Besk ziemi,

fortelem krla, jako Miechovius pisze,

mi jogo nie poczynali nad to powiat i zamek Chemo Litwie wydarty. A Lubart Fiedor na chrzcie rzeczony \ic Wodimirskie gdy prosi aski, niechcia na to pozwoli krl, ale zaraz na w dzierawy jego z wojskiem si ruszy i cign dagdzie gdy adnego odporu niemia,' Lucka, lej do A\'odimirskiego kraju

i Polacy nic nieprzyjacielskiego w ziejeszcze przyda mu krl Kazimirz Chemski

Woy
i

Zamb' nn
Poiat-y po-

Wodimirza
wego
wszy
i
i

Oleska,

zamkw
,

moc

doby,

drugich przygrodkow sna-

dnie przez podanie dosta.

A tak

Kiejstutowego

AYolynia wygnawszy

Korjata Michaia

zhodowawszy, poda go z xicia Nowogrodzkiego synowi wnukowi Gediminowemu, jako Cromer lib. 12, wiadczy, aczkolwiek Miechorius hb. 4, cap. 12, fol. 231, tego Alexandra synem Kiejstutowym dowiadczonej szczerej wi5ry by wiadczy. Ale tene Alexander by Korjatw syn nie Kiej,

])rata Olgerdoon wszrstei: kraj podbiaski Alexandrowi xiciu Podolskiemu


i

Lubarta Gedimino\Vlca

mem

stutw, tak

wedug Dugossa
a

topiszcw Ruskich:

ibv tego

wania statecznej wiary i Wodimirz, potym zamek Wodimirski ktry by przedtym drzewiany, murem ceglanym chdoijo zbudowa i wieami obwarowa, trwa na potym Alexander Koriatowic w wierze i w przyiazni z krlem Kazunirzem. Ale Jurgi Narimuntowic wnuk Gediminw, a synowiec Olgerdw Beskie nie strzyraa wiary, a na ostatek kusi si kilo kro moc krlowi Kazimierzow i I^olakom odpiera do Polskich krain czsto najeda z Beli

Cromera, jako wedug inszych Kronik i LaAlexandra Korjatowica Kazimierz do choprzyjani przywid, ossadzi Polakami ucko
i

to

Aiesandrn

zPoiaki za
J^^^^^
j>,-.,,i.

xi

p""'iri'o'^'"^'"

za, z

drugimi

xity

Litewskimi, jako o tym bdzie niej.

Tego czassu roku 1367, skarb niemay krlestwu Polskiemu zgin, bo mieszczanie Bitomscy gdy gwatown popdliwoci plebana swego Piotra i Mikoaja kaznodzieje utopili, wnet na nich pomsta Boa przysza,
ow, ktre kruszce przed tym w grach Bitomskici kopano, zaraz zginy przepady, o czym Dugosz Miechovius

KmsiecsrR^(f"' nul,,

srebro

hojnie
^ib.

4.

"""

12,nerbortus etcodemcap. 10,lib. 10. etc. Tego roku Winrik mistrz Pruski zebrawszy wojsko nie mole z wasnego rycerstwa Pruskiego, da je pod spraw Henrikowi Schindekopowi marszakowi Pruskiemu wielkiemu, ktry wtargnwszy do Litewskich ziem, prtkimi zagony powiatw okrutnie zwojowa, burzc i plundrujc
fol.

246,

cap. 23,

Cromer,

lib.

Li(c>-,>m.
^y''"-i-

co

mu si
u.

pi nawino a
i

do Kowna,

om

set

winiw

koni,

take byda
O

rozmaitego trzody

stada do Prus

wywid.

4i

Ai
T.itwaMazo- (Jo

si Litwa domniema.-i

ty

szkody

podj

od

Krzyakw

biskupa Pockiego, zarazem Kiejstut

xie modzkie

z porady roku 1368, zebra-

wszy sie z bojary Trockin)i, Grodzieskimi, Suraskimi i Braiiskimi, ciiml Mazowsza, zamek i miasto Ptwsk, biskupa Pockiego obegna, a i miasto bvo nie obronne, snadnie je Litwa wybrawszy spalia, zamku potym usilnie dobywali, z ktrego gdy si mnie bronia slachta Mazowiecka i mieszczanie Poltowscy, wnet Litwa z ostatkw^ spalonego miasta drze-

Ptwsk

bierzgc, obmiotali zamek i przekopy wokoo, szacujc si podmiotami, potym gdy ony stogi drew zapalili pod murami w przekopach a wiatr wali a na po temu wia na zamek poczy si mury od ognia pada ludzie si w zamku skwarzyli, tak i ich witsza zgorzaa ostatek z zamkiem wespek, a ktrzy z ognia uciekli, jednych Litwa posieka, drugich powizali potym rospuciwszy zagony po okolicznych wolociach bez odporu upw i korzyci wielkich dostali, ktre z rotami winiw,

wo

cz

trzd

stad wszelakiego dobytku

pdzc w cale

do Litvyy ubiegli.

Mmck^miia od Kowna
zbudowany
"*w*^

Roku za 1369, Wimikus mistrz Pruski cignc z wojskiem do Litceg w skutach, wy, kaza zarazem Niemnem wzgr prowadzi wapno chcc zamek gdzie w Litwie zbudowa a gdy przyszli Niemnem mila albo putory od Kowna naleli materiej gotowej potrzebnej do muru dostatek, od Litwy nad Niemnem take dla murowania zamku nowego albo dla oprawo wania Kowna zburzonego zgotowane. Na onym tedy miejscu, Winrikus mistrz zarazem pocz zamek murowa dokona go za sze miesicy, z cianami z wieami budowanini ^^^ wutrz a da mu imi Gotteswerder, to jest wy&pa Boa, a obwaroossadziwszy mocna obrona rycerstwa Niemieckiego, sam ^yawszy go ^ Z wojskiem ziemi Litewsk wkoo i tam sam zwojowa wypali na dzie witeczny. Potym skoro mistrz z wojskiem Niemieckim do Prus wycign, wnet Olgerd Kiejstut, xita, gniewem susznym zapalczywoci dla zbudoi

"

wania onego zamku

swojej ziemi pobudzeni, obiegli Gotteswerder za-

mek nowy
''ibim"'^*^^'

wielkim wojskiem Litewskim, a dobywajc go

we

dnie

cy ustawicznie

cae

pi niedziel,
i

wzili go

moc,

gdzie

witsza

cz ow
cie-

w no-

nierzw Niemieckich pobiwszy

posiekwszy, drugich do wizienia

mnic

wrzucili, a^on

zamek

gruntu zburzyli.

Potym tego roku Henrik Schindekop marszaek Pruski, z wielkim wojskiem do Litwy wcign, a zamek Bejery obegna, ktrego gdy ustaKiejwicznymi gwatownymi szturmami doby, przysa do niego stut posy swoje, upominajc go, aby mu zamek Bejeri zarazem wrci,
i

xi

pierwej

Tym
Brjery maniek spalon,

ni/iliby go moc doiskiwa, a wojsko Niemieckie pomordowa. poselstwem zufaym marszaek Scliindekop zajuszony, wnet tu przed
i

posami Kiejstutowymi zamek Bejery wespek, a drugich powiza. Przeto

xi Kiejstut agodniej

dziewi

set

Litwy

nim spali z nim po-

^alrls^rf'''

'^Kiejinu

fomwino/us

stpujc, prosi rokowania, w ktrym postanowili, i winiw z obudwu stron na odmian sobie wypucili, ale wten czas Kiejstut si zagrozi, i le tego roku mia do Prus w nawiedziny przyjacha. Ktr grob Win-

43

dwa kro(i jednej zimy te;o roku do Li wojskiem \v\prawowa Ilenrika marszaka, ktry za kadym razem okrutnie ogniem i mieczem lud i poNviaty Litewskie i Zmodzkie udrczy
rikus mistrz Pruski obruszony,
t\\y z
i

ettproan
<'rfMe<t-

zwojowa.
Kiejstut

1370, chcQC si uici speni o])ietnic pomarszakowi i mia wzajem na drugi rok Prussy nawiedzi, zebra wojsko wielkie z Rusi z Tatarw, ktrych na pomoc przyzwa, take z modzi i z Lit\^'y, a tak z tymi wielkimi ulami jezdnych rotami pieszych wespek z bratem Olgerdem do Pru-

te

xi roku

^j}':''l'^l^'''

groszki swojej takrocznej, gdy grozi

skich ziem cignli, gdzie naprzd Sand)ijski powiat, rozdzieliwszy wojska dziTKrok^^'^'^ na dwoje, zburzyli, wybrali wypalili, potym do zamku Ortelz!)erku z woji

spalili zlamtad za do Kudowa albo Rowdina drugiego zamku przycignwszy, pooyli si w polu obozem namioty rozbili, a w zagony po rnych stronach Pruskich pucili, burzc, zal)ierajc, siekc palc, co si im nawino. tyme czasie roku 1370, Winrikus mistrz ze wszystkimi mocami swoimi Pruskimi, na ostatek z miast od rolej wszystkich ludzi do zbroje ruszywszy, k temu z wielkoci rycerstwa z Rzesze z inszych cudzoziemskich stron przybyego, w niedziel w ktr piewai introit, jako Miechoyius pisze: Exur(jc guare obdonnis Dominem uderzy na wojsko Litewskie. A gdy z obudwu stron srog a okrutn bitw stoczyli, tak i rwnym szczciem do pudnia trwao, na ostatek xizta Litewskie dawszy znak przez trby, kazali obronn w lassy bliskie wojsku swojemu z upami ustpowa, i tak spola ul)iegli za niedokoca zwycionych, a Krzyacy plac otrzymali; wszake ITenrik Schindekop marszaek wielki Pruski, srogi najezdnik burzycie Litewski, tam zosta od Litwy zabiy przy nim 25 bratw za-

skiem si przyszacowali, ktrego dobywszy

Eiatrocipu
missa.

rk

Duccs

Litu-

siijnoreceplui.

cnych rycerzw zakonu Krzyackiego polego, a Litwy tysic na placu pobitych zostao.

MAESTWIE

KIEJSTUTOWYM.

Rozdzia dziesity.
maestwie Kiejstutowym Latopiszcze Ruskie tak rzecz prowadz: gdy powiada panowa Kiejstut na Trocech i na modzi, usysza i na Poondze (ktre miasto jest nad morzem modzkim) bya panna crka niktrego wielkiego pana Litewskiego albo Zmodzkiego bardzo gadka, imieniem Biruta, ktra bya bogom swym podug ol)yczaju pogaskiego polubia chowa czysto do mierci, skd le sama bja cliwalona od ludzi pro-

Rzecz La
o

stych za bogini.

A jadc

wojny Pruskiej

xi Kiejstut zajaclia do
dosi mdra, tame
jej

niej

B^urie

sam,

upodobaa mu si

bya gadka

prosi

rutowej:'

44
aby

mu bya

za

maionk,

a gdy na to

zezwoli niechciaa, obmawiajc

si i polubia bogom swoim czysto chowa a do mierci, \ii Kiejstucicj zmocniwszy si wzi j gwatem z tego miejsca i prowadzi w wielliiej uczciwoci do stolice swej na Troki Nowe, a obesawszy braci xiz ktr mia Witota eta uczyni wesele i Birut wzi sobie za A w Poondze nad morzem wii inszych synw, jako o tym bdzie niej. dziaem sam urocisce gr wynios tej Biruti ktre take dzi witos obchodz jeszcze po dzi dzie jej S. i Kursowic zowi Birutos uroczyste, tam na tym miejscu, gdzie i kapan Rzymski zajeda, a z wiec niemay poytek biera Acz nie sdz jako ty ofiary Bg przyji z ofiar muje, gdy ta Biruta bya pogank. Ale si do rzeczy wracam. Rakuskie z wojskiem Niemieckim, Przycign potym Lupoldus z Czechy, z Wgry, z Morawcy i z lzakami Krzyakom na pomoc, kt-

on
,

mod

xi
i

rego przybyciu! mistrz Pruski

mod

zbu-

Kiejstut go-

i zakon jego posileni, rozdzieliwszy wojska wszystki prawie Zmodzkie krainy wyna czworo do Zmodzi wcignli palili, a pobiwszy starych ludzi mae dziatki, wyrostkw i tych co si do robt godzili w wielkiej liczbie zwizanych do Prus wywiedli. Zmodzkie gonic si za mistrzem i wojskiem jego A Kiejstut
i

xi
i

z
Kiejsiut
'^'

upem

nazad wycigajcym, zamku Gozenlanken

Prusiech doby, a wyi

'Tz?.

mieczem wypubrawszy go spali powiat wszystek okoliczny ogniem stoszy i zburzy, take ludzi Niemieckich bardzo wiele obojego pogowia w zajem drugich nawizawszy z upami z poonem spieszno do Litwy
i

cV^\?ojuj."

Prus do Litwy si wrci, wnet comendator z Insterborku Wigandus Belderseim do Litwy z wojskiem wtargn, wypali, a nagdzie sioa jeszcze przedtym nigdy nie wojowano wybra brawszy winiw i upw do Insterborku odcign.
skoro Kiejstut
z
i

odcign. A

Tego

roku 1370, Kazimierz krl Polski wyjechawszy na


(jak

wity
i i

Narodzenia Panny Marjej

Bielski

kad i

nazajutrz),

w w dzie Cromer lib. 1*2, pisze, a Wapowski miesica Septembra 9 dnia, pad z koniem
jelenia
a

suk

sobie

gole lew, gdy


,
,

las

zapalczywie goni, do Sendo-

mirza na wozie przywiezion


krf Polski

potym gdy

wpad w

J^y doprowadzon
^^.^^y

umarh

Saliramcnt

tame potym Paski, umar


,

uczyniwszy testament porzdnie

febr, do Krakowa i przyj-

kociele

Stani.^awa

dzimy wyobraenie jego;

dnia 5 Nouembra, pochowan na zamku grole marmurowym na ktrym dzi wikrlowa lat 37, a GO lal zupena.

45

O BURZENIU POLSKI PRZEZ LITW, WZICIU I WRCENIU DRZEWA KRZYA WITEGO OD MCH,
KRLU WGERSKIM
I

POLSKIM.

Rozdzia jedenasty.
Do
"iYielinoinei^o

Pana,

PAM miROAJA

BIEIEWICA STAMIEWICA,

ZIEHIE 310DZKIEJ.

Roku 1370, xicricta Litewskie Kiejstut zLubartem i z inszymi braty iislyszawszY o mierci Kazimierza krla Polskiego, cignli z wojskiem na Wopieri obiegli zamek Wodimirski pod Polaki, ktrego gdy niemogli za
nie sturmowali
i

wszym sturmem doby,

wicej jedno
,

leeli

w okoo blankw.

A by w

ten czas starost

rotmistrzem na zamku Wodimirskim,

nijaki Piotras Turski z ziemie czyckiej ten acz mg dusze oblenie wytrzyma, bo ywnoci byo w zamku dosi, a gwatu adnego jeszcze Alexander Korjatowic synowiec Olgerdw, nie byo, wszake gdy zieKiejstutw (ktremu by krl Kazimierz dal Lubartw mi, wydarwszy j Lubartowi, jego stryjowi) do Krakowa odjacha, bo z Polaki dobrze mieszka, Piotras Turski nie spodziewajc si pomocy grobami Litewskimi ustraszony, zamek drzewiany stary, ktry z Polski mia w swej obronie, wymwiwszy sobie wolne wyjachanie z majtnoci wasn, poda dobrowolnie. A xie Lubart osadzi mocno rNccrstwcin swoim Litewskim Ruskim Wodimirski zamek, bo to byt wasny jego udzia, k temu jeszcze posag po eni xinie Wodimirskiej. A nowy zamek murowany, ktry Kazimierz krl Polski dwie lecie cae wielkim kosztem najwszy murarzw, ozdobnie by z palonej cegy wystawi, a tylko go troch nie dokoczy, wszystek z fundamentw a do gruntu Lubart rozwali, zburzy, z ziemi zrwna. A potym Olgerd Wielki

xi

Woysk

,Jj."Jj>5^j

LJf^^<^'^|2j^*

a.
Zaiiu-k

mu-

rowany
yyiodimir-

xi

siuba

Xidz

modzki, Trocki Podlaski, Lubart WoyRuskim, 'ki, prosto od Wodimirza z gotowym wojskiem Litewskim zwojowawszy cignli do Polski, a przeszedwszy Lubelsk ziemi, w niej yyszystki wooci, wtargnli do Sendomirskiej ziemie, ktr take zburzyli splundrowali, a do yssej gry, na ktrej jest koci sawny koci z bogatym klasztorem. Tam midzy inszymi upami, gdy klasztor bardzo bogaty wybrali, wzili le sztuk drzewa Krzya S. na ktrym
Litewski, Kiejstut
i

^;l^^l^^}y
'''"n;,"f^"

Lissagr.i.

46
zoto chdogo oprawion, a gdy juZ z upami do Litwy si wracali, wnet skoro na granice Polskie przyszli, ktre Litw od Polski dzieliy, ssla si cud dziwny paniici godny: abowiem wz on na ktrym drzewo Krzya . z inszymi upami wieziono, zarazem stan, jakoby go wry w ziemi, i adnym sposobem ani przyprzenim kilkunacie cugw koni, jarzm wow, ani ii v ludzi niemogt byc z miejsca ruszony, owszem adn pomoc wielkoci bydl, konie, woy, take ludzie ktrzy si kolwiek kade \eszczG nad to cnego woza dotknli, wszyscy zarazem na ziemi padali umierali. Przeto " ^ , ii ixi/.ta Litcwskic zdumiawszy si przelkwszy z tego nowego a dziwnego przypadku, pytali, jako Cromerus pisze, jednego Rusina, a Miecbovius fol. 243 lib. 4 cap. 29 kadzie, i kapana swojego, ktrego zowie Flamen albo wieszczka Litewskiego pytali coby za przyczyna bya tego dziwnego cudu, i onej plagi na swoich ludzi umierajcych dopuszczonej: ^ S^y "^ powiedzia on wieszczek pogaski albo Ruski kapan, i admiejsca nie ruszy, ani plaga na w as morowa "J"^ sposobcm yvz si z tego ustanie, a pirwej drzewo Krzya S. na pierwsze swoje miejsce odelecie; ^arazcm tedy xita Litewskie slachcica jednego Polskiego poimanego Chorabal przezwiskiem z wizienia wolno wypucili, albo Koraboi odesali przeze on sztuk Krzya S. z zot opraw do klasztora ysso-

Pan Christus wisia,


i

\nelkociQ

winiw

?ktlLiiew-"

*Km*'"'s!*
Dufjoss. et Miech oitus
Ub.i,r,ip.
ub.i'ii'!iau</

"

'

'

'

crHx
caelera
ue-

cum

pracda

nuiiarine
'iTriimn^'

Vium

'loco

*"(uh/'''

Si!'ie'1
cin-zcciani""

chorabaia
*''cheic''

^s'""oVn'?

puszczon.

grskiego na pirwsze miejsce, a sami


uszli. Litwy J Semowit te

V. Aifiz Ulazoieckie
.

os/arpa.

Mazowieckie zarazem skoro usysza o mierci Kapobra zamki, ktre by Kazimierz spadkiem do Polski przyczy, jako Pocko, Raw, Wyszegrad, Gostinin, i Sohaczow. Hasso take ITuchtenhain syn Hassonw Yon Wedel starosta Otona
zjmierza
krla Polskiego,

xia

...

inszymi

upami

winiami
,

do

vzicty.

1.

2i''-

Mdra
,

oJ-

iioNwed
l.udowika
krla,

Reg-

Santok zamek yyzi, przez podanie przy, muszone, aczkolwiek go dosi mnie broni Sandiwoj leszyski. Tak Polacy w krtkim czasie bez krla bdc, ze trzech stron nawicej od Litwy ucinieni, wyprayyili posy Floriana biskupa Krakowskiego, i Jana Strzelca kanclerza koronnego do Ludwika krla Wgerskiego , proszc go abv zarazem na krlestwo Polskie od Kazimierza yyuja r ~ leszcze za ywota naznaconego nrzyiacha, a bytnoci osobv swoie nieJ r". 1-1 ,, T. T-i
margrabio Brandenburskiego
,
.
-

-Oj
,

.'

bespiccznosci krolcstwa Polskiego ze yyszystkicli stron

'

wiszce uspokoi.

nonheneab
nisiruri.

gdy si dlu"o Ludo\yik


trzodoui
ali)o

z te2;o

yrymawia, mwic: i niepo^teczno


,

dwicma

stadom miec jednego pasterza

tak

te dwie

rze-

czy pospolite, jedna bez drugiej szkody albo bez utraty obudyyu, od je.
,

gerski na

Polskie.

^Toku^od''
550*^3 ua^'e-

'^cziel^L^e"'

chowego

dneiio trudno moua by rzdzone. i sprawowane, na ostatek probami zwycizouy, przyzwolit przyjacha naprzd doSdecza, a stamtd od panw Litewskich do Krakowa przy|)royyadzon, tame koronowan od Jarosawa ai'cibiskupa (jnezneskiego, na zamku w kociele S. Stanisawa. A tak poczwszy od Lecha pierwszego xicia i fundatora narodu Polskiego, '"'^ ^''^ ^^o^ Kazimierza Lokietkowica Wtrego mierci, sna przes dziekrla swojego ^vic set* lal albo wicej zayydy Polska miaa xicta
1 i

47

wasnego ktry te

Polskiego narodu, okrora jednego


h\\ przed

Wacawa

Czeskiego ^^rla,
ale ten

jP^ano^ania
'"'^'J.I^Ma"ijfaj,'^'^^^

okietkiem

narodu Polskiego od Lecha. Bo od Ludwika Wgrzyna i od Jagea Oigerdowicza Litwina zicia jego, postronni jeszcze w Polszcz panuj, ktrego potomstwa jeszcze teraz mamy krlow Ann drugiemu Wgrzynowi Stephanowi Siedmigrodzkiemu wojewodzie z krlestwem Polskim oddan ktry tego roku ktrego t
z
,
,

Kazimierz SVtrv, gdy bez si albo nalediiictwo krlw Polskich

dugo na krlestwie Polskim; potomstwa mskiego umar, skoczy


nie

succes-

^jf^^^^l^^nj
^'

Polszcz,

nasze

Kronik koczymy 1579, z krlow Ann prawnuczk Jageow crk Sigmunta krla, a siostr Sigmunta Augusta, szczliwie panuje.

Wielk
adnego do

ao mierci

swojej

Kazimierz krl

ten czas

Polakom
^^j. ,c^

utrapionym po sobie zostawi. Bo krl nowy Ludwik jako cudzoziemiec


siebie Polaka niepuszczat, a wszystki rzeczy przez

tumacze

'^."^"*^

odprawowat, k temu co mia krainy oderwane do Polski przybawi, to jeszcze zarazem po koronacioj kilko powiatw od Polski odda Wadisawowi, Polskich powiatw ... 1 \ Txicciu Opolskiemu, Wgierskiemu wojewodzie, jako Wielusk ziemi aibo ziemie Ostrzessowsk, nad to Olszyski, Krzepicki, Boboliceski powiaty ^^tkri od da. z zamkami, i Breznicesk ziemic w Sieradzkim wojewdztwie jemu darowa. Potym uczyniwszy pogrzeb Kazimierzowi krlowi wielkim kosztem w Krakowie, jacha do Wielkiej Polski, z tamtd za zmieszkawszy w Gnienie dwa dni, a w Poznaniu take, rycho do Krakowa przyjacha, a z Krakowa zarazem si do Weer wrci matk swoi Helibiet Polk siostr nie- Guberna^ '1 TT^ boszczyka Kazimierza krla, gubernatorka na swTm mieiscu w Polszcz lorkawpoi wszystk jej spraw koronn zleciwszy. Ta tedy Elbieta j^^. jp^b. j zostawiwszy, stara krlowa Wgerska, rozumem si niewiecim sprawujc, modjch ""boam^" nikczemnycli ludzi do rady senatorskiej w Polszcz wybraa i podwy- 'a^^^Reg^^i-i^ ^"4!" statecznych szya, a godnych, powanych, z urzdw zoya , 2Paraiipi2. nikczemnikw possadzia. a na ich miejsca pochlebcw Crki dwie Kazimierza krla wasne dziedziczki, i krlewny Polskie, ze wszystkimi skarbami, ktre im by ociec krl Kazimierz bardzo bogate wzlocie, w srzebrze, w perach, i w rozmaitych klejnotach ubiorach Krlewny zostawi, Ilelbieta stara krlowa do Wger zasaa, a tam Ludowik os^^''j^allcdusadziwszy prawo odsdzi ich od dziedzictwa i successiej krlestwa Pol""^fi^^^S skiego, twierdzc to niesprawiedliwie, i nie z wasnego krle wskiego byy urodzone, a w tym temu zabiega, aby 'potym jakich >'Jwika.
.

'

mw

mw

oa

'^''j'^',^^'*^^^!*'

xit
i

potnych

niedostay, ktrzyby

nimi dziedzictwa

krlestwie Pol-

skim dochodzili.

tak ostateczne ty d\yie Polskie krlewnie

Lechowego

Piastowego potomstwa, od Ludwika krla powinowatego swego, nie tylko byy z skarbw i z krlestwa dziedzicznego zupione, ale i niesusznie

osawione; wydane potym byy grabi Cylijskiego a Jadwiga za


,

xi

w maestwo
Romera

Anna

za Guilhelma
,

Stirijskiego

holdowni-

kw Wgerskich. Nad to jeszcze krl Lud\Yik miasto przybawienia sawy Polakom, z namowy matki swojej wzi koron stoeczn, sceptrum,
jabko,
i

miecz,

take

insze ubiory

klejnoty krlewskie, a to wszystko do skTzYuph)-

Wger

zawiz, aby Polacy inszego krla

mimo

niego, albo jego potom-

"'dwila^"'

48
stwo sobie wybra, koronowa nie mogli. Ty za klejnoty potyna aZ Jageo krl Polski, Wielki Xidz Litewski z Wgier odiska, jak o tym
i

bdzie niej.

GSTYCH WOJNACH KIEJSTUTOWYCH,


I

INSZYCH

XI4T

LITEWSKICH

KRZYAKI PRUSKIMI I LIFLANDSKLMI,

Rozdzia dwunasty.
Tych
i

ostatecznych wtarczek, najazdek, bitew

wojen Kiejstutowych,

inszych

xit Litewskich,
z

Niemcy Pruskimi
i

Liflnndskimi, Czytelniku

miy, zebrawszy porzdek


i

Pruskich,

Liflandskich, z
fol.

Dhigoszowych

Miechoviuso\\Tch Kronik
^^^'

lib.

cap.

33

257

et cap.

34

fol.

219

et

^^ dowoduio uapisal, niechcc namniejszej rzeczy nalecej Li^dn'ewinm'** modzi (acz mi to z wielk prac, trudnoci, nakadem i bada^^^^^ "ih!'r\!''' Zmodzi zni przyszo) opuci, poniewaem si ju na to zawid. A tu jakie szcze mia nim Jy, alf mu wspominane ktrych burzone zamki w Litwie i w modzi lowanjch czsto czstym burzenim, i te ^^^^ niezna ani sycha, bo dawnoci czassu dzfmv^w Greciej dzi bardzo wiele how DziUirb k temu drzewiane byy znisczay, wszake jeszcze polaoL, kl rodzisc gstych w Litwie i w modzi widzimy, ktre s jawnymi tego rjch dzi imion iiir wiadkami. wiemy. modzkie, Trockie i Podlaskie, z wojRoku 1370, Kiejstut KiejslulSli sleinski po skiem Litewskim na prtce zebranym wtargn do Prus, a tam powiat "^'" Stisteinski zburzy, wybra i wypali, potym z wielkoci winiw i upw rozmaitych prtko z Prus do Litwy wyszed. wiiirik iniTego roku 1370, Winrikus mistrz Pruski mszczc si nad Kiejstutem zburzenia powiatu Stisteinskiego, a rozszykowawszy wojska swoje na czterzy zagony, do Litwy wcign, ktr na wielu miejscach zburzy-

-^^

'

bd
i

xi

Prewik

za-

laszu, podo-

napisa

ciaw

cei

sa" "'': czemny


pijanica

wszy z upami wyszed. Po nim zaraz Elner comendator z Balgi w Ruskie krainy na Podlasze cign, tam Drowika zamku dobywa, ktrego gdy niemij wzi, zburzywszy on wosc do Prus z pionem uszed. Tcgo roku Karolus Czwarty cesarz Rzymski krl Czeski, syna swe8^ Wenclawa na cesarstwo koronowa za ywota. A Sigmuntowi druMorawskie; ten po giemu synowi da margrabstwo Brandenburskie, mierci ojcowskiej, brata Wacawa cesarza poima, wsadzi do wizienia
i
i i

4<)

w
z

Wiedniu roku 1378, jako o tym bdzie


Insterborku
1
'

niej.

Tego

roku gdy wiele


Dcrsemnapo

rycerstwa pieigrzymskiego na pomoc


z

nimi
I

Krzyakom przyszo, comendator Litw burzy, Derseme zamek wzi, spali, wicii i
I

kie lupv

wYwiod

do Prus.
1

Na drugi rok 1-J/ 1, Kiejstut xizc Zmodzkie, wzajemnym sposobem do Prus wcignwszy, Stisteiiski zamek z wooci wtry raz poburzy, a wielko Niemcw pobiwszy upy wielkie do Litwy wywid. Przeto tego roku Wigandus Beldelstein, comendator z Insterborku, z dwiema wojskami do Litwy wcignli, ale obadwa nie uczyniwszy nic godnego pamici nazad odeszli. Potym roku Paskiego 13T3, Elner contor z Balgi Wolkowisk ziei
,

modz>*

T--

rr

11-

ku, koslrze-

p^u^^s^y^bu

"i/i/^/^ol" ,f '.

'"i^euiZ-'^'

^"^

^^**^'-

woikowisk
^''""""y-

Litwie a do Kamieca poburzy, a z wielkim dobytkiem i winiami do Balgi si wrci. A Kiejstut tego roku pocie przed Wielk Noc wszytki stray Krzyackie na granicach Pruskich rozsadzone oszukawszy przez pustynie lassy do Prus wcign, Bibersteginskie wszystki woci, ludzi siekc poburzy, a dowiedziawszy si od szpiegw i blisko byo wojsko Krzyackie, do lassw z unami uszed, zostawiwszy chytro w ciasnych miejJ J J scach zasadki po sobie, z ktrychby na Niemcw jeliby go gonili udeT 1 rzy. Dla tego comendator Brandenburski ktry by hetmanem wojska Rzekiego Pruskiego, obawiajc si aby \v sida w samowki Litewskie nie wpad, przesta Kiejstuta goni; a tak Kiejstut w cale z plonem do Litwy uszed. Tego czassu roku 1373, w Polszcz utrapionej nowe si burdy poczy; bo Wadisaw Biay Gniewkowskie powinowaty bliski Kazimierza krla niedawno zmarego Polskiego, bdc wicej ni czternacie at mnichem diakonem w klasztorze S. Benedicta Diwioskim w xistwie Burgundijskim, przywabiony by od niktrych Wielkiej Polski slachcicw rosterkliwych a gdy nie mg u papiea dispensatiej otrzyma, wnet sam jako by niestateczny habit zrzuci mnichowski a zebrawszy uKajw swawolnej slachty kilko set, trzy zamki jednego dnia w Kujawach ubieg opanowa, Wadisawski, Gniewkowski, Zotoryjski, a potym Sarleja, Inowodsawia zamlcw doby. A Zotoriej zamku nad obronnego wtry kro tym fortelem dosta, ktry si moe zgodzi na przestrog panom rotmistrzw. Przeoy by na tym zamku Zotoriej Sendiwj genera Wielkiej Polski, Skripiiiskiego nijakiego szwagra swojego po siestrze, starego czowieka, ktry by sawny zwykym podchmielanim. Wadisaw tedy Biay naprawi na jego rybitwy, ktrzy go upoili winem z Torunia przywiezionych, a gdy go wino sen, k temu onka moda ukoyssaa i upia, wnet drabi stre zamkowi, take sudzy jego przykadem paskim podweseliwszy sobie posnli; a w tym Wadisaw mnich swoich z drabinami podesawszy, wiee, mury blanki ubiea, pan starosta zon wszystka czelad jego, take onierze poimani, a potym przyjaciele samego tysicem zotych odkupili. O czym Dugosus Cromcr lib. 13.

mi w

q^^,

c,,

wic

'"^^rorw""
/""en.

''s'tui\v^^'''

niugoss.
lielictlS 171'
si(iiii>

*;

inic-

"

"^

"

'

CIS oporlu-

nis.

xi

mnich w
broi.

Wis

^y^^^l^^
"^l^^lf^"^
j','i'^';,"y

ao"\c''na
''[''^.'"Jtr^;
',','p;;{\l^J^

,'J,i"f3"j|^'^"

JooTzh)!
'ych za na-

M.

'

'
,

50
Kujawach Wiolkioj Polszczo tene mnich, stoczywszy bipod Zloz Sendiwojcm z Siihina starost Wielkiej Polski toria Kazimierza xic Stetyiiskie Dobrzyskie, inszych wiele zabiwszy u sturmu, wielkie szkody w Polszcz w Kujawach poczyni, na ostatek poraony zaprowadzony do Wger. Tam Ludwikowi krlowi xistwo swoje dziedziczne Gniewkowskie w Kujawach przeda za dziesi tysicy zotych, k temu wzi bogate opactwo w Wgrzech na wychowanie; wszake rycho potym, gdy mu si sprzykrzyo mieszka w Wgrzech, wrci si do pierwszego klasztora swojego Diwioiiskiego do Burgundie] tam przyjwszy znowu zakon kapic, umar, a pomocnicy jego w Polszcz, jedni wizienim pobranim imion na krla, drudzy dobrowolnym
i

Za w
kilo

tw

kro

wywoanim
Wcjgw
za-

ziemie, byli skarani.


i
, . . ,

Roku 1374, komendator z Insterborkii z jezdnym pieszym wojskiem ,''.'' Zmodzi Wejgowski powiat noburzv z upami wielkimi do Insterbordybyh tu odszcd. Potym si oburzyli na Litw wszyscy pograniczni coinendaDirsingeii- torowio, Z hetmanem swoim Gotlridem de Tilia marszakiem Pruskim, a zeslia, ma bjc n t^awszy SIC Wielk moc znowu Dirsingenski W^ejgowski pow laty w ZmoDerwaska
mek
poNwai albo
I

^v

ska^wofoc"i

^^'

zwojowali,

ktrych siedmset

winiw

do Prus wywiedli,
z

zburzone.'
\Wdkie'^'o'jgcfz^ie ''ilzj
-

Roku 1375, Krzyacj dwie wojska


byli

zebrawszy,

witszym
z

ktrym

wszyscy comendatorowie, do Litwy wcignli, a


z
Z

mniejszym comen-

dator

Ragnety do Rusi wtargn, tak

obudwu

stron

wooci

poburzyLitewskie
i I

rowie^^^bjH. ^^'szj?

wiclklmi wzdobyczami do Prus si wrcili.

A xicta

noupw.
Inslerborg spaion.

Wzajem-

Olgcrdus, Kicjstut Swerdcrko (musi by Swidrihaio) z swoimi pomo .\. . r Ai Olgerd cnymi wojski na troje si rozdzieliwszy, zaraz do r Prus wtargnli,
.

.,.',.
i
'.
.

ziemi, Swidrigat Insterborskie W^elowski powiat, Kiejstut Kanahensk ^ r puwoci. Ogniem mieczem zagony po stronach rospuscisvszy, burzyli
.
,

'

'

''

'

stoszyli.

Dziewiset Niemcw posiekwszy, Insterbork zamek wzili spalili, a bez adnego odporu z wielkimi wzdobyczami ludzi, skarbw dobUkw, do Litwy si wrcili. Mszczc si tedy tej szkody Eberhardus comendator z Ragnety, z jednej strony, a Teodoricus brat zakonny z drugiej, do Litwy weszli, ktr wti

rcgo dnia miesica Lipca kilko dni burzyli,


wszy, do Prus bez odporu uszli.

a pltorasta

winiw
Wgerska

poiraa-

Tego

roku 1376, Elizabeta Lokietkowna krlowa


,

stara,

znowu na gubernaci krlestwa Polskiego z Wgier przyjechaa przez Sdecz do Polski, gdzie ku niej ywjachali panowie slachta Krako\yskiej
i
i

Sendomirskiej ziemie.

Ouoniam

^^Iszczy paiiowie,
fi-

gdy przyjachaa do Bochniej, powiedzieli jej xita Litewskie ze wszystk moc swoj, gotuj

liussnus

Taferefma

num

.yc.

Polskieiro. A ona im z pochego rozumu nieodpo wicdziaa, aby si o tym namniej niestarali, a bespiecznie na to spali, poniewa (powiada) mj syn, krl Ludwik, tak mocne dugie rce ma, i na samo t>lko imi jego, nie jedno gruba lena Litwa, ale i insze wszystkie okoliczne narody dre pada musz."

si na wojowanie krlestwa

^^'^scicgo

Trok^JaRc/o^igordelli

A W
cap.

tym
fol.

czasie

bez mieszkania, jako


lib.

Dugosz

Miechoyius
z

lib.

4,

30,

25, Cromcr

13,

etc.

pisz, Litewskie wojska

Rusi,

51

zmodzi
z

Witotem,

Litwy zebrane, z xiActami swoimi: z Kiejstutem, z Jagcem, z Grodna do Polski wtargnli; Lubart te z Trok, z Wilna
i

oJm. w^'^'^

Lucka i Wodimirza Jurgi Narimuntowic z Russakami, przez wielkie pustynie przyszli do z Beza z >Voyiicami potym rozszyLubelskiej ziemie, a tam zarzywszy wszyscy mocy swoje kowawszy si na rne zagony, z Lubelskiej ziemie przez Sendomirsk cignc, przyszli a do Sanu rzeki na Podgrze, wtrego dnia Novembra albo Listopada miesica, tam wszytki krainy Polskie midzy Sanem i wzdu zwojowali a do Tarnowa za Sendomirz rzekami lece, wszerz daleko w drug stron, a tak prtkoci wielkiej w wojowaniu uywali, i slachty, take bogaczw, w domach besbardzo wielk wielko ludzi
Fiedor xiaAc
z
,

Woyskie
i

^'^^J^^-;

''*

'^'L'^;'',^'-

Podgrze.
pf"'";,//,","'
'"'fj^l]'^,''''^*

Wis

rihul'^^cu,.
liiija
vi't

(lomihi

a'i^r'ba]"l'
"{'^/-""rc.'

piecznych brali
i

wizali, a drugich nie


imali.

czas uciekajcych, po drogach


i

skarbw u nieopatrznych obywatelw onych krain wespek z nimi samymi nabrali. Pietras synoz dziecitkiem wiec Janusza arcibiskupa Gnezneskiego, porwawszy z Baranowa srzodkiem niedopiero narodzonym, jeszcze niechrzczonym z przyjaci na koniu wyskoczywszy, ledwo przez z onym
polach

rnych

Przeto wielkich

upw

Pioiras

"

njako

on

Troj"aski'e-

p''"'"-

Wis on

Grabina

te z Tarnowa castellana Wilickiego, grabie Michaia odumara ona, jadc do krlowej z wielkim pocztem kosztownie, widzc tu Litw za sob, ledwo si wybiegaa z rku Litewskich przez Wis w cznie, od sug pilnych przeprowadzona, a wozy skarbne, rydwany kolebki, take konie ze wszytkim sprztem skarbami, Litwie na up zostawili. Litwa potym ku W^ilicy dziewi mil od Krakowa pucili zagony, z ktrych niktre ufy tylko si w kilku mil od Krakowa upami
dziecitkiem uciek. Grabina
i
i

strachu.

wiiicc bu

wielkimi obcieni, wrcili.

AHelbieta krlowa Wgerskamierzc


'

cie,.

szc on smtek
"^

i
_

aosne
,

rozmaita musika

narzekanie ludzi dla burzenia Litewskiego, tace ~ krotofde nakadne sprawowaa, na zamku Krakw-

Krlowa

.,

b.i-

iiafuiainij!-

skim

Niedziel nazajutrz po

witym
majc,

Mikoaju

tacowaa w

ten czas

uywa.

baba stara omdziesit P7pU irzeoa.

ju

lat

kiedy

byo

o obronie pilnie

myli
LilwalOnip,i^ipi

p^i^],^

Litwa

te

bez odporu

cae dziesi
i
i

niedziel sobie

Polszce tacu-

''"bu^rzy!"^"

jc, upy,
starych

winiw,

stad, trzd

rozmaitych dobytkw, wielk

wielko

do Litwy nazad przez


i

Radomsk

Sendomirsk ziemi
i

pdzili,

kapanw,

mae dziatki co si do robt nie godziy w dalek drog ustaway, siekli mordowali; kocioy upili palili, burzc co si im kolwiek nawino, tak uszli do Litwy w cale, ale od Krzyakw Pruskicii zwojowan nalezli sze powiatw zburzonych. Bowiem roku 1376, SVinrikus mistrz Pruski, syszc, i w len czas Litwa do Polski wtargna on te upatrzywszy czas do modzi z swoim rycerstwem wcign, gdzie bez adnego odporu sze powiatw z zamkami, to jest: Miedniki, Erajgo, Arwisten, Rozein, ma by Rosieinie, Giessw Pastw mieczem ogniem zwojowa. Potym Kowno zamek
i i i

mod

Mintiniki

w,.niie,Ti
diis

obieg dobywa go mocno, ale gdy u szturmu wiele zacnyi^h slachcicw zakonnikw straci, nie dobywszy zamku do Prus odszed. A nunrszaka / dziesicciij tysicy zbrojnego rycerstwa burzy Lilw wvprawi. ktry
i

si'Av!'dVi
'^inao'.*^'

52
Mamarek
Prusk nad Ni e-

wooci

nad Niemnem

lece

zwojowawszy,
z

wielk korzyci

ludzi

do-

bytku, do Prus si wrci.

"y-

Tego

roku 1376, skoro Litwa

Polski

wycigna,
z

Ilelbieta baba on frasunek przez dobry trunek cieszya, na

zamku

krlowa stara w Kra-

kowie igry rozmaite


zdybal: bo

zawdy sprawujc,
ktrzy byli
z

namniej si

onego srogiego
siano

ojczyzny swojej zburzenia nic zasmucia,

a j drugi w domu frasunek nowy


przyjachali
,

Wgrowie,

krlow

owies,

gdy kto albo na targ albo na swoje potrzeb wiz do miasta, zawdy ewaltem swowolnie brali insze rzeczy wydzierali przekupkom na rynku SwOWOleil- ~ siwo yy- Krakowskmi. Tego gwatu aby te nie cierpia leden slachcic Polski Przed~ ~, growwkrawr -i i kowienaco jjorz Z Brzczia, gdy mu siano wieziono do Krakowa, postawu sugi swoje przed domem swoim u Stradomskiej bramy. A gdy take Wgrzy, jako
.
,

''v-111-Til-r"'l
i
,

'

byli

zwykli ony yvozy

sianem

bra gwatownie

poczli, bronili im tego


z

sudzy,
Kmiiastai

Krlowa to wysaa Jaska Kmit starost Krakowskiego, aby on uspokoi, a gdy jacha na koniu midzy wielki tumult

si

obudwu

stron powadzili.

zamku widzc,
postrzelon
z

zwad umierzy
ludzi,

kowki abi-

by
i

od jedncgo

Wgrzyna strza w
przyjaciele

szyj

spad zarazem

konia

"

umar.

tu dopiero
i

jego zapalczyw
siec
i

aoci
ale
i

zajuszeni

zbiegwszy si

zebrawszy zewszd, poczli bi,

mordowa Wgrw,
drugich
z

nie tylko tych, ktrzy

si

onym gwacie nawinli


i

go-

zupiwszy zpassw srzebrnych, jako si 160 Wgrw w on czas nosili, ani wielkiego rodu slachcicom nie folgujc, zabijali; tak, ^^ ^"^ i tego dnia sto szedziesit Wgrw zabito; tylko ci ywo zostali, co do zamku mogli uciec. Trzy dni potym Krakowski zamek sta zawarty, od zbrojnego rycerstwa Kmitw oblony. Dziao si to, jak Miechoyius, Dugosz, Cromerus Herbortus z niego pisz, roku 1376, a Wapowski i Bielski 1377, co ku rzeczy, bo po roku 1376, ktrego Litwa Polsk burzya in Norembre cl Decembre, nasta by nowy rok 1377. Tego Kmity widzimy dzi obraz malowany, wychodzc z zamku Krakowskiego po lewej rce do miasta idc. Wgry pobite pochowano w jednej kaplicy w kociele . Franciszka, ktr i dzi Wgiersk zowi. A krlowa smutna z tego przypadku, odjachaa do Wgier, dawszy na umierzenie aoci zabitego ojca Piotrowi Kmicie starostwo czyckie. Tego roku 1376, po mierci Grzegorza Jedenastego Papiea, ktry z Franciej z Avinium miasta, stolec paj)ieski, gdzie trwa przez 70 lat z wielkim upadkiem chrzeciaskim, powtre do Rzyma przenis, za czym si znowu za nowe a szkodliwe rozerwanie sstao o papiestwo, boWoszy wybrali papieem Urbana Szstego, a ten w Rzymie mieszka, przy ktrym te Woskie, Aiemieckie, Wigierska Polska ziemia przesta\yaa; Dwa papie- Francuzowic za wybrali sobie drugiego papiea, ktrego Clementem Sinjm'raz''ni. t''^}'"! nazwali, a ten mieszka stolic w Ayyinium, przy ktrym Francia Hispania Anglia przestawaa. A tak ci dwa papieowie z wielkim upadkiem wszystkiego chrzeciaslwa, jeden drugiego kl przeladowa. potym za tym rozerwaniem we dwie lecie, to jest roku 1378, Jan Hus w Pradze stolicy Czeskiej, przeciw odpustom inszym wystpkom papiespd wywczyli, ktrych
z szat
'

53
ktrym powodem przeladowanie mnichw wnlrzne wojny urosy, A trwa ten Ijjd okoo stolice papieskiej lat trzydzieci i dziewi, do conciliura Constancieskiego, na ktrym roku 1414, Jan Hus i Hieronim, kaznodzieje Czescy, spaleni s. A trzej papieowie: Jan 23, Grzegorz i Benedict, z stoiskim jawnie

pocz kaza,

za

duchowiestwa

Czechach

HieronfJ
*pa'"'-

cw papieskich, na ktre si upornie wdzierali, l)yli zrzuceni, a na ich miejsce wyhran papieem Otto Columnn ktry by nazwa Marcin Pity,
,

owie''z?zu-

a pierwszy trzej pa|)ie/.owie przerzeczeni

razem
byli

bdc,

jeden

we Woszech
opar^^^IJI^""'*'>''

mieszka
ski

Bononiej, Jan

2-},

bo Rzym

ten czas

Wgrowie

nowali; Grzegorz

Ariminie

Franciej, bo

by w

Avinium paac papie-

zgorza; a Benedict

Ilispaniej, mieszkali, a
i

midzy narody rnymi,


i

rno roskazujc, rne rnice rosterki Roku za Paskiego 1377, Ludwik


si

rospustne rozsiewali.
krl Wigierski

Polski,

chcc

wjprawa

nad Litw tak srogiego zburzenia Polskiego krlestwa swo- ^naluw!* wszystkiej Polszce pospolite ruszejego, zebrawszy wojska Wgierskie nie roskazawszy, sam z Wgier do Polski przez gry Sanockie prosto ku
i

pomci

Sendomirzowi
skiej

przycign

gdzie

te do

niego Krakowskiej

ziemie

inszych powiatw^ Polskich rycerstwo przybyo;

Sendomirnad tymi

z Subina, posa ich dobywa zamku Chemskiego, ktrego za krtki czas Polacy dostali pod Russakaml, a Ludwig sam z Wgry do Beza si ruszy, a przy nim Krakowianie z Sendo- ^kw'' mirzany, a drudzy Polacy po wziciu Chemieskim, Grabowcza, Horoda skich doby Sewolosa, zamkw Litewskich dobywszy, do Ludwika krla pod Belzem lecego, z Sendiwojem hetmanem przycignli. Tam Kiejstut ximodz- '^o-'L:'Msses',' kie, uczyniwszy si z nieprzyjaciela jednaczem za glejtem Ludwikowyra "^d^l/c^l^' przyjacha do wojska Polskiego Wgierskiego i pogodzi krla z Jurgim ugoda Litwy Narirauntowicem Beskim xiciem, synowcem swoim, tym sposobem: ^kiem!'' aby Litwa wrciwszy winie z Polski pobrane, Jurgi aby zamek Beski krlowi poda. Ale krl kniazia Juriowymi obietnicami agodnymi sowy ubagany bdc, nietylko mu Bez wrci, ale te Lubaczw za- d^oBeJza mek, wziwszy od niego wiernoci przysig przyda, nad to mu z Bochi- yannmskiej upy na kody rok sto grzywien odu postpi zapisa, a tak si oidzBocLdokonaa ugoda Polakw z Litw przez Kiejstuta jednacza, a Chemska Beska ziemia przy Litwie zostay. A do tego im pomogo, jako Crome-

przeoywszy hetmanem Sandiwoja

xi
i

rus

lii).

13 pisze, zatargnicnie
ktrej

midzy Wgrami

Polakami, dla ranienia

w
i

twarz Piotra Szafraca, ktremu za nagrod


z

da

zarazem krl zamek


a

Pieskow ska,

wojska W^gierskie si gorszego rosterku) ktre by na Litw zebra, ros|)Uci. Samych Toporczykw, ktrych s w Polszce czyscy grabiowie, byo w ten czas siedm chorgwi. Pisze te Bonfinus, i dwa kro potym xic Litewskie, ktrego nie mianuje, Ruskie ziemie pod
Polskie (obawiajc

si dzi Szafracowie pisz,

gow

W-

grami najedao; bo Ludwik krl chcc Ruskie ziemie od Polski oderwa, a do Wgier przyczy, rozda by wiele zamkw Ruskich panom Wgierskim; zwaszcza Emerikowi Agrienskiemu biskupowi, Jurgemu

Arcii.i.kup
Af;rii'uski

Emerik,
Dziurdzi zuderl, Bo

Zuderemu

braci, Emerikowi Rebekowi

Janowi Zapolemu

ktrzy ze

54
Rssm^^w wszystk
^kiego
ei!ief'w^i*eii

wadz,

imieniem krla Ludwika,

strony

krlestwa

W w

Ruskicli krainach roskazowali, o

ktr

krzywda*

Polacy bie- czas


^^dwtki;"'

Polacy

zewszd

utrapieni, ani szepta mieli.

nieznon Ludwik krl

Wgerw ten
zosta-

Wadislawa xic Opolskie, do Wger odjaclia. Wyprawi potym Ludwik u papiea Grzegorza potwierdzenie Chemskie, ale Al-cibilkip- na arcibiskupstwo Halickie, na biskupstwo Przemylkie siwo. arcibiskupi stolec, jako si zda Cromerowi, by potym przeniesion do Lwowa, a biskupstwo Lwowskie do Kamieca Podolskiego, tak, i w Haliczu '^skupsiwol" jedno Ruski wadika zosta. Z Wodimirza te do Lucka Jageo krl Polski stolic biskupi potym przenis, jak o tym bdzie niej. Tego roku 1377, Amurat tego imienia Pirwszy, trzeci krl Turecki pi"r*v^ej"(io daLwc"' wnuk Otomanw, a syn Orchanw, bardzo strwoy Weneckie Genuw Europie, bliskie w Greciej pastwa. A ten by przyzwan przedtym na pomoc od jednego nie wasnego cesarza Greckiego Catakusena, roku 1363, przeciw
wiwszy
Polszce gubernatorem
i

wasnemu

dziedzicowi cesarstwa Constantinopolskiego Paleologowi, a prze,

An.iii.iopo
i\>^i.;ic.

reus

ciiuit.

zasmiTuwas!wo'^'wrat-

sawskie,

Amurat Tu,
recki zaMt.

wiozwszy si z Aziej u Caliopolla przez Helespontskie morze w nawach Genueskich, bardzo wiele miast greckich posiad, miasto pomocy, potym Bugarskie, Serbskie, Bosseskie Albaskie xita srogo porazi i ziemie ich pobra, a drugie zhodowa, Andrinopolim miasto wielkie wTracigj QprnjQ^yj,^yg2y^ stolic swoje w nim zaoy. A tak by w postrach Wochom, i papie bojc si o Rzym zewszd pomocy szuka do Polski przysa legata Majorieeskiego biskupa, ktry roku 137(). zoywszy inszym duchowiesinod w Uniejowie, wyudzi podatek na biskupach stwio, i papicowi postpili na wojn Tureck (nie widzc wasnej od Litwy ^ domu) po dwu groszy od kadej grzywny, nad to po biskupie Wratsawskim Predisa^ie, ktry by w ten czas umar, wzi 30,000 zotych czerwonych; a papie ustawi sobie z tego biskupstwa paci na kady rok po 8,000 zotych czerwonych, dla tego do sidmego roku zwczy sacr, a sam, gdy mu zasmakowao, dochody bra. Amurat te krl Turecki stoczywszy bitw z azarzem Serbskim dei
i

spotem
szcze,

Missiej, zosta na placu

kopi

przebity;

tame mnie gardo da,


,

acz chrzecianie

wszake azarz despot zwycistwo otrzymali dzi jei


i

Miech.
25<J

fol. l)olix

nbu'J"\'cKicjsiui

Prussj
rzy

l)u-

Pier

loPrus."

jakom si sam nasucha wBulgaricj, pieni o tej bitwie aosne Bosnowie Bacowie sawieskim jzykiem piewaz weselim zmieszane j. Teraz do swojej rzeczy Litewskiej przystpuj. modzkie roku 1377, ktry by wicej zwyk fortelaKiejstut "li chytroci, jako Miechoyius mwi, nizi moc walczy, szkod pierwsz w Litwie w modzi przez Krzyaki uczynion oburzony, wojska swoje przez Mazowieckie ziemie do Prus przeprowadzi, gdzie si Litwy \idborku nigdy nie spodziewano; a wszystkie krainy koo Dziadowa dwudziestego dziewitego dnia Septembra, ogniem mieczem zwojowa zburzy spustoszy. A wielkimi wzdobyczami winiw, skarbw wszeldrog przycign. kiego dobytku obciony, do Litwy Tego roku mao przedtym Witot syn Kiejstutw, modzieniec udatnv, sercem miay, a do wojny chciwy, pierwsz wypraw sam
i

xi
i

rk

55
jirzcz sic

do Prus \vcigfinQ, o
i

wi^lym Jakbie miesica Lipca 26


i

dnia,

j^ch^-

r.-

Insterbork zamek

wooci

jego pobiirz}!, a rospuciwszy zagony a, do

^f.^"*^^^

Tainowa, wszerz wzdu, srogo spustoszy, zupi zwojowa, a zajuszywszy sii? zaprawiwszy wielkimi hipami obciony, bez utraty swego wojska, z zwycistwem do ojca si wrcki. Winrikus mistrz Pruski, cicc tych szkd powetowa, z wielkim wojskiem swvch Krzyakw, w Ruskie krainy na Podlasze cign, a pod palc, do Bielskiem kilko dni lea, ale niedol)ywszy zamku, burzc w modzk ziemi zagony rosKamieca cign, stamtd w^ Litewsk puci, ktre srogo spustoszywszy, gdy ju z upem wyciga Litawowie samowki tam gdzie mia cign chytro zastawili; las wielki na wielu miejscach spodcinali, doy po drogach pokopawszy, a darnem liciem nai

rfompius
j,, ^^.^

Tf)pio"wa nie

Jfi'od*Kr''^^*^''-

samoiowki
n^a"wx)jsko

^"'^'eckie.

przedniejsz wojska Niemieckiego pobili, 34*^iib.4l''' wielk te 'no lesiech Memcy poktrym bardzo wiele wodzw zacnych polego. A drudzy ^ raeni. P Iupy porzucajc, uciekali, drudzy moc obronieni, uszli. TegOA roku Olgerd Kiejstut z wielkim wojskiem na troje rozdzielokry wszy, gdzie
i

cz

'

..

nym do Prus wtargnli,


wszy, Wielowski
i

a zburzywszy, spustoszywszy

popi o^rciwieiowa od
mi'-

Insterborski powiaty palc, siekc

plundrujc, do Sa-

lewa zaniku canonikow Krlewieckich zagony rospuszczali, a wszystk

Salowsk ziemi ogniem

oci
si

zburzone, z

mieczem zniszczywszy, przez Insterborskie wowielkimi stadami winiw, upw dobytkw, do Litwy
i i

^v'zbumia!

wrcili.

Iladenslein,

Polym comendator z Ragnety drugi z Balgi, brat zakonny Kun kady swoim osobnym wojskiem, ze trzech stron Litw, jako
i i

^we^burz.

mg, burzyli, a z winiami do Prus odeszli. roku sam mislrz Winrikus, zebrawszy wielkie wojska z pomoRzekich zakonu swojego do Litwy cign, gdzie dwa zamki ^^^e^dw''' zbuBartemcurk Demrin na granicy modzkiej zbudowa, a ni ich dokona, modzi dowane.
ktry nadalej

Tego

c xit

wyprawi marszaka
zburzywszy,

Gotfrida z Lindy z

wybranym wojskiem,

ktry

Litw
MabyKotiniaiiski
i

winiw wielko wywid.


wyprawie mistrz Winrikus, gdy
gdzie

A
i

nic przestawszy na tej

mu

przyszli

na pomoc Rakuszanie, do

dwa powiaty KatanareWedulski. przez dni dziesi burzc, wielkie luj)y do Prus wywid. ski Potym roku 1378, marszaek Pruski Gotfridus z Lindy, majc dwanacie tysicy wojska przebranego, wtargn do Litwy, ktr a do Trok
i

modzi cign,

sli^^powilu

ni"hdlii's
M'iechoviu
caJ.'34'Kai*
''^yiduke.'^''

do Wilna burzy, ktrego


i

moc
1

Kiejstut
/

strwoony, uda si

w rokowa-

otrzyma to, i marszaek dalej nie burzc, na upach na ten czas " -I wzitych przestawszy, nazad si wrci. Po nim zaraz comendator z Ragnety, brat Kun de Hattenstein z nowym wojskiem w dzie . Jana Krzciciela do modzi do Litwy wcinie
,

Niemcy

sio

od Trok od >yiina

(^^'"rRa^^."^'^mod'
miech.
f.

gnwszy, poburzy Labiowskie, Prcwanskie, Arwiskie, Pasterinskie,Erajwielkoci upw do Ragnety wycign. A gdy Krzyakom z Niemiec nowe pomocy z wieym rycerst\yem na pomoc l)rzyhyy, zaraz Gotfridus de Linda, marszaek Pruski, trzeci wypraw na Litvy si oburzy, majc w swoim wojsku wszytki comendatori.
golskie,Pernarejskie powiaty, a z

im

'"ifo^Taiy/^

LaWow^Ars/eS; Em"
^^'''na^re^'^''

56
Slt u%
o>m!eTrm.
'jTm w^Tko

'^

^^^ ^^ P'^^ noclegw cokolwiek

si trafio mieczem

ogniem psujc do

^^ '^"^ przYcign}.
^^'^^^
'

Tam xic
z

Kiejstut, ktry

na ten czas

Wiinfe mie-

Niemcy na jeden dzie, prosi, aby si wstrzymali od palenia miasta \YiIeiiskiego co acz mu marszaek Pruski wieiklrb^ musiao, przyobicca, wdy Niemcy poowic miasta spalili, a drugiej poowice miewun^nm- szczauic Icdwo obronili, a skoro dzienne przymierze wyszo, poczli Niemkowobi-oni- cy dobywa zamkw Wileskich. Ale obaczywszy marszaek, ii ich nie mg dosta, bo si Litwa mnie bronia, przestawszy od oblenia,
,

wziwszy przymierze

^'^^

wojskiem do Prus

odcign.

Fortel

wi

Kiejstutw syn z pici set Litewskich kozakw, zapan, ktr byli Krzyacy Niemieckie wojsko uprzedzajc, ^^ Icsicch i W pustyniach na swoje zwracanie zostawili i zachowali, ubieg
ten czas

A w

Witot

ywno
sze

'Niem e'

'

pobra,

3 ostatck

popsowa,

tak,

szli

nie znalazwszy

ywnoci

przez

i Niemcy gdy na one miejsca przydni gd srogi cierpieli tak i


,
,

ich wiele

ustawajcych na drogach pomaro,


i

Litwa

ich

z^Yitotem

usta-

wicznie

z ktw w ciasnych miejscach Tego roku Karolus Czwarty cesarz

trapili.
i

krl Czeski miesica

Novembra

29

dnia

umar,
i

sarstwem
godzi
Dziaa
wy-

Pradze pochowan, a na jego miejsce syn Wacaw cekrlestwem Czeskim rzdzi roku 1378, ktrego te czassu

Jan Hus u Czechw

Pradze

pocz
i

kaza.

Tego

roku, czego si nie


pospolicie

zamilcze, strzelb

ogromn

straszliw,

ktr dziaem

zowicmy, ku zatraccniu wiela godnych ludzi, jeden Niemiec u Wenetw wymyli, z spie albo z miedzi ulan; ale rusnice przedtym take Niemcy wynaleli, ktr strzelb, jako si wyszej powiedziao, Gedimin, Wielki

Corn.
verbo' ofi

Xidz

Litewski, ociec

Olgerdw
i

Kiejstutw, dziad

Jagew
in libro

Witotw,
de ranitate

by

naprzd zabity.
z

Aczkolwiek Cornelius Agrippa


inszy tego

siien^cfm.

scentiarum, take Yolateranus

chc dowodzi, i

strzelba ru-

niczna ognista
Ti/T/iL 6

dawnych wiekw bya


,

uywaniu,

co

si

tych

wierszw W^irgiliussowych pokazuje

gdzie

mwi

^,^^._^j

Dum

Vidi Sf criideleis daniem Salmonea poenas flalus Jovis S^' sonilus imilalur Olijmpi, yc.

c^t Mazo-

Semowit za

xi Mazowieckie,

syn Trojdenw roku

1381 umar,

zostawiwszy trzech synw: Janusza, ktry mia za udzia Warszaw, hemowita, ktry mia Pocko, a Henryka, ktry by proboszczem czyckim
zosta, a potym
WinrikKnimis^irz

str

Pru-

Pockim proboszczem biskupem bdc, oeni si z Witotow Ringo, jako o tym bdzie niej. Tcgo rokuWiurik albo Ilenrikluiiprodensis mistrz Pruski, wielki
i

sio-

ze

wszystkich
^zoiner^
20.'^'^'

Krzyakw naokrutniojszy najezdca


a na jego

burzyciel Litewski

modz-

ki,

umar w Malborku,

miejsce wybran jest dwudziestym micesarza, a od

"'\'ki
oii^erd

strzem Konrad Zolner, od


pisza potwicrdzony.

Wencawa
wcdug

Urbana Szstego pa-

umar.

Tcgo tc
Xidz
Litewski

roku 1381,
,

Miechoyiussa

Olgerd Gediminowic,
i

zeszej staroci, lak

czstym

Pruskim najazdom

mnie

odpierajc,

ywot

gwatownym mierci przefrymarczy


a srogim

57
ktry
z

Annibalem Cartagiiiskim
i

Scypionem

Dcntatem Rzymskimi,
i

Siroi)lianesem Egiptskim, z Pinissem Epirotskim, Jujiurt


taiiskim
xi/.cty
i

Jub

3Iauri-

onymi Trojaskimi, Greckimi, Tebaskimi, Lecedemiskimi

krlami

sawnymi

mstwie
i i

wiek l)y pogaskim monarch

w dzielnoci porwna. Aczkolchrzecianw czstymi wojnami tra[)i.


i

wszake w tej mierze miasto winy midzy onymi rycerzami, ktrych dla
no, otrzyma.

przygany, wiecznej

sawy

korono

dzielnoci przewanych, Heroes zwa-

Poniewa uprzejmo

bronienia ojczyzny

prawa wojenne,

mao

na-

le

do wiary, a ktry nard w jakim si naboestwie od przodkw podanym urodzi tego do garda rad wic strzee a Olgerd te tym sposobem zaraz i rozszerzenia pastwa chway bawanw ojcowskich, jako pospolita rzecz w on czas potrzeljowaa, chtliwie broni. ojczyzna
,
:

nawicej miowa, na Wielkie LiKiejstut te Zmodzkie dzielne, acz J)y mg xistvvo zaraz po Olgerdzie opanowa, ale w tym mioci braterskiej, Jageowi synowcowi stolca oj])ilrmjc lubu swego cowskiego postpi, acz mu si to le potym zapacio, jyko o tym niej

Jagea

syna, ktrego ze wszytkich

tewskie

Xistwo po mierci
i

swej naznaczy.

xi

obaczysz.

OL&IERDOWYCHIKIEJSTUTOWYCl

Rozdzia

trzj iiasty.
,

Ulgerd jeszcze za ywota ojca swojego Gedimina |)OJ by pirwsz Uljan crk xicia Witebskiego jedynaczk, \)o ktrej i Witebska dosta, a z

on

t mia
i

szeciu synw,

pirwszy

starszy

w wiar Rusk albo Greck pochrzczonych: by nazwa Wodimirzem, ktry mia Kijowskie xistporusliu Olelka, syna, ktry
i

dowa.

wo
ko

za udzia, ten

za spodzi Alexantra,

SucSlucliie

zaoy

ovyieconych

xit

Suckich nard
,

famiij

sawn

xi-

Olelko- """ta
iwanZclj,,^j
'^'^^jf/^''^'

wicw rozmnoy; wtry Iwan Zedziewit, ktry mia ziemi Podolska;


trzeci

kniaz Siemion Lmgwieniej

ten

mia udzia

na Mscisawiu; czw^ar-

ty

Wigunt Andrzej, udzia jego by Trupsczek, a ten by potym Poocka doby Lukomla, z pomoc Krzyakw Pruskich, gdy Jageo do Krakowa na koronacy ujacha; potym by od Witota poraony poimany, a do Chcin na wizienie posany, gdzie trzy lata siedzia, jak o tym bdzie niej pity Constantyn udzia jego Czerniehw Siewierski Czartorijsk,
i
i

ci do mos ^'^^ ^"*'''

czartorij-

*'^xizgui'^

ktrego

xila

Czartorijskie; szsty Fiedor Sangusko, z ktrego na, i

^"'l^^''"

rd

Sangusko w. A gdy umara kniehini Uljana, poj Olgerd u xicia Twierskiego drug Mary imieniem, z ktra mia naprzd Jagiea, ktry by poII. 8
Kosserskich

xit

Kow elskich

on

Jageo

58
tvm przechrzczon WaJisawem, zostawszy krlem Polskim; drugiego Skir-

Bolesawem; sSSj.g^J^^'^' '^^'^''y Kazimierzem; trzeciego Swidrihaja, ktry czwartcgo Koributa , ktry Dimitrem na chrzcie nazwany, z ktrego xiKoribut. wisniewiec- it Zbaraskich i Winiewieckich nard idzie; pitego Dimitra, z ktrego
scy

sita.

sawnc
^y

mcino xiQcta Koreckie; szstego Wigunta, ktry by ochrzczon


i
;

Koreckie

wiguntAielandcr.

Rusk wiarf pirwej nazwa Wasiem, a potyra AIc\andrem, gdy si W Rzymsk wiar przechrzci, by mianowan ten te mia udzia na ni,

zamkach Siewierskich a w Litwie ku temu Kiernw trzyma. A potym Jageo zostawszy krlem Polskim tego Wigunta albo Alexandra imo insze bratv, i by w rycerskich i wszelkich sprawach postronnych da mu by Bydgoszcz Inowodsaw w dzieraw dzielny, miowa go insze dochody w Polszcz, ale potym otruty z naprawy Witotowej, jako o tym z pewnych dowodw niej obaczysz. Cromerus lib. 14. Bielski w ksigach 3, o Polskim krlestwie, tyl]^j5j.j.c|j
i i
i

ko jedne
z

Rusk xicia Twierskiego crk Olgerdow by on kad, ktr sam mia powiadaj tych dwanacie synw: Jagea, Skirgea,
i

Porwnanie

iSiS
Polskimi,

Swidrigea, Borissa, Koributa, ^Yigunda, Korigella, Narimunta, Languina, Butawa. Alom ja tego z Latopiszcw Ruskich i LiLubarta, Andrzeja tewskich starych doszed, zgadzajc ich pitnacie dla wybadania prawdy,

witebskza

"smemYa''

nierskuzy
'^*^"

Witebsk j^j^j j^^.jg ^(,,-,jg oigerd, a obiedwie Rusce, pirwsz ktrej ja obraz tymi Uljan, z ktr mia wyszej mianowanych synw oczyma widzia po starowiecku roku 1573 malowany wespek z Olgerna zamku Witebskim wysznyra w cerkiewce starowieckiej dem drzevyianej na podmurzu, ktry zamek i wie ta sama xina zmurowa^a W nicbytnoci Olgerdowej. gdy si bawi Prusk wojn, take w palac od nizncgo zamku, ktry dzi zamano, tylko go ciana jedna gwatowna ze wschodami stoi. Te sam Cromerus na teje karcie wyszej tego
jj,

xin

mom

powiadczajc pisze, Ohvcnerat etiam Olgerdo in Russia Witehscensis Dominatus cum unkam ducis ejus orae fliam uxorem accepisset <^^c. To te sam przeciw sobie Bielski wspominajc krtko nard Jage-

w
etc.

pisze,

i si Olgerdowi dostao
i

Krevyo

ale

po

eni wzi
quam
,

Witebsk,

Tego

Miechoyius

lib.

4, cap. 36,

fol.

265, powiadcza, Olgerdo


reliuerat fUa,

(ohrcnitj

Creva cni

Dux Russiae

de Witebsko unica,

in

matrimonium radila, Ducatns c^uogue sui successioneni tradideral (^c. Ale ta rzecz i jest przez si sama janie dowodna tak dugiej zabawki niepotrzebuje, tjlkom to przytoczy potwierdzajc prawd Latopiszcw
Ruskich, a dla okazania istotnej prawdy,
Ricjstot

s nowie

za
,

jcdncj
,

ony

Biruty

modki Poougaskicj mia


i
,

szeci
i I

crki Klejslulowe.

Witota, Patrika, Totiwia, Sigisda albo Sigmunta Wojdata dwie synw: J 1. TT crce, Rmgal, ktra bya dana w maestwo xizccm Mazowieckiemu poj Janus Mazoktr by Danut albo Ann. okrutnemu drug
,

1,1
by

xi
z

wieckie

do ktrej ono
brat
i

przyszed ociec Kiejstut uciekajc

Malbor-

ku

take z Krewskiego wizienia. Pstrych mia udzia. BraStramcl; a ten wykonawszy wielkie wojny z Krzyakami sko Zurasz Pruskimi, zabit jest od Tatarw roku 1398. Wojdat od Krzyakw gdy
i

Witot

59
wzili Kowno, z trzydzieci panw poiraany; Totiwil gdy 2 bratem Witotem zamku wysznego Wileskiego dobywa, z dziaa jest zabity, o czym Cromer lib. 15; a Sigmunt majc pirwej w Starodubiu udzia, potym zostawszy

W. X. Litewskim, w Trokacb zarzezany. A jako Olgerd Kiejstut zawdy si szczerze


i

uprzejmie
wszak/.e

a do mierz

ci

miFiio inszych

bratw miowali, tak te

synowie ich Jageo

Witoich

tem, aczkolwiek

rzodek

ich

mioci by rozerwany,

pocztek

braterstwa skutkiem

by

potwierdzony. Olgerd Jagea nad insze syny mi-

naznaczy go za przyzwolenim brata Kiejstuta po mierci swojej na Wielkie Xicstwo Litewskie. Kiejstut si take w Witocie imo inszych synw kocha, i jego obyczajw jako wasny ociec naladowa, k temu ojca twarz, postaw, rycersk dzielnoci, chybkoci, w sercu i w rku miaoci (jak go Miechovius na kilku miejscach maluje), wanie w sobie za yczliwoci natury iaskawej wyrazi etc. Alu niechaj bdzie, Czyi

owa

telniku

miy, xig dokoczenie.

MEJl STMIOWIIEGO
KSIGI TRZYMSTE.

C.

KROMil LITEWSKIEJ

Rozdzia pierwszy.

JAGIEE 0L6ERD0WICU,
KREWSKI3J, WITEBSKIM,
&c.

Ho

MVielmozfiffo

Pana,
&c.

WOJEWODI mSSKIEGO
ll.iejstut

xi modzkie, Trockie, Grodzieskie


synowcw
i

l^odlaskie,
,

odprawiwLitew-

szy

zwykym

obyczajem ojczystym na zgliskacb Wileskich


zarazem przy bytnoci wszystkich inszych

pogrzeb 01-

gerdowi bratu,
skich, bratw,'
i

xit
i

synw swoich
i

przy zgromadzeniu wielkoci

panw bojarw Litewskich, modzkich Ruskich, Jagea syna Olgerdowego, synowca swojego na W'ielkie Xiestwo Litewskie Ruskie podnis zwykymi ceremonjami w czapk w szaty xicxcce z mieczem ubranego na stolic Wilesk posadzi. Tame mu sam naprzd z synami swoimi i z inszymi xicty z bojary przysig poddastwa odda, co wszytko czyni Kiejstut z szczerej mioci wiernej uprzejmoci, ktr sstale
i i
i

<

howa

ku Olgerdowi bratu

po mierci jego,

i mogc w

ten czas zara-

61

zem wszytko Wiolkie Xistwo Litewskie, Ruskie


i)onic\\uZ,
'

modzkie, opanowa,

,^^y^'-;f^
,'i'.''."''

i.

mini wszystko
i'
.

mocv, jednak rzadko


'

w
I

iicj

szczeroci swojej dosic czynic, zaniedbawszy


,

II

siebie

Kronikach shchasamego synw


'

.^

Kiojsiucic kuJugclo^vi.

wasnych swoich
ruszek on,

tej

uczciwoci

zwicrchniego przeloestw a na tak

wielkim paiistwic Litewskim Jageowi

synowcowi

yczy
i

tak mu

sta-

niezwyciony Krzyakw Pruskich burzyciel najezdnik, cze wyrzdza i zawdy do jego rady do stolice jako jeden xitek lekkich uczscza nie inaczej jako ku ojcu jego Olgerdowi wszystk bratu swojemu zmaremu, jemu okazowa; ale mu si ta szczero wiary mioci nic foremnie zapacia tym obyczajem. By u Jagea w wielkiej asce nijaki Wojdilo czowiek chopskiego prostego narodu chytry dochcipny. Ten bdc naprzd u Olgerda ojca Jageowego piekarzem, a wedug Bielskiego piwnicznym, (ktry podobno iner pistnjnam S^' pinceniam diferentiej nie zrozumia), tak si pilnoci, porzdkiem dochcipn w kadym postpku spraw xiciu zaleci i upodoba, i z piekarza komornikiem, potym podczaszym zosta, na ostatek
, i , i

mio
,

^y^jjj,^
^cJ^'op vo-^

geiw.
^\y^,jduo^]\l.

^''oiZ"n-af
fl'iu'i!!"''^'^.c

spraw swoich, uczyni go Olgerd wiernikiem naw^yszym sccretarzem, w ktrej asce nad inszych panw by zacniejszym do mierci Olgerdowej. Ale i Jageo zostawszy Wielkim Xidem Litewskim za yczliwoci Kiejstuta stryja, namniej go w asce ojcowskiej i jirzyjani nie upoledzi i owszem nad to niedooywszy si stryja Kiejstuta dobrodzieja swojego, da w maestwo
wszystkich tajemnych rad
i
i

''"J'J;l,''prj'^*
'""'/,*

'f.t^l-!'

*^"""''

^"'^

Wojdiowi

siostr swoje

rodzon

xin

Maria (n
f^ao^J;"^

Wojdi.' sagu ze wszystk przylegoci. Ktre chopa w; Jana. ne, bardzo Kiejstuta obruszyo; co gdy obaczy Wojdio, obawiajc si abv

Mary, Lid zamek w posstado nie wedug godnoci zczoi


i

dla

powanoci

Kiejstutowej

w jak zelywo
pocz
i

ponienie albo niebes-

picczno zdrowia

nie przyszed,

a,
st

rozmaite potwarzy

namow

Jagea
i

xi
i

Jageom oskarwymylajc przywid do tego porad swoj czmode, i si potajemnie z mistrzem z KrzyaKiejstuta przed
i
i i

^^^

kami Pruskimi zprzymierzy, zprzysig


ktry zdrady

spissa na Kiejstuta; ale Pan

Bg
ty

dnowa,^.!^.,' AcIijioIcIj

kopania ciytrych

dow

pod blinim nie


i

hibi

zarazem

"'Jf^n.*

wierutne postpki,
gustin

samowki Wojdilowy

Jageowy objawi, bo Au-

(a I\Iiechovius pisze

Sundstejn) kontor Ostrodomski, ktry

by

zo-

sta

kumem

Kiejstutowi, gdy

crk jego Danut

stuta,
i

dan w maestwo i si Jageo


na ostronoci
z

za Janusza

xi Mazowieckie, przestrzeg w tym


z

albo

Ann

ochrzci,

wyKiejjy'^vI^j^,i[o.
^^'*=

na jego gardo zprzymierzy

Lillandskimi, przez tractaty

Wojdiowe,

przeto

Krzyakami Pruskimi mu radzi aby si mia

^vydano.

synami

zanikami swoimi.

posa po syna Witota do Grodna, ktry takJageem si miowa, jako przed tym Kiejstut z Olgcrdem, iby prawie par Orestessw Piladessw Jonat z Dawidem jedno chcenie niechcenie, |)rzyjaciela, nieprzyjaciela, jako midzy ojcami lak miUsyszawszy
z

to Kiejstut

wanie
i

obaczy. Gdy tedy przyjacha Witolt do Trok, ukaza z paczem listy jirzestrzegajco od contora Oslerodomskiego, mwic: Oto masz skutek mioci Jagdowcj. ktr z nim masz, i

dzy synami

mg

mu

Kiejstut ociec

0-2

Narzekanie
na^jcigea

sic iia

girdlo moje
rai

twoje

Krzjiakami

gwnymi

naszymi nieprzyjacioy

zprzyslgg, tak

sk
cy,

go na stolic ojcowWielkiego Xicstwa Litewskiego podwyszy, majc to w swojej mok temu na zely nasz da za Wojdia siostr swoj i twoje, za

dobrodziejstwo moje oddaje,

iem

wo

ktry ustawicznie na mi i na ci z Jageem niewdzicznym dobrodziejstwa mojego zdradliwie sida gotuje stawia. Na to \yitot odpowiedzia szerok rzecz rozwodzc ojcowi, al)y te-

chopa niegodnego,

mu niewierzy, iby
tko plotki lekkich
i

kiedy

Jageo jemu

co

zego mia myli,

i to wszyusi-

nikczemnych

ludzi, ktrzy szepietliwymi

jzykami

geiaVbmolniaprit'^'\owi'i'^"'

rozerwa midzy \ity przyjacioy; tak tedy to podejrzenie ua Jagea Witot przed ojcem zatar zagadzi, i to by Kiejstut mimo s\c puci, alc si rycho tractaty Wojdiowe wynurzyy. Bo Jageo szukajc przyczyny podniesienia wojny na stryja Kiejstuta, da Skiergajowi bratu rodzonemu xistwo Poockie, ktre w ten czas trzyma Andrzej Harbaty przedtym Wojdat rzeczony, syn Kiejstutw, brat Witotw. Ale gdy Pooczanie przy pirwszym xiciu swoim Wojdacie Andrzeju Kiejstui

uj

mio

.suirna"ja*^Kijs'iuta"^

t*3wicu statcczuie

stali,

niechcieli

przyj Skiergaja

za pana, przeto Jagei

aby swojego przedsiwzicia dokaza,

posa

wojsko Litewskie

Russyna

kie, z Skiergajem bratem, aby

moc dobj

Poocka,

a Andrzeja

Kiejstutowego wyrzuci.
splnych zapissw
ry to rad z

da

do mistrza Liflandskiego, aby wedug pomoc bratu jego Skiergajowi pod Poocko, kti

Posa te

chci

uczyni

iwaTN?em- ziemie Liflandskiej


JazSkirgajJem.

zczywszy moc swoj z Ruskim, do])ywai Poocka usilnymi szturmani z wojskiem Litewskim pod Andrzejem Kiejstutowym synem. Jageo te z drug stron w tym czasie mia przywie wojsko Krzyakw Pruskich na Kiejstuta samego.
,

sam osob swoj z przycign pod Poocko


i

kontorami
a

rycerstwem

ic.ionobyi
Kmvn1i!Voi-

Nremcw.

Ale Kiejstut staruszek, drugi Ulisses Nestor Litewski, w wielu przygodach i ])itwach wywiczony dowiadczony, czu pilnie o sobie i rzek ty wierzy Jageowi, a teraz si ju jawnie ^^ syua Witota mwic: umys okaza, i brata twojego, a syna mojego Andrzeja Wojda^^J J^?^ ^^ ^ Niemcami Liflandskimi na Poocku dobywa, a potym mnie i ciebie,
i i

Ie

jeli o sobie
z

myli nie bdziemy, rycho z wiata zgadzi poniewa si Wojdiem ju na to jako sam widz nasadzi. Ale \yitot w mioci ku
, i

wi\oTowa.

Jageowi trwajc, ani jawnymi znakami, ani paczem ojcowskim zmikczoojcowi "y niechcia temu jako ywo wierzy, aby kiedy Jageo jemu jego Kiejstutowi mia co zego myli z tym od ojca odjacha do Grodi

na.

A Kiejstut staruszek nie czekajc aby go nieprzyjaciel na ku nie zdyba, zebra rycerstwo swoje Trockie iZmodzkie potajemnie, posa te dowiadczonych w wierze slachdo Wilna przed sob o trzy sta cicw modzkich ktrzy rno po gospodach jako gocie stanli potym

mw

Tego

tez fortelu

o cztery sta

podwd zgotowa wozw, na ktrych take


set, przykry wszy ich z wierchu skrami,

ludzi zbrojnych

u'$'*cV'
MasiMensi",'^

zakryo
i

sze

a drugich

sianem
ni-

som,

tych do Wilna

rnymi bramami

parkan (bo jeszcze muru nie


sv-

kl*ifo
Jusiiii.

czvm l^yio)

4J,

^vesaJ a sam z Trok bez wieci w tysicu jezdnych kozakw za mi tajemnie wpad do miasta; potym gdy dal znak swoim, poczli si

03

pa z wozw podwodnych, jako Grekowie z onego konia przyprawnego w Trojej, a drudzy z gospd rnych wnet si do gromady zebrali, ubie^li nagym pdem obadwa zamki Wileskie, Jagea xiQc z matk jego Wojdia zicia z on xicn Mari Olgerdown poimaii, ktrych Kieji
i

fcg"\{^^^l,^!'^*'^};^*

"m.i.

da pod uczciw stra, a opatrzywszy zamki i miasto Wileskie rycerstwem swoim, Wojdia ktry by tego piwa nawarzy, kaza zarazem obiesi na szubienicy uczynionej na grze ysej pod zamkiem, aby by od wszytkich widzian, i wzi zapata" rady przewrotnej, a i si na wysokie
stut

obieil.t?.

^it

prthti

^^^^^^^.^^

miejsce sadzi, na wysokiej

te

szubienicy zosta.
i

wulkl*bv[^

listy od mistrza Nalaz te Kiejstut w skrzyni Jageowej zapissy Lilandskich Ja^eowi dane ktrymi Winryka i Krzyakw Pruskich T spissali spoin lig na Kiejstuta. Posic byli sprzymierzyli, sprzysigli sa tedy Kiejstut yyskok do Witota syna do Grodna, dajc mu zna co si Wilno wzi. Witold przyjacha tego dnia sstao, a i Jagea poima z Grodna do Wilna na koniach rozsadzonych, tam go ociec pocz gromi z prnej yyiaryjego mioci ku Jageowi ukaza mu zapissy sprzyLiflandskich z Jageem na si, pod piesignienie Krzyakw Pruskich czciami obudwu stron. Ale Witold acz widzia jawne dowody sprzysi' ,,. ^ V * gnienia zej mysh Jageowej, jednak pocz ojca prosie, aby mu t wiprzepuci, a w ask go pierwsz przyj z wizienia wypuci, poi
, ' '
. . . .

p^^^^/^JJ;

mer. nb. 4 Dugosz, el Miecho.ub.

.....
1

11

wiioidJaSela drugi rat ^y^jpro-

niewa to nie z chci, ale z przewrotnej namowy Wojdiowej (ktry jusz zapat swoje wzi) uczyni. przyczyn Witota syna swojego Kiejstut zmikczony, wypuci Jagea z wizienia matk jego nad to mu skarby wszystki ktre by w Wilnie prawem wojennym wzi, yyrci ojczyzn jego Krewo ze wszy-

yyociami przylegymi, take xistwo Witebskie macierzyste od- Kiejstut Wielkie a sam si we wszystko Wielkie Xistwo Litewskie wwiza xistwo Wilno opanowai. 1 W krainy jemu przylege. Kaza potym Jageowi z \yilna wyjecha do Krewa , aby tam sobie jako udzielny mieszka, poniewa by niewdziczen pierwszego dobrodziejstwa. Odprowadzi tedy Jagea Witod matk jego do Krewa z yyielk uczciwoci, a tam w drodze, nie inaczej jako Dawid z Jonat synem Sa- ''cap.^^ao!' ulowym przysigli sobie spoin bratersk jeden ku drugiemu statecznie chowa, co si rycho potym zmienio. Posa te Kiejstut do Skirgaja brata Jageowego do wojska Litewskiego, ktre Poocka dobywa- oblSnia o, roskazujc aby od oblenia yyszyscy odcignli. Atak yyojsko Litew- ^i^*"'''"'^skie opuciwszy Skirgaja Kiejstutowi si podao, jako Wielkiemu swojemu Xicdzu Litewskiemu, a Skirgajo widzc, i taka przygoda Jagea Rygi zjapodkaa, zjacha do Lilland bawi si czas niemay w Rydze u mistrza Liflandskiego, Jageo te w Krewi spokojnie z matk mieszka, a Wistkimi
>

da mu,

...

"^

mio

tod

Grodnie.

Potym tego roku Kiejstut Wielki Xidz Litewski, wyprawi si z yvojskiem do Nowogrdka Siewierskiego, na drugiego synowca swowolnego Kiejstut na nieposusznego Dimitra Koributa Olgerdowica, brata Jageowego, kt- sjnoS ry ani Kiejstuta stryja, ani adnej zwierzchnoci Wielkiego Xicstwa Litei

64
wskiego nie chcia przyznawa owszem kilko zamkw w tym rosterku Kiejstutowym z Jageem oderwa.
i

ju

byl

od Litwy

^sifgc

z'ia-'

^^^-

Na t wojn obieca si te, by Jagelo wedug powinnoci jacha, widzc suszny pogodny czas do odiskania Wilna Wielkiego Xistwa Litewskiego z tym wojskiem ktre zebra z Witebskiego z Krewskicgo \ifstwa, z ktrym mia na pomoc stryjowi cign, tedy si obrprzysig, ktr by Kiejstutowi uczyci* ^0 Wilna, zamawszy umow z starszymi mieszczany ni. Zmwi si te z Hawnuem borodnicim
ale
i i
, i

Subielat Wileskimi, ktrzy obadwa zamki Wileskie w nocy ubieawszy, Jageorycerstwa Kiejstutowi skoro przycign podali. A w tej trwodze wego w zamkach pobito drugich do wizienia posadzono. Posa te za-

cz
,

razem Jageo do mistrza Pruskiego Konrada Zolnera, proszc go o pomoc, a opatrzywszy dobrze zamki W^ileskie i Wilno cign z wojskiem do Trok gdzie mu te na pomoc z wojskiem Niemieckim przycign mar,

'^'in^^wzilr

szaek wielki Pruski, co widzc Witot, i nie przelewki, a bojc si oblenia od Litewskiego i Niemieckiego wojska, uciek z Trokw z matk? Birut do Grodna, a ojpowi Kiejstutowi da zna co si dziao. Troczanie te wytrzymawszy przez kilko dni gwatowne oblenie a niespodziewajc si z zamkami. prtkiej odsieczy zniskd, podah si Jageowi z miastem
,

Kiejstut

za

skoro

usysza

o tych
,

smtnych burdach, da pokj

do-

Kieisiut

bywa.

bywaniu Nowogrdka Siewierskiego ale co w skok przyjachawszy do modzi, zebra wojsko, a przycignwszy z rycerstwem modzkim do rzeki Wiliej, zjacha si z Witoltem synem zczy Zmodz swoje z rycerstwem jego Grodzieskiej slachty, a tak obadwa cignli pod Troki dobywali ich. Jaffeo tc maiac pewn nadziej o pomocy mistrza Pruskiego Liflandskiego, ktrzy jusz nadcigali, wTjacha z wojskiem swojem z Wilna pod Troki, gdzie te Pruscy Liflandscy Krzyacy przyszli mu na pomoc z wie!
i

n!ieS's'urowie '^izl'"

kim wojskiem, a Kiejstut te by posa do Janusza xicia Mazowieckiego zicia swojego, proszc go o prtki ratunek w tej potrzebie; ale Mazow ieckie w tym czasie rosterku Litewskiego majc pogod, miasto pomocy zebrawszy si z Mazurami z Polaki, wzi zamek Drohicin, potym osadzi .Mazurami. Mielnik, Surasz, Kamieniec, zamki, pod Litw pobra Kiejslut tedy zewszd utrapiony da pokj dobywaniu Trokw, ale zszykowawszy modzkie i Grodzieskie rycerstwo ktre przy nim statecznie trwao, wycign do bitwy w pole przeciw Jageo wym i Niemiec-

xi

kim ogromnym wojskom, nie


,

wac

nic sobie ich wielkoci, tjlko

w spra-

miao
^'''siuiS'*''''

wiedliwoci swojej ufTajc pragn zwie bitw z nimi. Ale Jageo cliytro postpujc, posa do Witota stron swoje, proszc go aby by jcdnaczem stanowicielem pokoju midzy nim, a ojcem swoim Kiejstutem,
i

iby si wedug susznych udziaw pogodziH, krwie


nie rozlewali, a w^

splnej braterskiej

wszytko sobie si, z modzi wszyscy si

mioci zobopolnej s sob mieszkali, bo tam mao nie znajomi wobudwu wojskach byli, poniewa z Litwy, z Ruzebrali.

Przyjacha

Jagea

w teje rzeczy od przyrzek pod przysig Witotowi za bespieczno zdrowia, aby


te
i

Skirgajo do wojska Kiejstutowego

65
take iacha na rokowanie do wojska Jageowcgo, co Witolt uczyni, ii r. , gdy obiedwie wojska przeciw sobie do bitwy szykowane spokojnie stay, przyjacha do Jagela tractowa z nim. Zdao si im potym, aby samego Kiejstuta do onej ugody przyzwali, bo powiada Jageo, i si to bez
,

i^

chytre tra. clowanie

Jageowo
"^^^

*^"'

"

niego statecznie

skoczy

nie

mogo,
dla

tak

Kiejstut staruszek za

porad

AYitotow
Jageowe
i

za przyrzeczenim

bespiecznoci zdrowia Skirgajowym,

przyjacha do wojska Jageowego, tam dopiero gdyobaczy,

go wojsko Taktnwiasawa KrzyRussacy

Niemieckie

nieopatrznie
'

wkoo jako wiecem obstpio, wyrozumia, i wpad w samowk a gdy si ju soce ku zachodu mia,
,

o, pocz Jageo mwi, i si czas do skoczenia ugody skrci, a i po czem mato "^ 'nie uowili. temu miejsce nie. byo, przeto powiada lepiej jutro ty rzeczy ugod

..".,,

.,,...,

'

midzy sob skoczymy zamkniemy. A tak Kiejstut z synem Witotem trwoc sob musieli do Wilna jacha, a wojska obiedwie tak Kicjstutowe, jako Jageowe bez namniejmniemajc i si xita szego bitwy zatargnienia rozj''echay si z pola pogodziy; ale Jageo zamawszy przysig swoje, Kiejstuta stryja teje jageio drugi ptami okowa kaza nocy acuchami posa go do Krewa a tam "^ fdmlT bv nad wod do smrodliwej wiee ktr jeszcze dzi widzimy muro- ^"^J*'"'^'Kiejslutsta1. I. Witotsyn jego ^ wan, wrzucony osadzony mocn stra, a Ur-i take w ^i7-, Wi- ruszekw nie pod stra by chowan. Pitej potym nocy Kiejstut Gediminowic xi- dzooyiokoWilnie
i

4.

przesawne dzielne, mne, w fortelach wstaczaniu rozmaitych bitew przewane, przemylne, bo z wizienia Niemieckiego trzy kro poimany w rnych bitwach, trzy kro fortelem uszed, a czwarty raz z Polskiego wizienia ubieg, murem Litewskim nieprzebitym baszt mocn przeciw najazdom Niemieckim bdc, drugi Achilles, iector, Ajax, Ulisses Hercules Litewski Zmodzki, udawion jest na Krewskim zamku w wiey murowanej, z roskazania Jageowego, przez Pror nijakiego, ktry by podczaszym u Wielkiego Nidza Jaga przez brata jego Bilgena Mostewa Getka, Krewlanina przez Kiszyc, ktry mia urzd u Jagea wiece zapala, ogie na kominie skada, zwano go Zibint, przez Kuczuka, inszych, ktrym to by Jageo zleci, zamawszy przysig prawo ludzkie, nie przystojnie by z wiata Kiejstut miy tak gwatown mierci zgadzony. Ciao jego Skirgajo synowiec, brat Jagew, do Wilna uczciwie obyczajem xicym przyprowadzi, a uczyniwszy wielki stos z drew suchych na zgliskach Wileskich wedug zwyczaju ojczystego pogaskiego, zgotowali wszystki potrzeby do spalenia ciaa, tame ubrawszy go we zbroj w szaty xice z szabl, z wczni z sajdakiem, pooyh go na stos drew, a przy nim sug wiernego ywego konia nalepszego ywoti

"^'

Kiejstut

w
''

"^w^L"

nego ubranego, par chartw, sokow i wyw, paznokcie rysie i niedwiedzie, trb myliwca; potym uczyniwszy bogom modlitwy ofiary
i
i i

Kiejs(utV
p"*''^"*
'

wypiewawszy
i

dzielnoci jego co za

ywota

czyni, zapalili on stos


i

drew

smolny

tak wszytko ciao zgorzao,

popi potym

kostki wypalone zei

brawszy

trunie pochowali: a to

byo dokonanie

pogrzeb

sawnego
9

xicia
II.

Kiejstuta.

06
Potym Jageo msczc si mierci Wojdia zicia swojego
ono
koo
wplerion.
,

ktrego

by
.

Kiejstut
"^

widimuntw towcj ]3ierutv, '

te wple w koo wuja matki WitoWidimonta pana modzkiego zacnego z Pooniii ciecia

da
1

obiesi

liaza
T

Kiejstutowcgo,

Icciecli

zeszego, a jego majtnoci


i

'

'

wszystki innona
aibo

wmodzi
czg.

Litwie

odda Jageo

darowa Moniwidowi

Montwi-

Krewi

os-

askaw, jako Latopiszce wiadswojego bva gwatownie wybita na despect Witotowi. ^Vitota za samego syna Kiejstutowego na ono miejsce gdzie by udawion Kicjstut jego ociec, Jageo posa do Krewa z Wilna, i tam by
dowi panu Litewskiemu, na ktrego

by

ona te

tego AYidiraontaUliana ze wszystkiego dzierania

ma

poduczciwg,

ale

bardzo
jego

mie,

tylko

eni

tward stra chowan, bo adnego sugi niemgl xinie Annie z dwiema pannami dozwolono byo

n
Witold
z

do niego chodzi na noc, a za po ranu wychodzi. A gdy si dowiedziajej potka miaa, jako i Kiejod straej, i taka mier Witota ju na to byli sprawcy od Jagea przysani , wnet teje nocy stuta ojca poradzia mowi, i si w jednej panny odzienie ubra, a i by bez broAndy to mu niemniej pomogo, bo wyszed przez wszystk stra za on, miasto panny suebnej, a panna jedna w wiey na miejscu Wi-

ma

xin

w odzienie jego zostaa. Potym skoro noc przysza, spu=si Witolt z bankw Krewskiego zamku po powrozie, a dostawszy porad o- od YCzliwYch i)rzviaci konia uciek do 31azowsza, do Janusza xiacia iiy uriek. ,, Tv Mazowieckiego szwagra swojego, od ktrego by wdzicznie przyjty, Miechorius lib. 4, cap. 37, wspomina, a wedug niktrTch powieci, co w iiofd si by ochrzczouY na wiar Chrzeciask, a Konradem mianowany pewn Konradem wooci Z folwarkami wsiami opatrzony darowany, ale obawiajc si n zwa. nie poima, poniewa wonczas Mazow^^^^ ^^ ^^^ Jagelo nie najecha sze Litwie byo na up wydane, jako dzi Tatarom Podole, przenis si do Prus do Konrada Zelnera mistrza Pruskiego, od ktrego by na przd zfukan, i u Krzyakw za niewol dopiero ratunku szuka, gdy go nieszczcie przycisno, potym by wdzicznie przyjty w Malborku kazali
totowym ubrana

ci

"^

iw

mu Krzyacy by

dobrej nadzieje.

tych rosterkach

midzy

xity

Litewskimi, Janusz

xi

starsze

Mazowieckie
Mielnik,
to

zi
i

Kiejstutw upatrzywszy

pogod

wzi by
z

Drohiczyn,

Sura
i

Kamieniec pod Litw, jako si wyszej powiedziao. Prze-

h?cfnobiegi'.

roku 1383 Jageo, Wielki Xidz Litewski, przycign Drohiczyn dobywa zamku usilnymi szturmami, a w tym
szyn

wojskiem pod

czasie nijaki Sa-

marszaek xiccia ^Inzowieckiego, ktry

by
a z

przejecha wielkim
Dzielno
Sasina

Ma-

| ,

pdem
^

Litcwskic,

trzydziest jezdnych

przez obozy " u


z

przez

starost Drohiczkim, wojsko nieprzyjacielskie


J szescidziesit
'

wczniami,

kusza-

mi

przebi pod zamek, a od swoich Mazurw potym poznany z wielk radoci by do zamku wpuszczony dugo si mnie, czstymi wycieczkaa przewanie Litwie sturmujcej broni z Isankw mi. Ale Russacy od Jagea przenajci , ktrzy byli w zamku, w nocy na
i

tak si

mnie

kilku miejscach
cili
i

zamek

zapalili,

a sami

uciekli

do obozu Litewskiego;

si po powrozach z bankw sputym Litwa ze wszystkich stron

67
ogromnym pc Jem do zamku zapalonego szturmowaa. Trwuhi Litwa starosta Droliicki, dugo noc, naostatcii Saszyn marszaeii Mazowiecki kilkonacie szturmw przewanie wytrzymawszy, si a mt^inie bronic
i
i

ca

Ma/urowii'
Droliiciiia

Mazurw bardzo wiele od ognia od miecza pogino, zwaszcza gdy zamek gorza, bo im Litwa adnego odpoczynku ani przystpu do gaszenia nic dopucia. Dzi tam koci wyorywaj oracze pugami; take gdzie zamek jjy pierwej, byle ziemie ruszy, wiele koci najdziesz. Dobywszy Drohiczyna Jageo cign pod Sua drugicli
i

poda si Jageowi xiciu,

meini'ebro
'*'

obegnawszy, wzi przez poddanie; Mielnik te Litwa ubiega, ^"ifroh^dju' wybiwszy powizawszy Mazowieckie rycerstwo, swoimi ossadzili. Po- siicinik, sutym pod Kamiecem tydzie cay Jageo z wojskiem lea, ktry te po- "feeLuTa" da xiccia Mazowieckiego starosta, nie mogc duszego oblenia dla ^"^^ '" ustawicznych szturmw wytrzyma. Tak Jageo odebrawszy zamki powiaty Podlaskie, wrci si do Litwy, gdzie nalaz wojn gotow w domu. Bo gdy on tych zamkw dobywa, Witold te z Zmodzi, ktra przy nim modprzv ^^"'^oicic. uprzejmie staa z mistrzem Pruskim Konradem Zelnerem Litw zwojowa Troki miasto obadwa zamki ustawicznymi szturmami, taranami wuoYtein ^loki.wzieporostrzelb z dzia, prawie do witszej poowice Niemcy potukli
rasz, ktry

wnali, na ostatek ich dobyli.

A tak mistrz Zelner obadwa zamki Trockie Niemieckim monym potnym rycerstwem osadzi ywnoci dostateczn naspiowa opatrzy, a sam syszc, i si Jageo z wojskiem z Podlasza wraca wycign do
i
i i
,

gotowym wojskiem Troki pod Niemcami obieg, a pierwej niliby rozwalone mury oprawi zabudowa mogli usiln przewanoci we dnie w nocy do zamkw szturmowa, ktrego upornego Litewskiego gwatu, Niemcy nie mogc wytrzyma, poczli z Jageem rokowa, aby im wolno byo z swoimi rzeczami wyni, czego gdy im Jageo pozwoli, podali zamki Trockie niedawno wzite, ktre Jageo znowu pozaprawowa. Zmod te wszystka od Litwy do Witolda przystaa, ktry by przy Krzyakach w Prusiech. Dziao si to roku 1383, ktrego te czasu w Krakowskiej, w Sendomirskiej, lskiej ziemi, w Czechach, w Pomorzu we Woszech okrutnie morowe powietrze panowao. Potym Jageo posa do Witota na Malborg tajemne jednacze naPrus
z

Witotem. Jageo

tedy z

y^^odiskat

pominajc go, aby si do ojczyzny wrci, przyrzekajc mu za pokj i przespieczno zdrowia, postpujc mu te Podlaskie zamki na wychowanie \icce, tylko aby przyjacha, a u Niemcw si wygnacera wicej nie wczy. Da si tedy namwi W^itold i uciek od Krzyakw do Litwy, gdzie si. pojedna z Jageeni wzi od niego za udzia Grodno ze wszystkimi przylegociami Brzecie, Drohiczyn, Mielnik, Bielsko, Sura, Kamieniec, Mcibohw W^olkowisko, miasta zamki z ich powiatami; a tym dobrodziejstwem Jageo ^Yiar posuszestwo Witotowe sobie zniewoli, tak i bez wiadomoci Jageo wej posa namniejszego Witold nigdziej nie posya. A Litewskie Latopiszce wiadcz, i te w ten czas Witoltowi da Jageo ucko z W^oyniem wszystko Podole.
, i

wnoid
''/''"''^Km

ucidj"T

u-

<'^'^'J*'6*>-

68

O WOJNIE
I

JAGEOWEJ NA POLAKI

ZAMIOTANIU KIJMI ZAWICHWOSTA,

WTRYM WZCIU DRZEWA KRZYA ,

ROKU
Rozdzia
Jageo
stron

1384.

drugi.

Olgerdowic, Wielki
i

Xidz

Litewski, uspokoiwszy ze wszystkich


i

pastwo swoje zamki ukrainne od Priissw od Lifland /.onierstwem modzkim Litewskim opatrzywszy, wyprawi si z wojskiem do Mazoi

wsza, ktre ogniem

mieczem na kilku miejscach zwojowawszy,

cign

do Sendomirskiej ziemie, mszczc si nad Polaki,

i
,

pomagali Januszowi

i Mielnika a rospuciwszy zagony po Sendomirskiej ziemi, wszystk prawie wszerz i wzdu okrutnie splundrowa. Potym gdy si zagony z upami i z winiami do kosza cigny, przyszed pod Zawichwost zamek, w ktrym si byo bardzo z majtnociami zawaro. Tam Jawiele slachty z onami z dziatkami bdc, jako Latopiszcze Ruskie i Litewskie wiadcz, pogeo nad cz si panw i bojarw swoich radzi, jakoby mg wojsko przes Wipod Zawichwost przeprowadzi na drug stron, gdzie jeden pan,
, i i

xicciu Mazowieckiemu doby Drohicina

Wis

Radziwii za

Wis
^^a

koskim
przepijniii.

W]

za Kadziwiia-

Radziwiem zowi, nie wiele mwicy, obwin sokoski okoo rki, a dru^a konia biczem zaci, t mwic: ^ r>^^ ^ ^ wskoczy z koniem w Wis, a rota taki w tych rku wodzenie bywa" jezdnych kozakw za nim, ktr mia pod swoj spraw; drudzy take i^8*^ ze wszystkim wojskiem przykadem Radziwiowym wpaw Wis przebyli, jedni w siedlech siedzc, drudzy si za ogony trzymajc, a Jageo sam w cznie by przeprowadzon. Tam, gdy si zwody wszyscy otrzsaH, wnet one Radziwi, ktry im by powodem do przebycia Wisy, wzi kilko kijw, to te kaza drugim czyni, ktrzy wszyscy nabrawszy drzewa spustoszonego miasteczka ploty rozebrawszy, szacowali si podmiotem, idc pod zamek i zamiotah przekop gboki drzewem, a potym przez blanki do zamku ustawicznie ciskajc, zamiotali go kijmi, jako o tym
ktrcgo Latopiszce
bie 02on
.^

rk

wszystkie Latopiszcze jednostajnie


miqtem''za'

kopio Zapalili, od ktrego si


zapali;

blanki

wiadcz, potym on podmiot w przezamek z wieami drzewianymi


i i

spalia?'

tam Polakw bardzo wiele z onami, z dziatkami mi pogorzao, a ktrzy z zamku uciec mogli przez ogie rztjcy, tych Litwa imaa.

wkoo

majtnociasi rza-

00
dalej po rnych krainach Polskich zagony, do Wilice od Krakowa mil 9 wojowali i klasztor witego Krzya, gdzie si te ludzi nie mao byo zawaro, na ysej grze wybrali , tame te sztuk drzewa Krzya witego, w zoto kosztownie oprawion, jeden

Rospuci potym Jageo

ii

^ll'^\l^^'J
^|f'|,^^frzy!*

pan Litewski Dowojno nazwany wzi schowa go midzy inszymi upa- oowojno mi na wz do tomoka. Wrci si tedy Jageo bez namniejszego odpo- ll%ifui upw do Wilna, gdzie by od wszystkiego Jageio do TU, z wielkoci winiw
i i

posplstwa

wielk radoci

kleskanim

rku, ado!

/arfo/

piewajc

pami."'

jako zwycisca, przyjty.

Ruskim Latopiszczu dalej pisze, i w ten czas w Wilnie si kolwiek poganin dotkn woza albo tomoka onego Dowojnowego, gdzie drzewo Krzya witego leao, kady Jageo dziwujc si coby to a gdy ich tak wiele pomaro nagle umar byo, pyta si przyczyny. Tam jedna wielkiego domu panna, poimana chowa j z Polski, z herbu Habdanku (ktr by tene Dowojno wzi uczciwie) powiedziaa: i angio Boy mwi do niej przez sen: e Pan Bg przepuci na pogany mier nag dla nieutciwoci zgwacenia Krzya witego." Co Jageo usyszawszy, t pann w wielkiej utciwoci
Potym

wielkiej cibie ludu, ktry

j^.^^^^^j^
'ra nagie,

^
Krljli^s.*

darami do Polski

odesa, dawszy

jej

drzewo Krzya

witego

(nie
taj

inaczej jako Philistinowie

na

to

miejsce odniosa.

on skrzyni A ona panna,

przymierza) upewniwszy j, aby go pamitajc na stateczno Dowoj-

I ReguL

iwBibiiejs.

nowe, prosia go aby z ni do ojca jej jacha, poniewa bya jedynaczka, i jachawszy z ni Dowojno, ochrzci si, a on sobie wzi za maonk, mu dano w ten czas herb Habdaniecz, a przyczywszy do niego i tame krzY na znak odniesienia drzewa witego nazwany jest ten herb Duhno , ktrego dzi jest wiele familij w Polszcz i na Rusi. Tame pisze Latopiszec, i w ten czas Jageo z Polaki granice Litewskie uczyni po
,

herb v.
oJib^no tak^

z^krzjem.

Bia wod,
nie

to jest

po

Wis.

Ale tego postanowienia granic ine historie

raz

wspominaj. A tak drzewo Krzya witego, dwa razy byo brane przez Litw; za Kiejstuta Olgerda, roku 1372, odesane nazad Karabol slachcii
,

cem Polskim
i

jako Miechovius, Cromer, Bielski,


napisali.

czymemy wyszej
z

A wtry

raz przez
z

Wapowski wiadcz, Jagea wedug Ruskich


przerzeczon

Litewskich starych Latopiszczw,

odesany

pann

do

Polski

Wilna.
wszystkie wiszej mianowane szkody

te

w Polszcz

3Iazowszu,

Litewskie

xicta tym mielej czyniy, i byo na


i

ten czas Interregnum,

postronn
i

domow wojn
a

zaburzone, po mierci Ludwika AYgerskiego

Polskiego krla, ktry

sica Wrzenia,
krlestwie 12

umar w Wgrzech w miasteczku Ternawie miew Biaohrodzie pochowan 1382. Panowa na Polskim
,

lat.

Woyniu

po mierci Ludwikowej i na Pokuciu polecone


,

Wgrzy
:

ktrym l)yy Ruskie zamki na


powiaty, przedali je Lubartowi

Heleszko, Kamieniec,
i

Sniatin, Rohatin

ich

przylegociami

xicciu Litewskiemu,

ktry na ten czas

ucko,

Wov

Hrodo, Lopaczyn, woyskie 'SSmii

Wodimirz

trzy-

^^^^ p';"'*^-

70

ma, wszake ich krlowa na gardo niktre drugie wiczienira za to ka" raa, a od tego czassu Litwa Woyii sobie przywaszcza pocza, jako Kronikarze niktrzy Polszczy pisz; aczkolwiek przedtym za Mendoga, pomoc pod Ruskimi ,xity opanowaa. tjm za Gedimina Litwa Za tego to Ludwika w Polszcz adnego rzdu nie byo przez niebytno krla, abowiem upiestwa i rozboje wielkie byy, a ktry o krzy,

Woy
krl

wd jecha
krla,
tak,

do

Wger,

go
listy

odesa

do krlowej

krlowa zasic do

potym do Polski przez


lepak

do gubernatorw wskazano, oni


upili, a

za

na

listy niedbali, za listy

Wgrzy

Litwa

ich

te zawdy

trapia

ze wszystkich stron ucisk wielki

by w

biednej Polszcz.

ROSTERKAGH POLSKICH

KTRE NASZY3I DZISIEJSZYM CZASOM

GO PODOBNE

BYY,

^ m wmmwMw^m

#^'ii^^

NA KB.uLESTWO POLSKIE,
1

w MAESTWO

JADWIG LUDWIKOWN.

Rozdzia
i

trzeci.

^eieclia"^

Jako za ywota, tak po mierci Ludwikowej, wielkie burdy postronne wntrzue nastay w Polszce, bo by na to panw Polskich, przyzwawszy ich do Wgier, przypdzi, aby koniecznie zicia jego Sigmunta, raargrai

maraff
b^rsk^'^k'i

^^^ Braudcnburskicgo na krlestwo Polskie wzili,

musieli

mu

niktrzy

tvm^kr()iem

weserskim

wo

Polskie

najacha.

posuszestwo. A przyjachawszy do Po^^^*^'' pocz zaraz sobie przeciwnych kara, zamkw pod nimi dobywa Semowita xicia 3Iazowieckiego ktry [ majtuoci ich ojczyste bra. 8^ nie chcia za krla przyj (bo si sam na to by nasadzi) wojn przeladowat i zicmi Mazowieck mieczem i ogniem zwojowa. A Janus drugie z swojej czci xicstwa Mazowieckiego hod mu postpi.

^ Wgrzech

przysiga

za

wierno

xi

Sigmunt
^;iefgopoi'H-

Cign
arcibiskupa

potym Sigmunt do Poznania gdzie za powodem Bodzenty, Gnezneskiego Domorata starosty Wielkiej Polski, od wszy,

u^^jsiy- stkich

na dzie . Katazamknli pieczciami utwierdzili, iby imo Sigmunta dziedziczk swoj krlewn srzedni do siebie wzili
,

by za krla susznie przyjty. Tego roku Polacy siem udzialali w Radomskim


na ktrym potajemnie

rzyny,-

rzecz

71

(lali

j
i

za

maonk
ich

takiemu

coby ich rzecz pospolit dobrze sprawo-

by na odpr Bodzenta arcibiskup GneDomarat starosta Wielkiej Polski; wszake potym przyzwolili. zneski A tak gdy Sigmunt chcia do Krakowa przyjacha, nic chcieli go puci, zwaszcza Dobek z Kurozwak kastelan Krakowski przeto stamtd do potym do Scza , a stamtd za do Wgier Polskim nakadem Bochni odprowadzon. A drudzy Polacy na sejmie Siradzkim Semowita Mazowieckie za krla chcieli wzi. Ale t rzecz do przyjazdu Edwigi odoyli. Przeto
wa, ktremu
postanowieniu
,
,

^"'jjfj/a'!;

ijy^^mu
gna''-

^n^a

xi

Seraowit uczyniwszy potajemnie

zmow

Bodzt

arcibiskupem

jachali

do Krakowa, aby si jako w Krakowski zamek pierwej wwiza, a potym Krlewn z krlestwem osign mogli. Ale go obaczono w Krakowie;
przeto zawarto miasto
rze Bodzenty, ktry on
i

zamek,

tak,

i musia

na Kleparzu zosta

w dwo-

da zmurowa

na probostwo

Floriana, do kt-

rego Krakowianie posali, aby stamtd


nia
i

wycign

dla niejakiego podejrze-

musia

to

uczyni, mieszka potym

Korczinie pitnacie dni, cze-

kajc przyjazdu krlewny, ktr mia wol gwatem, jeliby z dobr wol nie chciaa, pochwyci. Ale gdy krlowa Wgerska przysanim krlewny Jadwigi czas zw- gg^^^^
czya, Bodzenta arcibiskup na sejmie Siradzkim, na ktry aden nie chcia Mazowieckie na krlestwo jacha, tylko drobna slachta, Semowita Polskie podnis i susznie wybranym by krlem obwoa. A dowiedziawszy si tego krlowa W^gerska, posaa wnet zicia swojego Sigmunta, margrabi Morawskiego i Brandenburskiego, we dwanacie tysicy Wgrw przez Sdecz do Mazowsza przeciw Semowitowi, a k temu

xi

^^fjlj^^^Jny-

przyjechali do Sigmunta te Polacy z ziemie Krakowskiej Sendomirskiej ^J o J okruZ niemaym wojskiem, a tak ziemi Mazowieck Semowitow
i
I .

,...

,.

tnie palih

pusztoszyli przez miecz

...,
.

ogien.

cz ,:.,. Potym Brzecie Kujawskie


_

, Wgrowie

iPoiacyMazowsze bu-

"a.
^^.
^,

obegna Sigmunt (bo na ten czas byli Kujaw'cy pod moc Semowitow), tam lec przez dwanacie dni, wszystk ziemi Kujawsk pogaskim obyzajem, okrutnie

^,

s"y burz,

Wgrzy

wojowali,

a Wadisaw
,

\i Opolskie midzy
,

xi

Semowitem do czasu w^ obyczaj zjednania rozj, to jest do Wielkiej nocy. Domarat za z Pierzchn Wielkiej Polski starosta przywiodszy lud z Saskiej z Pomorskiej ziemie, takie KujawT wojowa, chcc si w tym Sigmuntowi zachowa. Ale jego ludzi odbi Wadisaw Opolskie, ktry na ten czas mieszka w Inowocawiu, bo si te to
Sigmuntem
a
i

po

p^^ja^g^

gf/^^g^rS"

tykao

jego dzieraw.

Tymi wntrznymi wojnami czasu nieszczliwego Interregnum Polacy ucinieni, roku Paskiego 1384, posali do krlowej Helzbiety, aby ich wicej na sowie nie trzymaa, a Krlewn przysaa, groc jej, jeliby dalej odwaczaa sobie inszego pana obmyliwa. Krlowa tedy tym poselstwem poruszona, posaa zaraz krlewn Jadwig z ziciem swym Sigmuntem margrabi Morawskim Brandenburskim, aby jej by do czasu opiekunem gubernatorem krlestwa Polskiego pki ku latom nie przydzie. Tego gdy si dowiedzieli Polacy, i ich tak krlowa lekce way, a niewiasta im
i

72
gubernatory podawa, zebrawszy si
z

ludem

nie

raaym , cignfi si do
Lubowli, aby nie

Sca
P^j^cy^.

posali do Sigmunta margrabi, ktry

ju by w

jej^dzij

gmuntowi.

do Polski, bo go ani za krla, ani za gubernatora nie chc mie, a powiedzieli nie inaczej jako z nieprzyjacielem bdziemy czyni, jeli si bdzie waZy do Polski wjacha." Przeto Sigmunt musia nazad,
:

Krlewna JadwigaLudwikowna
do Polski,

dw^kotna"'
Poirk^"!

krlowa czynic dosy obietnicy, posaa z inszymi pany krlevvn EdwiffC do Polski, zwaszcza z Demetriusem Stringoiiskim arcibisku^ t t i-i ^r i-pem kardinaem, z Janem biskupem Waradmskim z mnymi pany wiedawszy jej skarbw od zota srebra dosy wszytek apparat ckimi rycerstwa wyjedao krlewski, ku ktrej wiele panw processije wychodziy z wielk radoci na dzie S. Edwigi z Krakowa. Tam zarazem przyjachawszy pomazana jest za Krlow Polsk przez Bodzent arcibiprzy inych biskupa Gnesneiiskiego przy tyche poslech Wgerskich lskich, ktrej dano moc sprawowa krlestwo Polskupiech Polskich
^^'szakio
,
i

iollcbJ^if
P"'
'^^^ili

maestwu nie bdzie podana. Potym roku 1385 usyszawszy Jageo Wielki Xidz Litewski o przyjachaniu o koronaciej Edwigi, a majc o niej spraw, i bya urodziwa, obyczajna mdra, ktemu dziedziczk krlestwa Polskiego, posa do niej Hawnula starost Wileskiego z barbratw swoich Skirgea Borisa
skie do tego czasu, pki
i

dzo wielkimi

kosztownymi dary, pytajc

jej

jeliby go za
,

Koronny
Kondicieod
dane Pola- stkio

stolec

chciaa przyj, podawajc condicie

naprzd,

maonka na i si sam
,

pastwy ochrzci, wrci i przyczy Polszcz wszydzicrawy, ktre Litwa z wydzieraa i oderwaa od Polski tak zammiasta, zwaszcza Ruskie krainy i wszystko Podlasze, nad to jeki jako szcze wszystkie ludzie z wizienia ktre w Rusi i w Polszce zdawna im
chce zo wszystkimi
i
,

przodkowie jego pobierali wolno puci, k temu Litewskie Wielkie Xistwo z Polsk zjednoczy na wieki, lskich, Pruskich, Pomorskich ziem

xistw zdobywa i do Polskiego krlestwa przyczy, skarby wszytkie ma i mie bdzie na rzecz pospolit do Polski obrci. Bya ta rzecz wszytkim Polakom od posw Litewskich wdziczna, spodziewajc si tak od nich mie pokj ale Krlewnie nie bardzo smakowao, bowiem jeszcze za ojcowskiego ywota bya polubiona Gwilhelmowi Rakuskiemu xiciu i z nim jeszcze w kolebce pokadana bya, przeto jej b\ pierwszy oblubieniec na myli; k temu zakad albo zarka dwiecie tysicy zotych, a jeliby ktra strona rozrywaa maestwo, teza t zark posowie Litewscy dy t summ przepada miaa, wszake przyrzekali, i to mia Jageo zapaci. Dla czego posowie Koronni jachaKristin podczaszy Krakowski z Ogrodzieca li do Wgier, Wodko opowiada Ilelbiecie krlowej Wgierz Ostrowa z posy Jageowymi skiej poselstwo od Jagea Wielkiego Xidza Litewskiego, ktre krlowa
i

ktre

wdzicznie przyjwszy, odpowiedziaa, i ja przestan na wszystkim co panowie Polszcy dobrego postanowi, ku poytkowi rzeczy pospolitej. Rycho potym krlowa Wgierska Helbieta, gdyjachala z drug crMarj krlewn Sigmuntowi polubion do Karwaciej, drugiego krna drodze obskoczona od poddanego swojego Horuata lestwa swojego

73
Jana bana Karwackiego, a okrutnie z kolebki wywleczona i zbita, bya Natychmiast tedy posowie wyprawieni do Litwy Wodko
Ban

by

utopiona.
z

Ka'r^adej,
,.

Ogrodzieiica podczaszy Krakowski, Kristin

Ostrowa, Piotr Szafraniec


z

suirosia

Luczyce, Hincza

Rogowa,

albo

Roskowa, aby Jagela


krlewnie Jadwidze.

obiecanymi

lensi

condiciami przy()ro wadzili za

maonka
.
.

mierci KaNfiapoinatiskiego, kiry na wc.

A gdv
. . ,

sic

tych rzeczv dowiedzia


,
.

swiadom ku

"^i

."
i

sobie
11

chci

G wilhelm Rakuskie xiae, bedac .1 1' uprzejmoci krolewninej a snadz od mej przy

zwain, przYJacha do Krakowa


skarbami, a tam

11-.
,

dusa

chwile mieszka bywaiac czsto

II

w ozdobnym -lii-

poczcie
1

Niemcw
'i wes
1

wielkimi

krlewna na

'I

zamku, potym mu J)obicsaw z Kurozwak kaslelan Krakowski na zamek cho dzi zakaza, i musia sta w miecie, ale krle\yna chodzia do niego z swinii

lesiwopr/y, zwany, byi zabity od IMuetro Furkacza,


z

naprawy
ty-

te.i'u!(now(j

dworzam
'

i -

fraucimerem do klaszlora
/-,

S. Franciszka, a
1

tam

w
I

re

lectuarzu
Z

bywaa

utciwie

miernie

Gwilhelmem
,

-II

by Gwihem

Co baczc panowie koronni a ku temu mia szczodr rk, prowadzili go na zamek i chcieli go odda w maestwo z krlewn w edug wolej Ludwika jej ojca nieboszczyka ale gdy usyszeli i Jageo z Litwy jedzie, kazali wynid poniewoli Gwilhelmowi z zamku, i bramy forty pozawierano za nim. Krlewna za aujc Gwilhelma chciaa na d z zamku naw^iedzi go, a gdy nalaza forty zamknione, porwaa sama siekier u stra chciaa swymi rkoma zapory ktki potuc, ale gdy jej to rozwodzi pikn rzecz Dimitr Gorajski, podskarbi koronny, i to na jej stan nieprzysuszao, daa si prtko hamowa. Gwihem te Rakuskie bojc si jakiej witszej zelywoci, ujacha do Rakus z Krakowa w maej druynie potajemnie, nie bijc czoem Polakom za cze. A skarby, klejnoty i insze drogie rzeczy u Gniewosza podkomorzego Krakowskiego zostawi, za ktre potym ten Gniewosz sobie by imion wielkich nakupi, bo si u niego wszystko zostao; wszake lekko nabyte nia dugo trwao bo potomkowie jego ony dobra prtko rozszafowali i rozproszyh jako Dugosz Cromer pisz. Miasto tego Wilhelma xicia Rakuskiego, ktry si to upornie stara o dokonanie maestwa z krlewn Jadwig Ludwikown, Latopiszpannami wesoa.
u krlewny,
;

memi pany, takie i wdzicznym gociem


i

Crom.

lin.ll

diu-iosz et .Miech. Iib.4.

YYilhelm
lalo niebyt

rlem Polskim.

V^'illielm
''
,

gnan."

tlUiTu
^^'^^e!^'

xi

z^Krakowa
"^^'o^*-

si^wzd^ob"].

*i*">'isz(!o'v!

cze Ruskie

Litewskie przeciw istotnej prawdzie

Fridricha jakie Pomorskie


niu^dy in rei teritate nie

xi bez susznego

wszytkim historikom,

rzeczy

porzdku kad,

co

byo.

10

74

O
1

PRZYJACHANIU

JAGEOWYM

KORONACIEJ JEGO NA KRLESTWO POLSKIE

RORF

138G.

Rozdzia czwarty.
1386. gdy lak Wilhelm Rakuskie xiaic, niewdziczny u Polakw go, z Krakowa do Rakus uwiozl, Jagelo Ogerdowic wielki xidz modzki, wjachal do Krakowa z Spitkiem Melstinskim Litewski, Ruski wojewod Krakowskim z inszymi pany Koronnymi, ktrzy byli ku niemu
swat
i
i

Koku

WYJachali
Ryli

we wtorek dnia 12 miesica te z Jagelem bracia rodzeni


i

Lutego.
i

stryjeczni, xificta

panowie Lii

tewscy,
wjazd Ja
Kr"ko*v'a-

modzcy Ruscy

wielkimi a ozdobnie

wietnymi pocztami
i

wo-

sprzt wszystek nadwomy Jagew bv przyprowadzony. Tego dnia xitami braci otoczony, krlewn Jadwig na zamku Krakowskim w paacu wita, a nazajutrz kosztowne dary [)rzez Witota, Rorissa Swidrigea jej bardzo wielkie
zami skarbnymi,
ktrych

dugim rzdem

skarby

bratw posa.

We
orhfzfzny ffo,
/ brori.).

Jagco

czwartek potym dwunastego dnia Lutego, ktry ])y . Yalenletajemnic wiary S. Z braci l)v nauczony okoo wyznania
i ,

Jasolo
E\vins7.o-

WHI.

Q^rzeciaskiej a w kociele Krakowskim przez Rodzent arcibiskupa Jana biskupa Krakowskiego by ochrzczony, a WadiGnesneskiego sawem mianowany. Tame te przy nim inszy bracia xita gdy wyznali trzyma statecznie wiar Chrzeciaiisk byli ochrzprzyrzekli broni Kiernowskie Alexanczeni i nowymi imiony mianowani: Wigunt drem, Skirgajo Korigeo Kazimierzami, Swidrigajo Rolesawem, AYitold te Alexandrem by mianowany. Wszyscy take panowie Litewscy i modzcy zarazem si przy Wielkim Xidzu Jagele ochrzcili, okrora Ruskich paOlgerdowicw bratw i stryjw Jageowych, ktrzy nw inszych si dawno przedtym w Rusk wiar Greckiego zakonu byli pochrzcili, jauckie Woyskie i Wodimirskie, ko Fiedor Lubart Sanguszko Winiewieckich Sicwierskie, Zbaraskich Dimitr Koribut przodek, Wodimirz Olgerdowic Kijowskie xi, janie owieconych xiSuckich rozmnoyciel, Narimunt Wasil Piskie, Siemion Lingyin Mcislawskie, Nowogrodzkie, Siewierskie, Jurgi Dougot insze xita Litewprzyjciu sakramentsy Paskich, skie. Tego dnia po chrzcie witym Jageo wstpi w wite maestwo z Jadwig krlewn, przy bytnoci przcrzeczonych. Tame zaraz Wielkie wszystko Xistwobraciej Ruskie krainy, ktrych by moc dosta, do koroLitewskie, modzkie
i
, i
i

xi

xit

xi

xi

xit

xit

ny Polskiej piawcni wiecznym przyczy i w jedno ciao spoi, potwierdziwszY zapissw swoich przysig. Nad to Witot z 3Iictiaem xicciem

J'^^'''^^^;;!,'

-^"na
^^.^

Zaslawskim
i

Fiodorem Lubartem
i

Woyskim xiccicm
za

zapissali

si ^
to

^^^

przyrzekali krlowej Jadwidze

panom Koronnym

Jagea

brata,

mia

wszystko

speni
i

co obieca. Czwartego potyni dnia

wedug

cerc-

^^Qlf^^f^ Polskim.
'^^owaIIy?

monii przy koronacyej

Bodzeny arcibiskupa by Ludwik wywiz


i

zwykych by pomazany na krlestwo Polskie od koronowany now koron, bo star do Wgier


inszymi klejnotami koronnymi.
a

Nazajutrz

za by

tam nu majestacie przysigi sucha Ruskie, od Krakowian, od inszych miast. Xi/.ta te insze Litewskie krlowej daktre na ten czas w Krakowie byy, przysigali krlowi wszy na si zapissy pod pieczciami, przyrzekli si by wiernymi krlowi A okoo tego postanowienia spli koronie Polskiej, z xistwy swoimi. ncgo Wielkiego Xistwa Litewskiego z Koron Polsk wcielenia i zjeddzi zapissy na Krakowskim zamku w skarbie krlewskim, noczenia, s 2 pieczciami xit Litewskich, ktre wten czas z Jageem w Krakowie byy, naprzd Dimitra Koributa Nowogrodzkiego w Siewierskiej ziemi Sucxicia Wodimirza Kijowskiego xicia, Olgerdowicw, kich przodka, Skirgaja Trockiego, Alexandra Wigunla Kiemow skiego, Fiedora Lubarta uckiego, Narimunta Waszila Piskiego, Siemiona Lingyena Mcisawskiego, ktrego by Jageo na Wielkim Nowogrodzie przeoy, Michaja Zasawskiego Jawnuciewica jego synw^ Jurgego Andrzeja kniaziw Zasawskich, Jerzego Dowgota Alexandra Witota etc. \it bratw krlewskieh. Byo potym wesele odpraw owano, tace bie-

odprowadzon na rynek Krakowski,

xit

^i!ft'Li^e\v'^

"'""Ji"''"'"'

siady przez wiele dni, gonitwy, zapassy

insze krotofde,
i

kady

kto co

umia

dla utciwoci lak

sawnego maeskiego wesela

dla krla

nowc-

uo okazowa.

O
I

WOJOWANIU LITWY
1

RUSI PRZEZ KRZYAKI,

o POIMANIU KNLVZL^ ANDRZLJA JAGFLOWEGO URATA.


BURZENIU MCISAWIA, WITEBSKA
SMOE:\>KlCi;0 KMAZIA.
1

(iRSZEJ,

lageo

skoro prz>jacha do

Krakowa posa wesplek


podskarbiego

krlow Jadwij)rosi

do Prus Dimitra Gorajskiego


i

Koronnego,

na

chrzciny swoje
go; ale on z

na wesele maeskie Konrada Zelnera mistrza Pruskiehardoci nadtej Niemieckiej, wzgardziwszy ono wzywanie
i

"

'si'i\ie"'
prly.

na wesele krla
\\oj>kami, ktre

krlowej,

wtargn

do Litwy

do

modzi
i
i

dwiema

wesele

do Krakowa

pastwa na ten czas puste bez xit panu (bo byli Jageem wszyscy wyjachali;, nalazv\s/y prawie o>ierocia-

VLiu^j
'"*riy.

7()

^uomle

"^'

""wzinr^
Andrzej Po-

wojowa wszerz wzdu, rozdzieliwszy s\ z wojsiiami na le przy mistrzu z trzecim wojskiem Ruskim xic Andrzej Olgerdowic brat Jagew, ktry by w ten czas Krzyakw Pruskich Liflandckici pobudzi na Litw, chcjc z nimi Wielkie Xicstwo Litewskie inszymi braty osie pod Jageem opanowa, a mia ku sobie Ruskie w szystkie zamki ludzi przychylnycli bo si by dawno w icli wiar jeszcze za ojca Olgerda z dziecistwa ochrzci. A tak Pruski mistrz zjedn stron z dwiema wojskami, Liflandski z drug od Dwiny Litewskie krainy bez odporu plundrowali, za powodem kniazia Andrzejowym. Lukom zamek obegnali, z ktrego, i si Rusacy Litwa z strony Jageowej mnie bronili, przypuci mistrz Pruski Niemcw swoich gwatownym szturrnem z drabinami z ogniem tak dugo szturmowali, i zamek wzili mokamieniami pobitych wkoo blankw ca, gdzie wiele Niemcw koami
lo

zdybawszy,

dwoje.

By

lockoftzih

^"'iki^iias
^'uijujt?

siogiemorniazia

Smole
skiego na
lUi:;!,-)
i

Li

i'i-

w zamku Lukamli z rycerstwem zamkiem z miastem ze wszystkim xistwem Poockim podali. Bo mistrz Pruski Konrad Zolner i Henrik mistrz Liilandski do tego ich moc przypdzili. A takPoocko, Driss, Rusi za pomoc Krzyakw opanowa. Druj, Lukomlg niema Dzi w Lukomlu tym z ktrego si kniaziowie Lukomscy pisz^ tylko horodziscze jakom sam widzia roku 1573 stoi, ale zna i tam kiedy l)v zamek wielki gwatowny, bo to way kopiec szeroko usypany wiadczy. Tego jednego czassu Swadosaw albo Swantosaw xic Smoleskie, snadz na zmowie splnej z xiciem Andrzejem Olgerdowicem. wtargn Orsz 2 wojskiem z drug siron do Ruskich ziem Jageowych, Witebsk dwadziecia mil od Witebska lec opali, wooci, dwory, sioa i folwarki siiustoszy, ludzi Ruskich, aczkolwiek Chrzeciaskiej wiary bvli, okrutnie siccz, bi mordowa kaza drugich nagnawszy do izdeb do cliromin bez miosierdzia pali, inszych za j)odwaywszy domy budowania kaszyjami pod podwaliny podniesione, a tak ku ziemi spuciwszy za budowanie byli okrutnie poduszeni potczeni insze srogie morderstwa nad Rusi poddan Litwie bez \vszekiego miosierdzia wynad Litw myla, tak, i Nerona Rzymskiego Kambisessa Perskiego Heroda woOrszej, cikruciestwie przewyszy. A gdy niemg doby Witebska
polcgo.
g^yoi,^^^

Tam

Andrzcj Olgerdowic zosta

jj

potym

mu

si

Pooczanie

cz

ka

Mscisiaw

rrna

bywa

wojskiem do Mcisawia, ktry ze wszecli stron obegnawszy, dogo ustawicznymi szturmami, ciany [)odkopujc taranami, take roi i

zmait strzelb blanki, wiee bramy tukc. Witota z LiCo gdy usysza krl Jageo vynet Skirgaja brata tewskimi pany na ratunek ojczynie z Krakowa ^yyprawi Polakw te dobrowolnych na sw (jako mwi) szkod bardzo y.iele z nimi wyjachao.
,
,

A
i

\yiioM Lu'"""ul''''

zebrawszy wojsko z modzi z Witotem Litwy cignli z Polakami do Rusi spodziewajc si gdzie wojskom Krzyackim zaskoczy; ale mistrz Pruski Zelner, i Henrik Liflandski ju syszc o wojsku Litevyskim byli do swoich ziem spieszno odcignli przeciw sobie. Obiegli tedy Lukomle, ktrego dobywszy, zai Polskim
tak o srzodopociu Skirgajo
,

staw

Andrzeja xiccia

rycerstwo jego Niemieckie

Ruskie posiekli,

77
a inszy rosposzyll a Lukoml swoimi osadzili. Stamcignli do Mcisawia przeciw Swantosawowi kniaziu Smoleskiemu okrutnemu, ktry jui by prawie wszistki ciany zamku Mcislawskiego ustawicznymi szturmami porozwala, potuk taranami, ale gdy usysza i przeciw jemu Skirgajo z Witotem cignie, odcign od zamku, a wytoczywszy si z wojskiem swoim Smoleskim \\ pole, ude^Yitot ufajc w swojej rzy wielkim' pdem na Litw. Skirgajo za sprawiedliwoci, tym mniej odjiierali; tam Swantosaw sam gdy szyki

drugich powizali
prosto

td

^13^0101"'.^'

"''"'f''^'

swantostaw
zabiiy.

naprawowa wczni od jednego Litwina na wylot przebity spad z konia, wzi zapat okruciestwa swojego. Co obaczywszy wojsko jego, i im

xicia
laki

nie

sstao, wnet do bliskich lassw pierzchnli, Litwa ich


i

Po-

gonia,

wzili.
i

obozy wszystkie nieprzyjacielskie winie, poon, upy, T ame Jurgi syni Swantosaww mnie si bronic by raniony,
a

"','!fiawowi'c

gdy przysig posuszestwo, wiar, hod, poddastwo krlowi Jageowi, bratu jego Skirgajowi, potomkom ich AYielkim Xicdzom Litewskim statecznie sstale chowa,
poimany, do Skirgaja przywiedziony,
i

ale

i'*"'"^"-

by
tego

odprowadzon przez Skirgaja do Smoleska,

a na miejsce ojca zabi-

do Poocka Skirgajo

Swantosawa xicciem Smoleskim by podniesiony. Cignli potym z Witotem, ktrego za krtki czas dobywszy, swo,

wolnych
i

tych ktrzy byli przyczyn wojny

zdrady,

albo
i

odstania

mieczem na gardle na majtnociach skarali, a ossadziwszy Poocko zamek rycerstwem Litewskim, wszy- poioeko stk Ru, Poocka, Lukomsk, Witebsk, Orszesk, Smolesk, 3Ici- ^'^'^''^"^ sawsk, z onych burd uspokoili, do posuszestwa Jageowego iWiel- Knia Anprzekinienia od

Jagea do

x\ndrzeja,

kiego Xistvva Litewskiego przywiedli. Andrzeja

te Olgerdowica

brata ^^^'1

l^l'^.

Jageowego
trzy lala

Skirgajowego, ktry tych wszystkich rosterkw^ by nabroi, poimali, odesa potym do Polski Jageowi, a tam skarany za upr swj
i

'^^"-

cae na zamku Chciskim w ciemnej wiey pod stra siedzia Potym by czwartego roku na przyczyn inszych bratw wypuszczony; a Skirgajo i\\'itod Swidrigajo po onym zwycistwie wojska Litewskie modzkie rospucili sami si te do zamkw swoich spokoj-

wizieniu.

nie rozjechali,

Skirgajo do Trok,

Witot do Grodna,

Swidrigajo

w Poocku

zosta.

o r
i

WYPRAWIE JAGEOWEJ DO WIELKIEJ


cign w
i

POLSKI.

ostanowiwszy krl wszystko porzdnie

ojczystej Litwie,
i

w Krakowie w Maej Polszcz srodopocic do Wielkiej Polski z krlow


rosterkw przez Domarata Pier,

Jadwig,

wojskiem

dla uspokojenia

schlinskiego starost,

Yincentego

wojewod wzburzonych

ktre zaraz
j^j^na ^o^'^[H^^''-

swoim przyjazdem uskromi, dobra kocielne gwatownie w Literregnum rozerwane co komu naleao przywrci, Bartosza Kominskiego swowolnie otrostwem upiestwem ywicego z krlestwa wywoa, a Odalenw
i

78

"ym

&ne

na'
i

1.^76

Grabie po
Liiewsku.

no

i)(.iu|

<iii,'i.

^^^^^ J^S wzi. A gdy do Gniezna przyjacha, a tam kilko niedziel mieszka, kmieciw wooci duchownych, ktrzy niechcielistacyej dawa, ^^^^^ gral)i obyczajem Litewskim a gdy go krlowa prosia aby tego obyczaju do Polski niewnosi:, a poddanym ubogim gwatem dobytkw niebra, rzek Jageo: a to. maj swoje bydo, niech je sobie wezm nazad. Krlowa na to odpowiedziaa: bydo im wrci moemy, ale sozy pacz ich kto im wrci nagrodzi moe. Zaprawd wite a pamici godne krlowej bogobojnej przysowie tak tedy krl na ten czas wszytki szkodliwe rostcrki zaburzenie wntrzne w Wielkiej Polszcz nadobnie, a agodnie uskromi, uspokoi, na czym lato wszystko jesie
; , i

strawi.

O ROZMNOENIU

WIARY OHRZESGIANSKIEJ
ROKIT PAI%$$i(ilEiO
1387.

Rozdzia pity.
fioku od zbawiennego narodzenia Pana Christusowego 1387 na poczWadisaw Jageo Krl Polski, Wielki Xidz Litewski, niechcc aby ojczyzna jego Litwa dalej trwaa w bdzie, wyprawi si do krlow, wziwszy z sob arcibiskupa Gnezneiiskiego Litwy z Bodzent, Jana biskupa Krakowskiego, inszych duchownych niemao, Semowit Mazowieckie Konrad Olenickie Przy nim te jachali Janus xita, Bartosz z \yiszemborgu, wojewoda Poznaski, Kristin z Kozichgw Sdeczki, Mikoaj Ossoliski Wilicki, kastellanowie, Zaklika .Mikoaj Moskorowski podkanclerzy koronny, z Midzygrza kanclerz, panw koronnych bardzo Spitek ziarnowa podkomorzy, inszych xit
tku zimy,
i

mod
i

nw

/'ji/jl^e'-

*'"
*''''"i-,v'y.

wiele.

Tak tedy
'da^^S.K'
niedzieli

krl

Jageo siem gwny


si
i

Wilnie

zoy

po wstpnej

post, na ktry

xita

Litewskie zjachay, Skirgajo TroKijowskie, Dimitr Koribut


i

wido Wilna, ckie,

Witot Grodzicskic, Wodimirz

Nowo-

grodzkie, bracia krlewscy,


i

wiele panw, bojar

posplstwa Litewskiego,

cbrzd.^

modzkiego. Tam radzili spoinie, o ugruntowaniu wiary chrzeciaskiej, spronego bawochwalstwa, tame w Wilnie cokolwiek pogan byo na onym zjedzie, wszyscy si pochrzcili; a potym krl jedc od powiatu do powiatu, kaza si schodzi ludu od ziemie do ziemie,
a wykorzenieniu
i

prostemu na chrzest

wity

do gwnych miast

a dla lepszej

chci

ich

79

w ktre je ku chrzczedarowano sukni now ka/.dego. A tak ze wszystkich stron ono pogastwo szo na chrzest syszc o hojnej swobodzie krlewskiej, bo drugi nie tak dla chrztu jako dla sukniej szed, gdy przed tym tylko w koszuiacli, a w skrach zwierzcych chodzili, szaty i ubiory insze rzadko mieli krom tych co w Polszcz kozactwem zupili. A iby si chrztem prdzej odprawowali, na kilko uphw ich rozszykowano, a imiona kademu uphowi, albo gromadzie, wod ich wicon kropic bo kiedyby ich pojedinkiem byo chrzci przyszo osobne dawano nieskouczonaby praca bya, ale tej gromadzie Stanul, drugiej Lawrin Sczepulis, Piotrulis, Janulis ect. takie biaogowam kaMatulis
nakupi
bvt

Polszcz biaego sukna bardzo wiele,


,

niu obtoczono

^^

chrausuprzy.ibio-

zano
na,

stan,

jednej

gromadzie Katrina, drugiej Jadziua,

a drugiej

Ansoooopo'^'t'cwskiego"

a
i

pki ich sstawao.

tym obyczajem ochrzczono

ich na ten czas

Litwie na rnych miejscach

okoo
i

trzydzieci tysicy,

okrom

tych co

przed tym
slachty

Wilnie na sejmie,

bojar, ktrym dla

Krakowie ochrzczeni byli, i okrom utciwoci osobny chrzest wyrzdzano.


i

ochrzczono.

krl Jageo wielk pilno ustawicznie czyni, w nawTacaniu pogastwa do Pana Christusa, gdy nie tylko napomina, prosi, darami ich przyudza, ale te ustawicznie on lud gruby naucza, rozwaajc im wyznanie czonkw wiary witej chrzeciaskiej bo kapani tajemnice,

Sam

jzyka nierozumiejc litewskiego, po polsku sowo Boe przepowykada od sowa do sowa wiadah, a krl za od nich tumaczy, wszystko kazanie posplstwu Litewskiemu; wszake z wielk trudnoci Lilwa ojczyste przodkw bawochwalstwa opuszczaa, bo acz si drudzy chrzcili jednak tajemnie bokom swoim ofiary mody czynili, o ktrych Litewskich Zmodzkich zabobonach, i bawanach rozmaitych napisaem dostatecznie wyszej w Kronice Ruskiej. Ale gdy Jageo krl roskaza naprzd w Wilnie ogie ktry mieli za wity, na tym miejscu gdzie dzi koci S. Stanisawa w zamku, zgasi rozmiata, koci te pogaski w ktrym sta bawan Perkunos, i otarze jego kaza rozwali, wie Bawany Li*'"' wieszczkowie dawali ludziom zmamionym od- '^"^r"!'.!. z fort, z ktrej kapani powiedzi, przysze rzeczy przepowiadali, wywrci, gadzin ktre za bogi mieli, pobi, lassy wite gdzie dzi stajnie, puszkarnia, w ktrych stawiali wiece, posiec i wyrba, bez adnego obraenia Polakw, ktrzy ony bawany burzyli, siekli, psowali, co si sstao nad nadziej Litwy pogan bo si spodziewali i wnet albo nagle pomr albo polsn; ale gdy widzieli i si im nic nie sstao mwili z wielkim podziwienim i gdyby to ktry z nas uczyni, zarazby by skaran od bogw, bo si im
Polszczy
i

we

imieniem, ywota pobonego, gdy sam ochotnie rba siekier jedx3n wielki bawan Perkun nazwany, z drzewa zawiego uczyniony, zaci si z przygody bardzo szkodliwie

wedug wiary dziao. Tam jeden Czech kapan Hieronim

a poczli, i go

w nog,

co obaczywszy Litwa pogani


za swoje

krzywd

nim kapan rzek,

ta nie jest

wnet z krzykiem z paczem wobg zgwacony skara: ale Hierorana ku mierci, ale ku chwale Boej,
,

ich

Tf"'^""*''^-

80
oan. ca.ii.

oby przcz to Pan Jesus Christus by uwielbiony. Potym klknwszy ponabonie Pana Boga prosi, aby imi swoje wite jakim cudem mi-

cz
iiie(]"f?h

^^y

onym pogastwem objani

owieci raczy,

tym wycignwszy

potrzeba,

ouc rauion nog przed wielkim zborem oncgo pogastwa, przeegna ran znakiem Krzya witego, Pana Boga w Trjcy witej jedynego wzywa-

o te

Ma-

jc,

w'net

si rana zgoia, ktra bya bardzo szkodliwa, i


,

ani blizny na-

'xandrTc'j u-

muiejszej

czymczyunj
Batfiionfrm

waua
onej

wstawszy zdrowy, dorba do koca onego baco obaczywszy Litwa stali zdumiawszy si z dziwnego zagojenia

niezna byo

szkodliwcj rany,

a
i

widzc

prno nikczemno
i

iIgo^Mru mwili witego.


j.ygjg(,^

i
j^

mocniejszy

dziwniejszy jeden

bogw swoich Bg chrzeciaski, ni naszych

Kocil
ku.'

bi-

siuipiwwii-

ochotniej do wiary chrzeciaskiej przystawali. potym zbudowa koci biskupi Janfeo w zamku Wile.. . ^ skim nunym, na tym miejscu gdzie pierwej gorza ogieu pogaski usta^g]^

Zaoy
-^

'

*'

'

'i

'

wicznie, ktry
S.

Stanisawa,
, i

Bodzta arcybiskup Gnezneski powici na pamitk nada go dochodami hojnymi tak na biskupa, jako na
i

Andrzeja Waszilona Polherbu Jastrzbcw, zakonu Franciszkanw mnicha, poskipierwsiy bonego wota Helbiety krlowej Wgierskiej spowiednika przedtym pierwszym biskupem Wileskim przeoy pobiskupa Cereteskiego piebanijew stanowi, k temu siedm kociow parochialnych plebaskich z dostateprzedniej- cznym. nadanim w Litwie fundowa: pierwszy w Wilkomeriej, w Missosze za Jag gole, w Niemenczynie, w Miednikach, w Krewi, w Bolciach, w Ilajnie, ktre te kocioy krlowa Jadwiga dosi hojnie klejnotami, srebrem, krzyami take ornatami kosztownymi z skarbu wasnego nadaa. Fundowa te krl Jageo i zbudowa koci S. Marcina na zamku wysznym Wileskim ktry take prebend i nadanim susznym opatrzy,
kanoniki
Wasziiobis-

wikarie dostatecznie nalecymi.


,

skiego slaclicica

dzi jako widzimy zniszcza upad, tylko znaki od Lyssej gry malowanego budowania, rozwalonych sklepw stoj.
i i

ktrym teraz tak

moemy

rzec:

Quaeque prius sancos cogebat curia patres


Serpenlum facia
Plenaque
lot
est,

aUluunujue domus.

passim, generosis alria ceris

Ipsa sua tandem suhruta mole jacent.


Calcanturque

oUm

sacris

oneraa

Irophaeis

Limina, distraclos Sf tegit herba deos, Tot decora, artificimupie manus, tot nota sepulchra,

Totue

pios cineres

una ruina premit

Sfc.

Tame te Jageo
,

braci swoj xicty, na tyme zjedzie


,

Wile-

'{u^im

skim da przywilej i fundus na biskupstwo Wileskie w ktrym to naprzd uchwali, aby Rusi Greckiego zakonu z katoliki wiary Rzymskiej nie godzio si w maestwo \>stpowa, aby pierwej Ruska albo Rusin
*-'

iUzy- ([q Rzymskiei^^o J lmany uia\ML-

Kocioa posuszestwa
,

przystali.

'.
,

W tvme
''

doprywileju J r
^

*a-

bra biskupstwa Wileskiego

wszystkiego

duchowiestwa wyzwala

81
wijmuje i na wieczne czassy pod przysig wolnymi czyni od wszelkich podatkw, serepcizn, pod wd, wyprawy wojennej, straej, oprawowania mostw, dziaklw wszelkich inszych ktrychkolwiek powinnoci wiecpotomkw swoich wszjstkich. Wielkich Xicdzw Litewkich, w czym skich ohwiczuje. A tak si poczyna ten priwilej ktregom kopiej u sai i
,

wnej pamici xi/:ccia Juria Juriewicza Olelkowicza Suckiego dosta: In 7wmine Domini Amen. Ad perpeluam rei memoriam, quia lunc muUis crrornm y dubiorum prudenter occurimus in commodis S,'c. Proinde nos Wladislaus Dei gralia liex Polouiae, nec non lerrarum: Cracoviae^

Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cnjaviae, Liliianiaequey Princeps supre-

mus

Pomeraniae
S^'c.

Riissiaefjue

Dominus

Sf haeres.

Signifcamiis tenorc

praesenliiim

Cuomodo

Spiritus sancli praetidenti demenlia, errores

pafjanicos reliuentes, fideni sacram devote recepimus ^' fonte


haplismalis, in terris noslris Liluaniae ^' Russiae

sumus renati eandem fidem CatoUcam

moriim
pus
in

augmenare de concessu SC rolunlale fratrum nostrorum charissiSf omnium nobilium terrae Liluaniae disposuimus y ordincmmus SCc. S^^c. Potym tak zamyka w olno duchown Sed ipse episcorokntes

Ducum

suae ecciesiae possessionibus <y caeteri sacerdotes in suis plenam <^' omnimodam habeant facultatem, aliis omnibus poteslaubus lU praeferlur

saecularibis omnino exclusis, ut autem praemissa omnia ingorem obtineant

perpetuae firmitatis, praescntes Uteras fieri fecimus


boratas.

munimine roanno Domini 1'381 praesentibus incUlis Principibus , Skirgelone Trocemi, Mlodimiro Kioiriensiy Koribulo i\ovogrodecensi, Wiioldo Grodnensi Lituaniae Conrado Olesnicensi, Joann y Semocito Masoiiae Ducibus, ac strenuis yc. Tak potwiersigilli nostri

Actum Mdnae

feria Q post diem Cinerum,

Jageo posa Dohrogosta hiskupa Poznaskiego do Urhana Szstego, papiea, opowiadajc mu posuszestwo synowskie Kocioowi Boemu powszechnemu nalece, tudzie Wielkiego Xicstwa Litewskiego ojczyzny swojej do wiary chrzeciaskiej nawrcenie. Potym Jagelo odesawszy Krlow do Polski, rok prawie cay po rnych miejscach Litewskich z miasta do miasta z wooci co wooci jedzi, szczepic i gruntujc wiar chrzeciask a bawany pogaskie niszczc wykorzeniajc. Jacha za na do Witebska xicstwa macierzystego do Poocka, gdzie nowe rosterki od slachty Ruskiej od posplstwa wzruszone uskromi i uspokoi, skarawszy tych na gardle, ktrzy byli onych burd przyczyn. Stamtd wrci si do Wilna, gdzie za dobrowolnym zezwolenim
dziwszy hiskupstwo Wileskie krl
i

wit
i

Ru

Jase^o do

jednostajnymi gosy kniaziw, bojar

panw Litewskich, Skirgaja


i

brata

Skirgniiona
Xics'iwo'Li.
'

rodzonego, na Wielkie

Xistwo

Litewskie, Ruskie
i

modzkie

(zachowu-

jc

sobie na wszystkim

zwierzchno) przeoy

na swoim miejscu

w Wil-

*^nk'sion!

nie posadzi, przez splne podnoszenie stolice W^ielkiego


i

Xistwa i odda- O^Stna wanie miecza, czapki laski, wedug starozwykych obyczajw podnosz- 'oNvi"ecki'e,'' nia Xidzw Wielkich Litewskich. Tame siostr swoje rodzon Alexan- ^^tL^xiT dr, za Semowita Mazowieckie modsze wyda i wesele wielkim ko- sufohuesa''^' sztem w Wilnie sprawowa, a Radomsk ziemi w possagu mu postpi. ""d'ziei'i

xi

II.

11

8^2

Z tej Alexaiidrv Olgordowny, siostry Jageowej, maonki Scmo\ita xieMazowieckiego, urodzia sic Cym])arka, ktra Ijyla dana w maestwo Ernestowi arcyxi/.cciuRakuskiemu. Ta urodzia Friderika Trzeciego Rzymskiego cesarza. Arcyxi Rakuskie, Friderik za, cesarz, prawnuk Olgerdw, z Eleonory, Edwarda krla Portugalskiego crki, urodzi Maximiliana cecia

sarza;

Maximilian z Mariej, Carolussa xi/.pcia Burgundijskicgo crki jedynej dziedziczki (po ktrej Burgundia na Rakuski dom spada) Pliiippa kra Hispaiiskiego; Pliilip za Karoussa Pitego, cesarza i krla Ilispai

Ferdinanda Drugiego cesarza Rzymskiego, Wgierskiego i CzeArcyxic Rakuskie, Ferdinand, potym z Anny wnuczki Ja^eowej, Wadisawa Wgierskiego i Czeskiego krla Kazimierza Jageskiego
i

skiego krla.

iowica syna crki, urodzi Maximiliana cessarza electa Polskiego, ktry umar roku 1576, z tituem wybrania na krlestwo Polskie, ktre SteRii.ioipbcc-

wojewoda szczliwiej wybrany, szczliwiej Rudolphus, syn Maximilianw, krl Wgierski Czeski, z Alexandrv przerzeczonej siostry Jageowej po kdzieli (jako mwi) od Olgcrda Wielkiego Xicdza Litewskiego potym z Anny Wadisawowny od Kazimierza Jageowica krla Polskiego i xidza Litewskiego, nard
plian Pierwszy, Siedmigrocki

opanowa.

wiodcy, jak
prawodaie- czysz,
iowsze
do'-

mu Rakuskiego.

to szerzej w Tablicy naszej genealogiej xi/:t Litewskich obacessarzcm Rzymskim roku 1577 jest wybrany. I po tej Alexandrze Olo^erdownie xinie Mazowieckiej i po crce jej Cimbarce xita Ra,

'',

kuskie

cessarz
i

tego

domu idcy prawa

dziedzicznego

T%r Mazowieckim
1

xistwie
ry cesarz

dzi

chc

condiciach podanych, jeliby

dochodzi, ktrego si chcia wyrzec MaximilianW'tby na krlestwo Polskie przysiestrze


i

szed, ale to

Krzeslaw Polak pierwszy siaro

dawnoci wyszo. i bez tego odprawiwszy w Wilnie krl Jageo wesele maeskie Alexandrze z ktrej si ten sawny nard cessarzw rozmnoy nowiwszy porzdnie rzeczy Litewskie, wyiacha do Polski przez

posta-

'

gdzic ua

slarostwo

Woy,
krl nie

"^"wLuc' i^ta w L
ku.

Sdomirskiego, nad
nili,

t it^ .11 castellana Krzesawa z Kurozwak, uckie przeoy twol panw Litewskich, ktrzy wolnoci swoich broi

aby zwierzchnych

urzdw w Litewskim pastwie Polakom

dawa.
Przyjacha potym krl Jageo do Lwowa, gdzie Piotra hospodara Wooskiego, gdy przysig hodownym obyczajem z radami swoimi pod chorgwi koronn uczyni, w obron przyj; bo w^ ten czas Wooszy oda do kinli si hyli od Wgrw w Interregnum po mierci Ludwikowej
,

wooszy

do

Polakw

przystali.

Gniew JaseI^T^Jad^yS;

A gdy przyjacha krl do Krakowa, pogniewa si z krlow Jadwig o podejrzenie wystpku yv maestwie, tak bardzo, i mao nie przyszo do rozwodu szkodliwcgo, ale to panowie agodn rad uhamowali, a iby krl takich szkaradych a niepewnych rzeczy odnosiciela wyda, usilnie nacierali
i

przywiedli to,

krl

nia,
i

podkomorzego Krakowskiego, ktry


przed krlem, jakoby ona
jej

musia wyda Gniewosza z herbu Strzegowit krlow mia oskary

zhabi

kuskim xicciem (ktry si

w niebytnoci jego z Gwilhelmem Raono pierwej swata) obcowaa, ktry by

83
sowie potajemnie
twie mieszka.
a

nieznacznie do

Krakowa przyjacha,

^'dy krl

Li-

Krlowa tedy wywodem ochmistrza i fraucimeru swojego wiadectwem, tudzie cielesn przysig, z tego si krlowi oczycia wywioda, a pan Gniewosz, i si powieci swojej nie mg zaprze , ani jej dowie tedy w Wilicy na sejmie z wynalezienia senatu korormego za taki wystpek musia pod law jawnie glossem wielkim jako pies szczeka, a odwolyi , ,

^JJ|"*^3

ij,'^''j^'^.f/-

szczeka.'

wa
lem

wyznawa, i

ga

szczeka niccnotliwie jako

pies, o cnotliwej kri

?S;!;,i^,

lowej paniej swojej.

Tak potym

mio maeiiska
^_.

midzy krlow

kr-

sferldau

bya ugruntowana.

''Skalna apud Polo-

SKIRGAJEO OGERDOWIG
WIELKI

XIDZ

LITEWSKI,

MODZKI

RUSKI

Rozdzia szsty
okirgajo Olgerdowic,

bdc
i

podniesiony

Wilnie na Wielkie Xistwo


za

Litewskie ojczyste. Ruskie

modzkie roku 1387,

dobrowoln
i

yczli-

woci krla Jagea Wadisawa brata, wicej by przychylny do rozmnoenia mod Ruskich zakonu Greckiego, ni do szczepienia ugruntowania
powszechnej wiary chrzeciauskiej

Kocioa Rzymskiego

bo si midzy
i

Rusi z modu uchowa. Na nowym pastwie uda si do ustawicznych


statecznoci

biesiad

pijastwa

xiccemu

stanowi nalecej namniej nieprzestrzegajc; dla

czego po odjachaniu krla

Jagea do

Polski,

niedugo trway

sprawy Litewskie, bo Witot Kiejstutowie, wysokiej myli, sadzi si te na Wielkie Xistw"0 Litewskie
i

bdc

mem

pokoju no Skirgajowa. wielkiego serca


,

Nicslalcrz-

za niego-

niesuszn rzecz poczytajc, Skirgajowi nikczemnemu i sobie w dzielnoci nierwnemu podlega (jako on sobie wedug wysokiej dumy rozumia), frassowa si te na krla Jagea i na jego zasugi i godno nie Witoldowo rozmysy. dba, a w sowie mu si nie zyci, ktrym mu obiecowa spuci Wielkie Xistwo Litewskie Wilno, skoroby si sam na krlestwie Polskim ugruntowa, t go obietnic z Prus (gdy ono by do Krzyakw zjacha Pnpdli z Krewa uciekwszy) przywabi. Obawia si te Witold, aby goSkirgajlo egoskir ^''^'^" bez wieci niespodzianego kiedv nie zabi, bo to do niego wiedzia, i by jzyka rki do zwady prtkiej, k temu by okrutny a niestateczny i nie ot;m (7Mai ustawiczny, a tylko z nim byo do obiada siedzie, bo skoro sobie pod[)i. f'Ju"iinum tii 4-c. pospolicie na ty ktna kogo gniew trzewi chowa, lego po pijanu zabi rzy z nim pijali z broni si targa wiele przyjaci tak pobi, nie inaczej
i

dn

jako Alexander Wielki

Persiej.

Przeto Witold, jako

by

no

wszem

dzielny,

przemylny
r.

dochcii

pny. skoro Skirirajo do Pojockn ujach.i. zebra

si

Grodniany

Podla-

84
po&^^AYi*
toha
odbili,

,.
ki

,,

swoje os-

przycignwszy bez wieci pod Wilno, myli! zamki Wileskie ubiec; ale Polacy sluiebni, klrzy byli na wysznym zamku mieszczanie Wilescy, prawdziwie suc Skirgajowi, odbili go dwa kro od zamkw, i musia nazad ustpi. Widzc tedy Witold, i mu si nie wedug myli szacowao, wrci si do Grodna, potym przyzwawszy Niemcw z Prus za pienidze onierzw, take bojarw swoich prvsi2;Ych nie mao zebrawszy, ossadzi zamki obadwa Grodzieskie mocnym rycerstwem strzelb, take Brzecie, Sura, Kamieniec, zamki udzielne, porzdnie naspiowa obwarowa rycerstwem swoim a sam z xicn Ann z skarbami wszystkimi do Mazowsza wyjacha, do Janusza xicia Mazowieckiego,
s^^"y ^
i

on

witod do
wiry raz

szwagra swojego. Od .Janusza za, gdy mu si u niego nie spodobao, przenis si do Semowita brata ie-io do Pocka, drujjieso xicia Mazowie-

Witold
'do Prifs?

^jspilfr^
siediuciy"'

zi^em^^wi'\vi'i

Jageow Skir^ajow rodzonAlexandr; Semowit niewdzicznie przyjli nie po myli z z bojary swojemi do mistrza Konrada Zolnera, od ktrego by w Malborku wdzicznie przyjty. Rontorowie te askawie i wszyscy Krzyacy, chtiwie mu wyrzdzali gocinn przyja mu si ofiarowali z dobr obietnic potuch dostpienia Wielkiego Xistwa Litewskiego; a to mu tuszyli Krzyacy na zdradzie, bo si przeze (j^lio za wiech ptaki owic) modzkiej i Litewskiej ziemie dosta spodzlcwali. Tam w Prusiech mieszkajc czas niemay z on, nauczy si gospodarstwa domowego jzyka niemieckiego po czci, jako Dugosz Miechoyius Cromerus lib. 1 5 pisz. Potym traclujc z mistrzem i z Krzyakami, aby mu pomogli dostpi Wielkiego Xistwa Litewskiego, ktrego si te ojczycem dziedzicem wasnym mianowa, zastawi im zapisa za prae nakady wojenne, modzk ziemi we trzech set tysicy zotych
ckicgo, ktry
^'^

by poj
i

siostr
i

b^y ^ obadwa Janus czstowali, zjacha do Prus

on

Nkm-

^^^^

'

i'^'^^

niktre Lalopiszcze Litewskie

wiadcz, we

trzech set tysicy

<^-

kop Litewskich.

A
KrzyncY
iuwp''baw1ioho\v"^

tak mistrz Pruski Zolner

jedne stron od Zmodzi

od Niemna

pastwo z wojsl^t^i^* Niemieckimi najedali burzyli; za czym si te Litwa na dwie slachty posplstwa za Witotem czci rozdzielia, tak, i jedna
^ mistrz Lillandski z

drug stron od Dzwiny,


i

Litewskie

cz

siaa,
nie

drudzy Skirgajowi

Sj)rzvjali.

Przeto krl Jageo, obawiajc si


i

uml"

prle^

^'nw^y"^* dzone.

gnunoci Skirgajow Wilna z Niemcami, za niedbalstwem opanowa, przez podanie Russakw, ktrzy Witotowi wicej yczyli, wyprawi do Litwy Mikoaja Moskarowskiego, podkanclerzego Koronnego, Z rwuym pocztem onierzw^ i drabw Polskich, zrystunkiem wojennym strzeg, ktremu z strzelba, aby obudwu zamkw Wileskich broni z Litwy rycerstwa ])rzeicj Skirgajo Wilno wszystko w obron poda branego do slraej okoo blankw przyda niemao. Tego roku w jesieni przycign znowu Witold z Niemcami Pruskimi z Liflandskimi jiod Troki, gdzie dwa szturmy prno straciwszy, przyszacowal si od Anlokolej od Lyssych gr pod zamki Wileskie, ktrych Niemcy zatoczywszy strzelb dziaa nowo wynalezione i tarany, gwatownym uporem ustawicznymi szturmami dobywali; ale i si Litwa
aby Witold
i

85
i

Wilescy

mieszczanie

mnie

bronili z ni/.nego

zamku

a Polacy z

Mo- whom
f
'M'^^
"a.

skorowskim z wysznego, tak, i musia Witold z Niemcami odcign, nie wskrawszy w dobywaniu Wilna. Latopiszcze Ruskie wiadcz, iby Witold mia w ten czas ninego zamku doby, ale to potym za trzeci Witolow wypraw byo, jako niej najdziesz wedug Dugosza, Miechowiussa Cromera, dowiadczonych historikw Kronik Pruskich. Potym Witold odcignwszy z wojskiem Krzyackim, Litewskimi upami ubogaczony, do Prus, frasowa si na swoje nieszczcie, a wyrozumiawszy z pewnego domnimania jawnych znakw wiar Krzyakw Pruskich by sobie podejrzan, ktrzy nie jego ale swoich wasnych poi i i

"{*

w wojowaniu Litwy patrzali, wyprawi tajemnie do Jagea krla wiernego posaca, przez ktrego si z krlem zjedna, bo si te ju Jageowi najazdy Witotowe byy uprzykrzyy; ku temu, jako Dugosz Cr omerus lib. 15, j\Iiechovius lib. 4, cap. 39 pisz, boja si, aby Litwa
ytkw
i i

chytro" \\\
maguii.

Jageo

RussacY nie podali si dobrowolnie Witotowi. Posa mu tedy krl przez tego/, tajemnego posaca listy swoje wierne, ktrymi obiei

Jagoiem
^^*^

cowa

postpowa Witotowi wszystk


i

wadz da

na Wielkim Xistwie

Litewskim na stolicy Wileskiej, tylko aby si co rychlej z Prus zwrci, nie psujc wicej ojczyzny wasnej, ani jej wojowanim Niemcw karmic i bogaczc. Ty listy otrzymawszy Witold, a ufajc obietnicy krlewskiej, Krzya* ck te wiar podejrzan majc, myli, jakoby si z Malborku wymkn; a tak naprzd Ann do folwarkw, ktre mia od Krzyakw jakoby na przejadk z skarbami wysa, sam potym zmyli sobie, i mia do Litwy, jako przcdtym czsto czyni, dla wzdobyczy z ludem swoim wtargn. A tak zebrawszy si porzdnie, jako na wojn z kozactwem swoim Litewskim, ktrzy z nim z Litwy byli wyszli, wzi z folwarku po-

on xin

on

tajemnie

skarbami

cign

do modzi, a iby

pamitk

znak Krzyaz

kom przemylnego
i

zjachania po sobie zostawi, a

do swoich si

jakim
iRegam^
Resumc^i!
^vitojd trzy

upominkiem gocicem od nieprzyjaci wrci, nie inaczej jako Dawid myli od Philistlnw Achis krla, ubiea trzy zamki Krzyackie na grai

nicv ^

haus,

modzkiej lece Jurgemburg, r' o C Mergenburg, D d( ktr\ch by dobrowolnie wpuszcze jako


:
, _

Nawanze
przyjaciel
jedzie;
w^
i
i

albo Nebin-

zamki krzy^y-''^'^s"yi'fj'

towarzysz,
piugosus
et

bo wszyscy mniemali, i Krzyakw samych


namiotawszy, zamki

i Litw
z
i

|)o

staremu

wojowa
i

tam Niemcw

slarostami

ich posiekwszy

przekopy pobitych

^'Jbf^cap.^

wybra
strzelb

spali, a celniejszych
i

zacniejszych
i

Krzya-

cromer,'ub.
\]^^scxe.'

kw powizawszy,

upami

w zamkach

onych

w okolicznych

wolociacli Pruskich prtko zagrabionymi, przyjacha do Litwy i mieszka Grodnie, a krlowi Jageowi do Polski Krzyackich winiw zacniej-

^vitoid z

szych

Jurgemborgu,

w 3Jergemburgu w Nawanzie
i

pobranych, na znak
przy tym obietni-

c^rodnl" p"^"**''^-

nieprzyjazni prawdziwej

Prussy

posa, ujiominajc si

ce podania

Wilna

Wielkiego Nistwa Litewskiego.

Ale gdy

dug

przewok w
nadziei
,

zysczeniu obietnice krlewskiej obaczy,

pocz tskni w
i

a jako

by

czowiek skrztny, wielgomylny

niecierpliwy,

umyli Wilno

chytrym fortelem ubiee.

tak

(wanie

"^
'i^^l'
'

86
^" ^^^' Kommanus, ktry przemyla Massili pod Grekami ubiee, lib. 43 pisze) puci wie Witold, ii mia siostr swoj Ringajlc za Henrika xic Mazowieckie w maeski stan wt^ocieuego^ ^^^^^, a wescle dla uczciwoci w Wilnie odprawowa. Przeto wozw tymif^rie ^rzysta i podwd nagotowa, w ktre zbrojnego rycerstwa przebranego nTmer^e' i przysigego zakry pl czwarta sta a mifssa zwierzynnego, u"Slgee^*^ brw, sarn, wieprzw dzikicb i jeleni na wierzcb wozw nakad. K temu bardzo wiele bojarw swoich nieznacznie do Wilna nasa, ktrzy rno po gospodach obyczajem gocinnym stali, czekajc skutku fortelu postanowionego wedug zmowy. Wjachay tedy ony trzysta podwd do Wilna a gdy jeden jakoby sprawca starszy i szafarz Witoltw prosi aby go insze potrzeby do z onymi wozami do zamku wpuszczono, zwierzyn
tJtwdou. i^^^
Wiina'^"pr.

^ ^torym fortelu Justinus

mw,

wesela

nalece

zoy

drudzy Witotowi,

schowa wnet zdrad i onierze Skiergajowi


i ,

wydali samisz bojarowie


Polacy, ktrzy wysznego

zamku strzegli, take mieszczanie Wilescy zebrali si prtko jako na gwat, wozy ony poimali, zbrojnych z nich wywczy z pod zwierzynia, poczli

wiza; bojarowie za drudzy Witotowi widzc fortel objai trudno byo dokaza mieli na co byli posani, uciekli z miasta, gdzie kto mg; Witold te sam w nadziei w przemylnym fortelu omylony, znowu do mistrza Pruskiego Konrada Waleroda, ktry by po mierdo Krzyakw listy jednaczw ci Zolnerowej na mistrostwo wybrany posa, proszc, aby mu pierwsz win odpucili, lubujc im wszystki
bi,
siec
i
,

wiony, a

Witold
[nfenraz

I
d^o

'cha!''*'

w pierwsz ask i obron Tak przejednawszy Krzyakw, Grodno i insze zamki swoje z siostr Ringaj z crk Anaw Litwie mocno osadzi, a sam z z xiciem stazj albo Zophj, z przyjacioy z wielk czci bojarw Olszaskim Janem Algimuntowicem z Totwiem bratem, do Prus trzeci raz zjacha, gdzic dwie lecie cae mieszka, ustawicznie Litw z pomoc Liflandskich najedajc. onierze take kozaKrzyakw Pruskich
szkody nagrodzi, a iby go zasi po staremu
przyjli.

on
i

Litwy i Niemiec za pienidze zebrane, ktrzy byli na Grodnie, na Brzeciu i na Kamiecu, zamkach, dla obrony od niego zokrlowi Jageowi czstawieni, okoliczne wooci poddane Skirgajowi
ctwo
z
i i

Witotowe

^eburzy!

w tarczkami trapili tak i Litwa totowej niestwornoci, zewszd bya uciniona.


stymi wycieczkami
i , ,

biedna

dla

i-

87

WYPRAW

JAGEOWEJ Z
I

POLSKI
ZA^IK03\I,

DO LITWY J>RZECIW WITOTOWI

JEGO

ROKU 1390.
Rozdzia
Wladisaw Jageo
twy, aby rosterki wzburzone

sidnij

zebrawszy wojska jakie

mg

z Polski,
i

cign

do Li-

midzy Litewskimi Ruskimi pany umieutarczek Krziakw Pruskich rzy, a moc Witotow przeomi Liflandskich powcign, ktrzy nowe wojska z Niemieckich ziem dla pomocy Witotowi zbierali. Naprzd tedy krlJageo pod zamki od Witota ossadzone podcign,
i i

ktrych czste najazdy do Polski

Mazowsza

do Litwy onierze jego

czynili,

Brzecie dziesitego dnia

moc wzi, a Hinc


;

Rogowskiego Pola,

Jn-f

suebnymi na nim przeoy stamtd wojsko pospolitego ruszenia ktre zimna godu (gdy ta wyprawa bya w miesicu Lutym) wycierpiec nie mogo, rospuci, a z dziewici set jezdnych dworu swego, Katrudnoci dobywszy, poda go mieniec Podlaski obegna, ktrego za
ka
z
i

j^J

*^'^f'

Kamieniec
^^icf.*f'''(,.

ma

do wiernego ~ dzieraniaZindramowi Maskowskiemu slachcicowi kowi Koronnemu.

mieczni-

bramowi' Maskowskie-

mu.

Potym
obz
rairz

krl

Jageo przeprawiwszy si

przez

Niemen, pod Grodnem


i

pooy, a i zamku moc doby nie mg, godem zastaw Niemieck Witotow wymorzy umyli. Tam mu na pomoc Skirgajo WlodiKijowskie

ob^

xic, Suckich xit przodek, z niemaym wojskiem przyz Nowogrdka Siewierskiego, Zbaracignli; Koribut te Dimitr Winie wieckich xit przodek, z kilkiem jezdnych uffw Ruskich skich

xi

z tym wojskiem krl Jageo obegna. A Witod syszc oblenie swoich na Grodnie, zebrawszy prtko niemae wojsko Krziakw Pruskich na pona odsiecz Grodnianom przycign, rhoc a zaraz nad Niemnem przeciw-o i J r 1 u ko zamkowi obz pooywszy, nowy zamek na kopcu z ziemie usypanym budowa pocz, ale tyra bynajmniej oblonym nie pomg, bo juz niny zamek krlewscy onierze, na co sam Witod z aoci patrza, wzili byli. Przeto Witod przestawszy od budowania nowego zamku, acuch elazny miszy przez Niemen do Grodzieskiego wysznego zamku przeprowadzi i u bramy uwiza, a podle acucha odzie wiciny rzdem stawiajc, most uczyni, aby tak atwiej oblonym mg da pomoc i ywnoci im doda, ranne i niemocne do siebie bierzc, a obron posyajc.

kozackich do krla brata przyjacha: a tak

Grodno
i

ze trzech

stron

witoiiowa

'

pomoc GrodDianom.

wiiotw.

wie

m
Fortel na

?ego'

ihe

nie uyli,
kriowi**sie-

Ten fortel Witoltow obaczywszj krlewscy onierze nasiekK i narbali wielkich a miaszych kodzin sosnowych na wierzchu Niemna, ktpo wietrze na niz, a tak za pre W piot zwizawszy pucili po wodzie
, 1

dem
.
,

bystrei rzeki, ony


-i
,
i

sonie Gwatownie
z

phanowi
1^78 roku pod Laler-

potopiy odzie
^

wiciny
i

ludmi prozno
i

'

sie
i

on most Witoltow uderzyy v opieraincymi aiicucn rozer

'

m inirozer- wawszy, IZ tylko jcdeu iNiemiec na brzeg krlewskiego obozu ledwo wyaby puciwszy' pyn, na ktrego drudzy Niemcy prno woali, napominajc ro: " bark z -n smoln so- raczej W wodzie zgm, nizliby mia ywo w rce nieprzyjacielskie przysc, lon? a^^poi alc OH wola zdrowo zosta. A tak z tego Niemca postpkw Witotospraw jego krl si dostatecznie wywiedzia. A Witot ^^roswmi? wego wojska do Prus z wojskiem od''Jbmi^o'^ przyszej nocy, zwtpiwszy o obronieniu zamku raofz fe cign. \ tak zamek Grodzieski przez pidziesit dni oblony, w moc
^
ii

lii-

"^

"'

'

'

'"lodziarni

krlewsk przyszed. Ale


j-

to

oblenie Grodna, niemniej tym,

ktrzy oblei

przecih

^^

-^
",,

Grodnoza dniso wzi-

zonym dokurczyo. Bowiem


trosze chleba czarnego

f'

wojsku krlcwskicmu
"'.

^,^ tak trudno


i

inszych

xit
.

Litewskich, iako

o zywnosc
i

-'ii byo,

Ucisk

gd niorze

geiowym.'

z kossami z som, z plewami koniom licie z drzewa snopki somiane z cliromin chopskich miasto owsa siant; po trosze, i to za czternacie milwkoo z\YoLitewskie z Skirgajem szukajc, dawali. Bo wojsko krlewskie

--i] zaledwo po zmielonego, oiz

obl-

dosta mogli,

dimirskiem Kijowskim, take


a z

inszymi braty krlewskimi


byli

jedne stron,

drug Witod
krl

Niemcami, wszytko
i

wypalili

wyplundrowali.
i

Tak

Jageo wziwszy Grodno

obron
i

przeciw

Witotowi

kom
vifskie ho!'

Litwie zmocniwszy, do Wielkiej Polski

odcign,

gdzie

KrzyaWarcii

Szczeciskie w obron przyj w towarzystwo. A on przesawa, Sageowi ciw Krzyakom Pruskim przysig obyczajem hodownym krlowi kr""^''Wielkie

xi

lestwu uczyni.

szczcie

Vi ten czas te, gdy krl Jageo w Litwie si okoo Grodna ])a\yi, Jadwiga krlowa, maonka jego, zebrawszy drugie wojsko z Polski do fow?Jase- Rusi si wyprawia, a tam pod Wgrami i pod lzakami zamkw Ruskich dobya, ktre im by zleci Ludwik nieboszczyk ociec jej, krl Wgerski Podg1r"zu. wzia moc Jarosaw, Przemyl, Grodek, MiS'Mb.4 i Polski, przodek Jagew ca. 40 Cror Halicz, Lww, Trebowl, Zidaczw i insze zamki Ruskie, z ktrych lib. 15. grw lzakw wygnaa, a z zwycistwem Ruskich krain maonka krla
zwycistwc
i

W-

Jagea

Litwy si zwracajcego przywitaa.

O BURZENIU
I

LITWY PRZEZ WITOTA Z KRZYAKI, o SPALEML TROKW I DOBYWANIU WILNA


,

O jflIRI
I

WAItI]fIV:XTA,

RORIOEA TOTIWIA,
,

o PRZYJEDZIE JAGEOWy.W DO WILNA.

Krle\ic Angelski na Lilwe.""

Tego

roku 1390, gdy si ju zboa na polach dostaway, a przybliay, Lankaster Henrika krla Angelskiego syn, z wielk

niwa si

moc

An-

89
glikw, Skotw, Francuzw, Niemcw, na

sw

szkod

dla
,

witej wojny

przeciw poganom Litwie zebranych

gardus grof Hohensteinski

a za nim AIdrugim wojskiem Niemieckim przyszed, mni,

do Prus

przycign

jeszcze w pogastwie ya. Przeto mistrz Pruski Conradus Valerodus, ktremu nie o wiar, ale opanowanie Wielkiego Xistwa Litewskiego i Zmodzi pod pokrywk wprowadzenia Witolla na stolec pastwa ojcowskiego, gra bya, zebra te wojska Pruskie z swoimi Krzy-

majc, i Litwa

aki, przyzwawszy na pomoc mistrza Liflandskiego. Tak tedy trzemi zagonami i z trzemi ogromnymi wojskami do Litwy z Witoltem cignli: jedno

m^iftra^Pru^kiego.

wojsko Witold wid, drugie sam Konradus Yalerodus mistrz Pruski, trzecie mistrz Lillandski z Lankastrem krlewicera Angelskim i z Algardem grabi Hohensteinskim, a cignli si wszyscy u Kowna, gdzie Wllja

jrzy wojska
^Lif^^c^^

Kowna.
"
"^^zone.

w Niemen wpada. Ztamtd prosto pod Troki cignli ktre z zamkiem czstym szturmowanim zburzyli spalili. Potym do Wilna obozy toczyli tam ich onierze krlewscy Polacy nad Wilj z Skirgajlem, ktry te mia wojsko niemae Litewskie, podkali, gdzie zarazem stoczyli bitw z obudwu stron ogromn zapalczywoci nie daleko od Wilna nad rzek Wilj, w tych polach gdzie dzi dwr Soltanw, ktre Siskiniami w on czas zwano, uganiali si potym a pod gr, gdzie dzi Werki biskupie. Litwa Russacy miaoci bo im na domowTch mieciach byo, Niemcy za zbroj i wielkoci przemagali; birannych pene owy poli si od poranku a do poudnia, tak, i trupw la r^^^le za Wilj z obudwu stron leay, na ostatek onierze krlewscy wojsko Skirgajowe, Litewskie, take xita Ruskie Litwie pomagajce, od wielkoci Niemcw Anglikw przemoeni , musieU nazad ku Wilno, i , i
,

^gSo/a^"^'
^

w*itohem
^'^'^"'^^'^"'

skirgajo

on!'^*'

wi

ustpowa

gdzie kto

mg,

ale wiele

zacnych

mw w bitwie
i

z stro-

ny Litewskiej na placu polego, midzy ktrymi znacniejszy byli: knia Smoleskie, Siemion Jawnuczewic Zasaw- przeY\viHleb S wtoslawowic inszych akf JS'ski, knia Hleb Constantinowic Czartorijski, knia Iwan Lwowie niemao panit Litewskich wielkiego rodu, skd si pokazuje i tam nie o t"m te polego. lada bitwa bya, poniewa tak wiele zacnych '^gossuml^t' Dzi jeszcze tam w tych polach najduj rusnice starowieckie, szpa- ijirjs^Mi?. dy, przybice i miecze take ostrogi zardzewiae i w Werkach w dwo- ''45tct!^* rze biskupim wisi zawiesionych kilko broni, co chopi wyoraH. Skirgajo z oslatkiem ludu na Stare Troki z pobjscza obronA uszed, potym zebrawszy si z witszyra ludem, Niemieckie obozy ustawicznie pod Wilnem najeda; a wtyra gdy Wileski zamek niny ^mek^nlzny" ^'^p^'"''ktry Kriwym zowi Niemcy zewszd obleo;li, zaraz niktrzy zdrajcy z Liz Rusi dwie bramie, wiee z blankami zapalili, z ktrego ognia twy gdy ucieka Kazimierz Korigeo brat rodzony krlewski, by od e city. Niemcw poiman, a gdy go do Witota przywiedziono, kaza go zarazem a , acz mu by brat stryjeczny, jego na drzewcu nosi. Te czterynacie tysicy ludzi Litwy i Rusi w zamku zamknionych, czci od w zamuu ,.",". ninym zgi'..,,. i ,,T n no. Ognia, czci od miecza nieprzyjacielskiego zgino. Wysznego zamku Polacy z Miskorowskim Mikoajem, starosta Wileskim, mnie bronili, i 12 II.

xi

xi

xit

xi n rk
i

xi

ci

gow

00
ani spalenim zamku ni/jiego, am grobami nieprzyjacielskimi, ani ukazowanim gl^owy xicia Korigea ani srogim a gwalto\Miym szturmowamuru ronim, ani ustawicznym strzelanim z dzia, ktrymi witsza zrzucona i rozwalona bya, do poddania przywie si dali. A bojc si zdra" ludzi podeizrzanych z zamku wygnali, (]y sami midzY sob, Russakow ' sami Si minie bronu-jc, a Niemcw szturmujcych w nocy we dnie odbijajc, miejsca ty gdzie byy mury od ustawicznej strzelby upady, ziemi i gnojem zaprawowali skrami bydlcymi, take watuchami wen na,

cz
i
.

Poiacy meznic obronili

zamku

wyszneso Wileskie-

'

.-i

'

"^

"

f>eniqe
hosiiir-

rumpere
conanii,
(idiiuni

ikauymi zasaniali, a tak strzelb z dzia Niemieckich oszukiwali, na ostatek ciaami swoimi nieprzyjacielem usilnie szturmujcym, a do zamku upornie si cisncym, zastawili si w dziurach wybitych i zpychali ich z g-

ob

koami, kamieniami rumem muru potuczonego, a Niemcy si toczyli na d pobici jako piy, a drudzy na czonkach okrutnie poranieni, drudzy szyje poamawszy ni na d dolecieli pomarli. NaPiskie brat rodzony Jagew, gdy mnie obudwu zamkw rimunt
ry drzewy,
i

mycem

xi
i

Litw z Rusi broni, przecliodzc na go, by wyzwa od jednego niepodego

ratunek od jednego do drugierycerza Niemieckiego z strony

Narimunta

Niemcem,

potkali
i

Wilotowcj na si dizcwy

rk

sam

sam, a gdy obadwa

pole wyjachali na

k,
'

mnie;

tam Narimunt

konia zbity

by
i

poimany,

Narimnnl od wiiota
okrutnie
usirzcian.

Trzy mi wiTna
'

"

bywali.

przywiedziony do Witota, ktrego bez litoci Witot kaza za nogi obiemidzy dziay strzelb Niemieck, si na drzewie wieowym na " i i a sam go do mierci okrutnie z uku strzaiami ustrzela, nad przystomosc .. ^ iprzcciw bratu stryjecznemu rycerskiemu xiAciu. Litewskimi kozaki Skirgejo te brat krlewski z swoimi Ruskimi nieprzyjaci czstymi utarczkami z wielk ich porak trapi, a gdy przez trzy miesice Witold z Niemcami Wileiiskich zamkw prno dobywa, jako Cromcrus pisze, a Miechoyius od witego Jana Krzciciela a po witym Michale do pitku oblenie trwa kadzie, pierwszego dnia Octobra, niedokazaws/.y na co si byli nasadzili, odcignli, woloci okoliczne, miakocioy Chrzeciaskie nowo zbudowane poupisteczka, dwory, sioa w niewol nawizawszy, a ludzi ubogich co si niebronio posiekwszy

ce
i

rjj
,

wszy, do Prus

do Liflant

dobytkami

upami

zagnali.
i

Ale

te

nie mniej-

grafHoilenknia^^Totiiu).iwiu'

sz szkod w dobywaniu Wilna Krzyacy podjli uiuych ludzi potracili z ktrych by zacniejszy
,

bardzo wiele zacnych

Algardus grabi Ho-

Zmod

wKni.i
burzy.

Witotw, z zamku wysznego postrzelony umar, a Witot mszczc si tego Narimunta brata Jageowego za nogi na wiezie kaza obiesi, a sam go z uku do Korigea Kazimierza Krlewskiego brata drumierci ustrzela giego, jakom wyszej powiedzia, kaza, o czym Dugosz Miechoyius lib- 4, cap. 79, fol. 272, Cromerus lib. 15, etc. Potym Witot mndzk ziemi przyleg Prussom z komendatorem Ragnetskim i z starost Insterborskim, ktrym to byo od mistrza zlecono poburzy, a z polonem
hensteinski
, i

Totiwi Kiejstutowie

xic

brat rodzony

xi

ci

upami do Prus wycign.

Wadisaw Jageo
z

krl Polski, skoro wojska

Krzyackie

Witotem

Litwy wyszy, chcc podpomoc

udrczon

ojczyzn swoje, roku

Pa-

0.1

skiego 1300, miesica Novembra,

wnoci do Litwy, na
przyjacha,
gdzie

stron

z
i

rospaczy

dostatkiem yWitotowego bardzo godnej, chwiejce si na t i owg nieustawiczne wtpliwe umysy Litewskie Russakw, tal.e Zmod hojnoci
i
i

wielkitn wojskiem

ten czas dla burzenia

J';^
J*'^,^',';^

swobod krJewsk potwirdzi, zwaszcza podarkami biaych szat ktrych by wielk moc z sob z Polski przywiz. A i Mikoaj Moskorowski podkanclerzy Koronny starostwo mu Wileskie zdawa, niechcc
swoj
mieszka wicej na nim
dla

'^"^^l'^^*

pychy

okrutnoci Skirgieowej

dla najaz-

j^,,

oi.-m

dw czstych
scu starost
tu aby go z
sznie kich.
i

mo/.nych nieprzyjaci, tedy Jana Olenickiego na jego miej-

siarosiaw.
'''"tki'*'"'

obroc Wileskich zamkw przeoy. A Skirgejowi braWilna wysadzi Kijowskie xist\vo da, odjwszy jo niesudrugiemu rodzonemu bratu Wodimirzowi, przodkowi xit SucJanuszowi te starszemu' xicciii Mazowieckiemu Drohiczysk

(.^^^^'"|.^^i.

^^^l^^^^H^^'^
'i"

ziemi z Drohiczynem, Melnikiem i Bielskiem zamkami, dziedzicznym prawem darowa, pod t condici, aby te powinno krlowi tak z nich czyni, jako insze xicta Litewskie zwykli czyni. Potym zimie krl do Polski odjacia, a na pomoc Olenickiemu onierzw kilko rot z ywnoci strzelb do Wilna z Polaki posa.
i

^^^^^"^

O TRZECIM OBLENIU WILNA PRZEZ IITITO TA ZMRZYAHl,

ROHF
lozdzia
Koku za
przyspieway,
a

1391.

osniy.

lata, gdy ju niwa wojskowi atwe poywienie bywa, Witold z Konradem Walerodem mistrzem Pruskim z wojskami Niemieckimi, Angelskimi, Francuskimi, do Litwy ziemi i Niemnem w naczyniu wodnym cign, a majc nadziej podania zamkw Wileskich, od tych ktrzy mieli w nienawici Skirgaja, namwi mistrza, i si trzeci kro dobywa

drugiego 1391, na pocztku pierwszym

koniom

Wilna obrcili. Co usyszawszy Jan Olenicki Polak, starosta Wileski, i si Niemcy do Wilna przybliaj, miasto Wileskie spali, aby nie by10 przechowanim szacami gotowymi nieprzyjacioom, a ludziom do niznego zamku kaza si ze wszystkimi majtnociami zni z dostatkiem ywnoci, poczyni te kobj lenia poty z surowej soniny z dbiny okoo zamkw, i nieprzyjaciel do nich przystpu niemg mie z adnej strony. A gdy ju Niemcy wcignU ze wszystk moc na pogorzeliska miasta Wileskiego pooyli si obozem midzy parkanem micjsckim u kociei

olenicki
na wyciec"-

pogromi,

92
Panny Mariej na piasku, gdzie dzi jest klasztor mnichw Franciszkanw, wnet Olenicki zszykowa si w zamku z rycerstwem Polskim i Litewskim przebranym, a uczyniwszy potajemn wycieczk, uderzy z ogromnym okrzykiem bez wieci na W'OJsko niemieckie, gdzie strwoonych nad nadziej bardzo wiele posick, porani, pobi, kilku zacnych jzykw dodnego sta potym w porzdnej sprawie pod chorgwi krlewsk, z swoich nie straciwszy, do zamku si wrci.
i
,

T miao przewan krlewskich Polskich

Litewskich

onierzw
,

kro whoid
"o^dbity!"

Witold, wnet zwtpili Wileskich mieszczan obaczywszy Krzyacy w nadziei podania zamkw Wileskich w ktrej ufali dla tego i ju Skirgajo by z Wilna od krla wysadzony, ktry by u Wilnowcw w nienawici, a obrona nowa porzdniej przez Olenickiego zmocniona bya, Russacy majc dobrego wodza, upornie z blanprzy ktrym si Litwa kw wytarczkami bronili. Przeto Niemcy z Witotem rycho odstpili po kilku dniach od oblenia, straciwszy dwa szturmy knechtw pod zamkiem, krom onych ktrych Olenicki pod klasztorem Franciszkanw wyi i
,

cieczk pobi.
mistrzem Pruskim Konradem WaAngelskim , niechcc onej wyprawa darmo podj, okoliczne wooci do koca wojowali i Now^ogrdek zamek nad Wilj rzek od Skirgajla nowo zbudowany, take Wilkomerj z zamrzek (ktrego dzi tylko kopiec zna) spalili: a oniekiem nad rzw krlewskich i Skirgajowych , ktrych w zamkach nalezli, posiekli si nad nimi utraty swojej pod Wilnem. Skirgajo te i pobili, mszczc przycignwszy z Rusi z kilkiem ufw Ruskich i z Litw na prtce zebrau, dal im bitw, ale strzelb i wielkoci Niemieck przemoony, ledwo korzy otrzymawuciek do Trok z pogromu, a Niemcy z Witotem szy, bo ju w pustych woociach nie byo co wicej bra, do Prus odcignli. Potym tego lata wypiegowawszy w Zmodzi jeszcze niezwojowane dwie wooci, wyprawili si Krzyacy z Witotem, na dwoje wojsko rozdzieliwszy, a tak jedni Miedniki albo Wornie, gdzie dzi catedra biskupia,

Odcignwszy Witold od Wilna


i

lerodem

w^ojskiem Niemieckim

dek^aJ'^M-

lii Wilkouiiria spalo-

wit

ne.

gaIiowa'z
z N^iem^y.'

ma

Miedniki

Weizany
zwojowaue.

j^udzy Wclzany zburzyli, wybrali

wypalili,
lib.

okolicznymi

Potym jako Dugosz


rus
lib.

Miechovius

4, cap. 40,
z

15,

Kroniki Pruskie pisz,


zimie

Witod
z

woociami. 273, CromeKrzyakami zebrawszy si


fol.

tego roku 1391,

przycignli

wielkim wojskiem Niemieckim,

Kowno mo- Fraucuskim i Angelskim pod Kowno, na ktrym byli onierze krlewscy, cno obloa obegnawszy zamek Kowieski ze wszech stron , dobywali go strzelb,

podkopem
Odbici od

szturmami ustawicznymi, drabiny na mury


i

na banki przyz

Kowna,

stawujc. Ale gdy si Litwa


Ij i

Polacy dral pieszy


odbili, nie

mnie

zamku broni-

toid "r^iem-

kilko

sztumiw Niemieckich

szturmowali wicej podjwszy

szkod wielk
ki

rycerstwie pobitym.
nie

Wszake iby prno


zbudowali zamek
i

okoo Kowna pobudowa,

a tak

odcignli, uradzili z Witotem nowe zamzarazem mila od Kowna nad Niemnem

drzewa, ktry przezwali Neuwerder, to jest

Nowa W7-

93
spa, drugi

daleko od

Kowna take
to jest

Riterwerder , to jest wyspa onierzw albo rycerzw, te nie z drzewa prtko z basztami wystawili, trzeci Megra albo zamek celu
II
I

Jj^^L^i"*'

temburg,
mienia
i
/.

granic,

wapna,

cegy,

XI
z

Niemcy

wjsta\ili.

ka-

Riterwerder

drzewa spieszno zbudowali. i Neuwerder dwa zamki sami Niemcy


opatrzyli,

osiedli

strzelb,
^iiwa biedkojowa-

take

nvnoci

Metemburg Witoltowi
plundrowali.

jego rycerst\\'u po-

dali, a tak z tych trzech

zamkw
i

okoliczne krainy ustawicznymi wycie-

czkami najedali, burzyli

Jan Olenicki starosta Wileski chcc tym gwatownym a szkodliwym najazdom zabiee, wyprawi Alexandra Wigunta brata krlewskiego rodzonego, xiae Krewskie Kiernowskie, z kilkiem ufw Litewskich jeT^ zdnych olnierzow z trzema rolami pieszych Polakw dobywa onych zamkw nowo od Niemcw zbudowanych i obegna naprzd Ritterwerder, ktrego dobywa mnie ustawicznym sturmem, wszake rycho od oblenia nic nie sprawiwszy odcign, gdy ju blisko tego byo, iby by zamek wzi, jako si tego potym dowiedziano. Tak tedy Niemcy, i ^yitot z onych zamkw biednej a zewszd utrapionej Litwy wojowa nie
i

Alexander Wiguntprnoiiiier
werder dobywa.

>

przestawali.

O ZJEDNANIU

JAGEOWYM
SIOSTRY
I

WITOTEM,

o 3IIERCI KMAZIA WIGUNTA,


I

MAESTWIE

CRKI

WITOTOWYCH.

I^przykrzya si ju bya wojna Jageowi krlowi Polskiemu z Witotem dla trudnoci Koronnych spraw i wielkich nakadw, ktre podejmowa w chowaniu onierzw bronic ojczystej Lit\\T, a nietylko suebnych,
ale
i

'^^'ja^gelw'

same slacht Litewsk


z

posplstwem, dla niedostatku

ywnoci
i

przez "^manif Li?'


^^^'

ustawiczne burzenie nieprzyjacielskie, musia

zboem,

jarzynami

dobyt-

kiem podejmowa, aby


pucili

rospaczy nie podaK si nieprzyjacioom, a niedo-

opanowa xistwa
naznaczonego,

tota, Henryka proboszcza


cesiej

wyprawi do Wiczyckiego Pockiego, biskupa Pockiej dioSemowita zmarego xicia Mazowieckiego syna, aby
i

Litewskiego; przeto Jageo

iionrik

xi<a-

^cide^Srd-'

c7cki

etc'.

potajemnie o pokoju

Witoldem tractowa.

Umar te w ten czas od trucizny zadanej Wigunt Alexander Krewskie brat Jagew, ktrego krl dla dochcipu dzielnoci a ukadnych obyczajw uprzejmie miowa da mu by w Polscze Inowocaw, iBydgoci zamki z wociami w dziera-sv, nad udzia Krewski w Litwie
i i

xi

"^Josiem!^

Kiernowski.

A poj by w maestwo crk Wadisawa

xiccia Opol-

potomstwa adnego nie zostawi; jego otrucia by podejrzanym przyczyc Witold, bo spoinie nieprzyjani miedzy sob wiedli. A gdy umar, atwiejsza ugoda przysza Jageowi z Witotem, gdy mu krl obieca poda Xicstwo Wielkie Litewskie, inszych dwu bratw rodzonych
skiego, ale

04
Skirgea
i

Swidrigea opuciwszy, a inszymi

ich

udziay contentowawszy,

ktrych tylko do pijastwa, a do

oww

udatnych

by

baczy.

^croSeS^
tohow^zo.
by's'iost"^
fe7iazo>vie-

Pod tymi tedy condiciami Witoda z Jageem Henryk naznaczony bipotwierdzenie ^^"P Pocki zjedna, a sam ju majc dwoje wicenie ^ ^^^'"'^ na biskupstwo od Bonifaciussa Dziewitego papiea, wzgardzii

^^'^^y

kapastwo
^

siostr

Witolow,

jako Miechoyius pisze,


i

Ringa

po-

*^^s!fczem''i" i'^^

^^ ^^"^

^^^^

^^

^^'

Marjemborku Witod

mistrz

Walerodus wesele

nlm'^bdc sprawowali. Ale do Pocka przyjechawszy, gdy si chcia z braty xity oeni si, ojczyzu dzieli od trucizny rycho umar i wzi zaraz pomst zamane,

g^ lubu kapaskiego, pochowan w Pocku midzy xity Mazowieckimi. ^ Witod potym crk swoje Zophi posa by przedtym z Gdawitohwna ^'OpMoskT ska w maestwo Kniaziowi Wielkiemu Moskiewskiemu Wasilewi Disiona mitrowicu, ktr knia Jan Olgimuntowic Holszaski z posami Moskiewskimi przez morze w okrtach do Narwy portu Liflandskiego i Moskiewskiego doprowadzi, a stamtd przez Pskw i Nowogrd Wielki, a do MosZophiaaibo

kwy

przyjechali, gdzie
z

xicn Zophi Witotown

metropolit Ciprian albo

Wielkim Kniaziem Moskiewskim Wasilem zwincza, a wesele z hojnymi triumphami czterzy niedziele trwao. Witod te postanowiwszy wedug myli swojej ugod z Jageem krlem Polskim, przemyla jakoby si od Niemcw mg wymkn.
Cuprian

JAKO

WITOD

OD IRZIZAKOW

TRZY ZAMKI ICH SPALI, A NIEMCW POBI.

czym Dugosz, Kroniki Pruskie


Wapovius
et

Micchovius
lib.

lib.

4, cap. 40, fol.


Sfc.

273,

Cromerus

15,

Rozdzia dziewity.
ifitod mieszkawszy u Krzyakw Pruskich za trzecim zjachanim z Litwy do Prus dwie lecie cae, a zwojowawszy z nimi prawie do gruntu biedn Zmodzkie, dugo si w wtpliwej nadziei ojczyzn xistwo Litewskie dostpienia za pomoc Krzyakw Nistwa Wielkiego Litewskiego wiei

szajc, skoro si przez Henrika biskupa Pockiego swagra swojego zjedna


z

Jageem krlem
i

postanowi

nim

wedug myli

rzeczy swoje
z

zaraz

przemylnym
z

fortelem, tajemnie a nieznacznie

wysa

Prus

on

naprzd

sprztem domowym do modzi na pewne miejsce. Sam za skarbami zmwiwszy si z przyjacioy z bojary swoimi Litewskimi, a zwierzywszy
i

95
do Litwy na Wielkie Xicstwo zjacha, jacha ii. mia Marjcraborku do Riterwerderu zamku swego pod Kowno. Tam kupcw Niemieckich, Krzyakw rejterw, ktrzy z nim w Riterwerderze zam-

si im rady swej,-

ku mieszkali, bez wieci obskoczonych pobi, posiek i w Niemen wrzuci kaza, a drugich co zacniejszych powizawszy, a zapaliwszy zamek Rittcrwerder do Wilna z nimi ujeda, co obaczywszy drudzy Krzyacy i
nierze Niemieccy, ktrzy

o-

Nauwerderze zamkach byli, zaraz si w pogoni za Witotem jako za zdrajc swoim (Szelmem go nazywajc) udali. A gdy go dalej w Litw ku Wilnowi gonili, wnet Wilod winiw pierwszych Niemieckich w Ritterwerderze poimanych na pewnym miejscu pod stra zostawi, a sam si z swoimi na Niemcw gonicych w ciasnym miejscu zasadzi, ktrych spracowanych gonienim gdy w zasadk przyszli snadnie do jednego pobi, posiek, a drugich powiza do Litwy odesa. Pofym wyrozumiawszy jako wiadomy z liczby pobitych i poimanych, i nie wiele Niemcw na 3IelemburKu Neuwerderze ~ zamkach zostao, wrci si dobywa onych zamkw, ktrych moc dobywszy spali, a Niemcw ostatek pobi, drugich powiza. A tak ony trzy
Metenburgu
i
i

^j^^^^^.^^
u:'ky u-^e-

*''*'..

>yitoiiucie-

kajc
j^anj^i

trzy

?pa

ckie.

Litwie bardzo szkodliwe

okoo Kowna zamki Niemieckie


i

spaliwszy

uprz-

tnwszy, wrci si do pierwszych winiw, ktrych


zanych,

rzdem dugim zwi\yiina preyi(rziiakw.

z wielkimi upami z Krzyz strzelb, z ristunkiem wojennym nabranymi prowadzc do Wilna szczliwie z wielk radoci wszystkiej Litwy, pokoju dugo podanego pragncej, przyjacha. Gdzie od Jana Olenickiego namiestnika Jageowego starosty Wileskiego by uczciwie przyjty, jako mu by krl Jageo przez listy roskaza, zamki mu te Wileskie obadwa jako panu dziedzicznemu poda, z strzelb i z rinstunkiem wszelkim i cokolwiek naleao do skarbu Wielkich Xidzw

akw

Litewskich.

Jageo usyszawszy o przyjachaniu Witotow^m z Prus do radoci co rychlej do Litwy si wyprawi na kocu miesica Lipca roku 1392 wziwszy z sob krlow Jadwig. Witot te przijmowa krla u Ostrowa z dworem swoim z Kniein Ann, tam si krl Jageo Witotowi askawie ukadnie ofiarowa, z Skiergajlem go bratem swoim pojedna. Jako jeszcze dzi s zapissy Witotowe na zamku Krakowskim, ktrymi wyznawa, i si pojedna, podzieli z Skirgajem bratem stryjecznym, o zwierzchno Wielkiego Nistw^a Litewskiego, te z nim towarzystwo przyj przeciw kademu nieprzyjacielowi okrom krla Polskiego; a i sam Witod xistwa Kijowskiego dostawa mia nakadem swoim, pod Wodimirzem bratem Jageowym,
krl

Wilna, z wielk

on

}o^"a''Hyr:
>v|/ohenf.

Skirgajowym, przodkiem Suckich, odda go Skirgajowi i dzieTame si te zapisa krl Jageo adnemu Wilna Witebska, Morecza (w ktrym by w ten czas zamek, co i kopiec dzi nad Niemnem pokazuje), Garteny albo Grodna bez wolej Witotowej nie podawa, a Skirgcowi do Kijowskiego xistwa do Trok, Krzemieniec Stosko przyda, przeto i ojczyzny swojej Wilna i wszystkiego Wielkiego Xistwa
i i

xit

dzicom jogo.

Krzemi^c^^3"
^Ij^^j^^Jg*?-

owi.

96
ustpi Witotowi folgujc w tym asce krlewskiej splO czym Dugosz, Miechoyius Cromer, dawne zapissy w skarl)ie krlewskim wiadcz; a postanowiwszy t ugod Jageo, wzi starostwo Wileskie Janowi Olenickiemu, a Witota na Wielkim Xiestwie Litewskim, modzkim Ruskim przeoy, wziwszy od niego przysig i mia chowa wiar przyjati krlestwu Polskiemu aby te Polnieszczliwycli przygodacti nieopuszcza, ani wydaski wszczliwyci wa, ale z jednego splne dobra rozmnaa; to te Anna ona Witorczya i listami swojego lubowaa za towa za siebie sama pod pieczci danymi potwierdzia, jako Dugosz i Cromer pisz.
Litewskiego
,

nej zgodzie.

ma

WITOT

Mmm
RSICGI

RIEJSTlTOll],

ROKU 1393.
CZTERMSTE.

Rozdzia pierwszy.
ladlslaw Jagco krl Polski postanowiwszy wdziczn ugod z Witotcm bratem stryjecznym, oddal mu wszystk zwierzchno i wadz na ^yielkim Xicstwie Litewskim, Ruskim i Zmodzkim, i braty rodzone

Wodimirza Kijowskie, Dimitra Koributa Siewierskie, Swidrigaja Witebskie xinta, take Skirgaja zoonego z Wielkiego Xigstwa, pod jego posuszestwo poda, co niedugo dla icli ukrzywdzenia trwao. Poda mu te Wilno ze wszystk wasnoci, Troki, Krewo, Kiernw, Grodno Surasz Kamieniec Podlaski, Brzecie, ucko, Wlodiswoje
Polockie
i ,
,

mirz, ze wszistkim

Woyniem,

insze zamki wszystkie Litewskie, Ruskie,

okrom udziaw pewnych inszych xit bratw swoich rodzonych. Potym przy bytnoci krla Jagea i krlowej Jadwigi, przy wielkoci panw rycerstwa, bojarw Litewskich, przy Skiergajle,
Zmodzkie,
i

Podlaskie,

Ruskich,
z

Zmodzkich

by

majestatem przyprawionym

na stolic Wielkiego Litewskiego Xicstwa witego Stanisawa na zamku , w kociele


biskupa Wileskiego, we-

Wileskim podnoszony od Andrzeja Wazilona

dug

ceremonij chrzeciaskich, a zachowujc starozwyke obyczaje pod-

noszenia Wielkich Xicdzw,

by w czapk xicci,
i

szaty k

temu
nKfiohtiei^ijiw*

nalece ubrany, tame mu miecz, lask marszaek Litewski wielki, piecz xicz oddawa, wedug zwyczaju, Anna take xina zaraz czassowi ceremoniom takim nalece, z nim bya podnoszona. Potym triumphy, krotofile i wesele czassowi ceremoniom takim nalece krl
i
i , i

panowie Litewscy odprawowali,

bdc wszyscy radzi

pokojowi, ktrego

si przy Witocie spodziewali. Ale ich nadzieja omylia, bo skoro krl Jageo z krlow do Polski odjacha, zarazem Skirgajo Swidrigajlo brali. 13
i

08
Jageowi, i nnd nich Witolta stryjecznego brata przeoy, nowe wntrznc wojny zaczli a Skirgajto hy wikszej miaoci sorca popdliwszcgo k temu mia skarby wielkie, yczliwo u wszystkiej Rusi, zebra wojsko przeciw Witoltowi, chcc go znowu z Wilna wybi z Wielkiego Xicstwa Litewskiego (do ktrego si bliszym, i gocia
''^"''^'y
i i
,
,

wuoir^wo*
sko zbiera,

dniejszym
^
.,
.

by
'-"^^

mieni) wyrzuci.
Swidriliailo,

.,

Bolesaw za
^^^^'
^'^

xiae Poockie

Witebskie, brat Skirgai-

"^*^'

^'''*^

'^"dn!'''''^'

miay
i

ani

mony, k temu

co witszy skarb, zachowa-

nia

yczliwoci midzy swoimi


Pruskich
i

Krzyakw
Waicrodiis mistrz nic,-'
.

nie wiele mia, uciek przeto do Prus do do nowego mistrza Konrada Jungingena po zmar;

}ym Walcrodzio wybranego

ten

Walerodus
i

jako Kroniki Pruskie

zi.ony.

wiadcz, by
przeladowa,

wa

zakonnikiem umierajc, adnego do siebie nie przypuci. Przyjli tedy Krzyacy Pruscy bardzo wdzicznie Swidrigajla, bo mieli
zly
i i
i

okrutny, mnichy

'

kapiany sam

bdc
i

-i

gniew nieumierzony na Witolda, i

ich trzeci

kro

za dobrodziej-

stwo zdradzi, zamki trzy spali i wiele zacnych Krzyakw w nich pobi. Litw? burz A tak zarazcm zebrawszy wojsko, do Litwy z Swidrigajem wcignli, lem."' gdzie bardzo wiele wooci ogniem i mieczem zwojowali; Sura, Grodno
i Stramel zamki Witodowe ojczyste moc wzili , a poimawszy trzy tysice ludu obojga pogowia, z wielkimi upami do Prus si wrcili. Usyszawszy ty aosne nowiny krl Jageo, zaraz roku 1393 z krlow Jadwig do Litwy spieszno z Polski przyjacha, a przyzwawszy Skirgaja brata z Rusi, uprosi go, i si z Witotem pojedna, a tak do splnej mioci braterskiej obudwu powtre przywid, a iby serce zapalczywe i popdliwe Skirgajowe ubaga, jako Dugosz i Miechoyius pisz, przyda krl w dzieraw Skirgajowi, za dozwolenim Witoldowym, do Kijowskiego xistwa Starodub Siewierski, Krzemieniec Woyski i Stare Troki, zamki i powiaty z ich woociami, a napotym jeliby si co takiego midzy nimi ku zwadzie przytrafio, tedy si na to obadwa Witold i Skirgajo zapissali, i rozsdkiem krlowej Jadwigi mieli by rozstrzygnieni bez wszelkiego zawodzenia. Litewskie Latopiszcze na tym miejscu Skirgaja nic wspominaj, iby mia z Witotem miezacie, aleKoributa brata Jageowego i Skirgeowego od Witota, jako nieposusznego, zwycionego by i poimanego wiadcz. A i si Witold w ten czas roku 1393 z Skirgajem po pierwszej zwadzie przez krla Jagea i przez krlow Jadwig pojedna, zbracit przeciw kademu nieprzyjacielowi okrom krla Polskiego sprzymierzy etc. Rycho te potym Andrzej Olgerdowic, brat rodzony Jagew, ktry ono by z Krzyakami Pruskimi i z Liflantskimi Lukoml i Poocko wzi
i

doTiijo^'a'

prYjHiany

w koronaci Jageow zwiezienia jest wypuszcze, ktrym na zamku Chciskim w wiey smrodliwej trzy lata siedzia; za przyczyn i prob Witodow i inszych braclej gdy krlowi za niego rczyli i lubowali, i si nie mia mci wizienia i kazni. Potym w Litwie miernym udziaem na wychowanie by opatrzony z aski.
i

Litw zwojowa,

xit

99

Tego

tei
,

czassu Fiedor ulbo Luburt Sanguszko Olgcrdowic,

xi

i"'*:<ij^r^San

Wtodimirskie od krla brata wzi w dzieraw Siewierskie pastwo obiecujc si krlowi Polskiemu Jageowi w wierze i w mocy jego zabraciej na si da. wdy by, na co i listy pod pieczciami inszych A tak krl Jageo pojednawszy Wilota z Skirgajem i inszych xiit bra-

xit

tw do zgody

Witolem

przywiodszy, odjacha do Polski

krlow.

WOJOWANIU LITWY I DOBYWANIU WILNA PRZEZ SWIDRIGAJA Z KRZYAKI.

ROKU
Skoro po odjachaniu
Witebskie,
krla

1394.
Polski, Swidrigajo
,

Poockie pobudzi wtry raz Krzyakw Pruskich przeciw Witotowi; a tak roku 1394 mistrz Pruski Konradus Jungingen, zebrawszy wielkie wojsko z Niemieckich ziem Prus, ku temu

Jagea do

xi

bdc
i

zbiegiem

Prusiech

jako

Dugosz

Miechovius cap. 40,


i

lib.

4 pisz, mia bardzo wiele Fra-

cuzw, Anglikw
nych,

inszych cudzoziemcw na

Litw

dobrowolnie zebrai

cign

Niemnem rzek
i

naczyniu

wodnym

wooci

wszystkie mieczem

ogniem wojujc, zaczyra

ziemi do Litwy, twierdzy, take


i

zameczkw w modzi i w Litwie kilko wzili. Potym Swidrigel bdc przewodnikiem, ze wszystkim wojskiem Nieprzycignli mieckim i Francuskim i z mistrzem Konradem Jungingen, ^ ^^,., ,1 II pod NV nno, ktrego cae dwa miesica dobywali ustawicznie szturmujc, udali si do zdrady i strzelajc na obadwa zamki, a gdy nie mogli moc, przenaj Swidrigajo czerncw Ruskich, ktrzy w zamku bjii, aby na pewny czas potajemnie obadwa zamki zapalili. Na co ju gdy si Swidrigajo z Krzyakami, jako na pewne zwycistwo spodziewali omylia ich
"^

Swiiirigajio

'

mi dwamiesica Wilna dobywa.

nadzieja;
i

bo jeden czerniec

bdc
i

lepszego sumnienia,
a tak

on rad

starszym,
scr"d^a?"y
'''^^""'^"'

przeoonym zamkowym opowiedzia;

ko zdrajc skarano, Krzyacy wszy na co si byli nasadzili, musieli precz

gdy one drugie czerncc jamistrz Pruski z Swidrigajem, nie dokaza-

odcign.
i

yyiioidzkz Polski
,

Witot te, aczkolwiek mia niemae w^ojsko z Litwy, z Rusi zebrane, wszake nie mia walnej bitwy jawnie da Krzyakom

^J^^J'^^?)'

ktrzy

moc
trapi

wielkoci przewyszali,

tylko ustawicznie
i

wojsko ici

najeda,

za
tak,

zagonach gromi, w ciasnych miejscach zasadk bardzo wiele ich pobi i poima, a czasscm do Prui

trwoy,

drugich

picowaniu

skich krain wtarczki czyni wzajem, ich bogate folwarki

upic

wojujc

mniejsz szkod Krzyacy w wojsku i w ziemi swojej podjli jako w Litwie uczynili, bo sobie wzajem wet za wet oddawali. Tego roku zimie Wernerus Tetingar, marszaek wielki Pruski, uczymwszy odwrt Litw znowu wojowa, a z upami i z winiami uszed. Po nim za Ulrikus Jungingen wjt Sambiiski, rodzony brat mistrza Pru11/I T skiego (ktry sam bdc mistrzem polym od Jagea j)ora/.oiiy byi za-

nie

'

11-

Krzyacy
Zoiodz wojuja.

100
z witszym wojskiem modzkc^ ziemi, okoo Miednik i Rosiei, splundrowa. T^G^o zwojowania krain swoich mszczc si Witold, TNtargnt te do YiSJ/k" poburzj, Prus z wojskiem Litewskim, gdzie, okoo Insterborku, wszystki bogate woloci gburskie i folwarki KrzyZackie, ogniem, mieczem upami zbu^^^^ ^ '^^^ odpoFU Z wiclk korzyci i wzdobycz do Litwy si wrci. KrzYac Podfasze Konradus za Koborg komendator z Balgi , z wojskiem Niemieckim na a Droliick ziemi takie zwojowa i upy Podlaszc Litewskie wtargn

bity)

winiami do

Prus wywid.

O BITWIE
I

WITOIDOWEJ Z KORIBlITEffl
z

ODJCIU KIJOWA WLODDIIIIZOWI, X1AZAT SLICKICU PRZODKOWI,

MESLUSZNEJ

WAM,

A O MIEItI SMIIIGAJO^EJ,
I

O POI.MAMU KORJATOWICA NA PODOLU,

OPANOWAMU ZAMKW PODOLSKICO PRZEZ WITOTA.

Rozdzia

drugi,

w itod czstymi wojnami


wynisczony,
i

ustawicznymi trwogami

woczugami

bdc

skarb bardzo zuboony, a ku temu,


i

i nowo
i

na paiistwie

zewszd spustoszonym
i

kiego Xistvva Litewskiego stolec ku pierwszej zacnoci

zwojowanym osiad, przemyla, jakoby Wielwielmonoci


i i

mg wydwign do skarbu wyniszczonego dochody starozwyke imiotrwogach wntrznych rno rozszarpane na stoeczne w onych wojnach
Avariiia,
Al''i%ll'eIjnyti-ze-' ""^*
'

oddalone (jako si u nas dzi dzieje) przywrci. nauczya mgemosa f(/es/as porzchiego gospodarstwa, naprzd si tam uda, gdzie co wzi rozumia; przeto nalaz przyczyn na
i

od stou

xicego

tak gdy go

xi Dimitra Koributa Olgerdowica,


stryjecznego brata, przodka

krla

Jagea rodzonego,
i

sobie

xit
i

Zbaraskich

Winiewieckich, ktry

w
\sii..].i

ten czas

aby
na-

n^u

mia udzia na Nowogrdku Siewierskim, do ktrego posa, mu hod przysig wiernoci j)oddaiistNva jako panu zwierzchne3 Wielkiemu Xidzu Litewskiemu uczyni, a iby dawa da zwyk
i
, , i

SKi
bralY strjj czne.

do skarbu ^^iclkiego Xistwa jako przedtym zdawna bywaa dawana do xicia WodimiSiewierskiogo xistwa. S tyme te j)oselslwem rza Olgcrdowica, drugiego brata krla Jagea rodzonego, xicia Kijowz

skiego, przodka

xiQt Suckich odprawi,

do Fiedora Koriatowica, ktry

101

ten czas Podole trzyma, aby


z

mu

wszyscy posuszestwo

przysig

poddastwa
i

hodem

oddali.

Dimitr Koribut xi:e Siewierskie, czuJQC si by Olgerdowym synem rodzonym bratem krlewskim, a bliszym do Wielkiego Xicstwa nili Witold, nie chcia si w hod podawa, ani przysigi czyni i owszem do w Wilnie bliszc^ ni on. Tym jego ^yitoda wskaza, ii te mia miaym a hardym odkazanim Witold obruszony, chcc go do posuszestwa przywie, ^^yprawi si z wojskiem Litewskim Zmodzkim przeciw niemu do Sicwierskiej ziemie, co usyszawszy Koribut Olgerdowic, niechcia czeka nieprzyjaciela w swojej ziemi, ale zebrawszy wojsko z Rusi imajc pomoc od xicia Twerskiego, cign te do Litwy przeciw J^^/^^^^ji^^^onWitodowi nie zadajc mu do Sicwiera dalekiej drogi, A gdy si obie- witoiiem. dwie wojska cigny, u Niedokudowa podkai si wstpnym bojera na szerokich polach ogromn zapalczywoci, Koribut z swoimi Russaki miaoci, Witold za z Litw z modzi i miaoci i wielkoci wojska jego przewysza. IVa ostatek, gdy bitwa kilko godzin w wtpliwym szczciu z obudwu stron trwaa, poczy si ufy Koributowe trwoy, miesza, i z placu ustpowa, a Witold tym mielej z Litw nacierajc pomieszanych rozerwa rozgromih Co obaczywszy Koribut, doda koniowi ostrg chcc si zachowa na drugi raz do lepszego szczcia a tak w maej ^^ .^^^ druynie z pogromu ubiea do Nowogrdka Siewierskiego gwnego '"'"i^^fl"'* zamku udziau swojego, na ktrym si z i z dziemi zawar, blanki Koribut i wiee rycerstwem strzelb porzdnie opatrzywszy. A Witold uywa- przegranej jc zwycistwa, mao co ^^Ttchnwszy pki upy z pobitych onierze rycerstwo jego zebrali, a swoich pochowali cign za nim do Nowogrdka Siewierskiego, a obegnawszy go ze wszystkich stron na wiee i na banki ustawicznie szturmowa, ciany podkopujc ognie podkadajc, tak dugo zamek moc wzi, gdzie Koributa z i z dziemi poima, a pobrafiorii)ui wszy skarby, majtno i rystunki jego zamek swoimi ossadzi w krai- dzSu'onach jego Siewierskich starosty i namiestniki swoje ustawi, a samego Koributa z on, crk xicia Raskiego, z dziemi do Wilna na wizienie odesa, gdzie dugi czas pod stra na zamku wysznym Wileskim siedzia, a go potym Alexander Rezaskie, albo liolha, cie Hoiha knia jego u krla Jagea i u Witolda wyrczy wyprosi, lubujc im od niego cieYfKoriza pokj, i si mci tej krzywdy nie mia, jako tego xicia Rezaskiego s dzi zapissy okoo tego postanowienia w skarbie Krlewskim, na zamku

cz

.^^

on
,

on

xi
i

Krakowskim za ktrymi Jageo i Witod Dimitra Koributa z wizienia Wileskiego wypucili. O ktrych zapissach Cromerus lib. 15 wspomina. tene czas Siewierskie xistwo Koributw udzia Nowogrdek z Braskiem \>'itod sobie do Wielkiego Nistwa Litewskiego przywa,

pponiosic
Babilorkio
^."'"^'sie-'
xi'*!'i'irna

szczy, a Koributowi

zamki: Brasawiec,
Koribut,
Koribut,

da z aski w odmian na Podolu na Woyniu ty Winnic, Sokolec Krzemieniec; potym sam Dimitr Winiewiec Zbara zamki zbudowa. Jego potjm syn Si-munt
i
i

^^'"*^"-

na krlestwo Czeskie wybrany, a potym w przegranej bit\\ie, ktrej pomaga Swidrigajowi, wrciwszy si r Czech, by poimany i uto-

by

102
Michaia synaSigmunta w Trokach. Drux?*?zS gi za syn Koributw Fiedor albo Fiedko, majc pomoc od Woochw wfniewie- ^ Talarw, chcia Jagcowi krlowi Polskiemu stryjowi wojn odpiera; ckich. potyiYi poraony, musia krlowi poda Krzemieniec i Brasaw, roku 1430 jako o tym bdzie niej a sam na Zbarau Winiowcu na Koodnie i Snuliniczach przesta. Z tego potym i z jego syna xiccia Dania albo Daska, w rycerskich sprawach dowiadczonego, xigta Zbaraskie Winiewieckic etc. s rozmnoone. Potym Witod, czynic sobie przestrzestwo i wolne panowanie w^ Litwie w Rusi, a prawie umiatajc uprztajc zawady sobie przeciwne z Wielkiego Xicstwa Litewskiego i z Ruskiego, skaraw szy Koriliuta naKijowBaranie nie ^^^^ przyczyn acz nicsuszn i na Wodimirza Olgerdowica mwoda. g|^'g ^(Jzieine, przodka xit Suckich, a zadawszy mu win nieposuszestwa, jakoby si mia wybija z zwierzchnoci Wielkiego Xicstwa Litewskiego, wyprawi si z w^ojskiem do Kijowa, udziau jego wasnego, majc
piony
rzece
kniazia

w witej

pod Wilkomeri, od

Kiejstulowica, Wielkiego Xicdza Litewskiego, zabitego

xi

sob

towarzystwie Skirgaja
,

xic

brata

Wodimirzowego rodzonego,

ktremu by Witod obieca i obwiza si Kijw poda, i mu stolic Wielkiego Xistwa Litewskiego w Wilnie postpi, jakemy wyszej o tym napissali. A tak w ten czas Witod nalaz, acz niesuszn przyczyn wojny na Wodimirza, aby go z Kijowa fas
a sobie stryjecznego
i

xi

per ncfas wyzu, a Skirgajowi si w obietnicy i te star i zapalisty gniew na Wodimirza

wa

w
i

zapissach uisczi.

na Koributa,

Mia i pki by

u Krzyakw, przeszkadzali mu do Wielkiego Xistwa Litewskiego, Grodno te, Sura, Brzecie i Kamieniec Podlaski pod nim wzili, krlowi Jageowi bratu pomagajc, jako o tym mia wyszej. Przeto si tego wszystkiego chcia nad Koributem Wodimirzem zarazem pomci , zostawszy Wielkim Xidzem Litewskim a obchodzc si z nimi jako lew
i
,

osem w

dziale, albo wilk

spowiedzi

baranem.

Wlodimirz za rozumiejc si by synem Olgerdowym i bratem krla Jagea rodzonym, a xicciem z Xidzw Wielkich Litewskich urodzonym i majc wolny udzia na wolnym xistwie Kijowskim od ojca Olgerda, ku temu iDdc )liszy do Wilna do Wielkiego Xistwa Litewskiego po
i

ojcu

po bracie Jagele, a ni Witod, ktry stryjecznym bratem bdc, rodzonych posiad, nie chcia hodu ani przysigi poddastwa niewolnei
i

Wojna wiw/ol!imi?z^a Kijow^skie-

nim Witod wyciga postpi, ale odzywajc si do witej sprawiedliwoci, w ktrej ufa i do prawa przyrodzonego do pospolitej wolnoci, umyli si broni, a gwat niesuszny jako mogc, suszn obroodhij. ^ ^^' ^^ Witod Z Skirgajcm na pocztku wiosny Owrucz Zitogo, ktre na
i

^^^ zamki jego przygrodki Kijowskie


Sliii-gajowi

moc

wzili
z

ktre

Witod

zaraz

poda.

gdy

Witod do Kijowa
,

wojskiem
;

cign,
i

nagoto-

wa

ktry

si Wodimirz przeciw jemu chcc mu bitw da ale krl Jageo te by tej zmowy tajemnym uczestnikiem sowie bronic hamujc krwie braterskiej rozlania, przywid do zgody Wodimirza z Witoldem

103
przez nosly Koronne, tak,
.
<

na klorym
Riiowsivim
J

i Wodfmirz musia Kijw puci Witoldowi 11 Ol t-i-i zmowy Skirgajia brata \\ lodimirzowcgo XK7zcciem wedug Kijw ze wszylkimi przYi^rodkami w moc zaraz przeoy
, '

wodimirz
Kiiwpoilar Witoldowi.
.

-y

1-

leso poda, a \> lodmiirzowi xia/.ecui dai

mi woosciami, z puszczami, z lolwarkami, z dworami i z jeziorami, poczwszy od Kopyla zamku, i od tego miejsca, gdzie si Niemen poczyna (na do Piotrkowic miasteczka i gdzie Sucza ktrymem miejscu sam by) w Prepiec, a Prepiec do Dniepra wpada, w obrbie na i na szerz

'.',,.

zamian Koijy zamek

z
.

wielki-

p","

wiodimirzowiKopyl
etc. za k,.

du
z

przez trzydzieci

kilko mil, to

mu

wszystko

ten czas
i

wynalazk co-

missarzw od Jagea krla przysanych wydzieli

odda

w wolne na wie-

czno z potomki uywanie. Wszake potym synowi tego Wodimirza 01gerdowica Ale\androwi albo Olelkowi xicciu, od ktrego si xita ^u^w zasig Suckie Olelkowicami pisz , Kazimierz Jageowic zostawszy Wielkim xicciu
,

Xidzem Litewskim, Kijw

ze wszystkimi przygrodkami

wrci

przy

Kopylu go zostawi, jako o tym bdzie niej.


zostawszy przez Witolda xicciem wojskiem pod Kaniw, pod Cirkassy i pod Zwinigrd zamki, ktrych Wlodimirz nie chcia puci ani Witoldowi, ani Skirgajlowi, ich Skirgajo moc doby i opanowa; a tak w ten czas Skirgajo otrzyma pod bratem Wodimirzem Kijowskie xistwo, Zitomir, Owtucz, Kaniw, Cyrkassy i Zwinigrd zamki, ze wszystkimi przygrodkami przylegociami Kijowskimi. Ale si nie dugo na nowym pastwie pod bratem starszym niesusznie podszczepionym weseli. Bo rycho potvm, gdy wyjacha za Dniepr w owT, prosi go do swojego folwarku humien Kijowskich czerncw, namiestnik na ten czas metropolitw, tame gdy

Skirgajo brat

Wodimirzw,

Kijowskim,

cign

Skirgajio

Kijowskim
oirmy.

sobie podweseli, a bez kredencu z

towarzystwem
i

dworzany si napi-

zada mu on humien trucizn jadowit w piciu, od ktrej w Kijowie rycho umar. Potym z wielk uczciwoci aoci wszystcy Kijowianie (ktrych by sobie hojnoci zniewoli) odprawowali mu pogrzeb obyczajem xicym, z processiami z inszymi ceremoniami popw Ruskich, pochowan w pieczurach Kijowskich, ktre s sawne grobami zacnych
ja;
i

Pieczurach

Ruskich; xizt T

i.

T\i

Dugosz

swojej Kronice napisa,

TT-

'?.i

iz
,

Skirgajo

-Tli bv

pochowan.

za-

od swoich poddanych na zamku Wissegrodzkim dla nieznonego okruciestwa. Ale Latopiszcze Ruskie Litewskie, Wapoyius, Cromerus Miechoyius otrutego by na czci zdradliwej od humiena Kijoyyskiego
bity
i
i

wiadcz.
zeszU
czterzej synowie Olgerdowi bracia Jageoyyi, nie mierci wiata, bo Witold Wigunta Alexandra Krewskie otru przez napraw, Narimunta za nogi obiesi i ustrzela pod Wilnem, a Korigea
z

A tak

xi

sw

Skirgajo za przez liumiena otruty. A Kiejstutowi synowie Totywi pod Wilnem z dziaa zabity, a Sigmunt zostawszy Wielkim Xidzem yvTrokach zarzezany, jego te syn Michaio gdy do Moskwy zjacha w praskurze od popa otruty. Na wojnie za gdy Witolda Tatarowie porazili, uczciwie dla obrony ojczyzny polegli dwa Olgerdowi synowie: Andrzej, ktry

ci;

Zecieoi^fKiejsiui*

ono

Chcinach

trzy lata

siedzia

Dimitr Koribut

dwiema synami,

104
przodek
z

xit

Zbaraskich

Wisniewieckich

Patryk syn Kiejstutw

m^fn"owfc'

saski^^na.
miesnil Kijowskim. skim*

Podola na
Korjaiowi-

dwiema synami, jako o tym hdzie niiej. Po mierci xincia Skirgajla w Kijowie otrutego, Witod przeoy ^^ xifstwo Kijowskic od siebie namiestnikiem xiQc Holsaskie Iwana AIgimuntowica, na ktrego by bardzo askaw, bo z nim i w Prusiech przez wszystek czas mieszka crk jego Anastasi albo Zophj Moskiewskiemu Wasilewi w maestwo z Malborku odprowadzi do Wilna dobycia wiernie we wszystkim Witoldowi pomaga. Potym sic Witod do Podola z wojskiem Litewskim i Ruskim wvpraFiedora Korjatowica, ktry si z poddastwa i z powinno^yyi, na ci Wielkiego Xicstwa Litewskiego z Witodowej zwierzchnoci wybija.
i i

xi

przycign, chcia mu moc odpiera Korjatowic, ale, i si targa z motyk na soce, zarazem by od Witota poraony, tak, i sam ledwo uciek do Kamieca, a Witod uywajc zwycistwa pobra ty zamki Podolskie czci moc, czci przez podanie, Bracaw, Smotric, Czerwonygrd, Bekot i Ska, gdzie teraz ukazuj mogiy, urocysca szace Witodowe, jakom sam widzia roku 1575, gdym jacha z Turek przez Podole. Obieg potym Witold Kamieniec gwny zawiioid Po- YYick Podolski, na ktrym sie by Fiedor Korjatowic zawar, majc poJ " doi wzi. ! moc od Woochw ssiadw. Ale gdy obaczyli oblency upornio nasadzon myl Witoldow do dobywania zamku, powadzili si sami midzy

skoro

Witod pod Braslaw

Podolski

'

11

'

'

sob Podoanie
policie

namocniejsze zamki

Wooskimi onierzami, a w tej niezgodzie pastwa wicej ni nieprzyjaciel


i

(ktra posJjurzy)

Wi-

w^P^^Ka
mieniccPo.

zamek miasto przyrodzenim miejsca fcardzo obroune i jeli si w rozsdku oczu wasnych nie myl, nie dobyte, gdzicby ku temu porzdne obwarowanie przystpio.
*^'^

wzi

przez podanie Kamieniec

Tame Witod poima


zienie

nowa

Fiedora Korjatowica i odesa go na wido Wilna, a sam wszystko Podole z zamkami i z przygrdkami opaa do i starostami, namiestnikami i onierzami Litewskimi ossadzi,

xi

Wielkiego Xistwa Litewskiego przyczy. A jako Ogerd strij Witoldw roku 1331, naprzd Podole osiad, a Tatary i ich baskaki z niego wygna i da je w d/ieraw Korjatowicom, tedy do tego roku, gdy je za Witod potomkowi Korjatowemu Fiedorowi wydar wzi wyszo lat 64. A przedtym jeszcze, na co si wszyi

stki

Latopiscze Litewskie zgadzaj, Olgerd sam


z

by wygna
i

drugiego Fie-

dora Korjatowica

Podola, take dla nieposuszestwa

zamki wszystki

pod nim pobra


jatowic do
krla

Niestaka jego namiestnika poima, a sam Fiedor Kor-

Wger

uciek

tam

bdc

wygnaiicem na dworze Karolussa

Wgerskiego umar, roku 1340, jakomy o tym wyszej w sprawach 01g(?rdowych z pewnych dowodw napissali, a tak Podole dwiema Fiedorom Korjatowicom dwa kro byo odjte dla nieposuszestwa,
pierwszy raz przez Olgerda roku 1339, a potym wtry i ostatni raz przez Witolda roku 1395, kiedy ju Podole skutecznie w provinci albo w po
wiat
i

wojewdztwo byo do Wielkiego Xistwa obrcone.

im

o PODOLU SZERSZE
Rozdzia

WIADECTWO.

trzeci.
tymi

szystkie

Latopiszcze Ruskie
krl

Litewskie stare

sowy wiadcz

NYladisaw Jageo, syszc o opanowaniu ziemie Podoi- o^Po^^oiu! skiej przez Litwf. prosi Witoda, aby mu z mioci braterskiej ku sawie jego Korony Polskiej rozszerzeniu postpi Podola w pewnej sumie pienidzy; jako Witod wedug ugody spuci Jageowi krlowi we dwudziestu tysicy kp polskich, (bo Cromer tej sumy 40000 zotych Cmmerus
o Podolu:
i ,

cz

kadzie) ty zamki Podolskie: Kamieniec, Smotric,


a

Ska

Czerwonrgrdek,
ossadzi, jako

inszych zamkach Podolskich starosty swoje

Witod

Brasawiu, w Bekocie, w Sokolcu etc. A potym krl Polski wyszej mianowane zamki Podolskie od Witoda postpione da w sumie panu Spitkowi. Ale Cromer lib. 15, omylno Latopiszczowi Ruskiemu, albo umylne zepsowanie porzdku przez pisarza przyczyta, a dalej tak pisze: Chceli (powiada) Litwa abymy im pozwolili tego, i Korjatowicy Podole od Tatar spustoszone osiedli i zamki w nim pobudowali, niechaje te nam pozwol, i Kazimierz krl Polski wszystk Ru na poudnie i PodoWinnicy,

Cromer

lec

Kazimierz

do Krzemieca przez miecz opanowa, czegomy (powiada) z pewnego dohadania doszli z samych Litewskich zapisw, midzy ktrymi by jeden Jurgi Korjatowic, ktry potym od Woochw, j ako historia Litewska wiadczy, by otruty albo zabity, tegomy dowiadczyli. A pole
i

laosiadh"

xit

tym Ludwik krl Wgierski


rosty

Polski, jako na wszystkich Ruskich

zamstalisty

kach, ktre na ten czas ku Polszcz

suyy,

tak

na Podolu

W^grv

przeoy

s, powiada,

skarbie krlewskim

Krakowie
i

Teodora albo Fiedora Korjatowica xicia Podolskiego pana Wgerskiego z Munkaczu mao po tym czasie pisane, ktrymi listami wiadczy, i si z Wadisawem krlem Polskim pogodzi, a zPodolim mu si w obropoda; nad to jest kopija priuileju tego krla Wadisawa Jagea pod tituem pieczci Wojciecha arcibiskupa Gnezneskiego z priuileju kri

lewskiego przepisana

ktrej krl okazuje

nieck Witodowi
czajem, a to

dziedzicom jego dat

i zamek z woci Kamiemaskim albo hodownym oby,

byo

roku 1394, ktry si (powiada) czas zgadza


z

ktrego Latopiszec wiadczy, Kamieniec

inszymi Podolskimi

z onym zamkami

moc

przez Witoda by opanowane. Potym Cromer dalej pisze: Std powiada podobniejsza rzecz ku prawdzie jest, iz Witod gdy on Podola w ktrej jest Zidomir i Cyrkassy w moc podbi, Kamieniec te pod

cz

sw

panem
li.

Munkaczu Wgierskim, ktry od Ludwika trzyma, Witod opa14

106
nowaf, nie to za prob u krla .Tagea odzier/.al, gdy powiada ona Podola do krlestwa Polskiego naleaa , a ostatek Podola przerzeczony pan z Munkaczu Wgrzyn trzyma za dozwolenim krlewskim jako to
,

cz

Moje zdanie

Cromcr
niego
i

szorzej

wywodzi. Ale AYitod jako

wzi

Podole

moc

Tatary

i'odoie odi- z

posza, tak go ani u krla brata, ani u AYgrow, ktrzy tam przylgoci ani dziedzictwa adnego nie mieli, nie prosi, ale jeli ktre zamki od Ludwika krla Wgrowie na Podolu trzymali, susznie im to po jego mierci jako wasne dziedzictwo Witold wydar, poniewa te jeszcze dawno przedtym Olgerd stryj Witoldw Wielki Xidz Litewski KorjatowicY w Podolu (Tatary wygnawszy) panowali etc. tam zamkw w pustyniach Podolskich nabudowali osadzili Litw, jako w Kamiecu,
i
i

Skale,

Bekocie

inszych przygrodkach,

kiedy Olgerd nieposu-

sznego Fiedora Korjatowica synowca stamtd wygna, ktry do Wgier uciekwszy wedug historiej Litewskiej Podolskie zamki Woochami i

W-

grami

by

osadzi, ktrzy

te do czasw Wilodowych

niktre twirdze

Podole Swipodalle!*

Potym Cromer sam pisze lib. 16, tymi sowy: I Jageo jednajc Swidrigea brata niespokojnego, aby wicej Litwy ojczyzny swojej z Krzyakami nie wojowa, przyzwa go z Prus zapaciwszy za wielk sum pienidzy, ktre tam by natrawi co by na wojn przeciw- Witoldowi wyoy, a Podole odkupiwszy od synw SpitkaMelstyskiego w piciu tysic grzywien Praskich albo Czeskich, jemu da na wychowanie". A o tym jako byo zaszo Podole w dzieraw Spitka Melroku 1423 stinskiego Latopiscze Ruskie na drugim miejscu tak wiadcz: posa Jageo do Witolda mwic tymi sowy: Ktremi by zamki da we dwudziestu tysicy kop, jam je odda Spitkowi, a i Spitka Tatarowie wdow z maymi dziateczkami nie moe obroni zabili, tedy ona zamkw od Tatar, ale pobierz zamki swoje, a mnie oddaj dwadziecia typosa pienidze sicy kop ktre mi opisa; co knia Witod uczyni pana Dimitra Wasilewica. krlowi Jageo wi, przez rce pana Nimiry

trzyma

mogli.

krl Polski,

bdc

A tak Witod

zamki Podolskie ku Litwie pobrawszy, starost na nich uczy-

ni Hronowskiego, a potym da Podole wszystko Dejdigoldowi, a w maym czasie da Dedygoldowi Smolesk, a Podole odda Dow^girdowi wojewodzie Wileiiskiemu ktre on trzyma ze wszystkimi zamkami a do mierci Witodowej. A gdy Witod umar, tedy jako sam Cromer na pocztku ksig 20 Kroniki Polskiej pisze, Dugos take i Miechoyius lib. 4
,
,

rodu, ale dochcipny


i

288, panowie Polscy Pawe l)iskup Kamieniecki prostego na3Iussilo bracia rodzeni Buchitry, Teodrik 3Iicha czaczcy Crussina Galowski. pki si mier Witodowa nie rozsawia, wyzwali do siebie obyczajem przyjacielskim Daugcrda wojewod Wileskiego z Kamieca Podolskiego w rzeczy na porad, ale nie wiele radzc skoro do nich wyjacha poimali go, a Kamieniec zamek i insze Podolskie zamki w moc swoje wzili, a od tego czassu pisze Miechoyius, Podole do Polskiego krlestwa przyczone jest, wszake nie pisz, gdzie podzieli Dawgerda poimanego, ale si na to Latopiszcze Litewskie zgadzaj, i go zabito, co by mogo, jeli si broni, obaczywszy i wpad w niespodziacap.

48

fol.

107
nQ samolowk. Dziao si to roku 1430, a pod moci Litewsk Podolska OJgerd opanowa z Korjato wicami roku 1331, bya sto ziemia, jako

polym Swidrigajo zostawszy Wielkim Xii,dzem Litewskim po Witoldzie, dugie ])urdy wid o Podole z Polaki potym trwao przy Litwie, a do Alexandra krla zupenie, jak o tym b^^dzie nilat
i

rok; wszak/.c

ej na swoici

miejscach.

ZJEDNANIU JAGE0W7M

A JAKO POD NIM ZA WITOLD


HODZIE

WZI WITEBSK
XIT DRUCKICII

UOUSZ

DLA JEGO ROSTERKW;

O PODDANIU

o WZICIU SMOLESKA. JEMU I JEGO BKATU UEBOWI,


O

ZWOJOWANIU XipTWA REZANSKIEGO,

POKAEXltJ TATAK1V, O PRZYJEDZIE WASILA W.KMAZIA 3I0SKIEWSK1EG0


ROlf^l^ 1396.

Rozdzia czwarty.
Koku 1396 Wadisaw Jageo krl Polski j)odnios Wadisawa xic Opolskie, ktry bardzo wiele imion
szcz od Ludwika krla
suszn;} wojri^' na
i

zamkw

Pol-

Wf gerskiego
i

Polskiego nadanych trzyma, a Ja-

gea gani sobie way zwierzchnoci jego niechcia zna; przeto go Jageo pr^tko skara, jako Witold bratw wzi mu Jageo tylko za siedm dni siedm zamkw przedniejszychjIJolstein na skale, Krzepice, W^iei i

luii,

Bobolice,

Brzenic, Ostrzessw

Grabw,
miejscu
podali.

ale

wcem nad rzek Proszn


leeli

mocnym

lecym,

pod zamkiem Bolesasiedm lat Polacy

iioies?aL'a!
**'^'^i^^^''-

si^

na smy rok

oblecy

A Wadisaw^ xic
nych. Polskie ukrainne

Opolskie wetujc szkd swoich

zamkw pobramajtnoci swoi

wooci
Jageo

utarczkami czstymi drapieyt, do czego


i

mu pomagao

wiele Polakw
krl

je potracili: przeto

wojskiem do jego ojczystego xicstwa, Opole zamek i miasto przedniejszy obieg, Oleszno, Strzelec Lubliniec zamki moc wzi, ktre Spitkowi Melsliuskieniu w dzieraw da-

wywoacw cign z

tych ktrzy

108
rowa,

potymWadislaw xlic Opolskie, widzc iit trudno przeciw osuowi wierzga, u krla Jageta aski prosi musia, ktr otrzyma za przyi

czyn krla Czeskiego za rkojmi Wencawa biskupa Wratsawskiego, take Ludwika Breskiego, Konrada Plcsnickiego Kozleiiskiego i Przemysawa Opawskiego xit. O czym Dugosz, Miechoyius Cromer Ub 15, acdhionis sccundae fol 250 y 251 szerzej pisz, FicfiorSynczassu Ficdor Sanguszko xiae Wlodimirskie u krla Jagea Tcgo o o gusko SieSiewierskie dawszy na si listy ^^ Witolda z aski otrzyma xicstwo ^'i"*ofrz'''' ma. mocne zapissy, i mia napotym zawdy by pod moc krlewsk jak Cromer pisze. Bolesaw Swidrigajo brat Jagew, bdc zbiegiem w PruA siech, zebra si znowu na Witolda, a tak roku 1403, jako Dugosz Miechoyius lib. 4 cap. 42 etc. pisz, z mistrzem Pruskim Conradem Jungingen i z wielkim wojskiem Niemieckim na dzie S. Doroty do ziem ojmieczem zwojowawszy czystych Litewskich przycign, ktre ogniem Swidri a si z mistrzem do Ragnety. A skoro mistrz Pruski wrci poupiwszy, LiiwT^ "yodcign z upami, wnet zarazem z drugiej strony mistrza Liflandskiego
i
i
. .
.

1-

''

xi

wojsko do modzi wtargno, a nabrawszy bardzo wiele upw i winiw, do Lifland si bez odporu wrcili. Przeto krl Jageo ualiwszy si tak gw^atownego wojowania ojczyzny swojej, posa jednacze do Swidrigaja, ktrzy go z Prus pod pewny-

Swidriffa'-

w^Pofs^z'ce

"'czn^'^'

mi condiciami wyzwali do Polski. A tak krl Jageo ugadzajc w to pilnie w ichrzy, nie aby wicej Svvidrigajo w Litwie przeciw Witoldw da mu Podolsk Zydaczowsk ziemi w udzia k temu w Polszcz ty zamki z powiatami: Slrij, Sidw grabstwo, Stobnic, Drugni "^'9sta ^ Ucie, nadto jeszcze tysic cztery sta grzywien rocznego patu w zupach krlewskich mu naznaczy; ale jednak ta hojno uczynno Jageowa nie moga ubaga skrztnego a wichrowatego Swidrigaja, jako Dugosz i Miechoyius lib. 4 cap. 41 et 42 Cromer lib. 15, take Latopiszcze Ru,

skie

Litewskie yyiadcz.

Bo skoro
dziczka,

tym prawie

czasie

umara xicna

Uliana Witebska dzie-

Olgerda nieboszczyka, a matka Jageowa i Swidrigieowa, tedy krl Jageo nijakiego Fiedora Wiosn ptasznika albo owczego swojego

ona

posa od siebie do Witebska namienikiem. Co widzc Swidrigajo, i pod nim Witold pierwej ojczyzn osiad, a potym go macierzystego
dziedzictwa krl
a
i

Jageo oddala, znowu uciek do Prus, a potym do Lifland, wziwszy pomoc od mistrza Liflandskiego bojar Ruskich, take Kozakw bardzo wiele zbuntowawszy, cign do Witebska, ktrego prtko za yczliwoci Russakw dosta, tame poimawszy starost Jageo wego
Swidrigajo
(lostaY.

Fiedora

Wiosn
i

zrzuci go

blankw,

szyj

zama,

sam Witebsk
Ruskie

opanowa,
,

Orszej potym doby.


krl Jageo,

Take

insze przygrodki

czci

moc czci
szc aby si

przez podanie pobra.

Co usyszawszy
brata obruszony,
lej

posa

wnet despectem takim od niewdzicznego do Witolda Wielkiego Xidza Litewskiego, proi

jego zelywoci

szkody

pomci

nad Swidrigajem

spl-

109

nym

nieprzyjacielem.

tak

Witod

zebrawszy wojsko

Litwy,

z Rusi,

naprzd do Orszej, ktrej za kilko dni szturmem doby, a potym lirucko obegna, ale Druczcy kniaziowie z bojary swoimi, acz pier- Yzll^ziSr wej stron Swidrigajow trzymali, aski zarazem prosili, przyjachawszy
i

cign
w

obz do Witolda poddali mu si w moc z zamkiem i ze wszystkimi dzierawami dobrowolnie, i uczynili przysig hodu posuszestwa, tak inszym jego napotym nalednikom Wielkim XiWitoldowi, jako
,
i

J^^^^,^;?^^:

^ich.

dzom Litewskim. Potym Witod majc ju Orszacw i kniaziw Druckich, na pomoc zhodowanych z ktrych mu przybyo pomocy, cign tym usilniej do Witebska ktrv zewszd wielk moc obegna. Tame te do niego na pomoc przycign xie Jurgi Swentosawowic Smoleski, postpi mu hod posuszestwo do Wielkiego Xistwa Litewskiego. A tak szturmem, strzelb ustawicznie obudwu zamkw Witod dobywa; ale si te Swidrigajo z Niemcami Liflandskimi mnie przemylnie broni, tak i za cztery niedziele ninego zamku ledwo Witod dosta a zasadziwszy dziaa u cerkwie murowanej na ninym zamku w mocnych szacach, tuk mury wysznego zamku we dnie w nocy bez przestanku, czego jeszcze dzi jest wiadkiem wiea murowana ku Dzwinie wyszny zamek murowany z ninym drzewianym zczajca, ktrej dzi poowa przez Wito, ,

ale przez kniazia Stephana Koributowica stoi Stanisawa Paca wojewodw drzewem zabudowana, ktrym upadkom i jam si przypatrowa gdym tam putora lata oniersk suy roku 1573. A gdy Swidrigaja posplstwo dla niedostatku ywnoci odstpio tym snadniej- Witod doby i wysznego zamku murowanego, poima Bolesawa Swidrigaja brata stryjecznego, ktrego Jageowi krlowi, do Polski na wizienie odesa, a sam Witebsk swoim rycerstwem ossadzit wszystko Witebskie xiestwo, Orsz insze przygrodki, take Odruckich przypdzi. kniaziw do posuszestwa Litewskiego przywid A krl Jagieo Swidrigaja poimanego na Krzemieniec do wizienia posa, ale Miechovius pisze, i go sam Witod jako poima tak i possaKrzemieniec w ony dzi w Krzemiecu, co wicej ku rzeczy, gdy czasy by Litewski pod wadz Witodow, anie Jagieow. Wszake potym Swidrige za yczliwoci Russakw w nocy z pt rozwizany uciek w Wielki Pitek, roku 1418, zabi starost Krzemienieckiejjo Conrada Polaka, a sam zjacha naprzd do Wooch, z ktrymi w Rusi szkody czyni, na Podolu, a z Wooch do Sigmunta Rzymskiego i Wgierskiego krla (ktry by potym cesarzem) do Wgier zjacha. Potym za przyczyn brata Jagea przyj go Witod w ask, i da mu Brasko, Nowogrdek Siewierski w dzieraw. Ale on jako niespokojniczek i tam niedugo wytrwa, bo trzeci kro do Krzyakw, potjm do ^loskiewskiego zjacha. O czym niej na swym miejscu przypomniemy, a teraz do rzeczy pierwszej przystpuj.

da odbita

prawie odcita
i

Zbaraskiego,

przez pana

y^i^o*^
J^*;
(jn^a' ta*'^.

^^^i-

Woy

g^.jj^j^gj

'

'

z*|cf'enia uciek, w
J|^f^j*|^^^'j^:

^^^

si,|rige|
'^ro'-

110
Orszej, i puirnaniu Swidrigela, po hodzie nowej wojnie przyczyn Jurgi Swcntosawowic xig Smoleskie, ktry acz l)y przyszed na pomoc Witoldowi pod Witejsko, wszake skoro si z nim rozjacha, wzi kilko wooci Orszeiiskich Wii
i

Po wziciu Witebska
Druckich
,

xit

da

todowych, i da w dzieraw swoim bojarom, k temu za namow Holliy xicia Rezaskiego pocz jeszcze witsze rozruchy wznieca, bardzie Sni^wh^ przeciw Witoldowi kaza. A lak Witold w czas maym pocztkom wojny loidowa, na potym szkodliwej zabiegajc, z gotowym wojskiem Litewskim ktre go prowadzio od Witebska ku Wilnu, wrci si nazad, i cign prosto do Smoleska, co usyszawszy knia Jurgi Swcntosawowic Smoleski, ,. ,, wzi ,Smo- ujacha do Holhy xicia Raskiego a Witold przycignwszy pod Smolesk, wzi miasto, potym i zamek przez podanie. A gdy Illeb brat Juria pierwszego xicia, wasny dziedzic Smoleski aski u Witolda
,

prosi,

hod posuszestwem

do Wielkiego Xicstwa Litewskiego czyni


i

poprzysig, przyj go Witold w ask, da mu ojczyste xistwo Smoleskie pod chorgwi swoj. wiadcz te drugie Latopiszcze, i w ten czas Witold wziwszy Smolesko Juriowi Swentosawowicu nieposuzasawskie szncmu, da mu na Woyniu Zasaw z aski, z ktrego dzi i xiacta ^ xiz(;ta Woyniu. Zasawskie. wiadcz za Latopiszcze wszystki i ten knia Hleb Swentosawowic, gdy by possadzon na xistwo Smoleskie ojczyste od Witolda, nie by wdziczen dobrodziejstwa jego, jako brat knia Jurgi, bo skoro W^itod z Smoleska wyjacha, niechcia zna adnej zwierzchnoci jego, a to wszystko z namowy buntw kniazia Holhy Rezaskiego ciecia swo-

na,,.

''

..

jego, ktry

by

na ten czas wielce

mony.

Witold gryzc si sam w sobie na Hleba niewdzicznego kniazia Smoleskiego, przedsi niejawn wojn, ale fortelem na to godzi, jakoby mg ony rosterki Smoleskie raz po raz wzniecone umierzy(-,
tak
i

uspokoi.

loYiw na

Zebra si tedy znowu


^.jjj^^jj^;
,,
,

wojskiem Litewskim,

puci wie, i mia

Smolesko,
Tamerlanes
albo Tcmirsnrziaiarski

sianv,klojazelalureckiego porazil, ConstaniinopoIc od io*"''o


I

Zawolskiogo carza Tatarskiego onego sawnego Tamerlana ri? rr, r. (ktorego Latopiszczo lemn^kuciem, aTatarowie lemu-kutlu (to jest szczHwc clazo), a Moskicwskio Kroniki, i Herberstein fol. 88 Temiraszak,
-,

^r^

ryonoBa- to icst zclazcm ^

chromym go zowia, bo na szczudle chodzi; a skoro >\ itod pod Smolesk przyszed, wyzwa do siebie kniazia Illeba Swento^ i sawowica Smolcuskiego Z braty, na przyiacieisk rozmow, chcc si obiema z niiTi jakoby poradzi okoo wyprawy na Tatary, wprowadzenie na
-

Jo
"

ii

-i

^a"

iiij
i

"

*'

wojska

nile-

carstwo Zawolskie Tachtamissa carza, ktry

nogeniuby}o przclrcono,
niaiffio
f,'dy

ro-

ziod/icj

bai!

by w ten czas wygnacom Witodowym. A gdy knia llleb Swentosayyowic do obozu ^ i Witotowogo przyjacha, przyj go wdzicznie, a potym podwcseliyyszy z nim, zahamowa go w obozie, a sam z rycerstwem Lite\N skim ])rzebrcnieposusznego nym do zamku wjaclui, tak Smolesko opanowa, skara fortelem, bez krwie rozUiiiia, coby byo musiao by, by go by

yvoisku

i-

czyu^M^iib.4cup.Ti.

moc

dobywa;
z

chowanie

da potym z aski kniaziu Hlebowi Polony zamek na wyniema wooci, a sam na si wszystko xistwo Smoleskie

111
(ktrego

oy

tw,

w ten czas dziedzicy Wielkiemi Kniaziami pisali) wzi, LiKussakami ktrym ufa ossadzi, a namienikiem w nim przekniazia Jamunta Wassia Borcjkowica. A knia Jurgi Swcntosawowic brat llleijw starszy, ktremu Iiy Wisi
i

tak/.c

Smolesko wzi, byl na ten czas u kniazia Ilolhy Rezaiiskiego. knia Holha Rezaski tych wszystkich buntw rosterkw Smoleskich by przyczyc, posa Witold zarazem 2 Smoleska wojska Litewskiego Ruskiego w jego dzierawy, przeoywszy nad nimi hetmanem kniazia Siemiona Lingwieniewica Mcisawskiego ktrv bez odporu wszystek kraj Rezaski midzy Ok Donem albo Tanaim rzekami lecy mil 36 od Moskwy zwojowa, a z zwycistwem, i z wielk korzyci, (gdy ten kraj jest bardzo urodzajny; o czym czytaj Herbertold pierwej

A u

ten

cz

LU*.! Re-

stwozwojo

steina

fol.

Ruskiego, przeoywszy nad nim hetmana Olgerda pana Litewskiego, wyprawi Witold w dzikie pola, do hordy Zawolskiej, i Zadonskiej, chcc Tatarskiej mocy sprbowa, i ich pooenia wypiegowa. A tak gdy ju Olgerd hetman z wojskiem Litewskim, i z kozaki Ruskimi przycign nad Don rzek, ktr my acinnicy, Ptolomeus Tanaim zowicmy, zastpili mu trzej carzykowie bracia, Krimski, Kirkielski i Mankopski ktrzy z Podola (jako i Cromer z Latopiszczw lib. 1.) wspomina) da w ten czas brali. Tam Tatarowie na swych mieciach mielszy z wielkim okrzykiem na Litw uderzyli, Litwa te ktrym i o saw i o zdrowie szo, gdy daleko byo do ojczyzny ucieka, nie zmniejsz miaoci Tatarom pierwszym i wtrym tacem odpr dali na ostatek Tatarowie widzc nowych goci, a przed tym niewiadomych, i sobie bardzo silnych i poti i

Drug za

65) do Witolda si wrci. wojska Litewskiego

cz

bdc

nych,
"

nie mogli
1

wvtrwa
"*

szerokich

I-I

gdzie ktry

'

'VI mg zdrowie

trzeciego

uniesc.
;

tacu, poczli pierzcha po polach Uwa w dzipolach T -c Litwa zas zajuszy wszy si za Tatarw po
'

'

'

'<'c'>

nimi gonionego

R,

tacujc tym mielej bia tak i ony trzy hordy za ask szczcim W^itodowym, a mstwem Litewskim na gow byy
i

carzykowie, na co si wszystki Latopiszcze zgaA Olgerd hetman z Litewskim wojskiem wrci si do Witolda szczliwie, ktry jeszcze w Smolesku w ten czas
zbite,
i

poraone,

trzej

dzaj, na placu
a to

zostali zabici.

lea,
syszc
1

by

pierwszy credenc bitwy Litewskiej

Tatary.

Tego czassu, Basili albo Wasil Wielki Knia Moskiewski zi Witodw,


szczliwym powodzeniu Witodowym, przyjacha do niecona Moskiewski ilo Witolda ^ V 'Imu czoem, winszujc szczliwego panowania jako cie- przyjachat, ciowi, ktrego Witold wdzicznie przyjwszy dugi czas u siebie czstowa, tame przymierze midzy sob, pastwy swoimi potwierdzili, przeciw Tamerlanowi albo Temirkutlowi Tatarskiemu carzowi spoinie si spissali, potym uczciwszy si podarkami wzajemnymi, odprawi Witold W^asila Wielkiego Kniazia Moskiewskiego do Moskwy, a sam te z Smoleska do Litwy si wrci, a od tych czassw roku 1 396 moleiisko byo pod moc Li- ki^d^ou tewsk, a do roku 1.)I4, gdy je za Wasi prawnuk tego Wasila wzi sz*o przyo tak
1
I

cj"

bmolensk, bijc

'

"

-'

przez praktiki Gliskiego,

*^^
,

112

Witod te
Tatary,

przyjachawszy do Litwy zbiera znowu wojsko wielkie na chcc wprowadzi na carstwo Zawolskie Tachlamissa pierwszego

carza Zawolskiego, ktry od Tamerlana


i

mieszka

Litwie ze wszytkimi ulany,

wygnany do Witolda by uciek, murzami swoimi na Lidzie.


i , i

flf^o"dTur-

roku 1396, Sigmunt krl Wgerski, chcc Turkw ^\Tprze albo Bulgariej ktrzy ju byli z Bajazetem Traci Greci opa^ Mlsiej ''^ IJn*" nowali, zebra wielkie wojska z chrzecian, i potka si z Bajazetem, ale poraon ze wszystkim wojskiem chrzeciaskim Sigmunt w odzi Dunajem uciek na Czarne morze, i przyszed do Constantinopola, potym do do Wgier si wrci. Byo te Rodissu, a stamtd za do Dalmaciej w tej nieszczliwej bitwie niemao Polskich slachcicw, z ktrych tam jeden przewano dzielnoci sarmackiej skutkiem pokaza Scibor Sciboten z krlem i z Wgry do Dunaja uciekajc, gdy Sciborz Po- ricz herbu Hostoja,
,
,

Tego

'zbr^oi^prL^

nie

mg

do odzi

zdy,

tak jako

by

zbrojny,

Dunaj wskoczy,

prze,

pijn.

pjyn]; na

drug stron, za co bdc potymw asce u krla Sigmunta zo sta wojewod Siedmigrodzkim, ten przeszed Oratiusa Rzymskiego, ktry ono Tiber przepyn, bo jakom sam widzia Dunaj w Bulgariej, w Trai

ciej

jest jako

Roku

1574.

z-vvaszcza
i

gdzie ta

dziesi Tibrw, od brzegu go do brzegu ledwie przejrze, u Uruciuka, Dziurdziewa, etc. gdziemy si my te przewozili, poraka chrzeciaiiska bya na ktrychemy mogiy (wzgr
,

zdawna od chrzecian Bugarw usute) sami patrzyli. A tom dla przewanoci tego Polskiego slachcica przypisa. Potym Wgierski krl Sigmunt po onej porace od Turkw, bdc u swych grw wzgardzonym przyjacha do Krakowa do krla Jagea krlowej Jadwigi, i postanowi z Jageem i z krlow przymierze na lat 10, roku 1397.

W-

WTOREJ WYPRAWIE
Cromera,

Wedug

Dugosza

Miechoviussa.

ROKIT

1397.

Rozdzia pity.
Witod
Azowzaraek Turecki na Uciu Tanais.

chciwy i Postanowiwszy

sawy

paiistwa wielkoci.
i

Litw

Ru w

bespiecznoci,

Zebra

Tanais po moskiewsiiu

A przyszed
Tam
i

wojska, a

cign

polmi od Kijowa,

przez Tanaim do zamku Azowa. Tatarw pogromi, nad Donem i Zdybawszy ich bez wieci, pobi i rozgromi; Obozy ich, wielbdw bachmatw stada Pobra, cokolwiek ich horda rodzi rada.

Wog

113
Tak Nahajskich, Zawolskich dwie hordy porazi,
I do ytarczek Ruskich, drogc im przckazi. Don, Worschla, Sina-woda, Woga, krwi pyny. Czym Litwy z Rusi dzielnoci syny. Hord jedne do Litwy Witod przyprowadzi,

mne

Ktr
Gdzie

nad
i

Wak

dzi nad szeroko mieszkaj, A powinno rycersk z uchway dziaaj. onej hordy posa Jageowi, Drug

t Wak
Witod

rzek na

rolach posadzi,

cz

ci

przez clirzest imiona dali Christusowi;


ich

Acz mwi, i

nie

przymusi wojn,
przystojn.

Ale przeciw Krzyakom

namow

Dugosz
na ten czas

wadzeniu pisz:
wojskiem,
a

Miechovius tak o tym hord Tatarskich do Litwy przyproi Witod Alexander Wielki Xidz Litewski, uspokoiwszy

M.'cchovius
^ifoi.^i/s!

Litw

roku 1397, wyprawi si sam na Tatary z znacznym przebywszy rzek Tanais, ktr Tatarowie i Moskwa Don

Tana1s'^Vo^
J^*'^'^^-

nazywaj
tysicy
z

naszedwszy

wielko
i

Tatarw, uderzy na nich, gdzie ich wiele


i

onami, dziatkami
stali

twy, ktrych jedne

cz bratu Jageowi krlowi do


si jednym ludem
z

dobytkami poima

przywid
Polski

ich

a do Li,

posa

ochrzciwszy si,

Polaki; a

drug

icli

twie ossadzi nad

Wak

cz w Lica

ci

rzek

indzie.

Cromerus za, wedug Latopiszczw Litewskich lib. 10 pisze, i hord Tatarw Witod do Litwy w ten czas przygna, aczkolwiek si oni tego prz, powiadajc, i nie przymuszeni adn wojn, ale dobrowolnie dla wntrznych wojen w hordach swoich od Witolda przeciw Krzyakom przyzwani, do Litwy przyszli. Co mao nie ku rzeczy, poniewa dzi jednakich praw i wolnoci z slacht Litewsk uywaj. Ale jakkolwiek byo, przedsi Witod otrzyma zwycistwo w ten czas nad Tatary i ztriumphem si do Litwy wrci.
i
i

WTOREJ WYPRAWIE WITODOWEJ

ROKU PAiisKIEGO 1399, A OD STWORZEMA UIATA 6906.

W itod bdc zwycistwem pierwszym zajuszony,


pochodni sawy zapalony, Zbiera wojsko cay rok, acz krl krlowa, Tego mu odradzali wojna domowa, Domowa, ktr hardzi Krzyacy wzniecali, Lecz Witodowej chci nie uhamowali,
JNiemiertelnej
i

I.

15

114
'

Bo jednak przedsiwziciu czynic swemu dosi, Nie da si ni krlowi, ni Niemcom unosi. A gdy wzig pokj z Niemcy, wnet mu pomoc dali,
Uejterw

pi
tci

set zbrojnych, ktrych

mnych

znali,

modzk

slacht k temu Witold wszystk ruszy,


pokj dobrze sobie tuszy.

Bo majc od Prus

Braty take zgromadzi xicta udzielne, I si zbiegli jak roje do maciory pszczelne.
Pano^ie Polszczy
rycerstwo
z
i

jr^]^

ua pomoc Raphai sraTarnowa,. !an l.ltibia wacz wojewoda Ma/oyyiioitowi:

a..o.

V, ..

moc Litewska szYStk ^ j


>.
i

, >

a Polaki k tcuiu
^

j^jjgj
j{^^(;y\ i

jrotowe ku boiu na n

pomoc witemu.
tf Spitek z iuelstyna
r-.

wiecki, ^eniliwri] Osiioros, Dobio-osi /Suno\\\\,

Jan

DaliinwsKi

warszo

wojew: Pocki,

Mi(iio.ui,>..riia louias/,

p /- v t Krakowski woiewoda Jan z Glowaczyna iiSamotulski m/.nv, Mazowiccki woiwoda, J

Tamowa

ijrabia,
,

i
.

.--lo
i

werraek;aznich

przedniejszy Spitek z.Melsiina, wojewoda KrakwRusi, ski 1 pan INiznej

Ostrorog ^
j^,^

tc mia
,
.

poczot
i

W
i-.
.

zbroi swictnej jezdny.


i

,.,.'..,
tti i i
,

-.

Dabrowski, '

H arszYcki,
.

Doorogost, Michocki,
,

'

albo Podola, etc.

Socha wojewoda Pocki, mao, wszyscy Witotowi Przybjli na pogany Boemu wodzowi. ten czas Tamerlanes carz panowa w Aziej, Pan wszystkich hord Tatarskich, Pontu, Bitiniej; Amid steiiam monBajzct Turccki carz z nim zwid w Persiej wojn, Tam sam pojmany, straci wszytki wojska zbrojne. Pisz hisiorikowie, i zwizawszy go acuchy zotymi, ^ mia w \vojsku swoim Jamcrlan n Tamerian po d/iesieWozi W klatcc lak ptaka z triumphy wielkimi,
Pilik,
1

Wokasz

Inszej slachty nie

--

kro

sto

drudzy

kad

tysicy ludu,

,.,.

'.

1-20,000,

uwaszcza nasz Cromcr.

Turkw

na placu dwicscic tvsicy "


i

pooy:
"

Armeny, Medy, Egipt strwoy. Tachtamis, carz Za- Tflchtamis carz Zawolski przed nim te ubiea w Litwie ktry wolski mieszka, od Tameriana j)q LitwY; takc inszc carzyki wyrzeza, wygnany, roku od stwon tiT l^ -i renia wiata, wedug wschod souca osiad wdy z mm Witod miy. Wszytek " Moskiewskici
Persy, Syn,
,

i^

"

'

Kronik 690.

Skostowa

Litewskimi Kozaki swej siy.

t-

-i

A majc ju gotowe wojska z potrzebami, K temu pidziesit xit Ruskich z Polakami,


te z swymi uphami przy nim Zawolskimi. Tam u Kijowa wszytkich Witod rozszykowa, Tachtamisa posadzi na stolcu lubowa. Wygnawszy Tameriana. Tak w Tatarsk ziemi Cign Witod, wygubi z gruntu chcc ich plemi,
do Kijowa; Tachtamis

Cign a

Wygnaniec

by

cromeruf
Tamr,ye (ransmUu.^ So

jy^

Psol

Sul

przcszli byli rzcki,

Nie baczc przeciw sobie do odporu rki

^fdi!7rt,

carzyk, woj.

suaTarmerlanowegoie*"/";

conslernalis jitrorum animis.

no-

Worsch przyszli, wnet obacz ali Po polach si Tatarskich wojsk wielkich ma wali. Tamerlanowych, Edig J J o^ carzom, wodzem wojsk koci uffw uuu>y Witotowych Strach przenika j-.^ca nuoui '^"''^" in^ciutiai przez . uv.itw>v j.ii ,
Lecz gdy nad
'

ilo
S|)ilki na rokowanie do Tatar posali, Miru proszQC, czego im oni nie Nvzbrain'ali. Lecz modych panit naszyci ocliola do J)oju,

Nie

cicieli (s

krzykiem aJQC

starszycli)

wzi

pokoju

Wszyscy hic! bi! woaj; bi! blc pogan! krzycz: bi, nie licz. Bcdziem bi! j)ovvtarzaj; Tali zufFalstwo przemogo, szable w rku goe

bd

Dzier, a Witod do nicli ty sowa wesoe Rzek: I gdy bacz wasz o rycerstwo! cnotts
I

do

l)oju

u)iao

mn

toldowii

Rzecz Widu

ochot.

rycerstwa.

Serce mi oi)iecuje przez was dzi zwycistwo

Nad

Bd
atwo

t wielkoci pogan; tylko splne mstwo Okacie, ja nie wydam pierzchaci im w pole pomnie, i byli w clirzeciaiiskiej szkole.
,

im Bajazeta Turkw

byo gromi

Poganw, ktrycli Pan Bg nie chcia zoci broni; Ale nas bdzie hroni, bo nas ma za syny, I t wojn wznosimy dla jego przyczyny. (jidy ten nas broni raczy: kt przeciw nam bdzie? Nic ta wielko u niego, wygramy plac wszdzie! Tylko jemu ufajmy; a ju teraz miele Bijcie, kolcie sieczcie swe nieprzyjaciele!" Tak rzek. Za tym ogromnie skoczyli do siebie, Z krzykiem, z hukiem, a Eho odzywa si w niebie, Trby chrapliwe gossy, bbny koat daj, Konie r, Hala! Haa! Tatarzy woaj.
i

Trafia
la hi
lizioii

si w
S.

lwa z
"wir-

Talary

kowy po
Augusta

Wawrzycu
nazajutrz,

Naszy szablami, strzelb runiczn ich bij,

miesica
dnia 14.

Talarowie

ukw

bez przestanku szyj.


Dimilr Koribut Olger-

w srzodek Tatar z swymi wskoczy. Siek si dugo, a go gmin on koniami stoczy. Krzyk szum uftw zewszd rnie si walcych, Podobni morskim waw, dla wiatrw burzcych. Gdy si do krzywych lirzegw od pnocy tocz, A Ehous ich pdzi Bazbalkw swycli moc. Strzay jak deszcz wiszczce lec z kadej strony, polach jak roje pszczelne krzc si zagony. Szable, miecze brzmi, zbroje cln-zszcz, ranni jcz, tym naszych opassali Tatarzy jak tcz. I poczli mdle przed ich gwatown wielkoci. Lecz dugo bili Tatarw dzielnoci, Witod widzc, i zle, uciek z Swidrigielcm Z Oslrorogiem, z Samtulskim, przemylnym fortelem. Tatarzy bij, siek, co si nawino, Acz samych kilkodziesit tysicy zgino
Dimilr Koribut
i

dowic, xi.jt Zbaraskicii

Winicwieci

kieh przodek, od Talar

zabiy.

W W

Talarowie
naszyci) ogarngli.

mn

116
Crom:
Melsiinius inler eonforlissiinos hosles honesth'ILVlt lissime o

Wojewoda Krakowski, Spitek, cho mg zbiee, Obrci si, siek pogan, wola z swymi lee. Kupi si w koo niego chcgc pojma ywego,
Lecz si broni pki mg do upadu swego. Przeszed Greckie Rzymskie dzielne ony, Godzien, aby sawie by wiecznej powicony. Bitwa cay dzie trwaa, naszyby wygrali
i

cumhere
ia"iuY*'|-c.

me

Mstwem,
I

lecz

Tatarowie wojski przewyszali.


polegli,

Jagieowi niktrzy bracia tam

xiQQt Ruskich wielko, a drudzy


z

ubiegli.

Pobici zacniejszy
ski
i

Polakw
z

Spitko zMelstina, wojewoda

Krakowwoje-

Podolskiej ziemie dzierawca; Socha,

wojewoda Pocki;
i

Pilik,

woda Warszawski; Warszo


i

iMichaowa; Jan Gowacz pan Bogusz. A z Litwy z Rusi: Andrzej, knia Poocki Olgierdowie, z bratem Dimitrem Koributem, przodkiem xijt Zbaraskich Winiewieckich; Iwan
i

Andrzej Dimitrowicy Koributowicy; Iwan Jewaskowic; Iwan Borisowic, Kijowski; Illeb Swietoslawowic, Smoleski; Illeb Koriatowic
i

Skinder

bratem Siemionem Michajo Podbereski Dimitr i Fiedor Patrikiewicy Wolsczy; Jamuntowic; Iwan Jurgiewic Bielski etc. A Witold z Dobrogostem z Szamotu i z Sandiwojem z Ostroroga, ktrzy byli stra boku jego i z Swidrigielem, zbiegli, koni przemieniajc.
z
;

Mni

rycerze cocie polegli

w tym
i

boju,

yczc

ojczynie miej

sawy

pokoju,

dank mj mdy wiersz dawa i sam Mars askawy, Zapisa w ksigi wieczne, wasze wite sprawy. Dzielnoci swych nagrod, macie w niebie liojn, Zdobi was cna Bellona koron przystojn, obrazy w kociele swym sawa sprawia, W^aszych cnt niemierteln pami wyrazia. Ty Sarmacki rycerzu! wiedz co to czy bdziesz, Raz si rodzisz, raz w Charonow wsidziesz;

Wam

Wam

dk
w

Bro

ojczyzny, ktra

ci

sobie

wychowaa.

Aby te
Tatarowie
i

tak o tobie wieczna

sawa brzmiaa.
i

s^e^"okupiN

laiarom.

koczc zwycistwo, zagony w Ruskie Litewskie pastwa Kijw obegnali ale si Kijowiany trzemi tysicy rublw odi^upjii, ])nigie zagouy a do Lucka wszystek splundroway. ATamerlan po tym zwycistwie tego roku umar; ktry bdc z rodu chopskiego, za szczcim spraw rycersk, wszystek wiat strachem by napeni, iti ejusque conspedu terra siluit, jak Mieclioyius pisze. Tatarowi
rospucili
,

Woj

117
go zowi Temirkuto, elazo obronne.
to jest:

szczliwe elazo;

a drudzy

Temir Akszak;

Witolda szczocie zawdy gaskao askawe, Nie wierz mu, bo odmienia zdradnie swoj sprawJednak mu potym za t nagrodzio szkod, I zawdy Tatarw bi, bo trafia w pogod.

O
I

SmERGI KRLOWEJ JADWIGI, WTRYM MAESTWIE JAGEOWYM,


A

POTWIERDZENIU PACTW

1399.

Rozdzia

szsty.
,

1 ego roku po nieszczsnej wojnie Witodowej z Tamerlanem Jadwiga krlowa Jagieowa, prawie wita pani, porodzia Elbiet, crk pierwsz, ktra trzeciego dnia umara; a sama te krlowa rycho po niej w tobliwoci ywota, z wiatem si rozstaa, i w Krakowie na zamku pochowana [)rzcd wielkim otarzem. Ta w Pradze, w Czeskim miecie g- cdieghmw '^'^'^^^ wnym, dla Litewskich pacholt w naukach wyzwolonych wiczenia zbu-

wi-

dowala bya Collegium dwr wielki i nadaa, bo jeszcze w Krakowie Collegium nie byo. A i z niej adnego dziedzica krl Jagieo nic mia, zwtpi by bardzo o krlestwie Polskim, przeto do Rusi wyjacha chcc sie na Wielkie Xistwo Litewskie wrci, a krlestwo dobrowolnie zda niby mia by z niego gwatem wypdzonym ale go w tym panowie Koronni pocieszyli wszyscy mu wiar uprzejmo szczer z poddastwem jak przed tym tak i na potym lubowali. A tak za rad ich, posa w dziewosby do Wilhelma mana Wgierskiego, grabie Cylijskiego, ktry mu
,

jagieio

i^^ufo

Poli-

^""d.^""

da crk swoj Ann, wujeczn


przyniesiona
i

siostr nieboszczki Edwigi. Ta tedy bya do Krakowa przez Jana z Obychowa Srzemskiego kaprzez Ilinc z Rogowa stellana Jana z Ostrowca, miesica Lipca dnia 16 lata 1400. Ta nie umiaa inakszego jzyka jedno niemiecki, wszake za osra niedziel nawyka po polsku, gdzie si temu wszyscy dziwowali. Gniewa si o to Jageo na dziewosoby, i mu Jja przynieli, bo si mu ... nie cudna zdaa, przeto lub nie zarazem by. Koronacia te jej a we
i
''

KriowaAnna po
pol-

'^

skunnwy.
diiti.

dwie

lecie

bya, aby po polsku dobrze

mwi

umiaa.

'
-

118
Jagieo tym czasem roku Paskiego 1401 do Litwy jechawz pany Litewskimi postanowienie umowy, przymierze pierwsze imieniem rad Koronnych odnowi. Tame jako Cromer pisze lib. 16, o postanowieniu splnymi zapissami obwarowa, iz jeliby Witold bez potomstwa szczedl, aby wszytko, cobykolwiek on trzyma, w moc krlewsk Koronn przyszo, wespoek z Wielkim Xiestwem Litewskim,
krl
szy z

Witoldem

dna^Jrawie ^Ti5^^'^'^y
uoiftiona.

polowic Nowogrodzkicgo"^ xicstwa


na Zydka
, i

czterzy folwarki, ktre

Witoltowego pod t condici, aby on by krlestwu poddany, wyjwszy te dobra wiana Anny ony Witotowej, ktre te jednak po jej mierci na krla przy miay; tak tedy biedna Litwa na ten czas nie majc i na Koron potnych a mdrych senatorw, w niewoli prawie uwichana bya, jak Dugosz Cromer pisz. Ale Latopiszce Ruskie Litewskie to postanowienie inaczej opisuj, acz sprosta ale ku rzeczy, w ty sowa. A po onym czasie na zim zjecha si Witold z Jagieem krlem Polskim w Przemylu i tame stanowienie z sob uczynili tym obyczajem: Jeliby Witold dzieci nie mia, a Jagieo mia, tedy dzieci jego na Koronie Polskiej i w Wielkim Xicstwie Litewskim panowa miay; tyme sposobem jeliby Jagieo dzieci nie mia, a Witold mia, tedy w Koronie Polskiej wszytkich ku niej nalecych pastwach, Witodowe dzieci. Wielkie Xita Litewskie, panowa miay; jako i zapissy midzy sob uczynili Litewscy przysig midzy sob na tym panowie Koronni take udziaali, i inszych panw sobie nie obiera, t>lko z potomstwa Jageowego albo Witoltowego. A tak to zda si podobniojsza by rzecz, j)oniewa oni niebota starzy Litewscy pisarze tak sprosta prawdy przestrzeAnn maonk swoj by na gajc brnli. A potym Witold z weselu u Jagiea, gdy bra lub z przerzeczon swoj wtra maonk
albo Sigmunta brata
i i
i

mjajy

przyd spadkiem

xin

grofown Cylijsk Ann.

ZAOENIU
I

ACADEMIEJ KRAKOWSKIEJ

POSTRONNYCH BURDACH.
R084LT 1401.

1 ego roku
i

krl

lowej Jadwigi,

Jageo^akademi Krakowsk, wedug testamentu krfundowa hojnie nada, przyzwawsz\ do niej doktorw
i

mistrzw wszytkich 'nauk wyzwolonych z Pragi. Litwie i w Polszce na ten czas wszytko si spokojnie powodzio

wenciaw
nicaodswoich poimaii.

Czechach inaczej. Bo Wencaw cesarz od korfirstw od wasnvch mieszczan Wiedeskich bv poimany w Wiedniu w wi" .,,..."!." i rospustny, iz gdj mu pozienui chowan, ktry by tak wielki pijanica
gle
i
.

W Nicuiczech w
i
.

wiedziano o zgorzeniu jednego zamku bardzo bogatego, tylko si o piwni-

UD
cc wlnnQ jeliby jeszcze nie zgorzaa pyta. Robcrtus potym Reski na jego miejsce by wybrany.

wojewoda
ten sw|'?h"po^
"'^"

Wgrowie te
czas

Sigmuiita krla swojego, szwagra

Jageowego, na

poimawszy

wizieniu chowali.

Woszecli \'\nic Modjolaskie Galeacius, przeciw Florentinom walczc, wszystk Wosk ziemi do wojny wzburzy i Roberta cesarza
porazi.

A we

Papieow ie te Rzymscy na ten czas dwa byli bo Francuscy cardinaowie w Avinium wybrali Benedicla Aragoczyka a Woscy cardinaowi Bonifaciusa Dziewitego z Neapolitaskich krlw w Rzymie podnieli, ktry tylko 34 lata na ten czas mia. A ci na si kltwy z obu stron sali wszytkiego wiata rzecz pospolit chrzeciask zamieszali
:

^o^ie.

Pap'^^!^-

zaburzyli, jeden przeciw

drugiemu krlw

xit
i

naw

przeciwnych topic,

dawic

zabijajc, a

pobudzajc a kardinowych co im pochlebo,

wali wybierajc.

W Polszcz
w

stellan

te Grot Sulpecki herbu Rawa Jan herbu Rogala, caWadisawski rozbijali, ktrych krl zaraz powcign Ciersten
.. '
"-^
,

^rot

Ro-

gala rozbi-

J^j-

zamek, na ktrym si przechowywali


iiiiYm

wzi

Konary drugi zamek Ro-

Sendomirskiej ziemi zburzy.

O PRIZSIDZE
I

WOJEWOD WOOSKICH,

O MKPRZYJCIU KRLESTWA WGIERSKIEGO, DOBYCIU TRZECI RAZ SMOLESKA

Ilozdzial sidmy.
^widrigie brat Jagew na Podolu mieszkajc, poima by wojewod Wooskiego Romana Petrilowicza, a gdy go krl Jagielo z wizienia jego wyzwoli, przysig wespoek z bratem Alexandrem z radami swoimi by posusznym krlestwu Polskiemu Wielkiemu Xistwu Litewskiemu.
i

swidrigiei

woiTskfe'^**

p"'"'^^-

Wgrowie
zieniu,

te, ktrzy mieli na ten czas Sigmunta krla swego


z

w wi-

krlestwem krlowi Polskiemu Jagieowi. Ale on na swym przestajc, wedug szczeroci wrodzonej, nie chcia im na to przyzwoli i owszem si uprzejmie stara, i Sigmunta szwagra z wizienia wybawi, a na jego potrzeb dziesi tysicy grzywien polskich poyczy, czego jest wiadectwo w skarbie Koronnym, gdzie Jagieowi Morawo Scibor Sciboricz Polak, na ten czas wojewoda Siedmigrodzki, imieniem Krai)si"vo'' krla Sigmunta w przerzeczonej sumie raargrabstwo nowe zapisa i Moraw, "^"k^.^*'
i

podawali si dobrowolnie

120
Potym roku 6909 od stworzenia wiata
,

wedug Cromera 1403, knia


zaski, cignli
z

Jurgi Swietoslawowic

od Paskiego narodzenia knia Holha Rei

Smole^skie.

wojskami do Smoleska; a w ten czas w zamku Smoleskim wielka niezgoda midzy bojary posplstwem bya, bo jedni cbcieli mie za pana Witolda, a drudzy kniazia Jurgia Swietosawowica, jako ojczyca Smoleskiego. A w ten czas ju by od AYitoda na zamku knia Roman Braski, wszake go Smolnianie zabili, tylko dzieci wolnie pucili, a namiestnikw Witodowych wszystkich bojar Smoleskich
i

on

ktrzy kniazia Jurgiego nie chcieli, pozabijali.


Przeto Witold uwiedziony, wziwszy pomoc od krla Jagiea, tego czasu z wojski swymi Smolesko obieg, a kniazia Jurgego Swietosawowicza i Holh Rezaskiego porazi i wygna, za czym Witold Smolesk powtre osiad xistwo, aby wicej w nim burdy nie byy, w powiat albo w wojewdztwo obrci ku Wielkiemu Xistwu Litewskiemu, skarby te, ktrych wielk obfito w zamku nalaz midzy zasuone
i

aoci

^pis^z^^'

ciomlrui
hb.
16.

onierze rozda, a drugie krlowi Jagieowi z winiami do Polski posa, A knia Jurgi Swietoslawowic do Wgier uszed, gdzie potym na posugach krla Sigmunla pod niktrym zamkiem postrzelony, umar.
,

O WOJNIE Z

KRZYAKAMI ZA SWIDRIGIEOW4 NIESTWORNOCI,

A ODDALENIU 3J0DZI OD LITWY.


IJolesaw Swidrigieo brat krlewski skrztny a nieustawiczny, powtre do Krzyakw zbieg, z ktrym Conradus Jungingien mistrz Pruski roku Paskiego 1403, w miesicu Lutym, o witej Dorotij ziemie Litewskie z wielkim wojskiem popustoszy do Ragnety z uj)ami uszed. Za nim za mistrz Lillantski z drug stron do Zmodzi wtargn, gdzie wielkie szkody poczyniwszy z ploiiem do Liflant wycign, a Witold uwaajc mdrze moc Niemieck, gdy jego ziemi burzyli, niemia im odporu
, ,

swojej ziemi
i

da,

ale

skoro wyszli, zaraz Liflanty wszerz

wzdu

mie-

Diufios?

ei

ub?4'Mp"42
c/ora:'ii'.'i6.

^drTsajowi'
"poisz*c"c.^^

ogniem powojowa, i Dunemborg zamek obronny nad Dwin z miasteczkiem wziwszy, spaliwszy, z wiksz wtrjnasl) korzyci ni oni do Litwy si wrci. Krzyacy te Pruscy i Lillantscy rycho potym Litw burzyli, i wielko ludu w niewol wywiedli, ktrych Witold odmian wiinw Niemieckich wyzwoli. Potym krl Jageo zlutowawszy si nad udrczon ojczyzn Litw przyzwa wtry raz Swidrigiea z Prus, a da mu wszytko Podole, odkupiwszy jo od synw Spitka Melstiskiego od Tatar zabitego, w pici tysicach grzywien Czeskich sum te wielk pienidzy, kt(')r w Prusiech Swidrigie natrawi na wojny naoy Witold Jagieo Niemcom za-

czem

121

mu krl Jageo w Polszcz i w Rusi postcipi Strij, Zydaczw, Sidlw, Drugni, Slobnic, powiaty i zamki z miastami, tysic czterzysta grzywien rocznego patu z up solnych a wdy jednak ta
pacili za niego, nadto
i
,

ubagaa, bo przedsic do potym roku Paskiego 1404, krl Jagieo i Witold z pany Litewskimi, take Conradus Jungingen mistrz Pruski, zjechali si na witki do Racia dlasplnej ugody sstat si pokj midzy nimi, pod tymi condiciami, i Jagieo i Witold ziemie modzka mistrzowi i zakonov,i Pruskiemu postpili a kroi Jafrico ziemi Dobrzyska mia u nich ',.'!.. X okupic we czterdzieci tysicach zotych, tez aby zbiegw u siebie z obudwu stron wicej nie przechowywali; a winie powracali. Aby te Krzyacy wszystkiego prawa, ktre si na Litw mie ukazowali, odstpili, a nie dopuszczali adnemu wojsku obcemu przez swoje ziemi do Lit^^T wtarga, kupiectwa te w Litwie z Prussy aby wolne byy. To concludowawszy Jagieo, by na czci w Toruniu u mistrza, gdzie gdy si po miecie przejeda, kucharka wszytkiego pomyjami plugawymi z kamienice

hojno

krlewska upornego Swidrigiea nie

Krzyakw uciek.

^uciekfd
'^"J^^'^"^^-

Kriyiaui
,>"*^"..'!'

*'

...,",,.
t

Zmodzka
ziemiaKizyitakoin "a-

'

'

da-

wun

zapissy

dofVo*^8o
nowari*na
kri^estwo,

''po"mkra
suYi^Luew'''^'''"^'''

zlaa, albo

,,,., krol jej zdrowie


.

trafunku, albo
i

naprawy, a gdy bya za to na ffardo osadzona, ^ '....', .f uprosi


z

win odpuci.

-^r

-^

'

'

Kroi poinyjamizian.
..
,,

gdzie

Potym roku 1405, Witold mia drud zjazd z Krzyakami u KowTia, z nimi pokoj wicej potrzebny ni uczciwy przyj, bo im powtore modzkie pastwo wiecznym darowanim zapisa, dawszy im na si dwa listy, jeden aciskim, drugi niemieckim jzykiem pisane; a gdy si uboga Niemcom suy wzbraniaa i ich urzdniki w nocy dawili zabijali, proszc Witolda, aby ich Niemcom okrutnym nie \vydawa, Witold ich sam pod jarzmo Niemieckie mieczem przygania. A iby ich Krzyacy snadniej zniewolili, trzy zamki w modzi zbudowali; dwa nad Niewia rzek, a trzeci na uciu Dubissy gdzie w Niemen wpada. A ten pokj z Niemcy; Witod musia podobno przyj dla Moskiewskiej wojny, a Swi-

?'"'^^'Mi^i-

mod

wiioid sam

Krz>akin

mieczem
zamkiKrzy^zpjj^ljjjn"

drigieowej niestwornoci.

O TRZECIM ZBIEZENID

SWIDRIGIEOWYM DO PRUS,

A WZICIU PODOLA KU POLSZCL, ROKIT 1405.


J^widrigie napeniony uporu
i

zoci

Nie

bdc

content

oncj krlewskiej hojnoci.


Swidrigief

Podolskie zamki swymi onierzmi ossadzi.

Sam do Prus zbieg

trzeci raz
z

by

ich z braty

wadzi.

Przeto Jagieo zebra wojsko

Polski wielkie,
i

Wzi Kamieniec Podolski, w nim


Piotra Szafraca na nim starost

do 1'rus zjecha, nad postanowienie.

skarby wielkie,

A
II.

przeoy, potym oblenim zamkw inszych poy. "


16

pod's^widr^

wzultPodo
'

12^2
Podole

tlo

Polski przj-

S\vi(iriiziefow<;

wszytkie wyrzuci obrony,

czone.
Aleiander wojewoda

Wooski.

Brasko
Slarodiib

pochy, Clicc Witoda wypdzi: lecz go mistrz nic cliowa, Gdy. to liy Jagielowi w Raciu lubowa. potym pierwszy udzia Swidrigie w Siewierze, Brasli, Starodub, w wtpliwej lioyszc si wierze.

A Podole przyczy niocg do Korony; Tame mu Alexander liospodar z Woocliy, Przysig Iiod: a Swidrigie wiclirzy w Litwic

Wzi

dan Swidri gieowi.

O PIERWSZEJ WOJNIE WITOEDOWEJ

KOKIJ

t406.

Rozdzia smy.

w ilod
Tali.

dobrej przyjani

ziciem swym mieszkajc


polij

Moskiews]vim, dary spnie sobie posyajc,

Zachowali
Na urocfj scu cichej Bosny, niedaleko od Putwila, ktry ley
ra

obu stron

sob

Litwin jak 3Ioskwicin

miowa

zawdy, si kady.

Lecz gdy 3Ioskwa Siewrukw Litewskich rozbia

Pod Putwilem dwu bobru kad miodu im wzia,

Dwie

siekierze

trzy z nich zupili

siermigi

Kijowem
I

mil GO na

poudnie ku
dzikim Polom.

czwr sposb zapisaa w ksigi. skaryli na Moskw przed Witotem w Wilnie,

Wnet

Litwa to

gwatowny Chopskim ksztatem przydajc


Instigujc o rozbj

usilnie

co nie

byo
z

czassem

I kademu

nich rublw sto urwali

passem.

Witold sami n sumi ? Moskiew.kim W.i^ilem lrncluj(\ koo poka

Witold do zicia posa dla sprawiedliwoci A zi tego zaniecha dla skarg nikczemnoci Za nic to sobie wac: a Witold rzek za tym: Zhardziae bardzo dudku z swoim bem czubatym." Zebra wojska: Litewskie, Smoleskie, Witebskie, Cign burzc palc granice Moskiewskie Wasi widzc w pastwach swych nieodpart szkod, Posa wnet do Witoda proszc o ugod.
i

Witod mu nicodmwi:
Sami

a tak
,

si

zjechali

w pu

Uhri rzeki

tam konkludowali

12;J

Pokj i mir, a szkody wojenne odlo/y, Moskiewski ^Yilodowi cokolwiek naoZy. Tam Andrzej Litwin krzykn, gdy si pomierzyli, Nie mir nie mir gdymy si wrcz z Moskw nie Ztd Niemira jest nazwa, stan swj oclidoyl,

bili,

Memir
mir.

ni

Dom Memi
rw

A Niemirw sawny dom z niego si rozmnoiy. Witold w ten czas granice po Ubr Litewskie Zaoy upy rozda onierzom Moskiewskie Bo acz si pogodzili, ale upy wszytki
:

w Kusi, Lilwie, i
szu.

na PodldGranice Li lewskie po

thr.

Pobrali przed

ugod

skarbami, z dobytki.

To si

tu o Siewruki sroga

Dzi

cbopw,
,

wojna wszcza,
slachty
,

Moskwa nam odja


ludmi pobrano.

Ziemie Ruskiej

Siewierskiej

na sto mil urwano

(By dzi wsta


Swidrige brat

o Witocie!) skarb z

stryjeczny

Witotw,

nieprzestajc ani
,

Polszcz, ani

Podolu na susznym udziale uciek by trzeci raz do Krzyakw^ Pruskich, i dawa im ju pu Litewskiego xistwa, ktrego w mocy swej nie mia, aby mu tylko Witolla z Wilna wygna dopomogli. Ale gdy go Krzyacy nie przyjli dla ugody ktr byli uczynili z Jagieem krlem i z Witollem w Raciu, znowu za do Litwy si wrci, i pocz nowe bunty z Rusi sobie przychyln przeciw Witoldowi stroi a gdy mu si nie powiodo, uciek do Polski do brata Jagiea, ktry jego wrodzon ask bratersk gaszczc zjedna go czwarty kro z Wiloltem, i da mu Witot w Siewierskiej ziemi, ktr dzi Moskiewski poNowogrdek Siewierski. siad, udziay xice: Starodub Brasko trudno ukrci, uciek do Moskwy, spaliwszy Lecz i przyrodzon Starodub, a Nowogrdek Siewierski Moskiewskiemu poda; Brasko dla czego Witold t wlor wojn musia na Moskiewskiego kniazia zicia swojego podnie. O czym Dugosz Miechovius lib. 4, cap. 42, fol. 277,

w Litwie

ani na

zo

zo

Crom.

lib.

16

et

Miechovius

fol.

317,

cap. 41, etc.

WTOREJ WOJNIE WITODOWEJ Z ZI|CIEM


A o

ZOCI

SWIDRIGIEOWEJ,
1*

1407
)widrigiel^ktry wichrzy

140S.

Gardzc w Widzia i

Polszce,

^zwyk w ojczynie zawdy, w Podolu, w Siewierze dzia kady,


Prusiech u
z

miejsce
i

Krzyakw

straci,

Krczr

si

tam

sam

Moskiewskim si

zbracil.

124
Proszc go by mu pomg ojczyzny dochodzi, Aby ju wicej Witold w nioj niemg przewodzi, Zbieg do Moskwy, Starodub, Brasko spaliwszy. Nowgrodek Wasilewi Siewierski spuciwszy. Witold zaraz z wojskami pocz si gotowa, Chcc si despectu pomci szkd powetowa. Krl mu Jagie na pomoc marszaka z Polaki Przysa a mistrz te Pruski Landsknechtw z Krzyaki. W^ojsko Litewskie z Ruskim zleci Rumbowdowi, A dworne uffy rzdzi kaza Monwidowi, Za Iwan Borejkowic prowadzi Smolniany,
i

Swidrigie

zbieg do
Moskv,i.

Zbigniey/ z Brezia marszaek Koronny, het-

man
1,000
z

na't

Polaki, ktryrh )yo

w-

czniami, a

Niemcwjedna ciior.igiew.

Xia
m
i

Olei-

lioWodironie, siat Sluckich przodek, wnuk

Olelko

Wodmirowic widt

swoje Kijany.

Olgerdw.

Oka, rzeka
\Nielka

w
u

Moskwi,
klra

Wog

wpada
Nlo-

nineco

Tak wszytkich u Smoleiiska Witold zszykowawszy, I zagony piundrowa w 3Joskw rozesawszy, Sam z Niemcami z Polaki burzy a do Oki, Gdzie mu Swidrigie on port zastpi gboki. Tak przeprawy za Ok mnie mu obroni, Polakw gromi. I z ktw Litw, Niemcw,
,

wogroda.
Swidrigiel

Lecz jednak

upy

wielkie

winiw

nabrali

Wiiodowi
zabronit
przez

przeprawy Okg.

Wsi, miasteczka, wooci, wszerz wzdu zwojowali. pieszy Polacy, Gdzie Niemcy z rusnicami
,

Crom:Pedcstri magis
(jiinm ci/iiestri pidio lic I i pul xi

W^icej ni jezdni

ten czas wayli kozacy,

que su lit hoites.

lesiech onych botnych, drabw pomoga ochotnych. Knia Moskiewski Basili za szuka ugody, Widzc nieopakane xistwa swego szkody;

Bo

konie Litwie

lgny w

Tylko im

miao

Tnndtm
s I ilu lis

SIterho. re-

Potwierdzi za z Witotem pierwsze stanowienie, I chrzesnym caowanim przymierza zamknienie. Wrci zamki co by wzi przyrzek strzedz wiary,
i

pussessiunibus

po

Uhr zachowa

Litw rubie
z

stary:

Crotn: Ul erat in

Venerem pronusi

ziciom concludowa, Na rozsadzonych koniach k Wilnu appeowa Do ony, bo go Yenus pieka na dzieii kady, A te zwyczaj przed wojskiem jedza miewa

Witold skoro pokj

awdy.

Wojska

nieprzyjacielskiej ziemi

si zostay,
ustawali,

Ktre bez wodza zewszd szkody potykay.


Przez puste miejsca

cignc

godu
ich z

Z Swidrigieem
Poloni amissis armis ^'
egiiis,

Tatarzy

te

ktw
i

rwali,

yc.

Zwaszcza Polacy koniw stradali zbroje, I skarbne ciszkie wozy porzucali swoje.

Cisz wojn ni z Moskw mieli z niew czasami, Litwa wdy z lekczejszymi usza z kolasami.
Witold szkodo Polakom nagrodzi sowito, I Pruskim knechtom wedug odu odda myto.

125

NOWYCH BURDACH LITEWSKICH


I

POLSKICH Z KRZYAKI PRUSKIMI,

140.

Rozdzia dziewity,
Witod, chcjc Krzyakw Pruskich od wojny, na ktr si upornic przeciw Litwie gotowali, odwie, zoyli zjazd z mistrzem Pruskim u Kowna, gdzie acz si zjechali, dugo okoo splnego pokoju
lVrl Jagleo
i i

radzili, ale dla

nic gruntownego nie zamknli, i tak si prno rozjechali. Potym roku Paskiego 1409, gdy hy nieurodzaj wielki w Litwie, dwadziecia szkut krl Jagieo Witotowi bratu do Litwy posa wielkich naadowanych zboem, ktre wszytki Krzyacy pobrali, a gdy

pychy

hardoci zufaych. Krzyakw

Wis

grz^ilc* "" szkuty ' I

zboem
wzili.

ich krl przez

posy upomina, aby to wrcili, szydzili z tego mwic: i Polacy dodawali obrony poganom, przeciw Krzyakom cirzecianinom. A nadto jeszcze ku witszej krzywdzie kupcom Litewskim w Ragnecie

lewscy

gwat

uczyniwszy, niktrych pobili,

kupie ich wszytkie rozszarpali; przeto

pobici.

"Witod tymi krzywdami poruszony od niezbonych Krzyakw, wyprawi z wojskiem marszaka swojego Rumbowda, ktry bez wieci do modzi prz^szcdwszy, wszytki onierze urzdniki Krzyackie (ktrzy byli przy Krzyakw Michaelu Kochmejsteru, comendatorze starocie nowej Marchiej) pobi, ^ pobi" powiza z zamkw Zmodzkich powyrzuca, a wszytk Zmod, ktra sobie dawno bya zbrzydzia j)anowanie hardych Niemcw, do Litwy przywrci. Przyjechali potym posowie od Krzyakw do krla Jagiea skarc si na Witolda o wydarcie modzi o pobicie swoich onierzw, a wojn zaraz opowiedajc, poniewa Witod nie chcia modzi wrci, litwieiPoani szkd nagrodzi. Pytali te krla jelieby przy Witocie chcia sta? n opowieczym si krl z myl dugo biedzi, i jeliby Witota opuci, juby jego ojczyzn Wielkie Xistwo Litewskie Krzyakom niezbonym na up musia wyda; a jeliby wespoek z nim przeciw Krzyakom sta, tedyby na si na koron Polsk pobudzi wielki gwat Niemieckiej, Pruskiej ^^'gierskiej wojny, czego mu te panowie Koronni uprzejmie Cmm: Et odradzali, mwic, iby raczej pust nizii Polsk, we wszytko hoj- "ab1'oLTio
i

W
i

mi
i

n Krzyakom wyda.

mod

^"'animiT

Odprawi potym krl z sejmu czyckiego do mistrza Pruskiego posw, z ktrych by przedniejszy Mikoaj Kurowski, arcibiskup Gnienieski, chcc si przyjacielsko o krzywdy przez Witolda uczynione z nim zgodzi. Ale mistrz hardy z wielkiej popdliwoci wojn zaraz na Litw

126

podnie
Smaa
posa
od pow' ied ai cibiskupa
uii-

grozi.

Ktrej pychy mistrzowej nie

mogc

duiej cierpie

arci-

biskup, rzek; Przesta nas

itrzowi.

zaraz w domu bdziesz mia." Na co mistrz; Dobrze, dobrze" powiada gdy ju wiem t wol krlewsk, wol si te za ni za ogon j". A tak zaraz tych sw swych skutkiem potwierdzi, bo posy odprawiwszy, Dobrzynia wielk

Litw, o tym wiedz,

wojn straszy, bo te nas z wojn u siebie

jeli

si

ty

oburzysz na

gow

okrucicpTuskieg? rzami
uad Polaki,

^oc doby

spali,

starost Jakba Plomiiiskiego ze wszylkimi


i

onie-

kaza pocina. Potym Rypina


i

Lipina miast, za pierwszym szturi

doby, mieszczan, oraczw, slacht z onami z dziatkami, pogaskim mordujc. Bobrowniki te, przez podanie Plomvkowskicgo Bartomieja z herbu Lissw wzi. Zotori za obieg ktrej smego dnia' doby. Bydgoszcz take gdy jej moc nie mg dosta
j^g,^

obyczajem siekc

przez podanie przenajtego burgrabiego


lewki,

kaza si ciw Krzyakom,


a

wszytkicj Polszcz, Rusi


za

wzi. A widzc krl, i nieprzeLitwie, na wojn ruszv przei

Polacy

'porSiT

Russaki do Wolborza zebrali Wielcy do czyce. Potym krl u Radziejowa wojska zszykowawszy, cign pod Bydgoszcz ostatniego dnia Wrzenia, ktrej smego dnia doby. Mistrz te Pruski pod Swiecziem swoim si zbiera kaza o czym krl dowiedziawszy si, wojska tam swego posa, gdzie Polacy Niemcw rozgromili i obozy im z namiotami pobrali. A w tym posowie ^^ ^rh Czeskiego Wacawa przyjechali, ktrzy t wojn midzy krlem Wadisawem Jagieem i midzy Witodem a Pruskim mistrzem uhamoz
;

czym si Mah Polacy

cz

wali, utwierdziwszy z

obudwu

stron przymierze do dwudziestego czwar-

Konbirdo ^^o^ ^"'^ Czerwca roku przyszego. Ale Sigmunt Koribut brata krlew^"y^""' skiego Dimitra Koributa syn, gdy jeszcze o tym przymierzu nie wiedzia,
z

Litewskim wojskiem do Prus


i

wtargn,
z

a trzy

zamki
i

miastami wzi-

wszy, wiele wsi

wooci

popali, a

upami

wielkoci

winiw

Niemieckich do Litwy przyszed.


Nieiuparze-

micrzu, potajemnie przeprawiwszy

Kmiacj do
ska.
^.

wymwki niewiadomoci o przyrzek Nietup, do Litwy wtargnli, a pobiwszy stra Litewsk u Istrw, ktr dvm wyda, roku Pauskiego 1410 lYd Wokowisko miesica Marca szstego dnia, uderzyli w dzie Niedzielny, gdzie wielko ludzi, co si byli do kociow zeszli,
Przeto Krzyacy, nie przyjmujc adnej

si

przez

w
od

niewol

pobrali

miasto
nie

spalili.

Witold, gdy tylko


ale

Wiesie krj-

Wokowiska by,

mia

Niemcw odeprze,

swoj,
Poc?.<|iek

wej,

sprony

kr-

8kio.

Potym przez kilko miesicy by, gdy obie strony wyroku Wacawa krla Czeskiego czekay. Tego roku Jan Hus z Hieronymem colleg, albo uczniem swoim, nowe burdy okoo wiary \v Czechach zamieszali widzc wielkie niestwornoci papiew Rzymskich, ktrych w ton czas kilko o stolec si Papieski wadzio, za czym duchowni wielkie zbvtki podzili. Potym gdy czas przymierzu wyszed z Krzyaki na dzie . Jana Krzciciela, krl Czeski uczyni wyrok, aby mu w moc dali do roku Dobrzysk ziemi, a on potym mia j spuci temu, kogoby rozumia k niej
wyszli, siedzia.
i

w siedmi milach w puszczy z on w Litwie w Pol-

szce pokj

127
lei aby Polskie krlestwo nigdy ze wschoLitwy z Moskwy, nie wybierao krla, jedno z zachodniego, mienic tam by wszystko pogany. A krl Wadisaw nie czekajc wyroku Czeskiego krla, do Litwy odjacha, gdzie z bratem Witoldem potajemnie sio zmwili Pruskim Krzyakom wojn odpiera. Ale pierwej posa krl Witolda do Sigmunta krla Rzymskiego i Wgier-

witsz sprawiedliwo. Skaza


dniego kraju, jako
z
i

skiego, przymierze stanowi'.

WITOLDOWEJ DO WGIERSKIEGO EROLA WYPRAWIE.


z

W itod naradziwszy si o wojnie Pruskiej


ktry teZ

bratem Jagieem, a spodzie-

wajc si sam przez si co lepszego okoo pokoju pospolitego sprawi, z kilkiem panw Litewskich, z Gastoltcni, zRumbowdem, a Radiwilem
urzdnikami swoimi Litewskimi, jecha do Sigmunta krla Wgierskiego, by w ten czas na krlestwo Rzymskie potym na cesarstwo od Rzeszy po mierci Roberta cesarza wybran dla czego folgujc Niemcom stron Krzyakw trzyma. Tam Witold z Sigmuntem krlem szeroko tractowa, uywa go w tym jawnie w potajemnej radzie, aby tak przymierze trzyma, jakie by wzi do szecinacie lat z Polaki z Litw, a jeszcze czterzy lata nie syyszy byy. Krl za Sigmunt powiedzia, i niesuszno mi to dziere,
, ,

yyc^gier.^

jeli

w Prusiech przeladowa bdziecie. owi zatym namawia Witota, aby odstpi brata Jagea, chcc go kr- Cesarr >yilolta. lem Litewskim uczyni, jeliby z nim i z Krzyakami przeciw Polakom sta. wiioid nieAle Witot, wyrozumiawszy jego chytr zdrad, nie egnajc go, ani czo- sarz"a^^1fdjeza cze bijc, odjacha do Polski go sam cesarz Sigmunt w mih ^idt' fPia dogoni, tame askawie z Witoldem rozmawia i udarowawszy go wiel- sam "eja?! kimi upominkami utciwie odprawi. A Witold przyjachawszy do Sdecza i^^^"*^^ bratu Jauieowi wszvtki namowy i nraktiki Sicrmuntowe obiawi. Co krl f"*" ''s^y " ... wojenneja1 , i wyrozumiawszy, iz inaczei byc me moe, kaza na woin, rozesawszy hsti kooiugoszi Cromer pitr , 1 T- 11 do wic przywizane, przeciw Krzyakom woa. Witold te do Litwy "'i; ^.'<''apoczto. take wojska zbierajc odjacha.
Braci Zakonn

em

'

'

"

"^

OSMMEJWOMISDMEJBITWIE
JAGIEOWEJ
z
I

WITODOUEJ

KRZYAKI PRUSKIMI I XLiTY MEMIECKIEJ RZESZE,

ROKC 1410.
KSpi
PI|TNASTE.

Rozdzia pierwszy.
skutkach pychy, pokory czjtaj szerzej, Lu.
i

ibroj
I

mw dzielno wysawiam Sarmackich


wielkich
sil

potumion hardo
ktr Bg
i

Krzyackich,
lubi
z

1 el 18

cap.;
1

Esa.l4; Daniel 4;

Hardo

nisczy, a

pokor

Reg.
ster.

15; He.3 et 13;

Cichych na stolce wsadza, pysznych

carstwy gubi.

Eccl. 10;

Xic
I

Witold

Jagie, on krl prawie

wity.

Tob.4;Rom.
8, 1;

Pet. 5;
4;

Widzc

mistrza Pruskiego
i

zy umys nadty.
zakon ossadzi.

Jacob.

Philip. 2;

chcia Polsk

Litw

do gruntu wygadzi,

Gen. 3; 1 Reg. 5el9; &c.

A w

ich ojczyznach hardy swj

Rozesa wnet krl wici woajc na wojn, Aby wszytkie powiaty zebray si zbrojne Oznajmujc Krzyakw tu by przede drzwiami,
Przeto aby si wszyscy tak na

jaciela

Zle nieprzyw do-

mu czeka, bo to byo Yolum Ani

nibalowo,

ii

Rzimian

niemg
inaczej

wo-

jowa, iedno w ich domu wasnym.


Polacy sie gotuj na

Niemcw mocy z Rzekimi wojskami. gwat zbierali. Nieprzyjaci w ich ziemiach, nie w domu witali, A gwat gwatem odbili, ojczyzn mi. Wyzwolili z paszczeki Krzyackiej sw si. Wnet tedy wojewdztwa jy si gotowa,
I

wszystkich

Pancerze zardzewiae,

zbroje

szorowa,
szafarze.

Brzmi
Tarcze
,

warstaty platnerskic, pukawki slosarze.

wojn.

drzewca

a trzossy

brzkaj

120

slachcicy
I

te

Polszcy co

w Wgrzech
byli dostali

mieszkali

Cnota Polskich slach-

wielkich

majtnoci tam
czujc
sic

mio ka
Krzyaki
ojczynie.

cicw

"Wiflzc

i Sigmunt

ich krl przestawa z

^yysli precz

by

prawymi Polaki.
i

Zawiszowie, Garbowscy, Broglowski, Kalski Puchaa, Skarbek, Grski, Nalenczyk Malski, Przysli do krla gardzc nadane wooci
i

Dlugossus if Cromerus.

Tame

Dla ojczyzny swej Polski wrodzonej mioci. arcibiskupa w Polszcz Gnienieskiego

Gubernator na czas Mikoaj Kurowski arcibiskup.

Postawi

zda mu moc ugruntowa

stolca

krlewskiego;

Bieckiej, Sczyrickiej slachcie od

Wgier obron
Koron.

Zleci: tak

ze wszech stron

Zbigniew z Bri^zia marszaek koronny od

Wgier
dla obrony posta\>ion.

sam

Supiej miasteczku dwa dni odpoczywa,


przez

z wielk skruch wzywa, cay dzie na modlitwach trwajc, A wieczr a pokarmu troch poywajc. Potvm si pod Czerwieskiem przez Wis z wojskami

Gdzie Boga ustawicznie

W kociele
dnia

Naboestwo Ja;nd iowe,


'

Przez most

odzi przeprawi
i

strzelb, z obozami,

Witod z Litw, z Tatary swymi, Przycign, z hordami dwiema Zawolskimi, Zawolskimi ktrych rok nakadem swym chowa, Tame ich sam krlowi tacem okazowa, Litw te zbrojno wietno rozszykowa swoje,

Tego

Witod rok cay Zawoiskici Tata-

rw w Litwie

podejmowa
dla lej woj-

ny-

Szik Litew skiego wojska okazoi

Kozakw

rozdzieliwszy z usarzmi na troj.


i

waniepod Czerwieskiem.

Semowit Mazowieckie
Przy nich biskupie

Janusz
i

xicta,
zjechali.

uffy,

Polskie panita;

Na dzie

Piotra

Pawa witych si

Tam

krlowi ojczynie
prosto
z

ch sw
i

obiecali.

Z Czerwieska

Pruskie cignli

wooci,

Litw bez adnej rnoci. Co si im nawino siekli palili, I koci z witociami w Ludbergu zupili. Przeto Witod z Jageem wnet takich skarali, A dwu winniejszYch Litww z pojsrzodku wydali,
Gdzie Tatarowie

Tatarzy i Lilw po
gaiiskim
o-

byczajem burz.,
Lulerberg iniasio od
Litwy spalone.

Ktrzy si sami wiesi na drzewie musieli,

Wikli Sie smierde budet


sii;

Tym

drudzy ustraszeni

ju broi
stanli

niemieli.

knia

gnierzei

Buszywszy si od

Wukry

rwninie
i

wali.

polu

Turzym ktre krwi Prusk


krl

Wukra
Prussy

dzi synie.

ka, kira

Tam sam

zszykowawszy wojska

rwnym

placu

Mazury
dzieli.

Wzi

Bozwin j

chorgiew koronn wzdychajc od paczu, i rzek tak:,. Ach! wszechmocny Boe!

Owiadczanie krlewskie przed

Przed ktrym za dobra rzecz skryta by niemoe Ktry sam myli ludzkich w skrytociach doznawasz

Bogiem.

Dobrym dobr odpat zym za


,

zle

oddawasz.

Cromcrus y

Dlugossus.

Acceptum-

guemanu

130
vexillum

maximum,
sonora voce achrimabundus ita
fatur, ^'c.

znasz serce moje wiesz jego skrytoci Wiesz em nie myli wojny tej wznie z upornoci, A zwaszcza z clirzcciany jakimi takimi Ktrzy mi pobudzili krzywdami wielkimi. Ty wiesz rad, myl, moje do pokoju, uchodzi krwawego ze wszytldcti si l)oju. Uchodziem: lecz ludu broni musz twego. Dokd mi si, garda bcdzie sstawa mego. Ten urzd ktry mi sam zleci peni musz, Bo winien liczba b^do da za kad dusz, Jubych by odkupi rad pokojem t wojn, Acz mam krzywd pomsty przyczyny przystojne, Kiedyby byli chcieli hardzi zakonnicy Pychy przesta, jak Polscy zdawna jaraunicy, Ale nienasycon chciwoci jui swoj, Przywiedli mi, u musz zbroj odbi zbroj. Nie mogem ich pokor ubaga cierphw,
,
i

Ty sam

ch

em

Podnieli na

mi wojn

bardzie zapalczyw;

Przeto ten lud, ktry

da

mnie

obron

Panie,

Niech dzi pod skrzydy twojej wielmonoci stanic. broni, bo ju w imi twoje Racz ich sam ze

mn

Rozwijam t chorgiew z Orem, Panie, swoje. Ty sprawiedliw stron rozsd, kto przyczyn Da wojnie? Racz mu lej ^rwie da rozlania win".

Gdy

to krl

mwi
i

paczem, wszyscy te pakali,

Zindram Maskowski hetman Koronny.

Witold xita z ^[azowsza dziaali, Bogu si owiadczajc; potym zy otarli A chorgwie z powiatw wszytkich rospostarli. Zindram Maskowski, wojska sprawowa Koronne, Jan arnw ski Czech, rzdzi onierze postronne, Litw Iwan Zedziewit Jan Gastot wiedli,

Te

Szykowanie
pierwsze wsfjlkiego wojska.

obron zasiedH. Potym od Drwicej wzgr pod Dziadw cignli,


Tatarowie poboczn

A
Grinewald

W dzie wity Rozesacw, potym si


wie Pruska

tam Sacrament Paski nabonie u wsi Grunewalda namioty

przyjli.

pucili,

A
Byo

rozbili.

pole szerokie,

Pooenie
miejsca.

Opasane, pagrki zielone


Stay, krzywymi

dbrowami w koto wesoo

srzodku rowy rozdwojone.

Na tym obozy

Polskie

Za

przeciw role stay, ktre przedtym


lassem
i

Gstym

byy pooone. byy krzewim w koo si oliryy,

nizina zielona na

pi

mil patrzaa.

Gdzie kiedy

yzne bydu pastwiska dawaa.

131

Na tym Litewskie stay obozy

szeroko

Ktrych way broniy kopane gboko, A z Polskim si obozem dotykay rogi, I sobie spnie ratiink mogli da dla trwogi. Przeciw za gra staa wielka i wyniosa, Gstym krzewim dbowym ze wszech stron obrosa,
z wierzchu gdy lam wstpi wszystko wida byo, Jak si Polskie z Litewskim wojsko pooyo. Na tym rozbite satri Niemieckie stojay,

A acuchy

rony w koo
i

ich spinay,

do krwie przelania, I do iiffw w szerokie pki szykw am'a. Krl w namiecie mszej sucha z wntrznymi sozami, Tak i niebo obcigy swymi modlitwami, A ju po rwnych polach wojska w sprawie byy
Miejsca suszne do boju

OneravH
aetera votu.

Zszykowane, a zbroje od soiica wieciey. w dekach wietnych zbroj ladrowanc, Konie

Wojsko
Krzyackie.

A
A

na giermkach jedwabne szaty aftowane,

Wszyscy wossy golone sturmaki okryli/ Za contory oszczepki z znakami nosili.


rejterowie czarni harde wsparwszy boki,

Na

frezach hop! hop! krzyczc, huczne stroj skoki,

Za my
Potym

knechtw

spissami
i

za mistrzem obz

Witod

wojska objeda Ano ogromne uffy ju

pod stem fendlow krocz, dzia dwiecie tocz. swoje obaczy, wiod Krzyacy;
i

Ogromne, bo od zbroje pola si wieciy, soneczne promienie blask od nich nieciy. Chorgwie rostoczone, pirwsza z biaym krzyem, druga z Ijiaym brizem I z orem w zotym polu

Chorgwie
Krzyackie.

Inszych

orze dwugowny W pidziesit jedna rnych herbw byo, wiecio, A od wszystko


czwartej
nich

Czerwona, na

trzeciej

lew

biaym

polu srogi,

rozszerzywszy nogi.
Pidziesit
i

jedna Krzy-

pole Grindwaltskie

ackich
chorgiew,
a fendlw

Taralan tara! taralan! trby zewszd brzmiay, A bbny grzmotem hucznym uszy zaguszay;
Frezy

pieszych
6tO.

gossy splnie si cieszcych, Zewszd tten a echo po lassach szumicych, A pod niebo huk niossc, gos sowito dwoi, Niemcy krzycz woajc, i si ich kroi boi! trwog Witod baczc, w skok do krla biea. Ktry krzyem, modlc si przed otarzem lea.

r,

mw

Co

czynisz ehej, przebg!

Czy czekasz, by pacierze

porzu ju ty mody. Prusk moc odbody?"

Witold Jaciela brata sfukat.

13-2

Tak go zfuko;

Zindram
M.Tskowski PolsUio, Witold Litowskio wojska
S7,ykuj<-i.

W tym Maskowski
A
A

A po

lecz

wity

krl nie

wsta

modlitwy
sprawi,

mszej, skutek

Dogu polecajc
Polaki,

bitwy.

Witold

Litw

na prawy rg ufTy Litewskie postawi.

Litewskich f horociew
4U
a

Tak Litwa pod czterdzieci chorgwi stana, Smolejiska z Poock trzy siachta rozwina.
Polacy lewy rg od Litwy trzymali,
rozszykowali,

Smole3.

skich

Pidziesit te chorgwi swych


50

Polskich
chor,i;;\vi

Czelniejszych wystawiwszy

zbrojnych na czoo.

na lewym
rogu.
Bosia Rodzi ca starodaw-

na Polska

pie, ktr
zwykli przed piykanim zawdy wszyscy
b\li

Boga Rodzica wszyscy krzyknli wesoo. Tak Litwa z Polakami chu rce majc, Stali, a znaku trby do bitwy czekajc.
i

Serce
I

ochotnych

mach

skacze do potkania otrzymania,


oni nie czekajc,

niemiertelnej
krl

sawy mstwem

Apiewa,

si jeszcze modli;
na harce

mszy wsiad W tym by w By Xi w odesa;


krl po

Wyjedali
go

Niemcw wyzywajc.
na

ko

turecki cisawy,

ten czas widzia, rzekby: Hector prawy!


a za

obz

tym

te

Do
Rzeczkrlowa do rycerstwa.

wszjtkiego rycerstwa

bya

jego

sowa mowa:

Teraz! teraz potrzeba, o sawni

Ojczyzny miej broni, jak

mowie! wani synowie.

Teraz, teraz, potwierdzi macie swych wolnoci,

A pomci
Ktre

si nieznonych onych dolegoei niezboni Krzyacy dziaali gwatownie pobrali!" I ojczyzny waszej Ledwie to krl wymawia obaczy ali Dwa posowie od mistrza huczno przyjechali.

wam

zli

cz

Na
Ovid. 1 Metam.

frezach kosmonogich, kussych hassajcych,

Harde poselstwo z

zbroj ladrowan ledwo dwigajcych. Samych te by by widzia: wani Cyclopowie, Albo ktrych si Jovis lka obrzymowie. Jeden krla Rzymskiego mia ora czarnego

krwawymi
mieczami,
ktre jeszcze dzi w skarbie

tarcza; drugi

xicia
ratuje,

grifem Stetiskiego

Miecze dwa dzierc,

rzekli:

Mistrz nasz krlu ciebie

Koronnym.

Z bratem twoim

broni

w tej

potrzebie.
nie

Dwa

miecza przez nas przysa,

by sob

trwoy,

Pokorna odpowied.

A zbroj do potkania mielej na si woy, A jeli ciasne pole masz ustpi swego, W ktrym boju dokaesz w nim przedsiwzitego." Krl wzi miecze, mwic: Acz u mnie dosy broni.
Lecz

Dzikuj

si pokoni, si tknie placu. To Bogu swemu zlecam." Za tym oczy z paczu


i

za ten dar brat

mj ze

mn

za podarek

a co

133
Otarwszy, kaza

w bbny, w trby, da
Polski

znak wojny,
zbrojny.

Sam wstpi midzy uphy

w srzodek

Teraz jui wiedcie wiersz mj panny z Helikona, Wspomnicie, ktra ktr przeniagaa strona

mni dzielno pokazali, Bg sam pomnie dal: my od was dostali, Wspomnicie 3Iusae, Litwa i. z przodkiem skoczya Z Talarami, a srogi bj z Niemcy stoczya. Boga rodzica naszy, Niemcy dastycit krzycz, Z dzia, z bbnw, z Irb, trzask, krzyk, zbrj brzk, konie r, (kwicz, Niemcy, i wyszej stali, z dwu dzia uderzyli, Ale adnego w wojskach Polskich nie trafdi.
Ktrzy rycerze

Wam

to

Litwa sio

przodkiem podkaa.

Lilwa tym mielej do nich

A si

okrzykiem

natarli.

konie

koniami boki o bok

tarli.

Witold sam midzy Litw tam i sam si snuje, Napomina, a szykw, krzyczc, poprawuje. Grzmot straszny, wanie jak gdy Sodoma gorzaa. Gdzie dom dom, wiea wie, lecc rozbijaa, Albo gdy si Trojaski mur od Grekw kurzy, Albo mocne Kartago gdy Scipio burzy. Ufy si z ufy tocz, jak gdy owo czassem Niedwied ranny ogromnie biey, omic lassem; Siek si ju wrcz, Niemcy zbroj przemagaj,
Tatarowie

za

Litw

ukw

ich

wspieraj.
nie uderzy.

Frezy pod nimi psujc, a ktry

w co

zmierzy,

Lub w

bok, lub

czoo darmo jednak


i

zewszd niesie chrzst grzmot od zbroje, onierze te rozdarwszy wszyscy garda swoje,
Straszny si

Krzycz, hucz, a ranni pod komi stkaj. Drudzy si na baluku ju bez si czogaj. Bitwa z obu stron rwna p godziny trwaa, A fortuna wt[)liwa tam i sam lataa. Kurzy S' py do nieba z prochw poruszonych
"

Miechovius
pisze,
vius,
i

Silr-

wna bilwa
Litewska z

Kiemcy go-

dzin

trwa-

a, aCroniedzie.

Komi,

A Litwa ustpia

a 3Iars

wznieca
j)lacu,

ch w mach zajuszonych.
jak na staje,

rus pu godziny ka-

Witold sam na nich woa proszc, drugim aje. Lecz zbrojnym Niemcom rcznej bitwy nie wytrwali, Tylko z ukw ufTy ich z boku przerywali.
ich w pole pierzchna, a do samej Litwy, Powiedajc przegranej szkutek naszych bitwy. Lecz nie trzeba dziwowa, gdy na pierwszym czele, Potkali si mnie czynili miele,

Litwa ustpia placu

nastaj.

Cz
I

do

gwat na sobie zbrojnych zatrzymali, Musieli biedni wytchn, gdy si spracowali.


wszystek

134
Smiafo dzielno
i

Smolensczanie Russacy czycie zastawili,

Smole,
szczan.

Z Wilnowcami,
i

Troczany

sawy

poprawili,

Wileskiej
Trockej ziemie slachta zasta-

Pod

trzemi

chorgwiami

uderzyli z boku,

z chor.igwia-

nowia si

mi swymi,
ci z

A Krzyacki walny uff wiiet ustpi kroku. Czym wieczn cze od sawy wzili niemiertelnej, Pomagajc Polakom z uprzejmoci wiernej;
Za

czerwo-

n, a owi z bkitn.
Czech Zarnowskiz

chorgwi
S.Jerzego uciekh

W tym chorgiew krlewsk Niemcy gwatem

W pierwszym

Czech Zarnowski pierzchn N\Tiet z cudzoziemcami, potkaniu zmow mia zdrajca z Niemcami.
wzili,

Chorgiew Polakom
wydarta. Martin Wr-

Ale j wnet Polacy przytarwszy odjli, A zwaszcza Siradzanie, za co godno czuj.


Ii si woskiem czerwonym ^^ szyscy piecztuj. Smoleska, Trocka slachta, Wileska z Grodniany, Widzc ju Litewski szyk saby zmieszany, Cieszc jeden drugiego wnet przysli do sprawy, A z Krzyakami znowu stoczjli bj krwawy. A w tym wszyscy z chorgwi odbit wesoo, Krzyczc przerwali Niemcw najzbrojniejszych czoo. Tramba te podkanclerz wid z obozu uff nowy, Podka w lesie z Zarnowsliim Czechw, gdzie wnet sowy
i

cimowski

ym

bj chorKrakowskim.
Siradzanie

skd maj

wolno
skiem.

piecztowa
nia czerwo-

nym woMikoaj Tramba


podkanclerzy koronny, Czechw

Ogromnymi

ich sfuka,

i wiar

zamali,

uciekajcych wrci.

Ten arnowski

b> poi

tym czci odsdzony, tak i go 'ona


porzucia,

brzydzc si jego zdrad.

Smolesczan pierwszy u

poraono.

Czechowic Zarnowskiego winnym by wydali; Tak si wrci musieli nazad do Polakw, A przycim przestraszyli swym bardzo Krzyakw, Bo mniemali, i wojska nowe przybyway Polakom, tak od strachu ytki im drygay: Tamby by widzia now spraw onej wojny, Gdy uderzy Niemcom w bok Polski uffiec zbrojny, Smolensczanie acz jeden uff swoich stracili. Jednak si we dwu uffach z Polaki zbpacili, Bili, siekli Krzyakw z grmotem, jak gdy owo

Wiea
Poudnie
byo.
Pirwsze wojsko w kt-

wielka upadnie przez wianie wiatrowo.


i

Szum, krzyk A Phebus

grom od

zbroje

znowu powsta

straszny,

rym byo

50

contorw.

objecha jasny, Wtym kilkodziesit Pruskich contorw zgino. Za czym Niemcy pierzchnli, zrzdto krwi pyno. naszy ich gonili, bijc, kolc, siekc,
nieba

ju p

by

Crom: Leni
pluiia delapsa.

zacniejszych stryczkami
z

powizawszy wlekc.

Tcza te

l)runatnym si ukazaa ukiem,

Deszczyk si pucit
prawie nasz >m

gonipo-

cym na
moc.

A deszcz wdziczny spucia, za ktrego hukiem Kurzawy ucichny, naszym snadnie byo Goni Niemcw po chodzie, gdy wiatr chwia a mio, Mga take z prochu wszytka ze dedem ustaa, Co pierwej pierzchajcych Niemcw zasaniaa.

135
Naszy ich grzbiety kli dhigimi drzewami, IZ z nich wntrznoci ladem paday z trzewami.

W tym
i

drugi uff

naslpi Krzyacki,

tak

znowu
WtreKo
wojska Pruskiego pora-

Lect^ kule runiczne z lanego oo\Mi.

wiszcz.^

A
Lecz

gste strzay, brzmij szpady o miecze, ciecze. pod strumieniem krew z bitnych
i

mw

enie.

Trocka, Wileska slachta z modzi stale trwaU Z Witoldem, a Polakom mnie pomagali.

ju

insze powiaty Litewskie zemdlone.

Rozbiegy si gdzie kto mg uwie w ktr stron, I gwnej z witym Jerzym chorgwie niesstao. Na ktr wszystko wojsko Litewskie patrzao.

Ju byo

duszno Li(wie, lecz


stoja
z
i

Witod
z

na

czele,

Z Nowogrodczany
Lczyczanie

Woycy

miele,

Lczycanie,
Rawianie, Kujawianie
i

Kujawiany rzdem. Uderzyli w Krzyackie uffy wielkim pdem. Xicta Mazowieckie te z boku Poczanw Przywiedli z Warszawskim powiatem Rawianw; pojma miay, W^ tym Skarbek nasz, Stetyskie Ktry niedawno z Grifem swoim by zufay. Uff Niemiecki szfankowa, a naszy ich bili, Knechciska po szelinie jako wilcy wyli. Trzeci uff wielki, w ktrym by sam mistrz z contory. Szesnacie mia chorgwi a z rnymi wzory
stojc
i

za

Pocka

slachta na ostatku si

potykay

mnie.
Skarbek
z

xi

Grypoimal
Kazimirza

xie

Ste-

tyiiskie,

od

by

ktrego

te

pose z mieczem krwawym z


herbem
Gri-

fem do krla Jagiea.


Trzecie wojsko Pruskie z mistrzem na-

Przyszed, a znowu

wojn

po czwarty raz wznieci,

runic trzaskajcych ogie wszdzie wieci. Sam krl Jagie chcia skusi bitwy swoj.
z

rk

stpio. Mikoaj
Kieibassa

Skaczc na koniu, lnic ozdobiony zbroj. Lecz go Mikasz Kiebasa sprawca pohamowa, A z Olenickim przy nim stra zbrojn zgruntowa, Chorgiew te gdzie krl sta dla znaku zakryli,

herbuNalencz.

A zatym pici naszy kontorw ubili, Contorw ktrzy mieli wojska pod sw spraw. Tak trupy wszdzie knechtw leay jak aw. tym grof Dipold Kikierzyc rycerz pasowany. Wszystek od gowy do ng we zbroj ubrany. Pas zoty przez ramiona, biay kaptur majc. Dar si do krla uffy Polskie przebijajc. Ju blisko krla przyszed drzewo na zoy. Krl te mierzy by mu sztych on sztychem odoy. Lecz Zbigniew Olenicki uprzedzi go drzewem.

Dipoldus Lusacius
Kikierzyc, grof von Deeber rycerz pasowa"ny, i

m miay
na jabkoniu.

witym koZbigniewa Olenickiego mstwo,


za co

by
i

trzewem, gdy mu hem odkryto sam go krl uderzy, Mwic: od tego umrzesz na ktrego mierzy."
z konia,
flaki z

I A

spad

potym Krakowskim biskupem kardinaem,


a tylko

niego

wyszy

pu

drzewca mia w rku,


semifraC'

lam haslam, ktrym go


zbi.

136

Mnego raa mny mu moc zginiesz, syniesz" A i ci sam krl zabi, mierci
,

mn

tym Niemcy bie, Uciekajc po polach trujiw kupy le. naszy bij, siek co im si nawinie,
Drabanci go
dobili, za

jak kiedy w powd z gry rzeka pynie, Nie oprze si jej ogrd ni zbuczniaa koda. Ni myn, ni dom; bo wszystko rwie szalona woda. Niemcy jak gdy w puszczy jelenie anie,
,
i

Wanie

Hucznej trby glos sysz owcw woanie. Chwytajc on dwik w uszy, brnie gdzie moe ktry, Ten w las, ten w botne ozy, byle skory.
i

umkn

Prui'ifod prTs^eg^lJdr"*^^^'*^"^-

Mistrza UIryka, prosty drab oszczepem przeszy,

Mscziug skrynninski.

Ktry ono mieczami bardzie krla cieszy, Skrynninski jego acuch z krzyem przynis zoty

odjwszy go u draba z klejnoty. si wala zlupiony, trup oziby ley, A krew wrzca strumieniem z ciep dusz biey, Z dusz, ktra wiele dusz na on wiat posaa, Hardoci sw sama te ich ladem leciaa. io?'Eib?kt,''kf?j^na- Wcmcr Tctingcr contor w las pierzchn zufay, hargj wola na Wojn ])rudzy W obron wzili obozowe way.
krla,

Do

Mistrz

Ktre
I

byy ronami w koo otykane, acuchami wozy z wozami zwizane.


pletli

To

naszy rozerwawszy, siekli ich jak bydo.

Tak w swoje, ktre Z obozw ich krew

wpadli Niemcy sido.


skropiona.

cieka, cieka harda ona,

I
iJwd sinr^SmlSiii.em

wszytka Grundwalska

wo krwi bya

Krl kaza wina zsieka knphy nalezione, Od Cyrussa fortele pomnic wymylone, fo^iSzosnai^l4Twina Acz Tomiris samcgo za potym zabia, Sh^i^e^cirk^a^^fa gTy
nem^na^iezionjnf Ipil;

ci5fn'y^tpoim'oczy'.n
'"'''

A glow jcgo cit, W jcgo krwi Mwic Pij krcw, ktrijc pragn
:

moczya, si nasyci!"

Inerodoi^uiJic."""

Konior Meweski-rof

Kl^ien^rad.iil'!:
gl\\lr^neT%useTc^^^^^

Sfaji"mLl^rce'''zaj^
'"""
"''''"^''

w ten czas Krzyakw obz nie mg sczyci, Kontora Mcweskicgo Litwin jaki strza sta. Zabi, ktry odradza wojn tak kontorw pierwszych trzysta z mistrzem lego, Pidzicsit tysic zbitych, a arzdo krwi biego,
Tak te

myl

"

cielh

Stetiskie, olenickie

Kierczdorf

xita
i

wszitkixiestwaip;ikohvi"k''pk.'drw'u&'!

c'ec"howif na Pofs"/

Poimane, przy nich Rzeside, Krzyaciic panita. Lusackich, Saskich, Reskich, Liflantskich, Pruskich Friskich, Swabskich, Morawskich, Czeskich i Holsackich,

^'san/iue^ck^^rM^Ayii
ni[cze"kfchpoiman^.'''

Duskich, Slskich, 3Iorawskich, Swedskich Niemcw A Z ich hardych obozw skarbw naupili.

zbili,

137

Winiw czternacie tysic jako byda gnali, A chorgwi pidziesit jednej dostali, Ty dzi w Krakowie wisz, na zamku w kociele;
i

Liczba winiw 14000 tysicy, a conlorw 300

CA rozmierz jak pod

kad

ludzi

bco

wiele,

wedug Silviussa, acz inszy Tiislorikowie 400 ich kfad: a Decius fol. 40 pisze: viri nobiles ^' Commcndutores COO pe140000 tysicy rierc
TSiemcw

Bo

byo, Ktrych si bardzie serce tak byo spikno,


sto czterdzieci tysic nieprzyjaci

byo wedug

istotnego dowodu Cromerowego, elc. chor-

gwi Prusliich wzilycli

Wybi,

wysiecz, wyniszczy,

imi wygadzi
Naczynie
laliw.

Niemcy osadzi. Naleli ptna z smo wiele penych wozw. Na naszych zgotowanych acuchw, powrozw;
Polskie, Ruskie, Litewskie, a

namkPoi

To si przidao
szczanom

GdaTsczo-

Bg zawdy hardo karze, i sami ty pta I acuchy, nosili w Polszcz niebota. Panit wszytkich do Polski posa na wizienie.
Witold na stracenie, Sumberga, dla tego Warkwarda I w siem pod Kownem, matce sromocili jego. Na kilko ich mil naszy gonili cigajc, A oni uciekali, pludry z ng zrzucajc, Drugi te w nie napoci, porzucali broni
Tylko
contoru
Salizbacha,
I zbroje; drugi z

pod

wem.

dwu

wzi

Witold

conloru, tak

wyprosi

kazacidwu i ich krl nie mg, i

pod Kownem na zjedzie malce jego sromocili, Maruarda Salczbacha conlora Brandenbursliiego, i Sumberga, bo

cio ju

byli poimani, namniej hardych stw przeciw Witoldowi nieopucili.

botnej patrzy jak wilk

toni.

Strach im koci przenika, jeden ich sto goni,

A Phebus
U
jeziora

zotym wozem

ocean si skoni.

Soce zasze.
Knechtw daa.
zbroja

botnego

kilko ich rot

Pieszych knechtw^

byo. szelin zaleg si skryo.


naszy przyskoczyli,

Blask ich od zbroje

wyda, Niemcw jak omamionych wszytkich potoczyli, A drudzy dobrow-olnie rce podawali

Cromer.
Qund(iin auteminloco
pfiluilri
aliijiiol

lur-

wne lalilattlfS (umorum


tplendure prodilae.

Do wizania

bronie od siebie miotali.

Nie inaczej jak owce, gdy

chlewie niebogi.

Cromer: Wilk godem wysuszony przeladuje srogi, Abieclis nrmis pecudum in morem nostris Jedna si k drugiej tulc cicho w kupie stoj, praesse agenlihii in castra compulsi sunt. A ku tej stronie gdzie wilk i pojrze si boj. Nie byo w ten czas sysze dasticht und Poisz, ani Wyzywali w kiryssach snicych ladrowani. Jak pierwej gdy tak cakiem naszych pozrze chcieli. Lecz Bg chcia i swe pta na swych nogach mieli. Tak ich do krla gnali. Witold te Tatary, Puci burzy wooci, co ich zwyczaj stary. Ktrzy wszerz w^zdu gwatownej na ksztat w powd wody. Mieczem, ogniem, nieznone poczynili szkody. Potym krl kaza trb znak wyda pokoju, I onierzw zwoywa od chciwego boju; Bo ju dosy krwie ziemia dosy si napia, A z winem rozsiekanym jak rzek pyna. 18
,

138
Przywieziono do krla chorgwie
I z

dziaami,

bogatych obozw

wielkimi upami.
biitynkiem rycerzw,

Krl zasuonych

dzieli

Peno zota

srebra, szal, zbrj, dzia, pancerzw.

Krl wic'zin"w inszych

puci lubem zawizawszy,

Zacniejszych na wizienie

zaniki rozesawszy.
z

Gocowie si

rozeszli

do Polski

weselem,

W wszystkich kcciolach, w wszystkich wociach rado wstaa, powietrzem draa, Z naboestwa a W wszystkich kocioach wszdzie Te Dcjoh piewano,
ziemia
i

Powiedajc zwycistwo nad

nieprzyjacielem.

A chwa Bogu w
Za tym Niemcy
o
pogricb prosz.
z

Polszce,

Litwie powtarzano.

Odpo^iodi
krlewska.

Malborku smtni przyjechali Do krla., a pogrzebu pokornie dali zbitym, a zwaszcza z contory mistrzowi, I przedniejszemu panit Niemieckich zborowi. Do ktrych tak dobry krl rzek krtkimi sowy:

Mom

Iem by zawdy
i

wami do zgody gotowy,

Tedybych rad teraz tym ywot darowa, Ktrych za ich przyczyn Mars krwawy zmordowa." Paczc wzdycha, Krzyakw pobitych aujc.
Przygody,

mier, odmienno

fortuny szacujc.

Liciba wojska Niemieckiego.

Za tym ciao mistrzowe na Malborg wieziono, I pobitych kontorw, gdzie ich pogrzebiono, Kontorw, ktrych trzysta, drudzy szeset kad, jad. Drudzy, i ich czterysta lego, z praw

Wojska wszystkiego byo sto czterdzieci tysic, Woznic, kucharzw, Niemki, Jungerw nie liczc. Tak tym sawnym zwycistwem ozdobi Polaki I Litw, Bg sam raczy, i zbili Krzyaki,
Zbili
i

xita
i

Pobrali,

obozy twarde ich, hetmany powizali harde.


i

Polskich slachcicw tylko


Jakubowski

dwa
,

przednich

zherbuKoa
1

Jakubowski

Cziulickim

ktrych

zgino wspomnie mio,


dali,

Imbraim
bici.

riulirki za-

I mnie
Z Litwy
i

za

ojczyzn walczc gardo

Potomkw k temu budzc


z

w saw

wszrobowali.

Rusi wiele bojarw zostao,

Niech

wojsko Polakom wprzd kredencowao; dank dzielnoci, pki Phebus koo Soneczne bdzie wozi po niebie wesoo.
ich

Gdy

maj

'"nin!.

Dugosz, Miechorius Cromer wszyscy Kronikarze, to zwycistwo Bogu (jako tak jest) przypisujc powiadaj i z obudwu stron przez wszytek czas bitwy (ktra bya w dzie Wtorkowy, w wito witych powanego w biskupim Uozesacw), widziano na powietrzu
i

ma

139
ubierze,
a
.
.

ktrego
1

by mnimaj .
I

Stanisawem, naszych

posilajgcego,
,

chawaicz^ir5ch'f;.ir

^vidziano na niebie przvokreNicnicw straszcego. Przeszci te nocv, ' -1 /i 'I gu miesicznym krla i mnicha spohiie si bijcych, a mnicha na ostatek zwyclconcgo z nieba zrzuconego. Czego Cromer szerzej dowodzi, i to

sam krlJa.
piecowi,

na.'stani
i<h
'011""^

niebieskich za skutkiem obrotu planet *

by mogo. ^
-'

wicly

Sia-

ku.

O ODEBRANIU
lo

ZAMKW

MIAST

zwycistwie,
MARJENBOllKU.

OBLEMU

Itozdzial (lnigi
1 o tyra sawnym zwycistwie, trzy dni na onym pobojscu naszy leeli, To le zatkodzio przeciwko radzie mdrych rycerskich ludzi. Bo gdyby byli zaraz Malbork skot ibalowi, Kzimiagdy nie obiegli, tedvbv "o i wzili, jako obwarowany ludem, i wszyscyby si ad Canny " .' 1' 1 T ''I r Prussacy krlowi zwyci/.ey podali, i-dyz Krzyacy 1 woiska drugieoo nie nas poiazii, 'OJ .) j '. Kzymu mieli mistrza im zabio; ich trzeciejio dnia Henrik z Pawna, contor nieiif, wiecki, strwoonych przybyciem z kilkiem utfw Niemieckich nowo ze- zaraz doiTai

'.. a

-^

-^

oc

jjr

'

branycn, pocieszy

i'

-ir

.Maneiiuorg ossauzii.
krl z wojskiem

-i

zac,

bo

u-

mia
dalej
,

zwy-

UuszN

si potym

w Prusk ziemi

gdzie IIo- zwycisua


mia.
Malbork na
szy obiegli.

zamkami wzi przez podanie; tame wielkie bofiactwa Krz\ackie nalezione, rozda midzy o'. .,, II' merze, a sidmego dnia pod 3larienDorg przycign, ktry ze trzech stron obiegli naszy od Nogatu Polacy, a od Wisy Litwa, a s poudnia RussaPodoanie; take z dzia ustawicznie mury tukli. A w tym cy, Woycy
henslciu, Morang, Prejszmark, Zyrgony, miasteczka z

i-imr-i"

Pomorska, i czterzej biskupowie: Culmieiiski, Warmienski, Pomezaski i Sambijski, dobrowolnie J si krlowi podali; take miasta i zamki: Gdask, Elbing, Toru, Chemo, Krleyyiec, wiecie, Gniewo, Tczewo, Novye, Brodnica, Brandenborg, Kopn\yno, Grabino, Wenceslawowo, Goubin, Grondec, Allenborg, Osteslachta wszystka Pruska, Kulmiiiska
.
.

obleniu
.

'

Zamki Piuskiciasieo-

roda, Nidborg, Dzialdow, Scytno, Knientinig, Bratianow, Kowale,


slein.

HamerKrlewiec Witoldowi podany.

Bytom, Lomborg, Holandia, Piskaria, Rogono, Stuma


i i

Tuchola.

Z tych miast zamkw da Witoldowi Krlewiec Holandia, a xia4, -T- 11 T ir o " zetom Jiazowieckim: Januszowi, Hosterod 1 INidborg; a hemowitowi Dzialdow Scyt4io; a \icciu Stolpenskiemu Bytw, Hamerstein, Szpelbein, Fridland Czechy Balgenborg. Insze za starostami swoimi Polaki
.

ossadzi.
i

ju

Marienborku tym czassem ustawicznie mocno naszy dobywali, onierze Krzyaccy mylili si podda; ale krl wzgardziwszy porad
podkanclerzego ^likoaja Tramby, od
radzi, a to

zdrow
byli

oblenia odcign, czemu

Krzyacy bardzo

im wicej radoci przydao, gdy pod kr-

140
fa^lfcTwa

^^^

'^^^
i

urodziwy

wychoway piknie

pad

zdech; co byo

hasajcy, skoro

na wsiad,

zaraz

wrk

u wszystkich. Ale potym krl

wzi

Radio zamek, bardzo obronny, przez podanie, ktrego onierze Polscy od Grundowalskiej bitwy, prno dugi czas doiywali. Tame pitnacie zacnych Krzyakw, panit Niemieckich poimali. A Witold te z wojskiem swoim Litewskim, obcionym upami niemieckimi, do Litwy si wrci
z

zwycistwem.

Witold

si

Naszyjawni,

im

Ale krl syszc, i Herman mistrz Liflondski z pici set rejterw krom knechtw, na pomoc Krzyakom Pruskim cign do Prus, wnet ATitoda z Litw i dwanacie proporcw Polskiego rycerstwa przeciw jemu wyprawi. A gdy Witold chcia na uderzy nad rzek Passari, za Holandi miastem, zarazem mistrz Lilluntski widzc, i bitw nie mg wygra, uda si chytro w rokowanie z Witoldem ofiarujc mu si by na potym przyjacielem z strony Zmodzi, take Kursw hudonow wieczne mu przymierze pokj sam od siebie od Krzyakw Pruskich obieca. Ktr chytr namow miodowymi swki, da si Witold zwie, a majc w rku nieprzyjaciela, przepuci go wolno. Tak tedy mistrz Liflandski Herman, wykrciwszy si u Witolda, a zostawiwszy Knechtw pieszych u Balgi Brandenburgu, jacha do Malborku z piciset rejterw jezdnych, gdzie jeszcze krla wojsko Polskie zasta, ale take sowy lagodnymi krla ubaga, ofiarujc si by jednaczem namowc do poda, i
i

mogiiNiern- nia,

nic nieprzyjacielem; a tak srzodkiem wojska Polskiego,

KukuPo;
taw."

podobno

mg w oczy puci, wjacha


potwierdzi.

ktremu by wolno do Malborku, gdzie znowu


leeli,

Krzyakw strwoonych

ten czas
stary,

te, gdy naszy pod Malborkiem

pleban
nie

Gdaski

kory by w Malborku, zmyliwszy, jakoby oblenia cierpie, wyjacha sam z wojskiem z zamku
bardzo
wujuwujnej
,

mg duej

^nliSycif ^ oszuka.

przez wszystko wojsko Polskic, bo sic w nim aden zdrady nie spodziewa, a kapastwu i starym latom wszyscy deferowali a on midzy ksigami i inszym statkiem swoim wywiz trzydzieci tysicy zotych czerwonych podwjnych Q^| Uenrika Plaveniussa namiestnika mistrzowskiego, ktre da do rku

Swecienskiemu komendatorom , aby za to tom dla tego przyoy z Cromera i z Dugosza, i nie kademu duchowi ile w wojnie i w obleniu trzeba wierzy, gdzie kady o sobie dziwnymi fortelami przemyla. A w ten czas ju Krzyacy nie mieli jedno zamkw w Prusicch Radyski, Gdaski, Slochowski, Sweceski, Brandenburski, Balg, Ragnel, a Klojped. Ragneta, jakom sam widzia, zamek wielki nad Niemnem, ale Klojpeda, prawie nie dobyta, gwatownym waem nad ucim Kurskicgo morza, albo Kurlandskiego i Nieranowego otoczona, wier mile od sonego morza, gdziem si ja te przewozi w gwatowny sturm roku 1580, gdym tam umylnie jedzi, chcc wasn bytnoci dozna prawdy Latopiszczw Litewskich o przyeglowaniu Wochw do Litwy z PaIcmonem.
i

Gdaskiemu, Slochowskiemu
i

knechtw

rejterw

zbierali.

om

141

WTORYM

TRZECm

KRZIACKICH WOJSK PORAENIU

ROKU 14iO,
1

PL4TY.M

NAD MISTRZEM LIFLANDSKIM


iio

Raz

raz

tego roku.

Rozdzia
Henryk
z

trzeci.

Pawna, gdy mistrzem Pruskim by wybrany,

Chcia si

mci

nad Polaki niezleczonej rany;

Od

onej przeszej bitwy wojsko


i

popisowa

Aby zamki odebra

szkd powetowa.

Michel Kochmejster zebra rnych cudzoziemcw,

Czechw, Sasw, 3Iorawcw% Holszatw i Niemcw, ^Yszytkich dziesi tysicy, te krla Rzymskiego Pomoc, piset jezdnych mistrza Liflandskiego. Krl to w Niessowie syszc, wnet dwr swj wyprawi, Ku ktremu si slachty wielki zbr przybawi. I ich byo sze tysic: szli pod Koronowo, Gdzie Michel Kochmejster sta da bitw gotowe. A gdy by Phebus prawie w p niebiesLiej drogi, A w mach do bitwy Mars podnieca srogi.
i

ch
z

Stany
Idc ku

wojska przeciw:

w rwninie

Polacy,

skie

Wojska PolKrzyi

Z Czechy za,
sobie,

Wgry, z Niemcy, z Slaki, Krzyacy piasek z pyem poruszaj,


wzgr
z

ackie zno-

wu bilw
zwodz.

Fendle, proporce,
Jezdni miecze
I z
i

obu stron wznaszaj,

drzewa, rusznice

za

pieszy,

W tym Konrad Niemczyc Slak


Z
strony Krzyackiej

spissami oszczepy, a druh druha cieszy.


kar^ri biegajc,

woa

na harc wyzywajc.

Frez pod nim kosmonogi, runice na ku. Szpada tu, a droziste drzewo trzyma w rku.

Slak na haro wota, a


jakibyjego soslrj
i

Konrad NiemrzYC

wa.

elazny mu kapalln otoczywa gow, A pancerzem okryy brzuch kolca drotowe. Wszystek w snicym kirysie jako okowany, Frez take blach zewszd dla strza ladrowany.

142
Tak

tej

zbroi harcujc,

Jest z was, ktryby ze

mn bi

rzek; Jeli takowy si by gotowy,

Sam

Hej! kto cerslwy, niecli

sam pojedynkiem, ja placu dostojc. dzielno tu pokae swojg.


ja

Wyjedz! owo

czekam, broii na broii niech bdzie,

Wnet

sic"

tu roslrzygniemy, kto na
i

kogo wsicdzie."

JaaScjcicki

lza-

W tym Jan
Ale

Tak rzek on Slak koniem tam sam ruszajc, Po niemiecku, a czasem po polsku woajc.
Scicicki, Polak, nie wiele
i

harcujc,

ka zbi.

cnot dzieln w sobie czujc, Zaraz ku niemu na plac z kopi wyskoczy,

mstwo

Gdzie jeden
Dlugossui y
Croinerus.

drugim drzewy ochotnie harc stoczy.


i

Strci Polak lzaka

W tym wojska do
Krzyk, huk,
z

pojma vwego.
i

potkania chciwe ogromnego,

Potkanie

Niemcw
Polaki.

Trbami znak wydali; krzyk, huk trzask wszdzie. Chorgwie rozwinione chwiej w kadym rzdzie. Skocz wsplnie do siebie, w piersi mierzc drzewy.
drugich

wntrznoci krwawe

pyn

z trzewy,

Wrcz za
MichelKochinejsttT

cili si wszyscy, grzmot od mieczw

srogi:

hetman
Pruski.

Hetmanoroluii\M strzowic Polszcy.

Kto wypisze mier mw, kto wyliczy trwogi. Michel Kochmejster Niemcw pobudza do wojny. Sam i tam i sam jedc, wszytek w kiris zbrojny; Polakw Miezerccki, Ostrowicki miay,
I

Marcin Labiszyiiski uffy sprawowali.


i

Obi ed wie
stronie zaTRolawszy: fritjZgodziy si na przymierze, do pul godzi-

zbroje, miecze od soiica byskaj, ufy jedny drugich moc wyciskaj; Wal si trupy mw, wal si konie, A szczcie rwne trwao na obiedwie stronie. Siek si zapalczywie, ywot odwaywszy. hetman 31icliel, frid! frid! krzykn wystpiwszy.

Bronie

ny

dla wy-

tchnienia tak i z wojska do woj-

ska

jakoby
nic

sobie

Naszy te przyzwolili, tak sobie usiedli, A rannych miertelnych na stron odwiedli. Rany ich opatrzywszy; i pili do siebie, Nasz do Niemca, Bg sam mia si im w niebie,
i

xlegojakywo nie mylilijedcndo drugiego pi.

Widzc zgod
Lecz nie
Skoczyli

tych, co

si pierwej srogo
z

bili;

dugo

tej

zgodzie tak

wytchnwszy

byli.

Bylosi

cze-

mu dziwowa, gdy jeden z drugim bi si na umr, 9 potym do


siebie
pili.

A si

za do
niebo

siebie z

wielkim krzykiem

trzaskiem,

zamio
i

poruszonym piaskiem.

Ju

Ch w

si tak

olep siek zamrywszy oczy. gniew dobywa zapalczywy mocy. nich

Wtry si

raz, frid! frid! frid!


z

woajc,

zgodzili.

Sladwszy obiedwie stronie

pracy si chodzili
stron krzywo.

Penili szysakami wino, drudzy piwo,

pogldaj na si

obudwu

143

A
A A

Za

tak trupy
z

do siebie skoczyli z srogim strasznym pdem, leay na gromadach rzdem.

Z bbnw,

trb,

dzia,

riinic trzask,
iifTy

w tym
niego,

Jan Ostrowicki,

Ja^o^irnwi
ckicfco

31izszy rzcczon, Niemieckie

przebi wszyslki,

Miz

ci chorego
przebi si
z

zszpgo rw.

wzi

chorgiew od

hcrhuTopo-

ni

nazad do wojska swojego.

Za tym Niemcy bez znaku pobdzili szykiem,


naszy ich przerwali
z

ogromnym okrzykiem,

Om

Oni bie, pierzchajc po szerokich polach, A drudzy po brozdzistych walaj si rolach. tysic Niemcw lego na placu j)obitycli,
Naszy si zbogacili
z ich

upw

obfitych.
Michel
slcr

Kochmejstrzem hetmanem Rzdem dugim przed krlem stawili swym panem. Winiw krl wszystkich puci, lubem zawizawszy, A Kochmejstra hetmana do Chcin zasawszy, Tam go chowa w wizieniu, a wedug godnoci
kilko ulfw z

Winiw te

Kochmejhetman poimany.

Rycerstwo udarowa

krlewskiej hojnoci.
Piotr Szafraniec podko-

Trzeci raz pod Tuchol, Szafraniec fortelem,

morzy Krakowski
raz

trzeci

Pomci

si wzicia zamku nad nieprzyjacielem.


i

Krzyakw zasadk

porazi, "'28 dnia Oclo-

pojma ich wodze. trupw gromady leay po drodze. Hans Monster)erskie, z Wircburskim biskupem Eberhardem, ucii^ki, a naszy ich upem Zbogacili si liojno, i polvm Krzyacy
Trzy ich uffw porazi
ich

xi

Jan

xiMonsterher-

skie, z biskupem Wircburskim ledwo uciekj.

Nie wskrali
Krl
I

z tych trzech ran dugo nieboracy. te Jagieo, luby Bogu odprawiwszy,

zwycistwo dziki uczyniwszy. w Pomorze wyprawi, Ktre poburzy ogniem mieczem pokrwawi. Radin te zamek naszy mocny ubieeli, Gdzie Niemcy jako bydo pobici leeli. Bo gdy naszy k sturmu sli, xidz z dziaa uderzy, Naszych chybi, swycli pobi, i gupie wymierzy. Co drudzy Niemcy baczc, wnet bro j)omiotai. Bo sami midzy sob zdrad by mniemali, I podali si naszym; w tyme szczciu Nowe
Gnienie
za

Znowu Wielkich Polakw


i

Radin wtry raz od naszych ubieony.

Crom:

Bomharda asacerdoe
fjuodam temere succensu, ,yc.

GupstwowlasneNicmcw oszukao.

Nowe wzili

naszy.

Zamek miasto wzili naszy przez umow, wtym Sigmunt Wgierski krl w zmowie z Krzyaki, Ze dwunaci chorgwi wojsko na Polaki, Z Sciborem Siedmigrockim posa wojewod. Ktry Sdeck burzy drapien szkod.
i

Ten Scibor
grodzkie krl

liyl

uro-

wo

dzony Polak, aletiui ilu wojewodziwo Sicilitii


Si;,'iiiiiritj

Lecz si slachta Podgrska wnet

slacht zebrali.

gdy ono Dunaj przeplyn.i

zbroi

Pod Bardionem

Wgry mnie

si

potkali.

144
cromerus pisze; ii w lym wojsku Wgrw nie byo, tylko Czechowie,
Morawcy, a Rakuszanie, bo Wgrowie wymwili
krlowi przymierzym ktre mie-

NaszYm szo O oiczYzn, t' J J


.

a O

,.

upY IJ onym,
J

'

Siekli SIC
"^

WSZYSCY SDOlnic J J i
plac, acz Z i
'

SCrCCITl Zai)alonYni. i

^
'

si wasnemu

NaszY otrzymali j j

Lecz przcmogli

krwawym zwycistwem, Rakuszan Wcgrw swym mstwem,


,

NaszY

porazili

wojsko

S^^siiwzijIm^S
^''

szMe'zworo"aii^''*

Podobny (emu
reb.

fori.io-

samych nawizali, wet Wgierskie wybrali. Wrcili sic Z zwycicstweiTi, pite si trafio, THumpliy po triumphacli dawa Bg, aZ mio!
,

upy
I

im odgTomili
za

wooci wet

7um&hnn'uh.i',''de
Aiex.Mayni.

Bo Hcrmaii

mistrz Liflantski z Niemiec,

Czech,

Morawy,

Wielkie wojska

wid
Z

dla Prus zburzoiiych zastawy.

Szste

zwycistwo na--Pod

Gouhcm obozcm

nimi si

pooy,

LYsuzemLiiandST

Lecz Dobiesfaw Puchaa fortelem ich strwoy, Fortelem a miaoci kilko rot zasadzi, skrytych miejscach, a sam si przeciw im wysadzi

Zjedna rot pod Golub; Niemcom si wnet zdao


Naszych goni, a pobi, widzc ich tak
Rzucili

mao.

baczc zasadki, Tak ich Puchaa nagna zewszd w chytre siatki. i naszych nie wiele byo, wnet Puchaa Trbaczw w puszcz posa, ktra blisko staa, Drugich kilku po grach rozsadzi z bbnami,
za nimi, nie

si

A przy nich po trzech jezdnych chwiejc proporcami. Strwoyli si Niemczyska trwog niezwyczajn, Naszy ich naganiaj z dziury w dziur tajn, Siekc, kolc i wic, drudzy uciekaj. Do miasta naszy pod mur miele ich cigaj.
Stra bramy wnet zawara, bojc aby naszy
Miasta tak nie ubiegli za nimi

w
i

ty czassy,
z

A
ma[oTnumerircip\fo.
^^"^S^c-

naszy zaskoczywszy im

tyu

zadu.

Bili ich,

jako Ijydo na

rze do upadu.
sposb wicej
przed miastem

Tam

acz Niemcvv

w czwr
ich

liczbie

byo,

Ni

naszych,

wdy

wasne

ich glupstvY0

pobio,

Bo drudzy niewpuszczeni

zostali,

Polakom dobrowolnie wiza si dawali. Kady Lach czterzech, pici Niemcw zwiza yki. Winiw w czwr sposb gnali przed sob jak byki,
Wiedli
Ich

rzdem zwizanych,
rospucili
z

a fendle przed nimi.

wasne
ich

triumphy wielkimi,

gdy

Naszy, a

do Ryppina zwizanych przywiedli ile byo ich wszyscy si zbiegli.

Dopiero plwali Niemcy, widzc naszych mao. Bo w bitwie sto z jednego naszych si im zdao.

Postpkw

tej

wojny

Krzyaki,
Siicius,

inszych przedtym opisanych bitew

prawdziwie dowodz: Eneas

posca PorAifcx Romanus, Dlugossus,

145
Cromerus lib. 17, Micchoiius fol. 279 ei 281, lib. 4, cap. 43 po nich Herbort Ub. 13, fol. 123, Wapoiius lib. 3, /o/. 272. A zwaszcza Croi

mcr

tak t- ostatni

bitw

opisujc,

mwi:
caederentiir passim in medio, prujeclis

Ita ejrclusi oppido hostes,

quum

armis supplices nostris se dediderunl et quadruplo major numerus captioorum , quam eorum qui eos caeperunt fuisse prodilur, verum Uli re inopinala perculsi alium longe majorem exercilum noslrorum in sylcis lalilasse
crediderunt,

Rippinum tandem

cap(ivi

cum

appulsi essent hujenli

cum

dolore

ac pudorc errorem

suwu

cognorerunt.

si ucz onierzu, jako przez fortele Nawitsze wojska ufly mae bij miele. Tak ten rok triumpliom by wszytek powicony Wgrzyn, Krzyak, Czech, Liflant, mnie by skrcony. Dzi tam w tych wszytkich miejscach, gdzie chopkowie orz Olekajc, lemieszem w skiby ziemi porz,
tu

Kilkolrium-

phw

za-

^^^^ ^^i^^

Wykopuj
Siekierki,
I

sturmaki, szpady zardzewiae,

wcznie, blachy

kierysw zbuczniae.

mw cite gowy, w szyszakach najduj,


A wyoywszy wow
Odmiennociam zych
zbiegwszy si dziwuj
czassw^
i

chciwoci

ludzi.

Ktra dla marnych rzeczy

w krlach

wojny budzi.
Ugoda naszych z

Na drugi rok 1411, sstaa si ugoda midzy krlem Polskim Jagieem Witotem, a midzy mistrzem Pruskim Henrikiem z Pawna kontory jego, wdziczniejsza zwycionym, nili zwycizcom, tym obyczajem: I krl Polski mia wszytki nn"asta zamki wrci mistrzowi Pruskiemu, cokolwiek przez walk wzi, winie wszytki wypuci, a Krzyacy modzkie pastwo Litwie, a Dobrzy Polakom wrci przyrzekli. Tego roku, pisze Cromer, iby Jagieo mia da nad wol panw Koronnych Witoldowi Podole, zoywszy z niego starost Piotra Woodka Charbinowskiei
i i i

Krzyaka^

go

wielkim uszczerbienim Polskim.

Ale to inaczej Latopiszcze Ruskie

piewaj, jak o tym bdzie niej. Potym te Zmodzka ziemia po mierci krlewskiej Witodowej miaa
i

by
acy
z

zapisana wiecznie ku Prussom.

Pruski mistrz krlowi Polskiemu

mia da
groszy.

summ za A t ugod

jego utraty dwiecie tysicy zotych, paskich czeskich

Jagieo

namowy Witodowej

uczyni, iby

mu

Krzy-

mod wrcili.
,

Tego roku na dzie S. Katarzyny, krl Wadisaw szed piechot Niepoomic do Krakowa, nawiedzajc miejsca wite a przed nim niesiono chorgwie Pruskie ktre w kociele na zamku na pamitk zwycistwa powieszono: Ktrych jeszcze dzi kady si napatrzy moe.
,
,

II.

19

140

WYPRAWIE JAGIEOWEJ DO WGIER


I

PRZYNIESIENIU

KLEJNOTW KORONNYCH,
I

o ^VEXEtf4lCH

TATAKSmCH POSACH.

Rozdzia czwarty.
Wenetowie przysali posly do krla Wadisawa Jaiiiea, postpujc mu na piset olnierzw usarskich od, i/.l)y podnis wojn na przeciwko Sigmuntowi, krlowi Wgierskiemu, ktry by na ten czas ^^7brany na krlestwo Rzymskie, a Wenetowie z nim w^alczyli o Dalmackie pastwa. Czego dowiedziawszy si Sigmunt, posa te do krla Wadisawa, proszc go na zjazd do Luliowli; uczyni to na proby jego Wadisaw, i si wyprawi do Lubowli, Tam po dugim ofiarowaprzymierze krl Jagieo potwirdzi z nim przyja niu Sigmuntowym zobopoln przysig. Potym za prob Sigmuntow jecha do Budzynia, gdzie go Wgierscy panowie z wielkimi triumphy przyjmowali. Tame Tatarskie"-o carza posowie z wielkimi podarkami do niego przyjechali
'

Roku Paskiego

141*2,

Tatarowie

sluyJage-

obiecujc ze wszystkimi silami Tatarskimi by gotowyofiarujc mu si Wielkiego ^[ przeciw kademu nieprzyjacielowi krlestwa Polskiego Xicstwa Litcwskiego; ktre poselstwo byo bardzo wdziczne krlowi Ja f^ieowi, zwaszcza na tak wielkim zjazczie rozmaitych narodw, a k temu w postronnym krlestwie. Tam krl Jageo, gdy si objad sera bawolicz wieego, a potym si w ciepo napalonej ani dugo z winnikiem, jako mia zvvyczaj parzy, i w Dunaju si kpa, wpad w ciszk febr z ktjednak uleczony. rej za pilnoci doctorw Sigmuntowych, by A po dugim czstowaniu, pitego miesica po wyjechaniu z Polski Sigmunta krla Rzymskiego wzitymi, z wielkimi a z zacnymi darami od przez Moraw do Krakowa przyjecha. A to by nawitszy dar midzy inszymi klejnoty: korona, jabko, sceptrum miecz Bolesawa Krzywoustei

skarby Koronne, ktre by Ludwik gier wynis. Darowa go te Sigmunt


<To,

ci witych

rozmaitymi klejnotami: to

matk swoj Elbiet do wielk skatu srebrn pen liowszytko kaza przed sob do Kraz

W-

kowa
przez

a niedugo zmieszkawszy w Krakowie, ziemi, do Rubieszowa nad Bug przyjecha, gdzie Witoldowi i panom Litewskim oznajmi to co postanowi z Sigmuntem krlem Wgierskim. A rosprawiwszy si z Witoldem, zamki Ruskie objeda, gdzie do niego arcibiskup Strigoski i Michel Kochmejster od Sigmunta krla w^ poselstwie przyjechali, proszc aby mu omdziesit tysicy kop czeskich poyczy, na dostpienie cesarstwa Rzymskiego
z

wielkimi triumphami
i

wie,

Sdomirsk

Chemisk

zastawiwszy

Sczepuzysk ziemi

trzynaci

miast,

krom zamku Sczepu-

147
zii,

ktr sumiin?krl JugieoSigmuntowi


i

odliczywszy,

wwiza

si^

wScze-

puzyiisk ziemie, ktra


nic

teraz pod jianowaniin korony Polskiej trwa, ale


liczbie

wiem czemu si

w tej summy

historykowie oraylaJQ,

l)o

Cromer

libro 17: Ocloginta milki


fol.

scxa(jenarum Prageusium kadzie, a Miechomus

ktry

282 uadraijinta miUia laiorum grossorum Prageusium. Herbort za, Cromera imitowa, ocloginla milia florenorum Pragemium Sigis,

miindnm a Jagielone muluo accepisse asseril fol. 124, Uh. 13. Wa|)ovius czterdzieci tysic kop jaroszy szerokicli, polskim jzykiem zprosta racbuje, w czym go i Bielski naladuje. Ale jako tako byo, jednak zna, i w on pienidzy dostatek mieli, tak, ii ich wygrawali, czas naszY walczyli wielkim monarchom poyczali; a dzi wszytko opak.
i i
i

(^,.Il,yS,j
"oj''-'^;,;'^^
si^|,'"",|^'ra''

WTORYEi ZJEDNOCZENIO LITWY


wonosci
slaciieckicu z heiibaiii familiom

mm

uteu skim,

A O PRZYWIEDZENIU MODZI DO CHRZTU


i

liai*y Clirzeciaiiskicj*

Rozdzia pity.
Koku 1413 w
szcza
z

Litwie

w modzi zima

taka

bya ciepa
i

nadzwyczaj (zwai

krainach

pnocnych zimnych), i

w miesicu
a

Styczniu

w Lutym
kwi-

wielkim podziwienim, kwiatki, fioki,


z

ra

ogrodne jarzyny

z sady

tny. Krl z Witoldem

potyra Jagieo przyjecha do Litwy,


i

u Grodla mia zjazd

pany radnymi Wielkiego Xistwa Litewskiego, take zxi-

ty

udzielnymi Kijowskimi,

Woyskimi,
etc.
i

Giedrockimi, Zbaraskimi,
przymierze
i

Wi-

niewieckimi, Zaslawskimi,

bojary ziemskimi.
i

Tam

krl

Jagieo

bratem
i

Witotem

zjednoczenie tych

dwu narodw.
go) wolnoci,

Polskiego

Litewskiego, odnowili

potwirdzili;

nad

to na-

dali slachcic Litewskiej

(tym tylko, ktrzy naladowali


i

Kocioa Rzymskiei

wiebody

prerogatiwy,

take herby,

znaki

sigilia

obycza-

jem slachly Polskiej, wyjwszy krom tego, aby napotym, na roskazanie Wielkiego Xidza, byli powinni zamki budowa i gocice naprawowa dani zwyke dawa do skarbu xiccego. Ale senatory, wojewody, urzdniki insze przeoone ziemskie, aby tym ksztatem zachowali przy
i
i

swycli wolnociach, jako


nie wybierali, jedno

w Polszce.

wedug

zdania krla Polskiego

Wielkiego Xidza Litewskiego, aby rady Koronnej; tak


i

148
Polacy aby bez woli i wiadomoci Wielkiego Xicstwa Litewskiego senatorw jego, take slachty Litewskiej krla sobie wybiera niemieli, pod przysigami splnymi i rozerwanim unijej. Sejmy i zjazdy pospolite,
i

te

kro potrzeba byo, aby albo w Lublinie, albo w Parczowie, albo gdzieby si kolwiek senatorom obojcgo pastwa, wedug splnego zezwoileby

wa

zdao, skada odprawowa. Stany te duchowne, aby tego pratyche wolnoci swobd jako insze w Polszce uyway. Ty wszystkie condicie koo wolnoci, herbw swobd slacheckich przyjcia, takunijej z Koron, panowie Litewscy z ^yielkim Xidzem swoim Witollenia
i
i

pieczciami swoimi umocnili. tym priwileju postanowieniu, Witold tak opiewa: Praetcrea Nos Alexander alias Witoicchis de consensu Serenissimi yc. Nad to my Alexander albo Witold, za zezwolenim najjaniejszego xiccia pana Wladisawa krla Polskiego, brata naszego namilszego, wybieramy do
pochwalili, potwierdzili
i

dem

Tame w

herbw

i klejnotw slachty krlestwa Polskiego, slacht ziem naszych Litewskich niej opissan, ktrych sami krlestwa Polskiego slachcicy, we-

spek ze wszystkimi, ktrzy z ich pokolenia nard wiod, do braterstwa i krewnoci stowarzyszenia przyjli. Auaprzd: Slachcicy herbu Leliwa, przyjli Moniwida, wojewod "amsic a gwiazda. Wileskiego. Slachcicy herbu Zadora, Lawuna albo Hawnula, wojewod na na nie- Trockicgo. Slachcicy herbu Rawa, Minigaja, castellana Wileskiego.
Slachta herbu Lissy, Sunigaa, castellana Trockiego. Jastrzbcy albo
zanki
,

a-

Zarba, lew
z

muru.
orle

Kopacr

^"^nog."^
Roia.trzy

cj.

'

TychSurgutow
1

uroh

Duswspo-

"tfne^Tso^'

wych.

Nagora nazwany herb Niemirom Trbki Hostikowi ktrych dzi Radziwiowie uywaj. Topor, Butrimowi; albo Skrziiisci, Goliguntowi; Poraje, Mikoajowi Biliginowi; Dbno, Korewom; Odrows, Wissegerdowi; Wadwic, Piotrowi Montigerdowi; Drija, IMikoajowi Tawtigerdowi; Habdaniec, Janowi Gastodowi; Pkozia, Wolezkonowi Kukfie Grif, Butowdowi; Srzoniawa, Zadadowi; Pobodze, Katonowi; Grzimaa Janowi Rimowidowicu Zarba, Gynitowi Koncewiczu; Picrs(.}^g{g^ Dawxi; Nowina, Mikoajowi Boinarowi; Dziaossa, AYoIczkowi Kokutowiczu Kopacz, Gcdorwochowi Rola, Dangelowi; Syrokomla, Jakubowi Mingieowi; Kot morski, Wojsnarowi Wilkolewiczu; Powala, Jurgemu Saugawowi; Pomian, Sakowi; Doliwa, Naczkonowi; Sarza, Twerbutowi; Dolanga, ]Monstwildowi; Bogoria, Stanisawowi Wissiginowi; Janina, ^yoissimowi Dancikowiczu; Bychawa, Monstoldowi; winka, Andrzejowi Dowknetowiczu; Rolda, Minimundo\vi Sesnikowiczu; Sulima, Bodiwiowi; Nacncz, Kocznowi; odzi, iMiczussowi; Jelito wie, Gerdudowi; Korczakowie, Guppowi; Biaa, 3Ioidilonowi Czussoowiczu; Wyk, Koiczanowi Sukowiczu; Cziaek, Janowi Ewilnowi; Godzamba, Stanisawowi Butowz Kieslinna, &c. towiczu Osmorojiola ~ Goraltowie, Surdutom L Z ktrych herbw, klejnotw^ przerzeccni slachcici panowie boj^^owie zicm Litewskich od tego czassu na potym niechaj si wesel, i ich uywaj, jako ich przerzeczeni slachcicy Korony Polskiej uywa zwykli. A iby ugruntowania obwarowania okwitszego ty wszystki wyszej mianowane rzeczy moc wzili, umocnilimy ten priwilej warunkiem pieczci
albo Bolesti
;

ab

; '

'

'

149
naszych,

bdcych
,

przy tym

zezwalajcych panach,

etc.

nawielebniejszych

Mikoaju Gniezneiiskim arcihiskupie, Wocicchu Krakowskim Janie Wadisawskim, Pitrze Poznaskim, Jakobie Pockim, Mikoaju Wileskim, Janie wybranym Lwowskim arcihiskupie, Macieju Przemyslkim, 31ichale Kijowskim, Grzegorzu Wodimirskim, Sbigniewic Kamienieckim, Chelmieskim etc. biskupach. I przy bytnoci wielmonych, mnych, rycerskich mw, Cristina Krakowskiego etc. etc. Dziao si to w miasteczku Ilrodle, przy rzece Bugu, na sejmie walnym dnia wtrego miesica Octobra roku Paskiego 1413 etc. A tu si kady po herbie moe domaca snadnie przodkw swoich.

Christusie ojcach,

Potym
ciaskiej
,

krl z ^yitoltem

wyprawili si do
nie przesta,

modzi,
do wiary

tam on nard

ktry jeszcze
z

by bawochwalstwa
i

przywodzili; i usilnoci zabobony pogaskie (ktre z Litw jakom przed tym popsowali, a zwaszcza ogie wieczny, opisa jednakie mieli) wysiekli krl zala ktry oni Znicz nazywali, na wielkiej grze nad rzek Nie i zagasi kaza, o co si oni z wielkim narzekanim frasowali przeklinajc Polakw, iLitwchrzecianw, a dziwujc si, i si nad nimi oni ich bogowie krzywdy swojej nie mcili. Ale krl z Witotem czci darami, czci gro, i karanim przyganiali *ich do uznania prawego Boga, i cbrztu

wite

we

wielk pilnoci
insze

witej chrzebawany ich, lassy

wi,

p^^jf^y^^';^; nad >ie\vi4-

witego. A poniewa
toldem
z

mwi nieumieli sam Jagieo z Wiprac, jako dwa apostoowie naprzd ich Modlitwy Paiiskiej nauczyli, potym wyznania wiary chrzeciaskiej. Tak tedy Zmodz obaczywszy prno bogw swoich wyprawili jednego nastarz pojsrzodku siebie do krla, przyzwalajc na chrzest, ktry szego tak od nich mwi: Skoromy poznali, najaniejszy krlu Jagieo, i naowieczesze Witocie, panie nasz, i bogowie naszy jako niemocni mdli, od Boga waszego Polskiego zwalczeni i zgadzeni s, opuszczamy ich, a do Boga waszego Polskiego jako mocniejszego przystawamy." Zatym krl kaza ich jako przed tym Litw na gromady rozszykowa, a w imi Ojca Syna i Ducha witego, wod kropi, dawszy kadej gromadzie osobliwie imiPiotrul, Stanul, etc. Take niewiastom Ilanula, Magrula, Jadziula, do koca. A po tym chrzcie mistrz Mikoaj zakonu kaznodziejw mnich,
Polscy z nimi
i
,

xia

wielk pilnoci

ma

xi

j/iff/^^"' siacii do

-'

Wyk

tumacza powiada sowo Boe nowo ochrzczonej Zmodzi, o wierze, o stworzeniu wiata, upadku Adamowym: To syszc jeden Zmodzin starszy rzek do krla: Wcina aijn lassaj Knmgs mehij, Milastacas Karalau ^"c." Bredzi, powiada ten xidz, miociwy krlu ktry powiada o stworzeniu wiata, bdc sam niedawnego wieku, bow icm midzy nami jest dosy starszych ludzi, ktrzy sto lat wieku przeli, a adnego stworzenia wiata nie l3acz, tylko i soce miesic, take gwiazdy wedug biegw swoich nam wiec, powiedaj." Na to mu krl odpowiedzia: I on nie twierdzi tego, aby by wiat za jego lat stworzony,
kaznodzieja krlewski, przez
i
,
i

150
ale

przedtym zdawna, to jest: od szeciu tysicy

lat

dalej,

wedug

zrz-

dzenia Boskiego etc.


'

dziwowa, gdy, si

to

si prostocie ludzi onyci czasw nie trzeba niedawno za naszego wieku i w Kownie trafio, i
tej

TCctrani^e
by bya.

gdy na Wielki Pitek Bernadiski kaznodzieja wedug zw}czaju o mce Paskiej kac, znak umczenia Pana Christusowego, gdy przyszo ad flagellalionem, miotek i biczem siek, modzin chop prosty, pyta towarzysza: A tataj muschi Kunigas? On mu odpowiedzia: Pana Diewa. A on za pyta: Ar an Iniris mumus padarc pilaus ruglus? bo si byo tego roku zboe ze zrodzio; odpowiedzia mu towarzysz: Anu; a chop zaraz krzykn na kaznodziej: Gleraj milas Kunige plah schit Dieica, piktus mumus dawe rugius!" Tak tedy w ten czas Jagieo z Witoldem tego roku 1413, modzki nard poclirzciwszy i bawochwalstwo wygadziwszy, (acz niedokoca) fundowali biskupstwo Zmodzkie w Miodnikach, przeoywszy im pierwszego biskupa Macieja W^ilnowca, dla tego, i jzyk modzki umia, a koci katedralny pod tituem Piotra i Pawa S. apostow, nie Alexandra ani Teodora i Ewanciusa , jako Miechovius napisa fundowali i nadali. Fundowa te Witold w modzkim xistwie, zbudowa dziewi kociow parochialskich wedug powiatw, ktre i w ten czas przedniejsze byy: Erajgoja, Kroze, Miodniki, Rosienie, Widukl Wioloua Koltiniany, Cetra Lukniki etc. Tego potym biskupstwa Zmodzkiogo kauouie i parochie czwartenastego roku po zaoeniu Jan arcibiskup Lwowski i Piotr biskup W^ileski potwierdzili, wedug Cromera i Dugosza. A przeoywszy krl Jagieo, i Witold Kiejzgaa zacnego slachcica Litewskiego starost modzkim, rozjecliali si, Jagieo do Polski dla zjazdu z nowym mistrzem Pruskim Michelem Kochmejstrcm

Witod

na granice Pskowskie 1414.

O PODBICIU

XISTWA

Rozdzia

szsty.

fioku 1414, Witod Wielki Knia Litewski, postanowiwszy z krlem Jagieem porzdek chrzeciaiiski w modzi opatrzywszy granice od Krzyakw, zebra wojsko pospolitego ruszenia z Litwy z Rusi: A przeprawiwszy si przez Dwin rzek u Drissy, obieg naprzd Siebie przygroi i

dek Pskowski, bo w ten czas Pskowianio nie majc nad sob xicia, wolno sobie bez zwierzchnoci yli, wiecami si sdzc, a Moskiewskie-

mu,

Krzyakom

Liilandskim dla splnych granic

kupicctw, za wdy byli

lol
przychylniejszy
i

pomagali im czsto przeciw Litvyio. Przeto Witold ktry \ylasnym bralom rzadko \yohio.ci /.yczy, (bo przcdtym Wodimirza xiDimitra Koributa Zbaraskiego z SieSluckich przodka z Kijowa,
i i

Downianta Gicdrockie Kic elc. z ojczyzny ich by wyzu) usiowa te Pskowian na ten czas wolnych, pod jarzmo swoje przypdzi, a wziwszy Siebiei zamek przez podanie, obieg drugi przygrodek Pskowski , Porchowo rzeczony, pod ktrym sze miesicy lea. Potym Pskowianie widzc jego upr nasadzony, a i nie mogli moc wojskom Litewskim odeprze dobrowolnie si podali z miastem Pskowem i ze wszyhod mu na kady rok postpili paci, stkim xicstwcm Witoldowi, potomkom jego. Wielkim Xicdzom Litewskim, a to bya ich da 5000 zotych czerwonych frezw Niemieckich ktrych dostawali z Narwy portu swojego Liflandskiego 50 wszelkich futer skr zwierzcych kadego z osobna po pul soroka, zwaszcza wilkw, niedwiedzi, rysiw, lissw, etc. a kun, soboli, bieek, hornostajw, etc. po soroku. Woywstarost nad nimi przeoy kniaszy tedy ty da na Pskowiany Witold zia Juria Nossa, a potym ^araz z gotowym wojskiem cign do Wielkiego Nowogroda: co obaczywszyNowogrodzanie i mu si Pskw nieopar,wyjachali ku niemu dobrowolnie, i poddali si, pod susznymi umowami ze wszystkimi krainami xistwy do Wielkiego z zamkami, z miastem, Nowogroda nalecymi. Bo o lym wiedz Czytelniku miy, i Wielki Noxistw ossobliwych mieli wogrd tak by mony z starodawna i pod swoj moc Nowogrodzanie sami, wszystkiej tam prawie Rusi bywa skad kupiecki; mieli te pod swoj moc na yyschd soca Dwin albo Diwin krain na 150 mil a do morza Lodowatego szerok, take Woochd, ktre kraje acz dla zimna z witszej czci puste, yyszake w kosmate towary wszelkie bardzo hojne; mieli te poowic miasta Terszak, nie daleko od Twiera, na poudnie, i a do Nortwegie imo Sweci Filandi, granice ich byy, Chopigrd zamek niegdy od iche niewolnikw zbudowany, etc. O czym te czytaj Herbersteinum Comment. Mosch: fol. 73, 75 y 78, yc; Munsterum y Crantium, ktry te pisze o takiej wielkiej monoci Nowogrodzan, i to przysowie u nich byo pospolite: Quis potest contra Deum y mcujnam Noi-ogrodiam! I kto moe przeciw Bogu Wielkiemu Nowogrodu; ale Witold jako drugi Hercules Litewski niepodobno skutkiem w niwecz obrci, i przypdzi ich do takiego
wicra,
i i
,

^^^^^^'^

pi

^^groda"'*'"

paci do skarbu Litewskiego dziesi tysamego jednego miasta Nowogroda, po stu frezw Niemieckich, po dziesici sorokw vyszelkich futer: kunich, sobolich, risich, lisich, hornostajkowych beczanych, etc. acz drugie Latopiszcze kad, po soroku. A przeoywszy nad nimi namiestnika swojego, starost kniazia Siemiona Algimunta Holszaskiego, szwagra swego, przygrodki wszystki Nowogrodzkie Psko\yskie Litw ossadziwszy, wrci si do Wilna z zwycist\yem wielkimi wzdobyczami, ktrych te
musieli
z

hodu, i na kady rok

sicy czerwonych zotych

cz

Jagieoyyi do Polski

posa.

152

NOWEJ WYPRAWIE
1

Z WIELKIMI

WOJSKAMI

\ITY SSKI3II,
1414.

R014r PAiSEOEGO
iTlichel Koclimejstor

Krzyacy
nieii.

wjt nowej marchiej, poimawszy a wsadziwszy do wizienia Henrika Plauenusa mistrza by na mistrzostwo Pruskie wybrany, a niechcc z krlem ugody, zaraz w Dobrzysk ziemi^^ wtargn. chrzecian poimanych nie tylko chopkw, ale slacht gorzej ni2 pogau,
i

skim obyczajem wieszajc; we Gdasku te Krzyacy kupcw PoznaZmodzkich okrutnie skich a w Trismemlu i w Ragnecie Litewskich
,
i

dobra ich pobrali. Przeto krl Wadinad danie wiary pomordowali saw Jagieo, i Witold nie mogc tej krzywdy dalej znosi, wojska ze Tatarw zebrawszy wszytkich powiatw, ten z Polski, a ten z Litwy Pomorskie na pomoc krlowi do Prus cignli. Nad to xicta lskie Witoldowi przybyli: Bernard Opolskie, Jan Ratiborskie, Bolesaw Czeszyskie, Conrad Olenickie, Wacaw Zegaskie, Jan Lubieskie, Conrad Biay Koleskie, Wencaw Opawskie. Latikus te Krawarius MoCzeskiego na rawski starosta jedne chorgiew rycerstwa 3Iorawskiego pomoc przysa, tak i z onym wojskiem nie tylko Prussy, ale (jako Crowiata mg byposie, ale mao nie merlib. ISpowieda) niema tak wiele jako Xerxes w Greciej zyskali, tylko miasta niktre. czci moc, czci przez podanie wzili Nidburg, Ilohenstein, Allenstein, GutKrejcburg. A gdy Litwa nietestat, Zirgony, Prabut, Bisioffswerder, porzdnie upy poon do obozu gnaa, uderzyli na nich Niemcy, gdzie jakiego Mikit zacnego czowieka poiButrima marszaka Litewskiego Litwa porau , ona w pi- lYiali^ wszakzc jedtiak wzdusz wszerz woosci poburzywszy spustoszywnieporzWitolt z Kulm Chelmo cignli, Litw pod albo Toru, gzy, krl pod ktreby si byy zaraz poday, by ich by mistrz chytrym fortelem od Fortel chy. przedsiewzicia nie odwid, bo zmyli list jakoby od contora Brodnisirzw, z i si na Brodniczy Polabroni nie mog pisany: ckieeo " duej lj j j ^ do siebie ktrego sie moe nau- ^om dla " saboci murw, niedostatku strzelby, posa on list "odu
,

cz

'

*i

czijakood
sabego
i^ocneco
cieia od-

kursorem umylnie szy 1 do krla przywiedli


dnicze (ktra

tam gdzie wojsko naszych


,

a r. r ii leao. Poimali go tedy na"^^

"czy.

ludmi,
miesic.
biskup
1

tam vyyrozumiawszy z listu atwe dobycie Brobya we wszytko dobrze opatrzona obron miejsca spi, lea pod ni prno krl z Witotcm cay strzelb) obiegli j,
,

aby
Jan nus
^''^"

Tam do nich przyjecha od Jana papiea legat Jan Lanszeski uczyni pokj do dwu lat midzy Polaki i Litw z Krzyakami, byo po concilium w Constanciej, na ktrym Husa Jana i Hieronyma
spalono, a
i i

z Pragi,

potym sam papie mia midzy nimi zgod uczyni. Tak Witold wojska ony prawie Xerxesowe rospucili z Prus, ten do Polski, a on do Litwy z wielkimi upami wycignli.
krl

153

O PIERWSZIM POSELSTWIE
I

JACIEOWYM

^VIT0D0^^TM do turka

i Wgierski Sigmunt byl na concilium ConstancieTurcy krlestwo jego Bosn najedali i plundrowali, grw pobiwszy. Przeto Wadisaw Jagieo i Witold (ktrym by Sigmunt zleci, odjedaja.c w obron Wgierskie krlestwo) posali do Tureckiego krla Machomcta, ktry jui by w' ten czas w Andrinopolu stolec swj ugruntowa, gro/.c mu srogo a surowo wojng," jeliby nie przesta Wgrw Bosny najeda. A tyra swym poselstwem, ktrego si Turek ulk, wszystki winie Wgierskie wybawili i Boseiiskie krlestwo z mocy pogaskiej wyjli; take midzy Turki a Wgry do szeci lat przymierze

A gdy krl Rzymski


skic odjacha,

W-

uczynili.

tu

raoem zapiewa

on
ju

starowieck:

Byli naszy

Turkom groni kiedy,


nie dzi,

A c
A
ski poturczony

potym, kiedy to

1574 mnicb WgierAmurat, czaus cesarski, czowiek uczony, ukazowa z kro nik Tureckich, pocztek przyjani z Polsk i z Litw Tureckiej. Tego roku 1415, gdy by krl w Sniatyniu, przyjecha do niego Alexander wojewoda W^ooski, z wielkoci bojar, a porzuciwszy chorgiew pod nogami krlewskimi jako by obyczaj przysig hod i posuszestwo. ten czas posowie od cesarza i patriarchy Constantinopolskiego przyjechali, proszc o wspomoenie ywnoci, bo ich Turcy zmocniwszy si w Andrinopolu srogo najedali i Constantinopole oblenim drczeli. Przeto krl z Rusi Witold z Litwy Dnieprem (mioci chrzeciask wzruszeni) posali do Kacibeja portu morza Pontskiego (ktry port by
od tego czasu mnie
Gonstantinopolu roku
-

Pocziek
Turecidej'z " ^'
"

iioid >yoio-

Kacibejsid
skrnieliail.

na ten czas

dzierawie Litewskiej) zboa

ywnoci

dostatek.

ko Oczako

DARACH WITOIDOWYGH
I

UGODZIE LITWY Z KRZYAKI,

ZBLllZEMU KIJOWA PRZEZ TATARY.

Rozdzia sidmy.
lYrl Jagieo
z z Sniatinia

prosto do Litwy

przyjacha, gdzie go Witold


i

pany Litewskimi
'

w Wilnie

wielmonie czstowa
i

darowa mu

dwadzie- Ki'vvifo1.
z lii{^^'-^

cia tysicy grzywien Czeskich


II.

czterdzieci nawyborniejszych szat

f.e"

20

154
sto szat dugich, wedug sto koni nvotnYch frezw i i t\ ! onego wicliu noszenia zotogowowyct). Dzisby nasz skarb tego me zno^k?egoi'ze si. A wziawszy to krlJagieo, jaciia do Krakowa, gdzie odprawiwszy raial pogrzeb Annie krlowej ktra mu w ten czas bya umara za przyjecha do Litwy. A zoywszy zjazd walny z Witotem, panom i slachcie Litewskiej w modzi pod Wclon, tam chcia postanowi pokj wieczny si z talara- z Krzyakami. Ale "dy sic KrzYacy Zmodzkiego xicstwa od Litwy har minaLilwe ,. ^ A tAr-i^ ii r i zpizjsicgii. dzie domagali, condicij od krla i od Witola podanych nieprzijmowali, no
podobno
7.

Ja-

ko si iniiio zda Nowo-

trami sobolimi
,

iii

^,

im zprzysienie
jechali si.

Talary

miaoci dodawao. A

niesprawiwszy

nic,

roz-

TenteEdi.
a pierwej Wilolla

"^

raziJ !i)ed''*c

Rycho potym roku 1416, wielkie wojska Tatarskie z Edig carzem swoim do Kijowskiego sicstwa wtargny, miasto samo Kijw splundrowali, zupiM, Spalili,

hetmanem
Tliraedanlf-

*^"''

e,

ale

i od tego czassu ku pierwszej ozdobie przy nie monie mogli. jednak zamku acz usilnym dobywanim KrlJagieo, kiedy mianieprzyjacioom odpr czyni, tedy wesele ma-

wzi

estwa w Sanoku sprawowa, gdzie przeciw wolej wszytkiej rady Koronnej przeciw prawu maeskiemu, poj trzeci on Elbiet Granowsk wdow, bab star domu Pileckich, matk swoje chrzesn, bo ona gdy go chrzczono, za wedug zwyczaju przyrzekaa, a ta miaa przedtym trzech
i

mw:
skiego.
Grabstwo

^''sulr'

Wisawa, Laczka, Krawariusa starost Morawsliiego i GranowUprosia zaraz u krla, i syn jej Jan Granowski z Pice na grabstwo Jarosawskic by podniesiony, o co si slachta bardzo na krla gniewaa. Ale potym to grabstwo byo rycho skaone przez pany.
,

Koronowa Elbiet Jan Rzsowski arcibiskup Lwowski , bo Mikoaj arcibiskup Gniezncski, by na ten czas na concilium w Constanciej, gdzie te obawiajc si, aby na potym aden inszy biskup nie mia krom arcibiskupa Gnienieskiego, krla ani krlowej koronowa, u papiea to tituu Primatis regni dosta. Wszake ten priwii u concilium otrzyma
i

lej

za naszych czassw szyj

zama,

za krla Stephana dzisiejszego.

ZJEDZIE LITEWSKIM ZKRZIZAKI,


I

A NIEPRZESPIECZNOCI JAGIEOWEJ, MAESTWIE WITOTOWYM,

WTRYM

ROMr
lYrl

1418.

z Witotem siem Krzyaki, radzc o splnym pokoju, ale ^cnimrul' "'c dla hardoci Niemieckiej nie concludowali. Potym gdy krl sam u Wi{si^erfndM gi^w puszczoj owcMu sic zwicrzu bawil, nialo nie wpad w sida comenediiionis. (|j,tora Rastemberskicgo, ktry si by na to nasadzi, by krla poima, tylko krla przestrzeg, Niemcy te widzc, i ich obaczono, uciekli bojc si zebrania dworzan krlewskich Witodowvch.

Wladisaw Jagieo,

przyjechawszy do Litwy, zaraz


z

zoyli

w modzi w

Wielonie

155

Tego

czasu gdy Witoltowi pierwsza

Anna ona,

kniazia Swielostawa

Smoleskiego crka umara, poj drug xicnc Uiianc wdow, pierwszej ony ciotk rodzon, ktre maestwo, i Ijyo niesuszne, nie cicia im IuIju da Piotr )iskiip Wileski. Ale Jan Kropido biskup Kujawski, ktry by w ten czas z krlem do Litwy przyjeclia, nieprzystojnie a niebacznie icli zwinszowa. Witot mia trzy ony: pierwsz Ann Smolenszczankc, co go ono bya z wizienia wybawia; wtra Mari, crk kniazia Starodubskiego; trzeci Ulian, crk kniazia Andrzeja Lukomskiego Iwana Olgimuntowica Holszaskiego, siostr rodzon kniazia Siemiona Lutego kniazia Andrzeja Wiazieskiego, u ktrego te potym Jagieo Kazimierzow jako o tym crk Zophi poj, matk Wadisawow
,

niej bdzie.

Tego

roku 1418, jako Wapovius fok 273

dejrzeniu brata Swidrigiea, ktry

si

by

pisze, Witold majc w poMoskwy wrci, wtry raz

wsadzi go na Krzemieniec, ale gdy mu Ru pofolgowaa, uciek do do krla Sigmunta, potym na jego przyczyn da mu Witold Nowogrd Siewierski, gdzie mieszka spokojnie a do mierci W^itodowej. Ale Miechorius lib. 4 cap. 51, (jakom to wyszej powiedzia) pisze, i skoro Swidrigajo z wizienia Krzemienieckiego w wielki Pitek uciek do ger, zabiwszy starost zamkowego Konrada Polaka, potym za przyczyn Sigmunta Rzymskiego i Wgierskiego krla i brata Jagiea, przyjty by w ask \vzi Nowogrd Siewierski Brasko, dwoje xicstwo od niego na wychowanie, ktre dzi Moskiewski posiad, Litwie w^darwszy.
gier

W-

W-

WYPRAWIE JAGIEIOWEJ I WITODOWEJ NA KRZYAKI


i

zprzysieiiiift
I

KRLEM DUx\SKIM

SWECZKIM,
1418.

Roku Paskiego
Ijdy Krzyacy bezbonie nieprzestawali
mierze zatarczek
,

Litw

Polsk gwaczc

przy-

Jagieo z Witotem zebrawszy wojska z Polski i z Litwy, gdy wcignli do Pruskiej ziemie, tam do nich przyjecha Bartolomeus Capra arcibiskup Mediolaski od papiea, ktry on wojn rozwid, zwaszcza za namow WitoJdow i przymierze do dwu lat midzy
krl

nimi

Krzyakami utwierdzi.
krl Erik

Tame
Jagieem
i

Duski, Swecki
uczynili
i

Nordwejski

xi Pomorskie
z

przyjechawszy na dzie Trzech-Krlw do obozu krlewskiego


z

krlem

Witoldem

lig

sprzymierzenie pod przysigami spl-

nymi, przeciw
trzech stron,

Krzyakom przeciw kademu nieprzyjacielowi wszytkich gdyby te chcia ktry krl, albo Witold onego towa-

156
rzystwa przesta, jednak poddani aby nie
mierzenia wolni, ale
byli

od onej przysigi

zprzy-

eby

jeden bez wiadomoci drugiego wojny nie za-

Jagieo

kr!
z

gromem

nieba srogo
przestraszony.

Saulu

al-

bo Pawle
przestraszo-

nym

nieba

czytaj

Dziejach
aposioisk: cap. 9,5,2-2
20;r.orintl5; Galal. I cet.

Dlugossus
el Cronierusfol-2S\;

Uerbortus
1-28

czyna. A gdy si z tej wojny i ugody AYitod do Litwy wrci, lirl te jacha do Wielkiej Polski, a kiedy z Poznania jecba do Srzody, trafio si w dzie, ktry by wszytek jasny, przed wieczorem i niebo od chmur znaga sczerniao, za czym czste a straszne trzaskawice powstay, za tyra piorun uderzy ogromnie na wz krlewski, na ktnm siedzia, a jednym dwu pobocznych drabantw krlewrazem zabi czterzech woznikw dziewici inszych skich, take Poznaskiego i Sdomirskiego wojewody dworzan krlewskich konie pobi krlewskiego dzianeta, na ktrym giermek z kopi, z znakiem krlewskim siedzia, samym jezdnym nic, tylko na giermku szat rozdar; krl te chwil, jakoby bez dusze (obyczajem onego Szawla) lea, potym gdy ku sobie przyszed, nic mu nie wadzio, jedno i kilko dni nie dobrze sysza a w rce prawej troch blu czu. Dawali niktrzy przyczyn tego przestrachu od Boga, dla niesusznego
, i

maestwa

Granowsk,

PODAWANIU CARZOW TATARSKICH

Rozdzia smy.

w itod swoj dzielnoci


Prawie

ju by

mstwem wrodzonym, po wszytkim wiecie rozsawionym,


i

Tatarscy go carzowie

te

wszyscy suchali,
carz Zawolski,

I
A
Kereniber-

bez jego wolej hord swych nie szafowali.

gdy Zoldan Zeledin


I z

umar

den sohan carz Za wolski przeciw-

i Jagie krl Polski, hordami im na Pruskie wyprawy, Kierembcrden, syn jego, osiad stolec krwawy, Krwawy stolec ojcw ski bowiem go dochodzi

Z ktrym Witod przyja mia

suy

ny WitolloTi.
3liecJio. fol. 317/(6.4; et

Witodow moc odgromi godzi; Witod tego nie cierpia, pocz si gotowa,
Szabl, gdy

Dlugossus,

Chcc moc Kieremberda


Tachtamisa Betsbula

pastwa wyforowa.

Waporius
fot. 275.

Wilnie koronowa.

Tachtamis
Betsubul
soitan

carz

Jako Zawolskich Tatar zwyczaj potrzebowa, zotogw go ubrawszy syk na wdzia perowy,

Zawolski od Witoda na

Woajc, i

Tachtamis Zawolski lal nowy.

157
Tak go posa do iordy z krlewskimi dary, Dawszy mu wojsko z Litwy z Waki Tatary, Cze te hordy Zawolskicj przy nim przystawaa, za Rierembcrdcja za cesarza miaa,
i

carstwo Zawolskie w Wilnie ko-

Cz

no czassw naszych, Magnus na kr lestwo Liflantskic od Moskiewskiego, jaki

skoro
I

wojn

z so1)Q

o carstwo stoczyli,

dugo krwawe szable w wasnej krwi moczyli, Kicremberden zwyciy Tachtamissa brata. samego chcc imi jego zgadzi z wiata. Jeremferden brat jego, co uciek z tej bitwy. Przyszed z murzami swymi, z hnlany do Litwy, Tego za Witold w Wilnie koronowa znowu,

coronalor
taki coronalus.

ci

Tachlamis
carz od Kie-

remberdena
brata

ciy.

Wilold drugiego carza Jereinferde-

Marszalka

szat na wdzia z zotogowu. z nim do hordy wyprawi, Aby go na ojcov\sk stolic postawi, Przyjwszy od niego hod, tak w pola cignli,
Da!

mu

szabl

Radwia

na na

stoli-

ce Zawolsk zRadiwileni

wiseiai

posa.

hordy odjli. Kieremberdenowi srogi bj obadwa zwiedli, Potym nad Gdzie gdy z Litwy kozacy w zasadce zasiedli.

Wog

cz

Wnet Kieremberdnow hord przerazili, Bez wieci przyskoczywszy, wielko uffw

Litwa na po-

moc
zbili.

Jerein-

ferdenowi

Tak .Jeremferder wygra, carstwo opanowa, Kieremberdena jwszy, susznie zamordowa, A Witoldowi przysig suy z szczerej wiary,
I
I

przybywszy Kieremberdena porazili.

przez lladziwia nui

posa

Jeremferder carz Zawolski. Lite-

wielkie dary.

potym tak by szczery Witoldowi za wdy. I mu sam z hord suy w potrzebny czas kady, A tak Litwa Tatarom w on czas panowaa, A podug woli swojej carw im dawaa. Tego roku Ediga carz Przekopski sawny. Ktry ono z Witoldem mia te bj niedawny, Z strony Tamerlanowej, lecz gdy sam panowa, Witolda jak syn ojca z szczeroci miowa. Przysa mu dary wielkie, proszc o mir wieczny, By w Przkopskiej hordzie od Litwy przespieczny, Przysig wierno pomoc dawa Witoldowi, Gdzie kae ku kademu nieprzyjacielowi. Dobrowolnie suyli, nie za upominki, Nie dawa im nic Witold poniewoli z skrzynki,

wski bodownik,od Witolda

przez
pos-

Radziwiana

hord

sadzony.

DlugossusSf

Cromerus
ib.
18.

Teu Ediga by I pierwej

hetmanem
Tamerlanowym, gdy ono Wiiolta
porazi, ro-

ku

1399.

Dzi

nie

su: wdy
ty

gwatem wycigaj
z

paty,

no

Odmienczas-

Witocie by

wsta dzi

swoimi

laty.

sw, ff' serti noslTi doininati sunt


nohis.

podawaa,

Litwa Tatarom Zawolskim naprzd, potym i Przekopskira carzw Czytelniku miy, masz o tym w Latopiszczach Ruskich Litewskich jasne wiadectwa, ktrem, jak tu krtko wierszem melancoli wrodzon miasto lutniej cieszc wyrazi prawdziwie, ale Dugosz i Mici

158
317, tak o tych rostyrkach Tatarskich rzecz Pod tyme (powiada) rokiem, gdy byl Witold poimat Swidrigaja, etc, gdy umar Zoldan Zelediii Tatarski carz ktry Jagieowi krlowi Polskiemu Witoldowi Wielkiemu Kniaziowi Litewskiemu przeciw Krzyakom zawdy wiernie pomaga, Keremberden syn jego, na stolec ojcowski podwyszony, nieprzyjacielskie si Witoldowi stawi pocz. Przeciw ktremu Witold drugiego carza Botsubulana (ktrego Tatarowie Tachtamis carz zowi) koronowawszv go w Wilnie,
choyius
lib.

cap, 51,

fol.

prowadzi: Suh eodem anno

^'c.

w zotogw
z

na majestacie ubrawszy, postanowi, a wojsko swoje Litejego zczywszy, posia go aby si

wskie
ktry

hord
dni

bi
i

Kcremberdenem,

srogiej bitwie

od Keremberdena

zwyciony

city

jest.

kil-

sam Keremberden od brata rodzonego Jeremferdena zabita. A ten Witolda Wielkiego Kniazia, nie inaczej, jako jego ociec Zeledin, czci sucha etc. na kad prawie wojenn potrzeb sam Litwie

ku potym

hord suy, etc. Tego czassu Ediga


lib.
i

carz Tatarski

Cromer

18

etc, pisze), prosi

posawszy Witoldowi dary (jako u niego pokoju, za czym przymierze


,

midzy nim

Litw byo

utwierdzone.

o NIEPRZYJ|CIU

KRLESTWA CZESKIEGO

dobrowolnie ofiarowanego
I

o MIEKCI

KRLOWEJ HELBIETY.
siem

lioku 1419,

krl

Wadisaw

w czycy zoywszy,
,

(ktrego czassu

umara mu Helbieta krlowa trzecia a nw Koronnych ktrym bya omierza


,

wielk radoci wszvtkich staw Krakowie w Mansionarskiej


,

Ziska^woju-

Czeskim krlestwie wielkie zaburzenie bvo koo wiary, bo Wiclefowo Husowo kacerstwo wszystk on krain z wielkim upadkiem chrzeciaiistwa byo zatrzso. A zwaszcza Jan Zygj^j^ zebrawszy 40,000 tysicy heretikw na Taborze grze zmocni sie by bardzo i Sigmunta, krla Rzymskiego i Wgierskiego poraziwszy dwa kro na gow, wiele zego, plundrujc miasta i kocioy, nabroi. Przeto roku 1420, do krla Wadislawa Jagiea, przyjechali posowie zacni od Korony Czeskiej, podawajc mu si z krlestwem i z 31orawskim margrabstwem i z lskimi xicstwy, proszc aby ich krl przyj,
kaplicy pochowana),

ten czas

w
i

a
i

broni przeciw Sigmuntowi Rzymskiemu. Krl im

za

ch podzikowa

pomoc obiecowa,

nawicej i byli uczyni niemg. Przeto posowie oni z wielkimi darami jachali do Witolda, ktrego nalazwszy w Wilnie, upominki mu oddali; proszc take margrafem Morawskim i lskim rapokornie, aby ich krlem Czeskim
i

krlestwa niechcia przyj, (zwaszcza dla tego heretycy), a bez porady brata Witolda, powiedzia i tego
ale

159
rzv by,
ale

im Witold podzikowawszy, powiedzia:

na

swym

prze-

Cnota Wi-

sawom,
tw^', a

a u nieposusznych

Przyjechali

krlowa si wzbrania. tego roku drudzy posowie od Korony Czeskiej do Lillzymslviego


i

Kocioa

Mereczu krla Jagiela


i

Witolda kolo

oww

zabawionych nai/>

leii, a o to ich, o co

Czeskie
czy, nie

podawajc ty condicie, gdy si z Wielkim Xicstwem Litewskim zkrlestwo z Koron Polskg, tylko Krzyiaki ale napot/.niejszego monarch kadego zwapierwej prosili,
i ,

Rzymskiego pospolitego tych pastw nieprzyjaciela, na ktrego miat Witold wark, zwyciy mog, a co si tknie religiej albo Witoldowi si podawali wiary, tedy we wszvtkim wolej krlewskiej " ' " . i do wszytkiego gotowymi si ofiarowali, tylko aby ktry z nich krlem
szcza Sigmunta
i
. . .

Drugie podawanie liOl'^^"\y^^\ dowi ija-

ich

by

raczy, albo krl albo Witold.


ich

Dugo

Witold

zwaszcza, abv si

w nadziei trzyma, niewymawiajc mg z nimi pomci krzywdy swojej


i

si im do koca, Korony Polskiej,

W^gierskim, ktry przeciw Litwie nad Sigmuntem krlem Rzymskim Polszcz z Krzyakami zdradliwie, a niecnotliwie zawdy postpowa. Ale potym z Lubelskiego sejmu odpowiedziano posom Czeskim od krla
i

od Witota i oni acz si znaj by bardzo obraonymi od Sigmunta wszake niemaj tego z wrodzonej cnoty w myh, aby mu mieli zoci (mogc) odda, ale si ofiarowali pojedna ich z papieem i Sigmuntem, we wszystkich, a w susznych potrzebach pomaga si im nie
,

zo

odmwili.

O CZWARTYM

MAESTWIE

Rozdzia dziewity.
I

todow
sawa

otym roku 1422, krl Jagieo jacha do Litwy, a tam za porad Wifprzeciyy woli rady Koronnej ktrzy mu Eufemi crk Wadi,

dawno zmarego poj radzili) wzi w maestwo czwart Zophi, Andrzeja Kijowskiego xicia, a siostry Witodowej crk, kran urodziw wedug ^ i w Nowogrdku D O Miechokrla Czeskiego nie

on J*-'

?'!?''hoj'us
f()li<)'28.5

Rzymski przechrzczon, w Zapusty, ktrych Maciej biskup Wileski winszowa. Po tej krl adnego posagu nie wzi, ale stao za jego, gdy mu Wadisawa Kazimirza dwuch synw porodzia, a tu niktre Latopiszcze Litewskie jawnie bardzo czasem rzecz, ktre to kad roku 1405, po wziciu Smoleska jakoby Zophi, miaa by crka Andrzeja Olgimuntowica Holszaskiego alem ja t('i:o z dziesici inszych Latopiszczw Ruskich Litewskich kilku, take

IW

wmsa

Ruskiego zakonu

J^u",',\cj"^ja.

,''.'.

."'.."'''

wapoYius omyliwszy ^icw Grod^

bdz
i

chrzczona.

160
Cromera lib. 18 z Dugosza, z Wapowskiego fol. 273; z Miechowity 285; z llerborta 129 etc. badajc si prawdy Litewskiej doszed, i to bva crka Andrzeja Iwanowicza przedtvm Kijowskiego a na ten czas Zasawskie xiQta id, Druckiego xi;ccia, z ktrych te Ostrogskie Witodowa wnuczka z siostry. A to maestwo byo prawdziwie roku 1422. Tego czasu gdy si krl z Litwy wraca, zajachali mu posowie cia Cliweiiskiego, Montenskiego albo Bergenskiego, podawajc mu si dobrowolnie, aby go z Witodem w obron przyj. Ale im odpowiedzieli panowie Koronni, i ta rzecz ani krlowi, ani xiciu niemoe by poyteczna, dla rnoci i dalekoci granic, bowiem to xistwo jest nad Rhenem prawie w wntrznej ziemi Niemieckiej ku Franciej.
z
,

xi-

FOSIAim SIGMUNTA
od Witota,

na krlestwo
I

Czesitie

O WOJENNEJ \yYPRAWIE JAGIEOWEJ Z POLAKI

EIOKU

1433.

Rozdzia dziesity.
iirdy

Czeskie

posowie Czescy trzeci kro albo Jagea albo Witota na krlestwo dali, Witod im odpowiedzia: i niechc by orawiem co na
,

dwu drzewach chcia gniazdo swoje budowa, to te Jageo krl uczyni; wszake aby Czechw dobrowolnie si albo Litwie, albo Polakom przyczajcych za wgardzonych nie opucili, tedy Wipodawajcych tod Wielki Nidz Litewski, za spoin zmow z Jageem krlem, wyprai

wi

jego,

na krlestwo Czeskie Sigmunta Koributa Dimitrowicza synowca swoPolskich Ruskich. uflw, aby z niemaym wojskiem Litewskich
, i

broni krlestwa Czeskiego przeciw Sigmuntowi Rzymskiemu, Wgierskiemu i w ten czas nowo koronowanemu krlowi Czeskiemu, margrabi bo Brandenburskiemu, na ktrego Witohl mia dawn a suszn na Polsk zawdy buntowa Krzyaki Pruskie, na Litw i na pomaga im usilnie. Przeto Sigmunt Koribut Zbaraskich WiniewieRuskim wojskiem potnarodu z Litewskim, Polskim ckich etc.

wa,

mod

xit

161

nym

posami Czeskimi, naprzd do Morawy przycign, bo


i

ten

wojskiem Niemieckim Wgierskim dobywa pod Czechami Ostrogu zamku i miasta. Ale skoro usysza, i Koribut x\ic imieniem Wiloclowym j)rzeciw jemu, na krlestwo Czeskie ]}y U^ml^n posany, zarazem jako Dugosz, Miechovius lib. 4, cap. 40, fol. 285 jessarza. wszystki naczynia, obozy i strzelb, wozy i msze swguio i AVapovius etc. pisz, atiis belconcrcpomiota i uciek od oblenia, bojc si aby narzfdy wojenne popali miivi(, ne in ipsum ir>?' na Korihiit nie uderzy.
czas krl Sipniint z wielkim
i
'''

A Koriluit cignc dalej przez Moraw, doby moc Winczowa miaobronnego, ktre go przyj dobrowolnie nie chciao, ktre dawszy u6z\<lko na up /-olnierzom do gruntu splundrowa, potym do Pragi stoecznego miasta Czeskiego przycign, gdzie go witsza slacbty Czeskiej mieszczanie wszyscy Pragenscy za krla pana przyjli z podanim kluczw, podali mu wszystk wadz w Pradze miecie w zamkach obudwu. Za t tedy yczliwoci Czechw, Koribut wszjslk Czesk ziemi prawie, .^[orawskie margrabstwo, lsko Bitom opanowa, a Sigiiuint cesarz Rzymski, Wgierski Czeski krl koronowany, widzc Koopatrzno na pastwie Czeskim, nie kusi si wiributoMC i
i
-I

T-

II-

TT

ITT-

ruissel perrutssel ,,^.

timescent

sla

cz
i

potno
,

cej o
i

Moraw

ani

o Czechy, ale na

Wadisawa Jagea

krla Polskiego

Xidza Litewskiego zgrzyta zbami, i mu t lekko przez Koributa wyrzdzili. A i si sam nad nimi nie mg moc pomci, ustawicznie buntowa Krzyaki Pruskie Liflantskie, aby do
na Witolda Wielkiego
i

potym aby Polakom Litwie z przymierza Fnszywe si nie wymawiali, dotd aby co pewniejszego od cesarza Sigmunta usy- Krzyackie szeli, albo od papiea, zaczymby Polakw Litw ubespieczonych bez wieci oszukali. A iby z nimi cesarz Sigmunt mg bespieczniej wojn na Polaki stanowi tractowa, tedy posly swoje insze spiegi w ebracc odzienie, jako Cromer Dugosz pisz, ubiera, ktrzy przez Polskie Litam sam do Krzyakw od Krzyakw nosili, tewskie pastwa li>ty ale gdy jeden takowy spiegierz ebrak w Koninie umar na drodze, naleziono przy nim listy zdradliwe Sigmunta cesarza do Krzyakw, w ktrych si splne zprzysienie na Polaki na Litw zamykao. Przeto krl Jagelo Witold doznawszy tych zdradliwych praktych Sigmuntowych i Krzyackich, zarazem nie tajemnymi buntami, ale jawn wojn fortele chytre nieprzyjacielskie uprzedzajc, zebrali wojska sto tysicy z Polski, z Litwy, z Rusi z Tatarw jezdnych pieszych z ktrymi do Prus dwiema drogami, Jagelo z Polski, a Witold z Litwy z modzi wcignli. A tak w sprawie jako do pewnej bitwy wszdzie szli bo Krzyacy ktrzy mieli trzydzieci tysicy ludu bojowncgo, niechce patrzy na burzenie ziem swoich, chcieli da jawn bitw naszym, by im by Conradus Nemcius Slak, w rycerskich r/eczach biegy nie rozradzi przeto Krzyacy odmieniwszy swoje przedsiwzicie, do bronienia si zamkw udali zostawiwszy wojska knechtw rejterw, ktrzyby przeprawiania przez Drwic rzek naszym bronili, ale tych Polacy z Litw sna-* dnie rozgromih pobili, wiele ich poimali. Potym do burzenia woloci II. 2
Polski
i

do Litwy najedali

cz

1G2

zamkw
stolica
lili,
i

miast zagony rospiicili; Fridek albo


i

Wambrzezno,

gdzie
i

bya
spa-

biskupa Kulmieskicgo

Goubiw
i i

miasta wzili, zuj)ili

dwu zamkw Goubskich nincgo wysznego dostali, gdzie knechtw rejterw wicej ni cztery sta, Krzyakw samych 15 poimali do
i

wizienia

ossadzili.

Tame

do krlewskiego

Witodowego obozu

przyjacha posse bi-

skup Korbawski od cesarza Sigmunta, proszc aby Koributowi z Czeskiego krlestwa krl Jagieo wyjacha kaza, a Krzyakw aly wojn nie przeladowa, co jeliby oni co krlowi zakrzy wdzili aby soliie z nich docho,

dzi sprawiedliwoci u
sarza

stolca cesarskiego, a jeliby

obraonego
i

tedyby to niechaj wzili

si te czu by od compromis panowie

ce-

Wkrl

gierscy

PolszcY
to

obudwu
i

stron etc.
,

Nad

mu

odpowiedziano

co

si

tknie

Krzyakw, tedy ju
i

dosi dobrze wiary


byli nie wzgardzili

sprawiedliwoci cesarskiej dozna, wszakeby

najego

Tiajniesprawiedliwszym decrecie
i

by
z

przesta, gdyby go Krzyacy naprzd


nimi

przymierzeby

by duej
etc.

trzyma, kiedyby

by
kr-

zdrady chytrej

listw cesarskich nie

doszed,

przeto krl musi woj-

n swego
lewsk

doiskiwa, gdy inaczej by nie Czechach z wojskiem mieszka.


i

moe:

a Koribut nie z

wol

Za tym porwa si wnet Witold

aby si nad cesarzem krzywd naszych


i

bdzie tam

jeszcze

ja sam tara posa, zgwaconego przymierza pomci na potym mieszka, aby sobie wyrozumia cesarz,

rzek: zera go
i

jakich ludzi

przyjani zdradliwymi sidami omvla." A z t odprawiony, potym naszy nieprzestawali burzy nieprzyjacielskich krain, wszerz i wzdu zagony rospuciwszy. Tam z przygody cztery sta wybornych Woochw (bo ich tak wiele

pod

pokrywk

odpowiedzi pose

by

l^y
i

wojewoda na pomoc krlowi przysa) pod Malborkiem upy brali w wielkiej liczbie z zamku si wyssypawszy gwatownie uderzyli; co obaczywszy Wooszy i im nierwno, a nieprzyjaci ich wielko goni, wnet do bliskiego lassu obronn ubiewojowali, na ktrych Krzyacy

rk

Pone\ Wo- gii, a z koni skoczyli,

bi.

Niemcy od Wolorliw
luir.iieni.

midzy gstym drzewem chcc si pieszo (co ich obyczaj) broni. Niemcy za weli za nimi, chcc ich z lassw jako kryjcych si wy wczy, bo tak mniemieli i si kryj. Ale wnet gstym gradem strza rohatin od Woochw zaniezwyczajnym Niemcom spossobem
i

tumieni, poczli ucieka, Woloszy ich co przedniejszych bardzo wiele pobili


i

poimah,

a
z

drugich uciekajcych bijc,

do zamku gonili: tak


wrcili.

zwycistwem,

upem

winiami do obozu si

Tyme te szczcim Andrzi'j Brochocki herbu Ossoria, mny, jako pobony, starosta Brzesteski om set Krzyackich
jezdnych
i

m
i

niemniej

rejterw

knechtw niemao porazi na

gow

Orowa

ktrzy byli

gwatem

uderzyli na jego stra wyciekwszy z Niessowy.

Murzynowa Tam-

e
i

namiestnika comendatora Toruskiego (bo sam by comendator uciek) dwanacie starszych Krzyakw, krom prostych rejterw slachcicw, poima, a drugich chopi po lassach bdzcych, bili i upili.

103
Potvm
za

krl

Draliimw zamek nietlawno ubieony od Niemcw odiska,

^'ay
i'-

wra.

pomoc Pawa WonzikaAiemca, ktry w nocy Polakw do zamku wcign! sieci lowieczk, za co by odem rocznym w Wieliczce opatrzony. Cign za krl z Witotem od zamku Kowalewa po niemiecku Schonesee nazwanego, ktrego nic mg doby, pod Toru. Tam si dowiedzia od piegw, i Krzyacy mieli wojsko nie mae pogotowiu, a i chcieli zwie jawn bitw, lecz tylko czassu a pogody patrzyli. Przeto krl Wii

told zarazem
a szesnacie
ujrzeli,

przeciwko nim wy|)rawili szesnacie


i

chorgwi Polakw,

ale pierwej* ni Niemcy wojsko naszych zamkw uciekli. A krl wyrozumiawszy, iz w ten czas powietrze morowe panowao w Toruniu, zarazem dla zapowietrzenia zburzywszy przedmiecie okoliczne woci, z Witoldem do Kulmieskiej ziemie cign, chcc j albo zburzy, albo pod moc swoje podbi. Ale Krzyacy widzc, i trudno j)rzeciw osnowi wierzga, a poddanych ku temu swoich narzekanim paczem zfrassowani, wyprawili posy do krla

Litwy
z

Russakw,

wnet

pola do

do Witolda o pokj proszc. Czego im krl i ^yitod snadnie pozwolili, dla mioci chrzeciaskiej i znaczyli czas dzie Przeniesienia . Stanisawa Krzyakom i miejsce u Mielna jeziora w obozie nad rzek Oss.
,

A kondicie
acy
slowskiej
,

pokoju

ty

byy

przedniejsze
i

obudwu
(a

stron podane:

Aby Krzyi

wiecznie si wyrzekli

odstpili Zmodzkiej ziemie, Sudowskiej

Nie-

ktre zdawna ku Litwie

naleay

Sudawskie xistwo przy


trzyma,

modzi

drug stron Niemna,

ktre dzi

xi Pruskie
GOOO

kraina bardzo obfita


pieszych za
siot

clileb
z

zwierz, a do boju

jezdnych, a

bya 8000

wszake dzi tylko kilkonacie Krzyacy w niwecz obrcili). Druga condicio tego przymierza bya, aby Krzyacy poow myta przewonego na Wile u Torunia krlowi postpili, a krl im te mia wrci, take Witold, cokolwickby t wojn posiedli, a z obudwu stron wszystki nieprzypogastwa
niego wychodzio,

tej

ziemicy jest, bo wszyslk

jani aby byy zatarte. Te jeliby ktra strona na drug wojn podnie chciaa, aby w tym poddani nie suchah panw swoich, tak Polacy Jagea miitota , i Prussowie take Liflandscy Krzyakw krla, jako Litwa

strzw swoich, a wojenne nakady, aby Krzyacy Witoldowi

Jageowi

odoyli. A t ugod i postanowienie i Eberhardus nawyszy mistrz Krzyacki listami swoimi potwierdzi. Ale skoro krl Jageo do Polski, a Witold do Litwy z wojskami odjachali, nie chcieli Krzyacy dba ani speni condicij postpionych u 3Iielna za namow cesarza Sigmunta.
,

Przeto krl Jageo

kw do

spenienia

Litw znowu chcieli Krzyasowa wojn przypdzi. Co baczc Sigmunt cesarz, i


z

Polaki, a \^^itod z

naszym nie

ale broni wicej dostawa, posa wnet do krla Jagea, do Witolda, proszc, aby do niego przyjacha raczyli na spoin przyjacielsk rozmow ugod do Kiemarku. x\le krl Jageo tylko posy swoje do Kiemarku odprawi, ktrzy z pan> Wgierskiemi

sw
i

a ossobliwie

o splnej ugodzie tractowali, a potym sam krl Jageo, zjacha si z cesarzem Sigmuntem u Starego sioa, gdzie z sob pokj przymierze z obudwu stron |)o dugich sporach odnowili Krzyakom roskazano postanoi
i

104
wienlu u Mielna dossi uczyni i aby Litwie Zmodzk, Sudawskj i Nestowskfi, ziemi wrcili, a zamki ktre byli czassu wojny zbudowali na
Litewskich grunciecb
,

aby rozburzyli,

a sobie

rum

materia pobrali,

etc.

Witold, aby Koributa Sigmunta Siewierskie, Zbaraskie i \yi.niewieckie xiQi, aby z Ccskiej ziemie, gdzie si w ten czas za krla nosi wyzwali, aby mu roskazali do Litwy albo do Polski wyjacba etc. bo mu Jageo w Polszcz mia postpi Dobrzyiiskc^ ziemi.
krl
i

Jageo

O KORONAGIEJ ZOPHIEJ
i

przyjedzie

o zacny cli gociacli^


1484.

Rozdzia jedenasty.
Krl
ku
i

Wa

di

saw

Ja gio

Witold,
i

Starego Sioa utwierdzonej


,

wedug ugody z cesarzem w Kiejzmarwedug condicij u Mielna, z Krzyakami


posy Sigmunta Koributa Dimi-

Pruskimi odnowienia

przyzwali przez

by prawie wszytko krlestwo Czelsko opanowa, Prag miasto stoeczne, take pany skie, Moraw koronne (okrom factiej Sisczynej) ukadnoci swoj zmieszan z srogo^obiTa ^^''^ J'^^^ Lneas Sylvius pisze, do posuszestwa by swego przywid z Czech ^ wojskami Sigmunta cesarza kilko kro szczliwie porazi ^ubTiJomi sygna. A gdy mu krl w Polszce Dobrzysk ziemi obieca, a nieda, ^romiseru
trowicza bratanka swego, gdzie ju.
i
'

'

'^sfiiedefa''

znowu mylit do Czech,


godnie uhamowali.
,

ju. popisowa! wojsko,

go krl

Witold a-

^Zt^piia!^'

Tego te roku wedug postanowienia u Mielna Zmodzkie pastwo Sudawsk ziemi zupenie Litwie Witoldowi przywrcili Krzyacy granice z obu stron Witot z nimi naznaczy.
,
i i

Potym L2 dnia Februarij krl AMadisaw, Zophiej krlowej w Krakowie koronaci sprawowa, na ktrym weselu by cesarz z Barbar cesarzow, (ktrego Sigmunt Koribut, przyjechawszy z Czech wita w piLitwy.) ci set koni Czechw Erious krl Ericus tc krl Duski, ktry w ten czas z Ilierusalem jecha, Branda kardina Julianus Cesarianus legatowie papiescy, Ludwik Bawarskie, Alcxander bracia Mazowieckie Ber^"Sr^' Semowit, Wadisaw, Cazimierz
i

165
nard Opolskie, Bolesaw Ceszyskie, Jan Ratiborskie, Kazimierz Owieczimskic, Weiidaw Oj)awskic, dwa Conradowic Czarny i Biay Kozliriskie,
ski.

Wcncaw Zegaskic etc. A Witod nie wiedzc dla

przyjecha, tylko

dwa comcndatorowie Elbiscy Toroiisie na krlow, niechcial Ruskich posw swoich wiele panw Litewskich
i

czego gniewajc
i

przysa. Po tej koronaciej


dislawa
i

przyjechali

posowie od korony

Czeskiej

do

Wa-

Kori)iita

za

Czpcho-

Witolda, ))roszc ich gdy ami nie chcieli, aby im zaKoributa na krlestwo posali, bo sii^> im by dobrze przeszego czassu w dzielnociach rycerskich sprawach domowych zachowa. A gdy na to krl nie
i

la krle-

stwo.

chcia i)rzyzwoli owszem im wojn grozi, tedy Koribiit sam zebrawszy wielko ludzi wolnych suebnych za pienidze, przeciw woli krlewi
i

Witodowej, do Czech cign przez 3Iorawc, a tam z Czechami swoimi przeciw cesarskim wojskom m/.nie poczyna, skd byo nowe podejrzenie cesarzowi uroso na krla, acz mu sig tego susznie wywid,
skiej
i

gdy wszystki dobra

totem

pobrali

xicstwa Koributowe w Litwie i w Rusi na si zWisamego na wieczne wywoanie osdzili etc.


i

O NARODZENIU PIERWSZEGO SYNA


I

WADISAWA,
etc.

KAZLMIERZA

JAGIEOWI

li oku 1425, ostatniego dnia Octobra narodzi si

krlowej Zopliiej syn

Wiadisaw

wielk radoci ojcowsk,

a czwartego

ny by, na ktrych chrzcinach od wszytkich

a miesica ochrzczomonarchw xit chrzei


i

ciaskich posowie byli, ktrzy wielkie dary krlowi krlewicowi przynieli, AAitod sam nie by, ale mu przysa kolebk srebrn sto pundw srebra wa/.c. Krl potym jacha do Litwy, a i powietrze srogie panowao, tak w Polszcz jako w Litwie, musia z Witotem z krlow dugi cz.is wpuszcziich mieszka, gdzie bawic sie owem gole zama, na ktroj lekarstwie kilko miesicy w Krasnymstawie zmieszka. Urodzi si potym drugi syn Jagieowi roku Paskiego 1426, Maja 16 dnia, a wtrego dnia Czerwca ochrzczony Kazimierzem nazwany, ale za roku 1427, Marca 2 dnia umar, w Krakowie pochowany. Pisz te Dugosz Cromer i roku 1426, Witod zebrawszy wielkie wojsko onierzw z Polski za pienidze i z Litwy, wyprawi si wtry raz przeciw Pskowianom ktrzy mu si z posuszestwa wyamowah, ale mu si ta wyj)rawa na przodku zle szacowaa dla niepogody, ddw
i i

Dar wiiod6w^sJi)"ra,

Japieio

go-

czstych,
i

wszake Pskowianie wielk

sum

zota

srebra

pienidzach

klejnotach u

Wtoda
Litwy
z

si

dla pokoju wykupili.

Tego

roku,
i

Wadisaw

dnych Polakw

tysicy jezJagieo przeciw Turkom Rusakami na pomoc cesarzowi Sigrauntowi po-

pi

166

sa do Wooch , zabawiony prno


chcieli,

ale

za lea
,

jako przyll tak wyli

gdy cesarz

Czechach

a tych ktrzy byli na

wyprawg* jacha nie-

zwaszcza Russakw, krl wizienim kara.

O SUGGESSIEJ
i

SYNA KRLEWSKIEGO

pomwi

na krlow o cudzostwo przez

Rozdzia dwunasty,
wyszej mienionego 1426, na dzie witeczny, krl Wadisaw na sejmie czyckim stara si o to pilnie, u slachty panw Koronnych, aby mg otrzyma successi na krlestwo Polskie po sobie synowi Wadisawowi, obiecujc im za to popraw nadanie hojne inszych wolnoci ale gdy tego jawnie otrzyma na sejmach adnym sposobem nie P^^radzi mu Sigmunt cesarz, aby potajemnie a pojedynkiem z pany Monufk^fen "^^o^ forlel do Koronnymi kolo tego tractowa. Tak tedy uczyni, i gdy wszytkich po PolsUi wnis. jednemu potajemnie namwi, obiecujc im nadania imion wolnoci, pocLr^iic- ^^^^ ^^ "'^h zapissy, a gdy byo na sejmie, tedy wszytek senat zezwoli ckim^uTe 03 successi synom krlewskim. Tym te ksztatem raz xiciem Niemieba podobno i Monluk tego by zakroi I*z'c''/ani"7.o- ckim chudziuchny slachcic zosta,

toku

Jagieo

'

*"**

electi

Henrikow.
krlowa Zophia trzecim podem bya obciona, za tak czstym rodzenim Wielkie Xistwo nieprzy-

A i w ten czas ulk si Witod, aby


szo na krlewskie
o
jej

syny, przeto

cudzostwie,

obmwi krlow przed krlem Jagieem mwic mu, i ly krlu bdc ju wieku zgrzybiaego,

nie
krl
.

mog

to

by
i

twoi

wani

tak raz po raz synowie. Uwierzywszy tedy


,

kaza czyni opytk o zachowaniu krlw ej


Elbieta
,

nie, Katarzyna

siostry

Scziukowskie, ktre

poimane byy dwie panbyy w tajemnych

Polscy

sprawach krlowej ty bojani mki przydan wyznay o krlowej zbytkach, ale jeli prawdziwie albo nie, wtpliwa rzecz bya; wydani te mianowicie byli s kim rada obcowaa, naprzd Iliiica Rogowski, Piotr

^^kIo\oA^
oskareni,

Kurowski, Wawrzyniec Zaremba, Piotr Kraska, Jan Konieczpolski


j

Piotr

Dobicsaw

Sczckoczyiiscy, z tych

trzej ostatni zaraz uciekli

a drugich

trzech do wizienia wsadzono,


zienie
i

krlow te chcia krl do Litwy na wiodesa ju byy wozy nagotowane. Ale to panowie na sejmie Ilrodelskim (ktry by Witod na to zoy) krlowi rozwiedli zwaszcza Jan Tarnowski, wojewoda Krakowski, pyta krla coby myli czyni z syna,

167
mi swoimi, gdy tak raatke ich krlow.-j osawi. Powiedzia krl, iZ przy mnie bd, abv za po mnie krlowali. A Tarnowski rzek: Boie uchowaj! aby ty nam mia tych na krlestwo podawa, ktrych matk sawisz, a ich za swe syny nieprzyznawasz." Potym to rada Koronna uha-

wskS'^Jo^ane^fo-

mowala, i si krlowa przysig swoj


z
,

kilkiem

pa

wiadectwom

potwarzY wywioda a w rychle j)otym syna trzeciego urodzia, ktremu Andrzej Kazimierz imi na chrzcie dano.

Roku za 1428, Sigmunt


na Turki do Bulgariej
z

cesarz

krl
,

wielkim wojskiem
jatki

Wgierski, wyprawiwszy si wnet skoro Tureckie uffy ujz

rza, nie stoczywszy


i

l)itwy,

uciek sromotnie

czci

wojska na Dunaj,

Turkom wyda. Tam Jan Zawissa Czarny, Polak, starosta Spiski, gdy mu te cesarz aby za nim ucieka czon przysa, niechcia do niego wstpi, wolc sawnie umrze, ni

drug

cz ludu

na misne

sromotnie braci swoje chrzeciany wydawszy ucieka, a rozbodwszy ostroswoj gami konia uderzy na cisnione uffy Tureckie , a zabiwszy
,

rk

kilko

m
i

Turczynw, gdy witszej dzielnoci dokazowa, skupih si Turcy w koo niego i poimali ywego, a gdy by wiedzion w pozocistej zbroi urodziwy za wielki dar do cesarza Tureckiego, poswarzyli si oii dwa Turczynowie, gdy obadwa poimanie jego sobie przyczytali, tame od
senatorsk

jednego

city jest rad sawny


,

przez wszystek
i

ywot

rycerskimi dzielnociami

pamici wiecznej godny.


,

Tego czassu Witold Wielki Xidz Litewski majc na pomoc wiele Polakw, tak woluntarw jako za pienidze najtych wtry raz podnis wojn na Wielkonowogrodzanv Russaki, ludzi wolnych ssiadw Pskow,

dawszy im przyczyn wojny o wzruszenie granic a gdy nad ich Polskim trudno drogi przeby, pooz wojskiem Litewskim si pod Opoczk zamkiem ich z Polskim.i z Litewskimi wojski obozem. Tam do niego z pokor przyli Nowogrodzanie podawajc mu si z miastem i z zamkami i xistwy, wielkie te dary we zocie, w srebrze w klejnotach poddawaniu oddali i przysig uczynili i da wielk na kady rok paci postpili. Byli z Witodem na tej wyprawie jako Dugosz Cromer pisz zacniojszy z Polakw, naprzd Kazimierz Mazowieckie, Wincenli Samotulski castellan Midzyrzecki, hetman wojska, Jakb Kohyleski, Jan Ciowski, 3Icig Skrzyski, Mikoaj Brzeski Zik Kadubski, ]\Iaciej Uski Jan Sciekociwski, Jan opata Kalinowski, Jacb Prekora Morawiaski Mikoaj Scpiski etc, A tak Witold za t
skich
, ,

nadziej

y
i

dzil^c"wt'-

"^Yo^^anh"*'

xi

wtra

wypraw Xowogrodzany

Wielkie gruntownie zhodowa.

168

ZACNYM

ZIEZDZIE

jako Witold przemyla z zistwa Litewskiego krlestwo uczyni

Roku Paskiego

1499.

Rozdzia trzynasty.
w
Czeski krl, po onej porace od Turkw ISigmunt cesarz, Wgerski Bulgariej, gdy ludzi swoich wydawszy, Donajem sam sromotnie uciek
i

Litwy niezwiodwszy,i/,ehy jako tako pokry zel/.ywo i utraty swoje, uskarsi na krla Jagiea, jakoby mu on wedtug obietnice zmowy na po-

moc
byli

ludu swojego nie przysa. Ktrych jednak Jagico

Witod
i

posali

rok przedtym aZ nad Dunaj do Crajowa


z Turki Wooskiego prno zwoczyl.
,

ostatecznego

pograniczne-

go miasta
naszych
cielem
i

a cesarz

sam omieszkawszy

Czechach

Cesarz tedy Sigmunt

bdc
,

wielkim aczkolwiek tajemnym nieprzyja,

Jageowi

Polakom
z

stara si o to usilnie naprzd


i

aby

Witoda
i

Litw mg

jako

Polaki

Jagieem zwadzie
i

splne ich zjednocze-

nie

rozerwa. Przeto Witolda


miejsce na

Jagela krla prosi o spoiny zjazd


i,

pe-

wne

rozmow,

co snadnie uprosi,

mu Witold

zoy

miej-

Lucku na W^oyniu, na szsty dzie Stycznia roku 1429, a w tym Semowita xicia Mazowieckiego, w przeszym roku zmarego przyjachawszy do Sendomirza przysig hod krlowi Jagiew kilko dni potym owi oddah. Jan te strij ich Warszawskie
sce Av
czasie synowie
, i

xi

umar.

n swoj Barbar.]

czasu, przyjacha do Lucka z oi grofw Rzesze Niemieckiej, take Wggerskich, Karwackich, Czeskich, Rakuskich etc. panit, ktrzy wszyscy przy cesarzu wicej na saw Witodow nie tak na on zjazd przyjachali. z pany Koronnyz xitami Mazowieckimi Krl te Jagelo z krlow mi etc. i z xicty. Legnickim Brzeskim Pomorskimi. Przyjacha te na

cesarz Sigmunt
i

wedug zmowy

wiel

xit
i

prob Witodow
skiewski

jako Latopiszce
i

wiadcz Wasil
: i

Wielki

Knia
i

3[o-

zi
i

jego

Boris Twierski

Rezaiiski
i

Odojewscy kniaziowie
i

Zawolski Prekopski, Biaej Rusi, Ericus te krl Duski Swedski hospodar Wooski wygnany, Ruzdorf mistrz Pruski Sifridus carzowie
i

Liflandski

swoimi comendatori, Paleologus te cesarz Grecki przysa panit postronnych, okrom swojej Litwy, inszych swoje posy Russakw Polakw, bardzo wiele do Lucka si zjachao, tak i na kilko mil po wsiach i folwarkach okoo Lucka peno byo goci ktrych wszyz
i

xit

169
stkich

poWitold wielmonie przyj^wszy, tym wielmoniej czstowa dejmowa. Tam gdy si dla rozmowy zeszli, mwili sobie cesarz, krl Jageo
i i

Witold jawnie w oczy, o splnych krzywdach przyczynach nieprzyjani, a nawiccej cesarz o Woochy naciera, dajc aby krl i Witold wedug opissania w przymierzu wespolek z nim Woloskij ziemi mopod posuszestwo podbili i aby si ni wszyscy trzej podzielib', poi na wojn Tureck wiadajc i ten nard adnemu nie jest wierny jemu dawno nie przybyli na pomoc. Krl za Jageo odpowiedzia, i ja tego niechc czyni owszem Woochw broni bd, ktrzy mnie z dai

wna
z

su

hoduj,
i

o jeli

na

pomoc cessarzowi
byli

nie przybyli, tedy to nie

ich, ale

samego cessarza wina, poniewa


z

oni przedtym

wespek

Litw,

Woycy

Podolany wycignli

rok przedtym na Turki

a
i

do

Brajlowa, ale ich sam cessarz omyli. Przeto cessarz musia przesta na od-

wszake tajemnie pocz z Witotem rokowa osomiewa, obiecujc mu jako tak wielkiemu, dzielnemu sawnemu xicciu koron na krlestwo Litewskie, tame si z nim stoz Polaki warzyszy, spissa zprzymierzy, aby go z krlem Jageem zwadzi. Witold te jako by wielgomylny sawy pragncy, nieodmwi tego cessarzowi, ale powiedzia, i korony przyj nie moe, ani mu si gopowiedzi Jageowej,
bliwe schadzki
i
i

dzi bez przyzwolenia

Jagelowego, cessarz tedy chytrze


,

agodnie wespo-

swoj poczli namawia krla Jagea aby on dla uczciwoci, ozdoby sawy ojczyzny swojej dozwoli koron przyj Witoldowi, ktr namow krl zmikczony, nie broni tego, wszake pod t condici. jelek
z
i

on

liby senat Koronny Polski na to zezwoli.


nie

Czstowa potym Witold

hoj-

przewanym kosztem

niewymownym

dostatkiem, hojnoci dzielno-

ci swoich nadstawiajc, tak i na co si wszystki Latopiszcze zgadzaj, aczkolwiek rzecz wielka, ale i wedug zboru goci podobna, na kady dzie wychodzio siedmset beczek miudu, okromwina, mamazyej, piwa inszych trunkw do picia, wow jaowicz siedmset, baranw czternacie set, ubrw, osi, wini dzikich po stu, okrom inszych do kuchni przypraw i rozmaitych potrzeb i roschodw, a cae siedm niedziel trwa ten zjazd w Lucku szacujc sobie t przewano koszt Witotw i zebranie tak wicia zacnych goci monarchw przcdniejszych do Lucka. Potym Witold postanowiwszy z cesarzem Sigmuntem czas pewny przyniesienia korony od Papiea na krlestwo Litewskie, prosili drugi raz obadwa agodnie Wadisawa Jagiea krla, aby dla ozdoby sawy Litwy fJriH''di^ ojczyzny swojej korony Witoldowi Litwie nie broni. A gdy na tym *^mscew*^ krl z senatory zasiad, Witold te sobie chytro miejsce w radzie koron- ,"4o*po''donej uprosi, aby przy bytnoci jego, przeciw jemu wotowa Polacy nie *','om' sluc-' mieli. Tam Wojciech Jastrzbiec, arcibiskup Gnienieski, jako primas, szym^f^o dug to rzecz rozwodzi, nic pewnego nie concludujc. Po nim Zbigniew '^^'sbroni. Olenicki biskup Krakowski powanymi sowy to przedsiwzicie Wito- ciw'\A^'io!dowe zgani, aby rozumia ten dar uczynno cesarsk ofiarowan by Kollmmh nic ku ozdobie sawie xistwa Litewskiego, dosy przez si zdawna ry- ^ ^"'^^''"
i
i
:

u.

22

170
zwadzie z Koron cerskimi dzielnocianii sawnego, ale ku rozerwaniu Polsk, za czymby ich rozczonych snadniej mg pojedynkiem z Krzyasawy, a ku temu ki poy. Prosi te aby Witold ju peen omdziesit lat wieku majc, pamita na przysig swoje, ktr Litw z Polsk zjednoczy, a iby pewnie wiedmi] friyidum lalilare anguem in herbis, a w tym cesarskim przysmaku, zdradliw trucizn pozna. do koca sePotyra Jan Tarnowski wojewoda Krakowski i inszy natorowie, Witodowe przedsiwzicie dugim tractowanim zbili. A Wiz koa, groc Yoja'tni|5 tod porwawszy si, zgrzj tajc zbami, gniewliwy wyszed Tiiwy^porycijg^ yi n(\y SIC tak onvm zda, postara si tego co raz umyli, insz drodochodzi. Senat te krla zfuka, i tak swowolnie nieprzyjacielowi swojemu gwnemu cesarzowi dopuszcza w pastwie swoim przewodzi, za tvm si z Lucka rozjechali. A cesarz potym kilko dni przy Witocie mieszka, ale bojc si jakiej zdrady od Polakw rozgniewanych, prtko tymi fa?"Luru ^0 Wgicr umkn, wziwszy wielkie dary od Witolda, a midzy udaroSy^ rg turzy, (ktrogo ono by Gedimin ubi na tym miejscu gdzie dzi wyi

bdc

wyjachai.

g^ny

zamck Wileski) we zoto oprawiony

kamieniami drogimi osadzony.

OFIAROWANIU KORONY POLSKIEJ

Rozdzia czternasty.

W
tewscy do

Od^^o^ie^d
skich sroga

itod potym posa Gastota wojewod Wileskiego Rombowda marszaka swego, do krla i senatu Koronnego na zjazd Korczyski, opowiedajc, i Witold, chociaby panowie Polszczy chcieli, albo nie chcieli, jako wolny wolnego ludu pan, chce krlem Litewskim by. Wyprawili te Koronni panowie do W^itota Zbigniewa biskupa Krakowskiego 3Iikoaja Michaowskiego, wojewod Sdomirskiego, upominajc go, aby si od j^jc}^ j^jg paczy rozrywa. A jeliby od przedsiwzicia nie przesta, ,^^ zbrojn tego broni odpowiedzieli. Ale Witold na to niedbajc tym
i
,

rk

pWUoJtowi^
'wa''p'o1^' si^ie pod^Ja-

czciej przez posy cesarza co rychlej o koron prosi z Krzyakami si zprzymierzy. Co skoro Polacy zpoimanych cursorw Witodowych z listami wyrozumieli, zjechawszy si do Sendomirza, gdzie na ten czas krl lea, posali do Witolda znowu Zbigniewa biskupa Krakowskiego Jana Tarnowskiego z tvm poselstwem, i gdy inaczej Witold od przedsiwzii

^i^ "^^ "^*^S^ l^y^

odwiedziony, a krlestwa tak wielce


i

pragn,

krlestwo

niu Polskie ze
i

wszystk wadz moc zupenie z dozwolenim Jagieowym wszytkich stanw Koronnych oddawali. Tylko aby z Litewskiego xistwa

171
Krlestwa nie czyni, a iby radniej od przyjaci , a nie od nieprzyjaci zdradliwyci krlestwo lioron przyjg. Jagieo te prac latarni
i

cik

zemdlony, jako nicnicjszemu

dowcipniejszemu Witoldowi krlestwo, na

ktrym si
i

ju

Ijy

nay

imo

dwu maycli synw


,

swoich

Wadisawa

ko guberna'kr5'ieni!'''

Kazimierza, dobrowolnie s|)uszcza

rozumiejc,

po mierci jego na

niche miao przy, poniewa te


nie

ju

dziedzicw swoich dla staroci

mie

mg.

panowie niktrzy Polszcy foritowali, jako Dugosz i Cromerus pisz, ktrym byo zasmakowao bra podarki od Witota, i ktrych by Witold hojnoci swoj zniewoli etc, tak, i chcieli Jagiela z krlestwa zov(', a Witota na jego miejsce j)odnie. I ju si Witottw aczkolwiek sstay uporny umys, tym poselstwem mao nie da nakoni do przyjcia korony Polskiej, by go byli panowie Koronni drugiej factiej, ktrzy (jako Cromerus pisze: pnra^ compendia publlcae rei praeferentes, ut larcjiliones ejus in se assentando mayis augerent SCc.)^ wasne poytki obrywki, nad pospolitej rzeczy dobra przekadajc, aby tym wicej przymnoyli sobie podarkw od Witota pochlebujc mu potajemnie go b)li przez posance swoje nie napominali, aby trwa w swoim przedsiwziciu i wiedzia zawdy pierwej to poselstwo, przedtym ni do niego posowie Koronni przyjachali. Tak i w on czas senatorowie Koronni jedni pochlebiali Witoldowi, aby krlem Polskim by, a drudzy go za podegali aby z Litewskiego xistwa krlestwo uczyni; lecz si w tym wszyscy zgadzali, aby co wzi. A tak
to
lib.

19

etc.

Auro pulsa

fides,

auro remdia jura,

ui!'fz.'

Aurum

lex seuilur,

mox

sine

leg pudor,

^"c.
Virg.3[Aene.

Quid non mortaUa peclora

cogis
Uoratius

Aur I sacra fames?


Virlus,

fama, decus, diiina,

humanaue

pulchris

iW.^i^Serm.

Diciliis parent,

uas

qui construxerit, Ule


el

Clarus

erii,

foris, justus, sajcns, etiam


voIe(, ,yc.

Rex,

El uidguid

Ale Witod tak krtko odpowiedzia posom Koronnym, ktrzy mu 'r.wie "dpo Krlestwo Polskie pod Ja^eem podawali I ia nie chc h\ tak nie- ^^'> '. wieiJWi ,,. r / '"idowa powstydliwym niczbo/.nym, abvch mia brata Jarrea z krlestwa zuleso ~ .'.'. ^ -","', som KoZ. pie; ale od przedsiwzicia mojego, ktorymem si juz po wszystkim swie- roimym. cie, u wszystkich krlw i osawi, i do ktrego mu bj powodem
,
.

111
, ,

xit

sam Jageo, zda mi si rzecz szkarada nic uczciwa przesta. Nic przeciw krlowi Polakom zego nie myl, ale jeliby jak wojn na mi podnieli, wszelk usilnoci si broni." Przy tych posach od cesarza przyniesiono podarek Witoldowi smoka, piknym a misternym dziaem od zota srebra urobionego ktryby by upominkiem splnego ich towarzystwa zprzymierzenia tak z cesarzem jako z Krziakami dali od niego przysigi posowie cesarscy pod susznymi condiciami na stowarzyszenie z cesarzem. Ale Witod odpowiei
i

bd

i,^J^jV'z?o.

[^WiToido^
^' "''^^esa.
rza.

172
dzia,

ja

smoka

za przyjacielski

gocinny podarek

a nie za

upominek

towarzystwa z cesarzem przyjmuj, a przysigi mu adnej nie mog uczyni. Lecz jednak od przedsiwzicia koronowania nie da si Polskim posom odwie i owszem pewny dzie koron jemu eni jego przysania od cesarza mia naznaczony, co krl z pany Koronnymi wyrozumiawszy jei

go nieprzeomiony
mi,
za

umys

zprzymierzenie

Krzyaki Pruskimi

Lillandski-

posa

do papiea, proszc, aby korony nie

dawa

do Litwy, jako papie


i

czstym dokurczanim panw Polskich, Sigmuntowi cesarzowi ^A'itoklowi o koron si wicej stara zakaza, listy do nich posawszy. Ale tym \Vitodowe przedsiwzicie uhamowa si nie dao, zwaszcza za potuch jako si powiedziao panw Koronnych samych, ktrym podarki czste od Witota mie byway, ktemu, i 'ak wielka bya powano zawoanie AYitoduwo w Polszcz, z ktrego porady dugi czas Jagieo wszytko sprawowa, i Polacy Witota wicej ni krla czcili wayli obawiah si go.
i i

OPOIMANin POSIOW CESARSKICH

Rozdzia pitnasty.
potym krl Jageo siem w Jedlnie we wsi powiatu Radomskiego, roku 1430, na ktrym wolnoci slacheckich potwierdzi witsze nada, chcc tym sobie Koronne stany zniewoli, dla successiej drugiego syna na krlestwo, ktr successi otrzyma; ale widzc Jagieo, i Witota niei

Zoy
moe

Jageloprzy

bawienim wolnofi
slachrie

surcessi o Irzjmal \ma\^iTa di

tIk"'^a'\"of-

od przedsiwzitej koronaciej na krlestwo Litewskie odwie, ktna 16 dzie miesica Septembra, posa Jana noliprit Czarnkowskiego podkomorzego Poznaskiego na stra, u granic Polskich '^''"' sam przez Prussy czcesarskie tam i lskich, aby posy Witodowe sto idce przejmowa. Jako mu si zaraz poszczcio, i poima Baptist posiowie

byo zoono w Wilnie

cesarscy

po imani

Cigall doktora

Witota

z listy

Sigmunta Rota lzaka Genueczyka idcych, ktrych wytrzsnwszy niebacznie puci, a

"

prawie

"

do

listy

wziwszy, do krla przynis; a w tym byli posani do wtpienia o koronie wybawili (bo Witot wtpi jeliby mia moc cesarz albo krl Rzymski, ktry by sam jeszcze korony cepotwierdza); nieli tedy ci ^kri'/iio^ sarskiej niedostpi, nowych krlw czyni ^odfier posowie Witotowi priwileje cesarskie, ktrymi postanawia nowe krlestwo w Litwie Witota krlem czyni, a inszy posowie za nimi koron przywie mieli, byy te listy drugie o sprzymierzeniu Litwy z Krzyakami
cesarskie od nich

Witota, aby go

Pruskimi

Liflantskimi przeciw Polakom.

173

O ZABRONIENIU PRZINIESIENIA

EORONT WITOTOWI.

Udy

Czarnkowski dla niesposohnego zdrowia onej stray pilnowa nie


i

mg, zaraz wszytka slachta Wielkiej Polski, bez adnego roskazania wiadomoci krlewskiej zebrali si^ zbrojno jako na wojn z wodzami swoimi
,

motulskim-, castellanem

Dobrogostem Szastarost Sendiwojem Ostrorogiem, wojewod Poznaskim Jarandem Brudzewskim, wojewod


i

poiacysig
i,rai?dia'

Wadislawskim,
zasiedli, a juz

roay. posowie: cesarscy, Niemieccy, Wgierscy, Czescy i papiexinie jego Ulianie idc, scy, z wielk pomp i z koronami Witotowi lA nlL^" Odr, gdy usyszeli od Polakw wszytkie drogi minli byli Frankford nad .,.?-'.' ^ wi za pic,,.',. ,, bvc zasierlzione, dla tego nie miejc si wda w niebespiecznosc, a cze- nidze. kawszy rozjechania wojska Polskiego dwa miesica prno, do cesarza
i 1

.,,...

A
,

tak
.

u Turzcj "

gry, drogi wszytki, lasy


^-,.
.

i
/->

rzeki zbrojno

-.-.r

odjcia ko-

,.

*'

si

wrcili.

Z wielkim
mi cieszc
ich,

tego frasunkiem

ao

swoje polirywa
ci

Witod uywa, a wszake przed gociaa do koca miesica Wrzenia,


i
i

gocie do Wilna na koronaci wezwani, Dugosz pisz, dwa mijak Cromer secumlae edilionis fol. 294, Uh. 19 strzowie Pawe Rusdorf Pruski, a Sifridus Liflandski z swoimi comendagrofami Rzekimi, Wasi Moskiewski knia zakonniki, xicty tory wielki, zi jego, Twierski i Odojewski xicta i carzowie Zawolskich murzami z hulany etc. i Prekopskich Tatarw z
hojnie ich czestow^a, a byli
i i i

c^^tfwhol-

na\oronL^
'^'^"

dowodu inaczej to by wiadcz, jakoby posowie Witotowi, trzy lata mieli mieszka we Woszech, bo korony nie nie mieli dla wielkich wojen na ten czas w Woskiej ziemi wzburzonych. A potym jakoby im Polacy koron we Lwowie mieli odj, nieyczc jej Litwie; ale Polskie Kroniki Pruskie inaczej a dowodniej wiadcz bo Miechowius fol. 288, lib. 4 tak o tym przeciw Latopisczom pisze: Legchalur ^ mmciorum regis SIgismundi fscilicet in litcris mterceptisj cum coronis Iransiius per SciJconiam (non LeopoUm) Prussiam rersus. Et

Latopiszcze Litewskie bez

Dlugosus nec non Cromenis Uh,

9:

jam Franhfordiam
cum

que supra

Odram
omnes

es

legali praetergressi (sciUcet

cum

coronis) erant,

obsideri lias

a Poonis acceperunt, Sf non ausi periculo sese commiltere, cum duobus niensibus frustra eorpecUirent, ad Caesarem reversi simt. Take te Yapovius, llerbortus, Bielscius, cy

aUi a tym si podobno omyli Latopisiec,

wiedzc rnoci czassw, bo te Kazimierz Wielki okietkowie, krl Polski, wzi by we Lwowie dwie koronie zote, inszy skarb xit Runie

skich roku

1340, jako masz wyszej

sprawach Olgerdowych.

174

WYZWANIU JAGEOWYM DO LITWY

Rozdzia szesnasty.

w
mu
ju

ten czas

Witod

albo z frasunku

albo z jakiej inszej przyczyny

wpad

by w

niemoc, ktr antrax lekarze zow, a wszake nic starania o koronie nie opuci; a gdy widzia, i k temu dla niechci Polakw, przy
trudno

byo

czego

niemg jawnym nasadzenim


siebie

tego fortelem do-

chodzi umyli. Prosi krla do

w owy

do Litwy, przyrzekajc
i

onych wszytkich przeszych burd zahaczy

koronie

staranie

opuci.

Mio krlowi byo do miej ojczyzny jecha, ale byo ono Witotowo wezwanie na cze panom Koronnym podezrzane, przeto kilko senatorw przy nim posali Zbigniewa biskupa Krakowskiego, ktrych wszjtkich z krlem Witold wdzicznie agodnie, krom biskupa (bo ten by nawigtszy jego przeciwnik) od samych granic Litewskich do Wilna prowadzi, a skoro w Wilnie byli, z wielk prob Witod krlowi nalega, aby mu korony ku ozdobie sawie splnej ojczyzny, na krlestwo Litewskie nie broni. A gdy mu krl odpowiedzia, i tego bez dozwolenia panw Koronnych uczyni nie mog, stara si naprzd, jakoby sobie Zbigniewa biskupa zjedna. Do ktrego imieniem swoim posa, wielkimi go dary obietnicami obciajc, aby on sam sawie utciwoci jego nieby przeciwien groc mu te, i jeliby uporu swego nie przesta i nogami rkoma (jako mwi) ze wszytkich si o to si stara przysig, aby by z bii i i i i
, i

skupstwa zrzucon.

Na

co

xiciem
mierzenia
skiego
z

korony, jedno
i

mu odpowiedzia Zbigniew, i go by rozumie nagodniejszyra i tego bez naruszenia zamania przyjani, zprzyi

zjednoczenia

zapisw spoiny eh Wielkiego

Xist\va Litew-

Koron uczyni
i

nie

moe; te

aby si

w tym obaczy, i mu na

to cesarz

Krzyacy, gwni obojga pastwa nieprzyjaciele radz, nie iby go ozdobili, ale aby te dwa narody, ktrych w zgodzie witej poy nie mog rozerwali i zwadzili, gdy te to zawdy cesarz mia w przysowiu:
,

jedzcych snadniej

midzy dwu psu, ktrychby on potym spnie si poy. roz wadzi Tak to Witotowi Zbigniew szerokimi sowy rozwodzi, a niemoc te tak go bya bardzo zja, e z rospaczy duszego ywota, ono wszytko staranie o koron Litewsk opuci, a do mierci jak chrzeciaskiemu panu naley, z wielkim si naboestwem skruch gotowa. Co obaczychce wrzuci koci

mg

175
wszy krl zaraz Zbigniewa biskupa i pany Koronne do Polski odprawi przy nich Swidrigiea brata na xicstwo Litewskie (jako bo to rozumia,
,

by umyli)

nic

mg przeoy.

W sownych triumphach Rzymskie przeszedwszy hetmany.


Greckie, Trojtiskic, Perskie ony zacne pany,

Zmar sawny Witold w Trokach w omdziesitym Ktry imi rozszyrzy mstwem po wszem wiecie.
Nie obcymi lecz z Rusi walczy Zmodzi, Litw, bitw, triumphy przesawne odnis

lecie,

w
w

Trokach

si urodzit, w Trokach i
umarf, nic
l.ucku,

Wdy

mn

jak Bajopiszec powiada.

Tatarskich carzw zrzuca, inszych ustawowa,

I mu kady carz z hord swoj usugowa. Bo gdy Zoldan Zeledin umar car Zawolski, Z ktrym Witold przyja mia Jagie krl
i

Polski,
Tapbtamis od Wilota na carstwie posadzon.

Tachtamisa
I

Wilnie sam Witold koronowa,

ojcowskiego

pastwa

stolec

mu

zgruntowa.

Tego za Kierembeden brat gdy z wiata zgadzi, Witold Jaremferdena na stolec posadzi. Ten Kierembeda zabi te dla carstwa brata, Panowaa Tatarom Litwa w one lata. Przekopskim te Tatarom poda dwu soltanu, Potym Dewletkiereja te z carskiego stanu, Mahometa na carstwo Kirkielskie posadzi, I z sawnym Tamerlanem o zwierzchno si wadzi. Pastwo swoje rozszerzy od morza Pontskiego, Z Oczakowa do morza wzdu, wszerz Niemieckiego, Litwa kwitna w szczciu, w sawie i w wdzicznoci, Z Ruskim rycerstwem majc granice w caoci. askawe go trzymao szczcie na s^\7m onie.

Wgrywajc go z dziwnych side w wszelkiej stronie. mstwa swego wspiera bacznie zawdy, Te mu w potrzebie wszelkiej, pad szczsny los kady. Nie mg nigdy prnowa, tak i przy potrawach. Gdy jad sdzi poddane w natrudniejszych sprawach,
Fortelem
I

Obyczaje

Wiiodowe.

posy odprawo wa postronne


z

przy stole,

Albo

pany rozprawia o rycerskiej szkole.


to

Mia the

i swe przeoone, urzdw, z starostw wzbogacone, A pobrawszy wszytko przeoy ich znowu Na on urzd, tak skarb swj mnoy z ich obowu. Swych poddanych i panw wicej gro zawdy. Ni dobroci zniewoli, jak gra skaka kady. Do postronnych by hojny, lecz nazbyt w Wenerze,
obyczaju,

upi,

nisczy, z

Suy

tak

i w mioci

nie

folgowa mierze.

176
Uroda Wi loMoa.

Apophlegmata, allio

przysowie
Wilollowc.

Wzrostu byl subtylnego niskiego ciaa. Lecz za obrzymsk wielko jego dzielno staa, A cbo by babiej twarzy, lecz brodaczw zawdy, Ugania i przed nim dra nieprzyjaciel kady. Gdy si raz mia potyka nad Dnieprem z Tatary, Radzi mu bitwy nicda jaki kniazik stary, Bo wielkie zimno byo, Witod mu rzek na to: Mamyli ciepa czeka, jeszcze nie tu lato. Ale si dzi acz zimno z Tatary potkamy, A jeli zwyciymy ju si spodziewajmy, I z zimna z Tatar bdziem mie zwycistwo;
i i i

dwoje nas zwyciy mstwo. Nie tak wielka sromota przed dwiema ucieka, Ale zawdy traci czas kto cbce czasu czeka."
Przegramyli

ju

Take

za tQ
i

namow mnie
z

A
Talarowic

zimna

si potkali, Tatarw triumpb otrzymali.

Niktrzy
na Wace.

mu

to za

ze

strofujc go mieli,

Tatarw bogatych na
tak

Wace

widzieli.

Ktrych on ubogaci, mwic,

niedobrze,

rozmnaasz w swoim pastwie scodrzc. Witod rzek, i dobroci i nasrosze zwierz Ugaszczesz i lew bierze z czowiekiem przymierze, Z tym ktry mu je dawa, take Tatarowie,

Poganw

Z
I

tej

hojnoci

bd jak
i

wani

Litwinowie.

Przed nim chwalono pana jednego

wymow,

pikn

oraci

sowa miodowe,
ja

Witod

rzek:

wol

A w

prostoci nie chybia


nie pija, tak

Wina, piwa

kto mwi po prostu, witej prawdy mostu." zawdy trzewo.

Te mu

wszystko po mjli co

pocz

szo rzezwo,

Nie lea nigdy prno, powoania swego Rycerskiego pilnie strzeg klejnotu zacnego. Ztd sawa niemiertelna jego trwa w caoci,

Wiecznie ktrej dostpi, z swej wasnej dzielnoci, Prcz obcych dojdzie rycerz kady jego torem. Kresu sawy rycerskiej wiczc si tym wzorem.

COIESLOT

SWIDRIGAJtll OlGERDOWKllI,

RU^KOI I MO0ZKIM.
KSIGI SZESMSTE.

Rozdzia pierwszy.
sio

l^ieliiioiiego Pana,

PAKA ALEXAXDr,A XIAZ|C1A PRlSKiEGO,


WOJEWODZICA KIJOWSKEGO,

aa^aaasi^ ^aasisaa^^ s^ag-a^^^ aa^a^aa^iaca*


\fdy tak Witod sawne, dzielne, przewane przemylne xiqc, w Troywota dokona, dugo si z wtpliwymi namowami pano\yie LitewWoyscy wieszali, dziwnie rozmaicie mylqc scy, Ruscy, Zmodzcy i rne zdania, jako to pospolicie bywa, podajc, kogoby na Wielkie Xii

kach

stwo

podnie

mieli,
,
,

Wotowali jedni na Alexandra albo Olelka Wodimirowica xit Suckich przodka, drudzy na Koributa Sigmunta Dimitrowica Siewier,

Voia

rne

''^wsidch'/'

skiego

Zi)araskiego kniazia,

wnukw Olgerdowych,

synowcw Jagie-

owych. Ale Koribut na


sarza

ten czas
i

w
i

aczkolwiek nie byt koronowany

Czeskim krlestwie za krla si nosi, czstokro wielkie wojska Sigmunta ce-

wasnego krla Czeskiego rzesze Niemieckiej wielkie ulfy poraa i bija, ktr dzielnoci tak si by po wszystkim prawie wiecie rozsa. i T -1 -I W II, IZ mu A\" w lelkiego Aistwa Litewskiego, wiksza czsc panw yczya. Byli te drudzy, zwaszcza Russacy, ktrzy na Bolesawa Swidrigaja brata Jageowego wotowali, poniewa by Ruskiej religioj przychylniejszy,

II

'

'

Koributowi sigmuntoJ^J.''^*'^.

liwskiego

aczkolwiek

by w Rzymsk

ochrzczony, a ten

by

do

YYger zjacha do

^^"^

**'

Sigmunta cesarza, bojc si Witota, ale w ask przyjty potym od niego przyjacha mao przed tym do Litwy, wszake by nikczemny, pijanica
II.

Swidrigajic.

'"''nnA"'""

23

178
Rusi sotylko hojnoci swoj wiele by Litwy zhuklowa. A krl te Jagoo by jemu jako bratu roflzonomu (aczkolwiek o tym Swidrigajo nie wiedzia) przychylniejszy. I dla tego krl zarazcm z Trokw Polaki wszystki, zwaszcza Zbigniewa biskupa Krakwskiego odprawi do Polski, aby mu nie przeskadzali do j)rzeoenia na ^Vielkie Xiestwo Litewskie Swidrigaja brata, ktry umys krlewski Litwa i Kussacy obaczywszy, wnet samego krla opucili tak i okoo niego bardzo mao si ich zostao, a wszyscy si do Swidrigaja udali zjedali, yczliwoci, posugi, pomocy, wierno, dary jemu oddawajc. A Jageo sam prawic, gdy Polakw od siebie odpuci, zosta. . PrzYJacha notym na pogrzeb Witotw do Wilna Swidrlgajo, wielkim gminem panw Litewskich, Ruskich Zmodzkich slachty pospolitej otoczony, a tego czassu za yczliwoci sw^oich ludzi, Wileskie, Trockie insze przedniejsze zamki ubieg opanowa pocz si i pisa nosi za Wielkiego Xidza Litewskiego nie czekajc w tym ani dajc wolej Jagca krla. A potym Witold by pochowan obyczajem Wielkich Xicdzw Litewskich w kociele S. Stanisawa na zamku Wileskim, z wielk aoci Uliany ony jego (ktra te skarby swoje do Polski wysa chcialudu pospolitego Jagea krla, a z dawno oczekiwan rado^^) paiiw
i

grlio^vn poi^MllIwego,

bie

Polary
ui-

Li-

do Nynna.

^pogrzeb!

j^itl'ia'^ui-

lazeizji.

^^j^

Swidrigajow

ktry zarazem po odprawieniu pogrzebu, jako

by

swidriRajio
^wici?en?u!'

popdliwy, pocz krla Jagea brata nieuczciwymi sowy sromoci i habi, przypominajc mu jako go przed tym czsto z Witoteni z ojczyzny wygania do wizienia i ciemnic przez dziewi lat sadza, a mwic: i te czas teraz przyszed, gdy si susznie pomci mog nad tob czycie wet za wet odda". Polakw te, ktrzy przy krlu byli, tym wicej sromoci zelyv,"oci im wyrzdza kaza, drogi yyszystki stra ossadzi,
i
i i

^^bJoif^

listy

krlewskie
i

otwiera
sicS^Iif
'"^szej\^^"

Polakw, tak do drapa, a cursorom je


i

Polski, jako
i

z
i

Polski noszone,

bra,
blizu

trz

ich

bi kaza,

tak
krl

byo

nieszporu Sicilijskiego, albo


czassu ulegajc,

Igw

Zmodzkich. Ale

wdy
furi

Jageo

wedug
swoj
i

Swidrigeow popdliw
i

on

ukadnoci

pnlSomlti-

odpowiedzi niejako zmikczy ugaska. Przytym te gat iram. ^ z^yy^ymi ccremoniami w szaty xice i w czapk ubrany, Swidrigajo Saw^-sS. ^^y'^ podniesion na stolic Wielkiego Xistwa Litewskiego przez samego podniesie j^^^j^ Jagea 31ikoaja biskupa Wileskiego, i ju si by pocz agodniej stawi krlowi Polakom, ali wnet nowina przyniesior.a znoyyu zaoiymic palczy\y furi jego zapalia. Bo panowie Podolscy przedniejszy, jako Pa'^^'^'^ biskup Kamieniecki, czowiek maego rodu ale dzielny Rysko Kier^saiiAHclio dej, Fiedor, Micha i Mirsio bracia Buczaczcy i Kruszna Gaovyski, usy!ih- 4, fol szawszy prtko o mierci Witodowej, podjachali pod Kamieniec, a wy,i'oni(Tuin Ib. elc. zwa\yszy na przyjacielsk rozmoyy Dawgerda Dedigoldowica yyojewod Laiopisze. Wileiiskiego, ktry jeszcze o mierci Witodowej nie wiedzia, a na ten nawyszym sprawc od Witota poimali czas by generaem Podolskim rod(de Lit- go, a jako Latopiszcze Ruskie i Litewskie sawi, zabili, lecz si tego Polacy nie wayli, czego im pobono sama chrzeciaska jednak bronia samy Latopiszce przeciwneby sobie byy, ktre Dawgerda wojewod
i i

agodn

4^^

>Jfl

179
potym roku 1440, cdy Sii'muuta xnd w Trokach czekom sie i m sam nierycho aomacal, pra\v(H' histonoj uprzejmie wynajdujc, wyjwszy by to byl zas syn jego wojewoda Wileskim albo brat tego domu, lecz sluszniei, i go J O tylko poiJ
Wileiiskim
zabito, co
ni/.ei

by kad

Na

lo

si

obaczvsz,

Mi(eho^ius
^jf^^lljf^^jji;,

mali Polacy a nie zabili.

...
i

p'^'^'

'-

od

A
.
.

(0^0 r/.isu
tioj.i.n, i'o-

zalym Kamieniec Podolski, Smotric


'

Skal,

wiksza cze Podolskiej ziemie snadnie i)osiedli, Polakom poda, aby napolym Podole przy Litwie nie byo. Co usyszawszy Swidrigajo, dopiero pocz z wielk zaFlczYWocia krla aja, sromoci zorzeczy zaraz z ona furia po|)dliwie rzuci mu si do l)rody, na jego stan krlewski szedziwo nie baczc, a Polakom obecznie stojcym i wizienim szubienic mierci rozmait groc, take krlowi, jeliby mu zarazem Podola ojczjzny jego
zamki, Czerwonygrd
.

sUjisipr/j
l.'lc/.oiie.

chcc

to

wszistko krlowi

Swi.iiiptajfo

rzucu.

Litewskiej zdradliwie wydartej

ukradzionej
nie

(jako

mwi)
i

nie
i

wrci.
krla, Mebespie
{iria
i

Tak i Polacy zawdy

musieli

niebota

spa,

a sami siebie

okoo pokoju jego lezc strzedz. Ale Swidrigajo potym onycb krla, pilniejsz stra swoj ossadzi, i ani tam ani sam aden nie mg wynidz z onej stray, albo raczej wizienia. Aczkolwiek jednak Polacy myi

Po-

nie.

lili siebie

krla,

cho

ich

mao

byo, do garda broni, niektrzy od\ya-

yli byli Swidrigaja samego jakokolwiek zabi, by ich

)y Jageo

nie po-

hamowa,

ktry wicej

mioci

ku bratu, ni onym od niego haniebnym

wizienim by obruszony.
noszc si

Przed tym te czasem Sigmunt Koribut Zbaraskie i Siewierskie, za krla u Czechw, porazi wielkie wojsko Niemieckie i Angelskie i curfiersty Niemieckie z xity lskimi, za ktrym zwycistwem lsko wszistko zburzy, miasta z zamkami: Gogw, Cigenhals, Weidn,

xi

Koiihuisii.

Falkcnberg, Paczkw, Kamienc, Henrichw, Opole, Breg, FrankenStein, Hainhainw pobra przedmiecie Wratsawskie spali, za pomoProkopa Czecha i Biedczyscha, Ilussitw Iieretikw. Potym roku
i

"wa."""

1431, jako Dugosz


ckim, A\'oskim
z
i

stwie cesarstwa wszyscy

lib. 4, cap. 52, fol. 299 pisz curfier- oku wielkim wojskiem jezdnym i pieszym., NiemieAngelskim, do Czech wcignli, przed ktrymi cign:
i

Miechowius
z

H3i.

ufem swoim Juljan cardina poboczny, jako hetman. Przeciw ktrym te wyszed Sigmunt Koribut Zbaraskie z Prokopem kapanem, z niewielkim ufem Czechw, a ledwo na dwadziecia tysicy stajan od siebie wojska b)y, gdy \yielka boja strach, ktrego nie byo przyczyny, na

tciho
i

j.i-

xi

whuiishi-

uWarnyz;i'i

samzab/i!

Niemcw przyszed, i

wieci przychodzcych nieprzyjaci, gdy naprzd margraf Brandenburski pierzchn, wszyscy strachem strwoeni, ty podali, obozy, namioty, wozy, spie, skarby wszystek sprzt wojenny porzuciwszy zostawiwszy, co wszystko Sigmunt Koribut z Czechami pobra, tame te Czechowie Niemcw curficrstw gonic, dostali krzya
tylko z
i
i

uciekajc zrzuci, aby go nie poznano ktry jjotym Czechowie zwyciscy na szyderstwo okazw ali, a bijc w bben z skry Zyski hetmana swojego pierwszego po mierci obupioi
i

ubioru cardinaa Juljana, ktry

by

nego, uczyniony, gonili ony wojska Niemieckie ktre


z

a
i

do Lusackiego xistwa,

Koribulem ogniem

mieczem

zburzyli

wybrali.

Tak i si potym

180
ani papie, ani cesarz, na nich

dugo

nie targali

a Koribut
i

si tym pot-

niej za krla Czeskiego nosi, poniewa

by

Litwy

Polski

wywoany.

O GHYTRIGH LISTACH.
Rozdzia
r otym
drugi.

Temu te
CterniusUnussa
lih!

Tiuarto, kie"

tuskri"La-

krl Jagieo gJy tak kilko niedziel za stra by od Swidrigiea Wilnie chowany, musia mu przyrzec Podole wrci, albo dla strachu, albo i yczy rozmnoenia ojczynie swej Wielkiemu Xicstwu Litewskietej tedy rzeczy posa Tara Zaklik mu wicej ni Koronie Polskiej. Z Sczckorzowic z domu Toporw, dawszy mu list swj do Buczackiego, a roskazujc aby Podole zaraz ze na tcn czas starosty Kamienieckiego wszytkimi zamkami kniaziu Michajtowi Babie, imienim Swidrigajowym,

ujgniiny^

Lace^demopr^jsial/na

ku xicstwu Litcwskicmu poda. Co skoro usysza Andrzej Tczyiiski i Mikoaj Drzcwicki custos Sdomirski, ktremu si by krl pieczci swojej zwierzy w niebytnoci kanclerza podkanclerzego Koronnego, napisali li,
i

tabncy^p?s- stY do Buczackicgo i slachty Kamienieckiej, san, a wo- ,*',,, ' ,. v skiem zwie- to krol poniewoli uczyni musia, a
.
,

opowiedaJQC co si dziao,
'
"
,

w wiec woskow
.

zalepiwszy,

daw-

zane,diapo- szy
przesirzeca jOc| swoich, gdy si na' na nich Xerxes

s^tcy^^^'ojsk

swoirh do
Greciej.

troch pienidzy, (gdy w ten czas adnych listw ani do Litwy jawnic nie mg, bo Swidrigie kaza i ebrakw wytrzsac). oddali tcmu komornikowi krlewskiemu, proszc go, aby naprzd odda t wiec Buczackiemu, a mwi, i jeliby nie chcia bdzi z slacht aby wiata tej wiece szuka. To gdy Taro weurzdem tamcsznym, ." ,, i r ciug ich roskazania uczyni, Buczacki z wtpliwej jego powieci, mylc coby to byo, rozomit wosk nalaz listy, z ktrych wyrozumiawszy postpek przygody przymuszonej wolej krlewskiej, zaraz Tara chudzin kniazia Michaa Bab, od Swidrigaja co sam na si miotek przynis, za stra chowa, a zamki Pona starostwo Podolskie posanego poima

mu

adcu

uic

'

ir.

>

,,

dolskie lepiej opatrzy

tak Podole przy Polszcz na ten czas zostao.


i

wizieniu krlewskim i do papiea Marcina Pitego byy doniesione, ktry zaraz do Swidrigiea legata z listy swymi przysa, aby krla Jagiea brata starszego wolno wystray. Polacy te byli zoyli siem puci z niesusznego wizienia w Warcie na szsty dzie Decembra, na ktrym uradzili moc krla z Liprzez Swidrigaja po Polszcz
i

Rozeszy si byy nowiny o zahamowaniu

po inszych pastwach postronnych

twy wyzwoli, acz


tego sam sobie

byli niktrzy, co mwili,

tak dobrze na krla

gdy

nawarzy; wszake wywoali, aby wszytcy na pitynasty dzie Sticznia stawili si zbrojno pode wsi Kijanami nad Wieprzem rzek, jednake pierwej przez posy umylili sprbowa przedsiwzicia Swi-

181
drigieowego. Ale Swidrigiel ju by krla Jagiela przejedna i przeprowypuci, nad to mu darowa tysic grzywien srebra i insze wielkie upominki, z skarbu Litewskiego, ktre krl przed sob do skar-

siwszy z stray

zatym do Polski przyjechawszy siem


ska Litewskie,

bu Koronnego posia, przez Jana Olenickiego marszaka swego. Sam te w Sdomirzu zoy, dlatego, i

skoro po wyjedzie krlewskim Wielki

Knia

Swidrigielo zebrawszy wieji

Podolu Winnic,
z

Ska, Brasaw
i

Czerwonygrodek
to

by

wzi,
i

Smotric mocno acz

swoj utrat dobywa, nad


zaraz tedy rada
i

Lwowskie

Trbowelskic wooci burzy,


przeciw Swidrihajowi
i

Litwie woali

przycigali, ale ich jednak krl


drihajla napominli.

Koronna na wojku temu zwyciy, aby pierwej przez posy Swislachta

krla ustawicznie

Wy[)rawieni tedy posowie do Litwy, Stanisaw Poznaski Jan Chemiski biskupw ie Sendiwoj Poznaski Jan Lichmiski, Brzeski wojewodowie, z tym roskazanim, aby Swidrigie zamki pobrane Podolu wrz Lucka, take z Podlasza, abv Polakom ustpi, do krla ci, z Woynia Z pany Litewskimi, aby na dzien pewny przyjecha, a od niego Aistwo Wielkie porzdnie przysig uczyniwszy, pod pewnymi condiciami przyj,
i

g|[^^s|epo^

^ia> do

ktre niesusznie osiad, inaczej jeliby uczyni,

go

krlem na nim

prawa swena Litwie dochodzi odpowiedzieli. Ale im te na


i

moc wojn

g^jj^j^gj^ y^ 9^p-

kom.

to Swidrigie sroej odpowiedzia,

mwic: i cokolwiek czyni


ojczyzny swej
, i

albo czyni,

tym dobrze, susznie

wedug prawa
aby

mia Polakom da, albo wrci z z Kamiecem od krla upomina,

postpuje" a nietylko ibych co ostatka Podola ale si


wrcono,

mu byo

wojn te wza-

jemn groc

Polakom, gdzieby go namniej zacepieli. ten czas te Sigrnunt Koribut z Czechami (u ktrych

by

po Zyszce

wodzem) Lusackie xicstwo zburzywszy lsko plundrowa, a potym wygnanym bdc z Pragi, do Krakowa do krla Wadisawa Jagiea przyjecha z horszakiem wielkim Czechw Hussytw, ktrzy si Sirotami po krl ich potym dla niestwornoci heretickiej odprawi, i Zyscze zwali nauczy, za z nimi i Koribut, ktry si by przy nich upem
,

xi
i
i
i

wycign. A Polska slachta ju od nich bya nawyka otrowa kocioy upi, jakosz w ten czas niktrzy, ktrych by wodzem Jacob Nadoi

bny Bogowski Jan Kuropatwa herbu Srzeniawa, klastor w Czstochowej z obrazem Panny Mariej sawny, wybrali, a iby si na Czechy domylano a nie na nich obraz na twarzy przecili. Krl potym z Polaki na wojn si przeciw Swidrihajowi z Biecza gotowa.
, ,

WOJNIE POLAKW PRZECIW SWIDRIGAJOWI,


ROKIJ
1431.

lVrl Jagieo

'

wojn

bdjc ustawicznie pobudzan od panw Koronnych, aby krzywd odjcia zamkw Podolskich, przez Litw, na Swidri-

182
Swidrigjo
ski*ego zei-

^^

SwidHgaj-

jurahaRu.
*siarosia.'

gaja podnis, zebrawszy wojsko z Polski przycign do Biecia, a stamod przedsiwzitego, a hardego umysu odwie, posa do niego Jana Brzeziskiego, ktremu Swidrigie przeciw prawu ludzkiemu zel/.ywo uczyni, czym krl poruszony, cign prtko pod miasteczko Grodo, nad Bugiem lece, gdzie dwanacie dni czekajc AYielkiej Polski slachty, obozem lea, potym si przez Bug przeprawi, a w tym posplstwo Ruskie Litewskie, ony wooci dla bojani wojska Polskiego, na bespieczne miejsca rno z dobytkiem sprztem swym domowym uciekali, za przestrog, jak si domnimawano, krlewsk, ktry ojczyzny swej aowa, ale Polakom gwoli musia czyni. Przyjecha te na odpr Swidrigieo z szeci tysicy rycerstwa Litewskiego a zamek ucki spi, onierzami strzelb przeciw Polakom dobrze obwarowawszy, potyka si kilko kro z wojskiem Polskim lekkimi utarczkami, gdzie z obudwu stron rwni sobie byli, tylko i jaki knia Sieko Litwin w bitwie poleg. Wojowali zatym Polacy AYoodimirskie wooci miasto Woodimir z zamkiem spalili potym si krl Jagieo z wojskiem przeprawi przez Stir rzek, ktra pod ucko idzie, z wielk trudnoci i utrat swoich, bo by Swidrigie most rozrzuci, a widzc i nie mg wielkiemu wojsku Polskicmu jawuic wstpnym bojem odeprze z kta ich trwoy, potym widzc nierwno, miasto ucko spali, a zamek Jurdze Rusinowi starocie swemu w^ obron zleciwszy, sam z Litw swoj na miejsca bespieczne ustpi, wszake wiele Litwy Polacy niesprawnie ustpujcych pobili poi-

td chcc Swidrigiela

Rumbowdus marszaek Litewski Gastod ktrych za w rychle Swidrigieo wybawi, pod pewnymi condiciami, i ich mia stawi krlowi do Krakowa, Polakw te wiele zgimali
i
,

midzy
,

ktrymi

byli

zacniejszy:

no

polego ktrzy nieopatrznie Litewskich Tatarw gonili. Besk ziemi drugie wojsko Polskie w szeciu tysicy z Kazimierzem Mazowiei
,

ckim

xiciem

burzyo.

Potym krl ze wszytk Magorzaty obieg, a gdy

cz muru wielk
szturmowali.

moc Koronn ucki


z

zamek na dzie witej


zbili
i

dzia

prno Pol cy z utrat swoj na zamku z Polaki do trzech


dzili

Wzia
,

dni przymierze
ale insza

zrzucili, jednak potym Litwa co byli iby si rozmylili i nara-

u nich bya w sercu, a insza bo przes te dni mur zbity zapraw iali baszty z banki mocnili wody ktrej im Polacy bronili i kamieni nanosili i wedug potrzeby dobrze si opatrzyli. Tak i tego przymierza Polacy nie wczas aowah', na krla wszytko skadajc, gdy ich doby usilnymi szturmami nie mogli. Ale i w wojsku Polskim, jako Dugosz Cromer lib. 20 pisz, byo te wiele midzy pany przednicjszymi senatory })roditorw, ktrzy w nocy
czasie o podaniu
,

w tym
,

zamku;

sowiech rada

tajemnie
zd?ad|Sa- ^^'
""

oblonymi rozmowy
,

miewali

jako

mwiono

broni

ywno-

^"^

dodawali

herbu za podarkami
:

ab,

by potym wyrzuci na oczy Stanisaw wika Wawrzycowi Zarbie, castellanowi Sieradzkiemu, jako on by krlewskim Koronnego wojska zdrajc, albo proditojakosz to
i
,

rem ja niewiem ktre nazwisko lepsze si w czym kocha niech sobie obiera, a

jeli polskie?

jeh aciskie?

kto

gorsze porzuci.

183

Przysa te potym Swidrigie do krla cicgc tractowa o przymierzu, aby wojn odwlk, a ohl/.ecom na Lucku pomoz Tatar, Polsk wet za wet wojocy doda, bo czeka wojska z Wooci wa w ten czas te Litewskie zagony Ratno Polski zamek przez podanie Rusi wzili zamek wybrawszy a onierze krlewskie posiekwszy
ale nie z serca, tylko
i
, ,

spalili.

Potym Chemisk^ziemi zwojowali, ale icli Cioek podstaroci Chelzamku we stu trzydzieci koni wyskoczywszy bez wieci bespiecznic lecych najacha, i trzysta z Litwy z Tatary ubi, a czterdzieci poima, pod Kamiecem ich w ten czas Polacy zasadk groraih: tak si
miiiski z
i i

Polskie wojska trapiy. Dobywali drudzy Polacy Lucka a Rusacy i Litwa ktrzy z nimi byli Greckiego zakonu, ktrychkolwiek w zamku naleli narodu Polskiego, albo
spoinie Litewskie
i
,

poiacj- lucJo-

swoich ktrzybykolwiek Rzymskiego zakonu


i

byli

wymczywszy

na blani

kach

na

wieach

tak

iby Polacy

widzieli
z

okrutnie mordowali

kt-

rychkolwiek poimali na pale wbijajc

bankw
z

wytykali, a czarujc

we-

^tcrmnL
'^'/oi.^m"'

dug

nauki niezboriej ydowskiej (ktrzy

nimi

zamku
przebili
,

byli)

jednego

urodziwego raodzieczyka Polaka


cadziwszy
czki
i

gardo

noem

krew wy-

wntrznoci
zsiekali
i

drobne

na

mskim z niego wytargnwszy, w stuwgle rospalone woywszy kurzyli, ktrym kuczonkiem

z zaklinanim czarownicym okadzali. Powet za wet odda, Russakw okrutnie mordowali i przeladowali. A inszyby si byli panowie Polszcy o przymierze zgodzili, jedno Swidrigie niechcia ich condicij przyj, bo dufa w towarzystwie

rzenim wszytkie
lacy

kty zamkowe

te chcc

ich

Woochw Krzyakw
i

Pruskich

Lillantskimi.

Jakosz

ten czas Alexander


i

sigi swej, Sniatinskie, Halickie


k woli Litwie; ale

wojewoda Wooski zahaczywszy przyKamienieckie ziemie i wooci, burzy


Ruczaccy zebrawszy

gdy

upem obcionym wyciga,

si
tak

wojska krlewskiego rozgromili

Woochw

pobiwszy

upy

odbili

i sam wojewoda ledwe

przez Niestr uciek, a z frasunku

rychle

umar.
sposobem Krzyacy zamawszy ono postanowienie u Mielna, Witoldowi potwierdzili trzyma, z drug stron Kujawsk Dobrzysk ziemi gwoli Swidrigajowi burzyli, ale slachta ze brawszy si porazili wszytki zagony Krzyakw, Toruskich, Sluchowskich, Swiecieskich, tak jezdnych, jak pieszych k temu siedm set rejterw Lillandskich na zbili, tak i odrzucajcym bro nie przepuszczali, Teodorika marszaka Liflantskiego siedm comendatorw Pruskich poimali cztery chorgwie odjli, ktre na znak zwycistwa w Krakowie zawiesili, a jednak w ten czas Krzyacy w Kujawskij Dobrzyktre byli Jagieowi
i

Tyme

gow

24 miasteczek spalili, midzy ktrymi Niesowa, Wadsaw Inowodsawsawniejsze byy, czego krwi swoj hojno przypacili. j\iessowski te zamek przez podanie zdradliwe Mikoaja Tumigray Siekowskiego Krzyacy wzili, ale Brzecia prno dobywali.
skij

ziemi

184

O PRZYMIERZU Z SWIDRIGIELEM.
Rozdzia trzech

A gdy Polacy Lucka niemogli doby, wzijl krl


laki a

Swidrigeem midzy Poi

iw

czewirz^Liprozny.

A skoro krl do morderstwa nad Polaki (ktrzy tam byli po zamknieniu przymierza zostali, a drudzy teZ osiadoci mieli) okazowali, kocioy te wszystkie ktrekolwiek nie byy zakonu Ruskiego okrutnie popalili. A gdy do krla wielko slachty Kujawskich Dobrzyskich ziem przysza proszc o wspomoenie po burzeniu od Krzyakw, a niemogc ich czym inszym krl poratowa, gdy mu skarb wszystek Litewska wojbiskupie, a uywa na bya wysaa, kaza im wjecha w dobra xice z dziemi. ich przez zim z onami Potym roku 1432, krl zjazd w Parcewie, na ktrym si starai z pany Koronnymi o ugod wieczn z Swidrigajem z Litw, ale nie^^\ ^j^ otrzyma dla hardoci Swidrigeowej, bo mu Krzyacy potuchy dodawali, przes contora Toruskiego, aby przymierza z Polaki nie bra. Za w ten czas na drugi siem Siradzki przyjecha do krla Jagiea
Litw
przymierze do Gromnic przyszego roku.
Polski ujecha,

Woycy

wszelkie okruciestwa

zoy

od Janusza krla Cyprijskiego


zacny Baldvinus de Noris
posse c
PTpi^jdo
a"
,

Hierosolimskiego i Armeskiego pose marszaek krlestwa Cyprijskiego z dwiema


,

synami swymi

ten oddaz Piotrem Polakiem z Bnina we dwu set koni krlowej, prosi u nich crki Jadwigi (bo nie wszy podarki krlowi wiedzia i bya przed tym niedawno umara) w maestwo synowi krprosi te aby Jagieo krlowi Cyprijskiemu dwu set tyla Cyprijskiego sicy zotych czerwonych poyczy, zastawujc mu w tym trzeci krlestwa Cyprijskiego ale go z nisczym odprawiono , gdy krlewna
i , i
,

cz

wymwi, i mu skarb osierocia, dla czi to byy Woskie chytre a akome, sprawy, tak per magnum chaos, j^cr tania maria Sf regna u Polakw pienidzy nabywa, podobniej ich onym u nich byo szuka, gdy dwa kro albo trzy kro do si tam jak Woszy powiadaj zoto rodzi
umara,
a

o pienidze si krl

stych wojen.

Tom

dla tego przypisa,

roku poytki
dzie,

ziemie zbieraj. Acz tego 31iechovius

suszn przyczyn kaPolak Piotr


z

i musia

na to

namwi

krla Cyprijskiego

Bnina,

ktry

Cyprze

by dawno

osiad, bo wszdzie naszych peno.

185

SIGfflUNT KIE JSTUTOWIG

WIELKI

KIDZ

MODZKI STAHODUBSKI.
I

etc.

ROKU 1433.
Rozdzia czwarty.
tfdy tak uporny a niespokojny Swidrigajo Bolesaw bardzie ksa, a do i wiecznej zgody z Polaki nawie si adnym sposobem nie da, aby mu Polacy wszystko Podole i Woynia odjtego wrcili; wnet krl Jageo za namow panw Koronnycb, posa do Sigmunta Kiejstutowica brata Witoltowego, ktry w ten czas na Starodubiu mieszka, aby przyjacha na Wielkie Xistvvo Litewskie, chcc mu wiernie pomoc przeciw Swidrigajowi, aby go wygna. Posa te i do Swidrigaja Wawrzyca Zarb, castellana Siradzkiego, aby go sowie do zgody namawia, ale prawdziw rzecz, aby potajemnie pany Litewskie przeciw Swidrigajowi za Sigmuntem buntowa, ktrym te ju by Swidrigajo omierz dla okruciestwa i i Russakom i Moskwi wicej vczy
przymierza

cz

^|'Jnv!'"^'

sjsraunt

wicdo

lii-

urzdy im rozdawa z namowy ony swojej Ruski xiny Twiereskiej. Tak tedy panowie Litewscy wyrozumiawszy wol krla Jagiea, wnet posali do Sigmunta Kiejstutowica, ktry skoro przycigni] do Litwy, wyjacbali ku niemu panowie Litewscy, z ktrymi z wojskiem gotowym Sigmunt uderzy na Swidrigaja na ten czas w Osmianie mieszkajcego. Ale go w tej zdradzie przestrzeg Moniwid wojewoda Trocki i uciek spiei
i ,

swidii-iez
^"i-fek"/

ony na Ru gdzie by wdzicznie przyjty od wszystkich Rusnawicej od Smolesczan z tymi potym Litw najeda wojowa, za czym te Pooczanie Kijowianie Russacy za go przyjli, jego Rusk Twereskiego kniazia crk poima w Osmiaa Sigmunt nie wszystk Litw, Wilno, Troki insze zamki, taki modzk ziemi snadnie osiad opanowa. O czym dawajc zna zaraz do krla Jagea posy odprawi, proszc o potwierdzenie na Wielkie Xistwo. Dla tego siedmi panw Koronnych krl do Wilna przysa, ktrzy przysig od Sigmunta przyjli znowu uni z Litw Korony Polskiej odnowili, ale to w kondiciach inszych przydali, aby Sigmunt przeciw wolej Polakw, korony na krleszno
i

od
a

sakw,

ji,^'^"^' lowsUie
osiadt.

on
i

xi

stwo Litewskie

wa, te
skie

cho dobrowolnie ofiarowanej od adnego nie przijmoaby nie kogo inszego, tylko krla syny jego na xistwo Litew,

dziedzicami
i

Trokach
ir.

naledniki zostawi, a Micha syn jego aby tylko na na Starodubiu mia udzia i to aby by poddany krlowi, a jei

liby sczed bez potomstwa, aby krl

krlestwo^po nim dziedziczyli. '

Wo"24

rJnne^^^sis'"""^^'"'

186
o Woyniu,

yu

aby trzyma do ywota, u po mierci jego, aby


:

w
i

moc Koronn
,

przy-

przy^lc^i roisnc!,io-

Buiiim.

gdy wszytlv0 Sigmunt i syn jego Miclia panowie Litewscy za wszystkiej slachty zezwolenim przyjli pod pieczciami utwierdzili uczyniono potym majestat w kociele S. Stanisawa na zamku na ktrym Sigmunt bv podniesie, z zw\kymi ceremoniami na Wielkie Xistwo Litewskie. Tame mu Zbigniew biskup Krakowski miecz oddawa imieniem Zmodzkim j^j-^jcy^ jjj^jjj^^ ^\^\ l^^f jj^^j gjj^o jj^jj panom Litewskim, Ruskim od papiea, ktry ich rozgrzesza od przysigi Swidrigajowi uczynionej, za czym znowu i)rzysigali Sigmuntowi. Przyczym te by Ludwik comendaor Toruski, z trzema collegami Krzyaki, ktry si stara w niwecz przymierze obrocie postanowienie i condicie od Polakw Litwie podane nowe chcieli z Sigmuntem przyj, w czym im pomaga Butrim mo-

szed

to

dzki pan,

wielkiej dzielnoci

chytry

ktry

by

wiele krain postron-

nych zwiedzi. Ale zarazem


precz
swidridci
z

posom Krziackim jako


,

nieprzijacioom kazano

granic

wyni.
i

Swidrigajo osadziwszy Poocko Smolesk Kijw, prawie wszy-^"^ opauowa, bo wszystkicli Russakw hojnoci i i si z nimi rad ^Hal Bia?' ^^^^ napija, sobie zniewoli, a ku temu i ich naboestwa wicej nala-

knfJros^ro^Pohi^klnn^

odj.

wz?eie.

dowa, aczkolwiek wedug Rzymskich obrzdw w Krakowie ochrzczony. wielkiej dzielnoPotym te Fiedor albo Fiedko xi/. Ostroskie, waleczny, trzymajc stron Swidrigajow doby Smotryci Brasa^^^yja Skay zamkw pod Polaki, za czym Swidrigajo przez spraw tego xiecia Oslroskiego Fiedora wszystko prawie Podole wydar Polakom. Przeto krl Jageo do Lwowa wycignwszy, posa wojsko Koronne do Podola, ktre dobywszy Oleska, snadnie inszych zamkw dostali, a Brasaw sam knia Ostroski Fiedko spali, aby cao Polakom w moc nieprzyszed. Potym zebrawszy si z Russaki swoimi z Woocliami ustawicznie najeda. A gdy ju Polacy dla bliskiej z ktw wojsko Polskie trapi zimy do domu si wracali wnet knia Ostroski Fiedko, majc na pomoc

wicej Tatarw,
su
*rzeka''^
,

Woochw
ju

Bessarabw, tajemnie za nimi

cign,
i

czas-

miejsca

pogody, gdzieby na nich uderzy patrzc.


i

Jest 3Iorakwa

rzcka, ktora do Dniestru

ne
zasadka
Fiedkowfl.

miejsca

pynca,

wpada, botna szeroko wylewajca przez lecienkim lodem zmarza bya, przez ktr aby
,

Polacy snadniej przejjy mogli


micjsce

gacili

mocili chrostem.

Na ono

tedy

knia Ostroski Fiedko insz drog pierwej przebywszy, zasadzi si Polakw ^^ clrugim brzegu z wojskiem swoim w lesie. A ju. bya ciasn cieszk przez ony trudne miejsca przeljya, a wozy insze naczynia

cz

wojenne midzy wojsko zszykowane

za nimi szy,
i

gdy on nagle
,

bez wie-

ci
cromer-

stnre^nota
^'^"nff"^' tata.

surm i bbnw bukicm trzaskicm na pierwej przeprawionych Polakw uderzy. b''''*"*'^' ^^lacy za strwocni przygod now niespodzian, gdy ani nazad do swoich, dla rzeki zawady wozw wrci si mogli, a ratunku si maego
z

wielkim

gwatam
i

okrzykiem

ronogonym trb

od nich spodziewali
Bitwa knia
lia Ostro-

jednak

gwat

nieprzyjacielski jakokolwiek na sobie

zatrzymawali.
'

Co obaczywszy
,

drugi uf Polski ostatni, wnet opuciwszy

kjego

Po-

laki.

strach

niebespieczno jedni

w paw

ld

amic,

a drudzy

wozy swoje

187
porzucawszy poprzewracawszy przybyli spieszno swoim na ratunek znowu ogromn bitw zaczli. Alo xi<'jc Ostroskie wojskiem przewysza Polakw, k temu strwoonych bez sprawy pomieszanych z rzeki wyjedajcych, Russacy sprawni miejsc onych botnych wiadomszy, zewszd imali, a drudzy jakoby ju zwycistwo otrzymawna<;rzewa!i, bili, topili
z gaci
i
i

szy,
i

do

upw si

brali

do

wozw

Polskich

rzece stojcych. Zla

ju bya

^,3^^^^^
p^^,?^',^^*^"

prawie opakana rzecz Polska, gdy oto jakoby od Boga ratunek im przy-

szed. Bo Kemlicki nijaki rotmistrz, ze slem jezdnych olnierzw jacha

ni.-'.ioi<onn

by
i

naprzd

j)iczowanie,

ten gdy

usysza

daleka

grzmotem zbrj, wnet ono sto jezdnych zszykowa, a z kiem uderzy w ty nieprzyjacioom, ktrzy si ju na lupach Ii, a drudzy Polakw biednych bitw dokonywali. A lak
z

bitw, z trbami i?l^^;^''J wyniosym okrzy- cnm- i)ebyli


i

zabawi-

nositorum
K.miicki
ni-

Pussakw
i

strwoy svyoim serca miaoci doda, gdy z zadu z czoa znowu Polacy bitw odnowili. Zaczym knia Ostroski z swoimi mniemajc i wielka pomoc Polakom przibyla, pocz obronn rk, co pierwej bi goni ustpowa, pierschnli potyra wszyscy gdzie kto mg, a Polacy ich a do punocy, ktra bya na ten czas aropoyyietna, adnego nieywic gonili bili. Jest to miejsce gdzie ta bitwa bya mil wielkich 40 ode Lwowa, a wdy ktrego si dnia ta potrzeba sstaa, to jest ostatniego Noyembra, gdy krl w kociele by we Lwowie,

Woochami ju
i

prawie zwyciscw
i

misir? na-

^r^e jato-

wielki to a
irzebnv Cr^^y^^'.,^..
^''i.^'"".'.'

i'obiii.

tnym

za wojsko swoje, wiedzc z jako pobitw miao zwie; tego dnia wie wszistko miasto napenia o zwycistwie naszych, a niemoono wiedzie ktoby t nowin przynis, tak i si ludzie prn radoci zdali weseli. Lecz i wie jest rzecz bardzo prtka, czytaj o tym Wir";iliusa Ju-

gdzie

si przez wszystki
i

dni

modli

chytrym nieprzyjacielem

maium>/u
leindui
illum.

wonne Xerxessowe| z Atemensy etc. Potym nazajutrz rzecz wszystk jako si dziaa, opowiedziano pewnie krlowi chorgwi dwanacie Wooskich Swidrigajowych kniazia
stinusa historika o
I
I

'

w Kra- Dwanacie kowie na zamku midzy Krzyackimi na znak zwycistwa zawieszono, odj\;iicU. a krl z rycerstwem i z duchowiestwem we Lwowie triumph obchodzi nabonie.
Ostroskiego z pogromionega wojska ich przyniesiono, ktre potym

Tego czassu prawie druga wessoa nowina krla uwessciia bo knia Swidrigajo majc wielk pomoc z Moskiewskiej Rusi od ciecia swojego kniazia Borissa Twierskiego, take zPooczan, Smoleiisczan, z Kijowian Woycyy wojska pidziesit tysicy zebrawszy cign insz stron do Litwy burzc palc co mu si nawino, a grJy si pooy obozem u Osmiany, zebra te Sigmunt przeciw jemu wojsko z SVilnowcw z Trockiej Grodzieskiej Nowogrodzkiej Zawilijskiej i modzkicj slachty, ktrzy przy nim wiernie przestawali okrom Moniwida wojewody
,

Trockiego samego

Sigmunt

niktrych panw, ktrzy byli za Swidri^iiajem. A gdy gmuniwa ' swoimi uderzy na Swidrigaja u Osmiany lecego, staa si ''^iemf"'*
i

ogromna bitwa z obudwu stron, gdy obiema potnym szo o stolic Litewsk. Naostatck Sigmuntowa strona Swidrigeow przeinaga pocza,
pierzclmli Russacy Pooczanie, Smoleiisczanie
i

Twiercy po rnych po-

188
swidripjo lach
"ucielh

kwpnra-

jan

Mon

bowdcitci.

a Swidrigajo koni przemieniajc w maej druynie a na Kijw ledwo ubiea. Na placu Swidrigeowych ufw dziesi tysicy polego zabitych a 4000 poimanych, midzy ktrymi wiele byo panw kniaziw Rusklch tamc te poiman Dcdigold knia Jurgi Sicmionowic Fiedor Odzincewic Rombowd marszaek Litewski Moniwid wojewoda Trocki, ktrych dwu polednich dawszy im win zdrady, zaraz da Sigmunt straci, ossadziwszy o nich prawo. A na pamitk zwycistwa zbudowa koci w Osmianie collegiatski nada. To tedy zwycistwo Wielki Knia
,
i
,
i

Sigmunt Jageowi krlowi oznajmiwszy, znowu pacta uniej stowarzyszenia Litwy z Polsk odnowi. A Jagelo na dzie Narodzenia Paskiego do Krakowa zwycistwem dwoim ucieszony piechot wszed staruszek i pierwej ni na zamek wstpi, wszystki kocioy Panu Bogu dziki czyi

nic obchodzi.

Tego
ci
,

roku, gdy

ju

krl

Jageo

dla staroci prawie

by wzrok
i ,

stra-

Krzyakw hardych do susznego pokoju przywie niemg


i ,
i

wy-

Lilwa Lifianiyburzy.

prawi Sendiwoja Ostroroga z Wielkiej Polski slacht z Czechami heretikami do nowego margrabstwa ktr ziemic dwanacie miast przedniejszych i obronnych pod Krzyaki za krtki czas wzili osiedh. Sigmunt te Wielki Knia Litewski te2;o czassu zebrawszy si z Litw i Z Zmodzi do Lifland wcign, ktre przez dwanacie dni prtkimi zagony burzc plundrujc, wielkie upy, wzdobycz do Litwy bez odi
.
.

^^

poru wyprowadzi.
kro''ra7*^''o

^
2\l
I

raz wziyif.

w wojnie wiczony, pora^^ ^"^^ ^'^ Woynlu Ryko Kierdej poimal hetmana drugiego Swidrigajlowego kniazia Nossa ktry by
, i

PoIarjPrussy burz.
,

ucki zamek ubiea na Swidrigaja. A tak ucko przez tego Kierdeja znowu byo Litwie przywrcone ale je potym knia Ostroski Fiedko ubiea odda Swidri^aiowM. ^ ... Tcgo czassu Polacy z Czechami Prussy przez kilko miesicy wojowah
niedawno
i
,

Woy

"^

Tsczw spalili, gdzie wicej ni dzieCzechw ktrzy Krzyakom przeciw Polakom suyli Cziapko hetman Czeski Polski zoywszy wielki stos drew okrutnie spali, wyrzucajc im na oczy zdrad, i przeciw Polakom, ktnarodu, za Niemcami walczyli. rzy s z nimi jednego jzyka Take te Jan Strasz frejbiterw Krzyackich Holandrw poimanych w wielkim budowaniu zaczyniwszy, a som oblokwszy zapali, a panie, panny biaogowsk wszyslk pe z uczciwoci przez Wis przewioPomorze prawic wszystko
tysicy
zburzyli,
;

si

winiw

poimali

zwszy wolno odpucili.

Capiuibiredcmpii.

Spalili potym naszy Oliw klastor bogaty Jasieniec zamek, gdzie winiw wszystkich adnego niey wic posiekli msczc si Jana Lewina Wilciskiego w dobywaniu zamku zabitego. Zburzyli potym prawie wszystki Pomorskie krainy a do morza Polacy, a gdy do morza nrzyli, tak si radowali, i wod z morza a zwaszcza Czcchowic w flaszki, chcc j na znak zwycistwa do domw nie brali. A Krzyacy zwtpiwszy bardzo o sobie uprosili stania pokoju na trzy miesice; winiw te zacniejszych gdy si za stanowi przyrzekli
i
,

189
pusczono

przedawali, albo na

knechtw Polacy Czechowie po dwa zote na okup zamian dawali. Tego czassu Stephan wojewoda Wooski krlowi Jagieowi w Soczawic przy posach Koronnych przysig uczyni, a iby si tym lepiej przysuy, Tatarw na Podole cigngcych porazi Brasawia zamku pod Swidrigajem doby odda krlowi. Potym krl Jageo staruszek pospolite ruszenie Koronne uchwali do Prus na zim przysz, ale gdy slachta bez odu za granice cign nie,

a prostych

pr%\\S'-

chciaa, a pienidzy ktre s:

wiono
cie

taki sposb,

aby wojewodowie

Nenus belli, jako u nas dzi nie byo, postanokady w swym wojewdztwie slachi

^^0^

o zapaceniu odu przemylali. Czego gdy si dowiedzieli Krzyacy, wnet do krla posy wyprawili, a przyjwszy condicie podane ktrych si tene przymierze na dwanacie lat utwierdzili. pierwej wzbraniali czas marszaek Liflandski by wypuszczony z wizienia, a za niego by dany Fiedor Buczacki, ktrego by poima knia Fiedko Ostroski i do Litland mistrzowi za winia z roskazania Swidrigajowego posa.
,

Kfza"i!

BURZENIU LITWY PRZEZ SW!DRIGAJA


I

O MIERCI KRLA JAGEA.

Rozdzia pity,
1 ego roku 1433, Swidrigajo Bolesaw brat Jageow, majc na pomoc wojsko Liflandskie, Tatary bardzo wiele Rusi Moskiewskiej, Twierskiej, Smoleskiej, Siewierskiej, Kijowskiej Potockiej, ze trzema Wielkimi zagonami do Litewskich ziem wcign, burzc, palc, siekc, co si mu nawini

o. Knia te Fiedko Uimitrowic Koributowic Zbaraski knia Nosz z drug stron Podole ktre byo ku Polscze wojowali Zasaw, ucko, Braslaw insze zamki wzili. A Swidrigajo miasto Wileskie, Troki oboje,
i

Woy
i

Krewo, Moodzieczno, Lid, Ejsiski, Merecz ze wszystkimi woociami okrutnie wypali wyponi, slacht poiman na pale wbijajc, czwiertui

LUwefury.

jac.

Potym Piotra Mongerdowica aboMondigierdowica, hetmana Sigmuntowego porazi wojsko Litewskie rozgromi. Zaczym Wielki Knia Sigmunt
i

niemogc mie ratunku z Polski, a swoim nie bardzo ufajc Moniwidowych Uombowdowych, ktrych by da straci, w
i

dla przyjaci

lassach

on

synem ulega, a tylko utarczkami wojsko Swidrigajowe z ktw trapi. Potym Swidrigajo wielk moc ktrej mu za wdy przybywao cido Witebska, ktry wziwszy przes podanie, poima na zamku wysznym kniazia Siemiona Holszaskiego da go utopi w Dwinie, na ktrym miejscu dzi kamie wielki stoi w rzece z krzyem wyrzezanym
z

gn

100
XiqiQ
IIol-

5ietropoijt
straceni.

za

Zamkiem, jakom sam widzia, roku 1573, tamie te poima


Ruskiego Kijowskiego Haraszima
i

metro-

polita

dal go spali.

Z drugiej strony za knia Fiedko Koributowic Zbaraski i knia Nosz Brzecia Litewskiego i Mielnika dobywali juby obudwu zamkw byli dostali, ale Mazurowie Litwie Polakom z roskazania Jageowego na
i i

odsiecz si^ gotowali.

Tatarw te/. Prekopskich przywid by Swidrigajo za wielkie podarki najtych, aby oni zburzyli ostatek Ruskich ziem Sigmuntowi poddanych; ale Tatarowie skoro si dowiedzieli, i Sigmunt stolic Wilesk Wielkiego Xistwa Litewskiego, za przyjani krla Jagea opanowa i z Polaki dobrze mieszka, wnet odmieniwszy umys swj Swidrigeowe krainy Kijowskie i Cernihowskie zwojowali.

A
go

tak

ten czas biedna Litwa


i

Ruskie ziemice dla Swidrigajowej

niestwornoci zewszd

od swoich

od Moskwy, od Tatarw,

Woochw^
sro-

Liflantw, Prussw, od Polakw, Podolan,

Woyiicw, Smolesczan,

byy

utrapione

zwojowane.

t\>a^

wzia.'

A tym mielej Swidrigiet na ten czas Litw wojowa, i wiedzia by Sigmunta w nienawici u panw Litewskich dla ciszkiego jego panow^ania upiestw, te i widzia Polakw z Krzyakami zabawionych a brata krla Jagea bardzo starego te si boja przyjaci panw Litewskich pobitych ktrych jakom powiedzia da przed tym niedawno straci jako Jana Moniwida wojewod Trockiego Rumbowda, marszaka wielkiego ziemskiego Litewskiego w radzie i w wojnie dobrze zasuonych, dawszy im win jakoby go mieli z strony Swidrigieowej zdradzi. Teje jesieni Sigmunt zebrawszy wielkie wojsko z Litwy z Polski chcc wctowa Szkoci swoich nad Swidrihajlem Ruskim.i xity, cign w Ruskie pastwa, a Mcisaw oblegwszy doby go za czterzy niedziele, potym zwojowawszy okoliczne wooci wrci si do Litwy. Potym roku 1434, krl Jagieo w zeszej staroci na prob Sigmuntow do L'\vj ostateczny raz przyjecha, a w Krinkach Sigmunta na xicstwie Litewskim zupen moc postanowiwszy i wielkie podarki od niego wziwszy, do Korczyna jecha, gdzie mia siem przez wszystek post wielki, z ktrego sejmu na concilium Basilijskie wyprawi, a sam odjacha do Krakowa. Potym do Grdka na Ru czterzy mile ode Lwowa
i ,

mw

jacha, gdzie

oskiego

czcego do

mia przyj hod przysig od Stej)hana v,ojewody Wodrodze wedug zwyczaju w lesie sucha sowika szczebiepunocy, a i byo lato nad zwyczaj zimne, przezib, skd wpad
i

w febr,
JageJo krl

umar.

low wtpii-

a przyjechawszy do Grdka w wigilj witeczn u stou siedzc, posach wojewody Wooskiego, sroffo si rozniem';. Tak jjoleciwszy ' ^ ^ ,. t -^ ? Litw -nil Polsk rosprawiwszy swipauom Koronnym, testamentem toci Paskie przyjwszy, umar w poniedziaek witeczny ostatniego dnia Maja, siedmnastego dnia po rozniemoeniu a w Krakowie pochowan w grobie marmurowym, ktry dzi widzimy. Krlowa lat czterdzieci om trzy miesice, a jako dugi wiek mia niewiedzie, lecz by starszy ni Witod, ktry umar w omidziesit lat wieku doskonaego.

przy ^ SYuy
-^

'

191
Obyciajo

Grodku mierci dug zapaci, Mstwem, cnotliwym ycim z lleroliy si zbraci. Suchajc sczebietania sowika wdzicznego, Szed do ciorw Angielskich piewania wiecznego. Zimno, gd, posty znosi, w kouchu baranim, Soboli, zotogowa nieujrzae na nim. A by tak bardzo hojny, i wszytko rozdawa, A z zyskiem gdy co komu da on dzie wTznawa. owami si z modoci a/, do mierci bawi, A sprawiedliwo prtkj kademu odprawi. A nizii na dwr wyszed trzy kro si uwin
Tak on
krl

wity w

Jagielowo.

Sowika rail sucha.


Cirpliwo
i

szaty.

Z hojnoci
Prodii^um
SiiechoYius.

owy.
Sprawiedli-

wo.

W koo

na jednej nodze, by go

zy

raz

min.
znosi,

Zabobony.
Posty.

Kady

post

chlebie

wodzie,

naboestwie

A tego da poow kto go o co prosi, A dla tego sowito musia wicej prosi. Kto chcia poow skutkiem proby swej
\yina,

Sposb da-

miodu niepija, tak trzewo zawdy, Przezedni si w ani my albo na dzie kady, A winnikiem si chwosta mwi a! je! je! je! Po litewsku, a w cieple na zwierzchnicy zieje. Dar namniejszy tak wdzicznie kadego przyjmowa. I w czwr sposb sowito hojnie oddarowa. Na postronnych by hojny, kocioy nadawa. A czasem a na obiad ledwo z oa wstawa. Wzrostu sam by miernego, tw^arzy, szyje dugiej. Daj nam Boe Jagieki takiej dosta drugiej Jak ta Litewska bya, ktra owiecia Polsk w Litwie prawd rozmnoya.
i

odnosi.

Obyczaj

proby.

Trzewo.

ania
zwykle
slanie.

niefwinni-

kiem rhwo-

Dar

odda-

rowaiiie.

Artaxerxes.

Postronnym
hojny.

Ospao.
Lroda.

Bo

Wt IDISMW

TRZECI

JKHEOWIC
1434.

Roku Paskiego
RSIEGI

SIEDEBASTE

Rozdzia pierwszy.
I^o IFiel monego

Pana,

IToJetrodziea ^i9ftoleus94iego*
J. ak gdy si Jagea krla mier po wszistkim pastwie rozsawia, wnet Zbigniew biskup Krakowski z Wielgo Polany w Poznaniu mianowali wybrali na krlestwo Polskie Wadisawa starszego syna Jagelowego, na co potvm panowie rycerstwo Maej Polski aczkolwiek nierychlo zezwolili. I bv zoon dzie koronacie] na wity Jakb roku 1434, na ktry si wielko panw duchownych wieckich rycerstwa zjechao do Krakoi i
,

Eieciiawiagehnuca.'*

wa. Sigmunt teZ Wielki


i

Xidz

Litewski sam na ten czas


z

bdc

chory,

panw Litewskich Ruskich z strony swojej na on koronacj, to te wojewoda Wooski Stephan xicta Mazowieckie, Semowit, Kazimierz Bolesaw uczynili. A gdy ju koronaciej dzie przyszed na wity Jacb, wnet Spilko Dersiaus Ritwaski Abram Zbski Jan Stra z Kocielnika z Melstina wzruszyli wielkie burdy mwic, i si niegodzi tak modezastawili si go, a jeszcze dziecicia koronowa, ktry nie moe statecznie poprzysic praw wolnoci pospolitych ale im to wnet Zbigniew biskup Krakowski
i

wielk niemoc zoony, przysa zacnych posw,


i

inszymi scnatory rozwid, gdy ukazali ksigi stare pisane Kroniki Pol-

skiej z

d
ry

a nie

kocioa Krakowskiego na ktrych byo wymalowano osob mozaros Kazimirza Wielkiego sprawy jego zacne wypisano, kt,

tych leciech

by

koronowan.

193
Tak
rij

przestali
z

oni

panowie wartoglowni wicej wichrzy:

a tu

moe
ni

kady obaczy
starych

domowego przykadu jako jedna namniejsza

rzecz histoT^i maio niepodobna "en'

wicej

way w
. .

powanych,

a trudnych

wielkich rzeczach,
1
' .

nucstii philozophw. tysic J*-' >'', '

Potym przy koronaciej

-i-i w niedziel

no na Wadisluwa koron ! Ii posowie ziemscy rosterkliwi zawoali, ktrzy

...

ka,

gdy juz mianowe burdy powstay, ffdy panowie ni'.'',.


na

i''r.x'i dzien S. Jacoba,


iz

i^.yia

ronacia.gdy Sie swar

na to nie zezwalaj, po-

wsczto
ukotcreJi-

nicwa Gowacz marszaek

bez ich woli krla koronuj.


wielki
,

To wnet uhamowa Jan Olenicki

ktry stronie przeciwnej od senatu powiedzia,


-J
J

Wadisayya Jagieowica, aby wystpi na prawa stro' n, a ktoby rozumia inaczej na lew. To gdy usyszeli, sstao si i wszyscy jednostajnymi gosy za onym fortelem przyzwolili, a Melstinski, Sbaktoby zezwala na
*-'
I

Fortel na zezwolenie coronaciej.

wysoko wstpili, niecncc przyzwoli, sromotnie na foi.MUpott si dugo syyarzyli, msza a po poudniu bya, a koro- missaincepnaci przez Wociecha Jastrzbca arcibiskupa Gnienieskiego ledwo si rufoi. i sperum deprzed wieczorem skoczya. Tame te na tej koronaciej Ruska i Podolska slachta z Polsk w jeprawach od nowego krla bya porwnana i zjednakich wolnociach dnoczona, bo przedtym Podoanie Woycy, Chemianie iBelzanie, zdawna t powinno czyni musieli, jako Dugosz Cromer lib. 21, pisz, i gdziekolwiek albo kiedykolwiek Krl albo Wielki Xidz Litewski kaza im na wojn jacha, tedy musieli, bez adnego odu, te zamki ziemskie
ski
1

Strasz, ktrzy byli

zrzuceni.

Ai

a z kadego staja zasianego roli na Xidzu musieli dawa dwa korca owsa dwa yta. po czterzy grosze. Tame te Sigmunt Wielki Xidz Litewski znowu pacta odnowi Litewskie z krlem nowym z Koron przez posy.
i

budowa
kody
i

oprawowa
i

byli

powinni

rok Krlowi albo Wielkiemu

O
I

RONYCH WOJNACH
!'

W LITWIE,

PORAENIU MISTRZA LIFLANDSKIEGO,


niodzi
etc.

ROKU
Take

1434.
Russaki,
z
I
'

^widrigie wichrzc zawdy zebra si

o tym te
gosza'' {"^iro ?' b. 21 mera lib.
i

Cl lgn
A
nad

mistrzem Liflandskim,z contory,


.

Krzyaki,

az

do iJrasawia burzc, palc

woci,

wiecho

wasnym narodem

uywa

srogoci.

Lecz

w ten czas z gwatownycli ddw byy wielkie bota, Za czym Swidrigieowa ustala ochota, Odcign do Poocka, tam wojsko odprawi, A mistrz Liflandski iupem w modzi si zabawi.
-

n,

25

194
z ponem wycign, zaraz ciemne lassy, Ktre byy leyskiem zwierzw w one czassy, podrbia, Gdzie Niemcy mieli cign A gdy ju, w srzodek przyli drzewa obalia. gdy si sonia o dbin wali, Trzask i

A gdy

emod

'

om

Krzyk

mw a oboki

gosem
i

przebijali,

A Zmodz

Niemcw tak kole, krew po gstym krzewiu

bije,

wie,

siecze,

klodzinach ciecze.

Drugich drzewa okrutnym przywalaj

pdem,

Le
A A
Krzyacy
Pruscy slio ro usyszel
porai^niii

trupi ozibli przytuczeni

rzdem,

ranni

jcz

mod za mus
I

Herr Gott, Herr Gott narzekajc, usmus krzyczy w kt ich naganiajc.


strzelby,

rejterowie zbyli frezw kosmonogich,

rystunkw wojennych,

satrw drogich,

Mistrz ranny ledwo uciek, za czym

modzinowie,

up
A

wszytek odgromili na chytrym


zbici byli

obowi.
Polacy,

gdy tak

od Zmodzi Krzyacy,

n"inds"fego

J"sz mieli snadny pokj od

Prusw
z

Zmodzi
lusieli

Wziwszy

splne przymierze

modym

krlem potym,

Zgruntowali
laki,
i

pokoju Polskie sprawy zotym.

O
lus
tes,

tym Dlugoms
hclli.

Cromerns Uh. 21. Fefellerat enim Criictgeros even-

SamogUici
in

syka

Nam Lkonieuses praeda onusti e Samagitia reterlenuadam succisis arbohus impediti a Samagitis ^ circumstrage profligati erant .yc.

venti
FiedkoKoriswidrigaj"!!

poiman.

tc SwidHgajlo Podole z Rusk i Moskiewsk pomoc Niewieskie, bm"zc, poima Ijy Teodora albo Fiedka Koributowica \x;^^y }jyj ([q krla przysta; ale Polacy zaraz Swidrigieowi przez Michaa kniazia Fiedka Nieswieskiego, przodka Buczackiego odpr dali Zbaraskich wybawili, ktry krlowi Wadisawowi, dobrowolnie Krzemieniec Brasaw poda, ale mu zasi ty zamki krl wrci w doywotne z dziemi w obron skutecznie poda. Crouywanie, gdy mu si z merus fol. 311, tego Fiedka jawnie Dncem JSleswiessensem zowie, a dzi za Niewie w dom Radziwilw, jako jest wszystkich rzeczy odmienno,
tcu czas

magnaue

xi

xit

on

przyszed,
i

skd si te

za priwilejem cessarskim

xictami na Niewieu

Olice pisz.

195

PORAENIU SWIDRIGIEOWYM
I

Z WIELKIMI WOJSKAMI,

UTOPIENIU KOUIBUTA,
1435,
SIMONA,

ROKU w DZIE .
I

HODZIE DWU WOJEWODW WOOSKICH.


Ilozdzlal i\vmu

r otym

Swidrigiet

znowu

Witebsku mieszkajc,
i
i

Zebra wszystk Rusk moc ssiad wzywajc, Z kniaziem Twierskim, z Moskiewskim z mistrzem

Lifland-

Cign w

Litw
i

carzem wojujc Kazaskim.

(skim

Sigismiiii
(lus Itot SU'

ak by wielSigmunt Rot Slak, Polski przeladownik srogi, ki niepr/yiariei PolaKtry w Polsce w Litwie czyni byt zwyk trwogi, kom, bo go by CzarnPrzywid Swidrigajowi na pomoc lud wielki, kowski poima, gdy jaZ Prus, z Czech, z lska i strzelby rnej ristunk wszelki. rlia od cesarza doWiW^ tym Swidrige z Liflandskich i z Ruskich wojsk zborem lota. Przyszed pod Brasaw, ktry ley nad jeziorem, Obz Swidrigew si koszem zagony Tam w rno lc pooy, pod Brasawiom LiiewA w asny syn ojczyzn wasn mieczem trwoy. skim nad jeziorem. Koribut te przyby z Czech do niego z Slaki, A tak si zszykowali na Litw z Krzyaki, .l.icni) Knbyliiiski Burzc, palc wooci srogo Sigmuntowe, Litw prawie znisczyli przez wojny domowe. Krl Wadsaw tysicy Polakw wyprawi, A Jacoba z Kobylan hetmanem ustawi. Na pomoc ich do Litwy posa Sigmuntowi, By skrtnemu odparli tak Swidrigajowi. Sigmunt te wojska swoje Litewskie zszykowa, I potrzeby do bitwy porzdnie zgotowa, Syna swego Michaa hetmanem ustawi rtilna kniazif Miclia.) owa z Swidrigajem. Aby si tak w rycerskim wiczeniu zaprawi. ten czas Wilkomeriej Swidrige dobywa, Ktr krzywym puczim brzeg witej otoczywa, Knia Michajo z Polaki i z Litw przybiea Na kosz tam gdzie Swidrigie z swoim wojskiem lea. Sprawiwszy si uderzy na z wielkim okrzykiem,

om

A Polacy
Szyje,

usarskim

kopijami szykiem,

Przerwali wojska jego, a Litwa

za

ukw

odzywa si

las

niebo d hukw.

196
wsoKito
poraony.
s^/id/ig^j-fo

Titan

ten czas zoty

wz

swj

morza wytacza,

^
Si

promienie ogniste po niebie rozwlacza,


kniaz

sigmuntKoribuU
kniaziowie zabici.

Gdy
Polacy

Micia

trzy upliy

zbi Swidrigieowy,

^Tw'ier^kn''Kemski

Pehic poli pobitych, pene trupw rowy.

itylnllnlm^cnmlii^acristrr^rimarsaiko eonndit6j'c

DimiSigmu! sigmuntKoribui
Zb; Irowic rowie kniaz knia Zbaraski, kiry Sie te /a krla

Czechw przcrwah", Sigmuntcm Rot za pojmali, ^^-^.^^^^.^ Wigzemskicgo tc kniazia zabito, Tamc Jarosaw Twierski kniaz' da mierci myto, ,,. , n n i Mistrz Lillaiitski Z marszalkicm swym poleo zabity,
Liflantw
Z
i

t
.

Koributa

CeskiegonosiliSigmunl Bot siak utopieni w Silej. iMiechoyi. loi.


307iib.4.

^ {

Crom.

fol.

312, hb. 2.

Sigmunt po lim zwycistwie Ruskie sigsiwa odiska.


Miecbovius pisze, icdm lat pas owce

i witej rzece z konmi potona, Wielko ich w ^ woda zmicszana z krwij pobitych pyna. ,'.*. InszYch kiiiaziow czterdzicsci W noDOiu noimano,
>

wszystka x,y ,
,

moc

t -n

Liilantska legia

"

z
i

n iwoskowity,
i
'
.

..

>

'

i
w

t' I Jednych wiczienim, mieczem drugich pokarano,


1

Wooszech.

-^ n lam KoriDut utopion Z Kotcm W Swietei rzece, -r^ Drugich wiedziono rzdem powizawszy rce. Swidrigie w maym poczcie ledwe uwioz mydo, A winiw tak pdzono do Wilna jak bydo, Sigmunt Smolesk, Poock wzi Kijw t spraw,
'^^
-i,
,

Swidrigie do

Wooch

zbieg,

majc

na myl krwaw.
wije,

Tame
Tu

wenonoszne pas

kilko lat czabany.

obacz jak przygoda mieni wielkie stany,


skotopas
,

Z xicia wnet

szczcie si tak

Dzi
Poiierates bardzo

Cresus, jutro Irus, gaszcze,

za
i

ubije.

liw
swoim
snw
a

xi

sr-

na wyspie
za

Samos, gdy
i

szczrim

Nie dufaj nigdy w szczciu, nie rospaczaj w smutku, j r> ^ i r t i ty dwic rzcczy latum wiedzie k swemu skutku, Bo

wiele inszych wykrain opanowa,

/-.] ^ Lloto wszytko dziwnie miesza, Gdyz nioczosana n


4-1

pragnc aby go te kiedv aby raz nieszczcie ^k


potkao, piercie
bar-

A
,

ua cieniuchnej nitcc ludzkic sprawy wiesza,


,
'

Policrat szczscia kuszc,


,.
,

d/o wielkiego kosztu morze wrzuci, ktry

w w

n!i?rzaw^dy'poiVm

w"]^

morze wrzuci, ., wnet si wrci, Ktory Skd szczciu hardzic ufa, lecz go wnet zdradzio,

,.*.,. mu W ulowioncj rybio

piercie

..

sia, takeCresus odCyrussa zwyciony etc.

alhldoYum,
lennnhon^'^'ehinnl^e'.'

ux -i potyiu wprowadziio. Bo go ua szubicnic Tak te nasz Swidrigie w swym si szczciu sparzy, Gdy pod Wilkomcri bj mu si nie zdarzy, Wszytkic xistwa ktre mia na Rusi utraci,
i

-^

'

Strabonem
Libro U;Vo-

laleranum,
lib.

18,

etc

A sam si z Hajdukami upem yjc zbraci. Cromer wtpliwie pisze o utopieniu Koributowym: Tamelsi dc Corihulo (scilicet aguis suffocato) fama variat, nam (^ veneno in medicamenlum infuso a Sigismundo exinclum esse rulgaum est. Cesarz Sigmunt, ktry by Swidrigiea na t wojn prnymi obietnicami pobudzi przeciw Wielkiemu Xicdzu Sigmuntowi, przysa posy swoje do krla Wadisawa Jagieowica do Krakowa za Swidrigieem proszc, ale si ju byli t wojn dobrze rostrzygnli, gdy Swidrigiea Sigmunt wypdzi. Poszo byo w ten czas Wielkie Xislwo Litewskie na hospodarstwo Wooskie. A
tu

197

Tego

roku Heliasz wojewodzie \yooski uciek tajemnie

zamku

Sieradzkiego, na ktrym by cliowan pod stra Piotra Szafraiica, gwoli Stephanowi bratu, a przyszedwszy do Wooch, zarazem wojsko na brata
Stepiiana zebra, za czym jeden drugiego wyganiajc, wszystka AYoosk potym roku 1436, krl Wadisaw obudwu przez ziemi krwi obleli. rozdzieli im na dwie czci Wooskie krainy, Stefan posy pogodzi wzi za udzia Biaogrd z portem morza Czarnego, Tehini, Kili, SiliObucic, ktre dzi zamki, jakom sam widzia, Turcy opanowali. stri Heliasz za otrzyma t stron od Niestru, Chocim, Szocaw, Jassi (gdzie dzi stolica z Soczawy po zabitym Despocie przeniesiona) Breilw, Berlad, Uszi, lehucz, etc. ktre miasta przy mnie by Iwonia wypali roku iDl. Tak potym przyjacha Heliasz do Lwowa, gdzie z czci tej Wooch krlowi Wadis awowi hod uczyni da na kady rok z teje czci post-

""[.''jJe."'

Hoid

ih-

skicj ziemie,
laj

biugo-

chowiusza
lib.4cap.53.
etc.

pi, naprzd dvyiecie


sto koni, za

wozw wyziny
i

ryby Dunajskiej, czterysta

wow

do krlewskiej kuchniej
i

cztery sta

szaratnych
z

szat albo

purpurowych

pewny

tribut, a krl

mu postpi zamku
drugiej

Halickiego dla cho-

wania skarbw. Stephan


czerwonycli na

kady

rok

za mia paci a 400 konnych

czci 5000 zotych


potrzeb krlowi
sta-

na

kad

wi:

a to

dzi wszystko Turcy ozinli.

UPAMTANIU

SWIDRIGIE^OWYM,

Rozdzia
II oku Paskiego 1437,

trzeci.

stworno

utraci, nie wczas na

Augusta obecznie z Koronnych, aby go w ask przyjli, a z Sigmuntem bratem stryjecznym Wielkim Xidzem Litewskim zjednali, iby wdy w Litwie gdziekolwiek jiiki kcik spokojny na staroci podpor otrzyma. A tak t ukladnoci pokor swoj, poruszy by Swidrigie krla wszytkich panw Koronnych, gdy ucko ktre jeszcze na ten czas trzyma, odda do Korony Polskiej, Ale Sigmunt posawszy posy swoje Litewskie do Krakowa, nie da na zgod z Swidrigieem sowa rzec, groc si z xicstvyem Litewskim rozczy od Polski, jeliby Swidrigaja chcia krl na \istwo Ruskie przeoy. Tak tedy biedny Swidrigie gorzko na swoje nie w czas ony burdy z sozami paczcy narzekajcy by z Polski wypdzon jako nieprzyjaciel, i si tam sam wanie jak on Jowinianus cesarz, albo krl Nabuchoi i
i

Swidrigajo gdy wszystko przez swoje niestaro tego aujc, do Krakowa 13 dnia mechotiL pokor przyszed, proszc krla Wadisawa panw ''%.'m^'
^'''""'

xi

2'-

s^,id,i3.j^,

aonozor, na ostatek

Iii-i-. jakom

past
lat

pierwej pisa,

musia

pa owce w Wooszcch
I

ojce? w >yoo-

szech

do

198
pFZGz sicdm lat, O czym te 31iechovIus pisze, h^^dc pierwej Wielkim Ruskim i modzkim. A ucko od niego podane Xicdzem Litcwskim xiestwu Litewskiemu wrcit ze wszystkim Woyniem, ry''Rr'z;. w krl Sigmuntowi '"'jV"^ pod t condici, aby po mierci Sigmuntowej za byo i z Woyniem do Korony przywrcono. Dowgierd te bdc na ten czas uczynionym wojewod Wileskim i starost uckim, przisig imieniem wszystkiej Litwy, po mierci Sigmunta Wielkiego Xiedza Wileskiego zamku adnemu inszemu nie podawa, jedno Wadisawowi jego nalednikom krlom

ma

na

W:

Li:Kazim?e-

Polskim.

tu Czytelniku obacz,

i Dawgerd
,

teras jest

leskim, ktrego ono Polacy byli poimali, wyzwawszy go dolskiego po mierci Witotowej przeto nie by zabity w on czas jako Latopiscze wiadcz, poniewa teraz yw jest, a Piotrowinem nie mg by, wyjwszy by to by powinny albo brat tego imienia familiej. Roku za 1437, Sigmunt cesarz krl Czeski i Wgierski jadc z Pragi umar w Znojmiej pocbowan w Waradzyniu a na jego miejsce wstpi Albricht Rakuskie. Czechowie za niktrzy posali do krla Polskiego Wadisa^Ya, aby im za pana ustawi brata Kazimierza, ktremu bjo trzynacie lat, zwascza Taborowie heretici, ktrych bya moc wicczsza, drudzy te krla Rzymskiego Albrichta wybraH, ktrego Praanie
,

wojewod Wiz Kamieca Po-

xi

przez Filiberta biskupa Konstantieskiego


krl

Pradze koronowali. Dla tego

sam do*
Czech.

swego Kazimierza z wojewod Poznaskim Ostrorogiem Scdiwojem, z Janem z Tczyna wojewod Sendomirskim posa do Czech, dawszy im ludzi niemay poczet, ktrzy w Czechach skarali tych ktrzy na Kazimirza nieprzyzwalali. A tak Albricht wezwawszy na pomoc xit Niemieckich, takie elektorw Wgrw i inych cign do Taboru z trzemidziesty tysic ludzi, gdzie Polskie wojsko leoo, ktrych te mogo by czternacie tysic, k temu dobrze okopani byli, tam na kady dzie harce czynili, Taborzanie z gry Polakom byli na wielkiej pomocy, przeto ich niemogli poy. Ale godem strapione obie wojsce bdc, ruszyli si precz, Albricht do Pragi, Polacy do Taboru. Wadisawa potym krla sprawili wojewodowie przez listy o yyielkiej mocy Albrichtowej, przeto Wladisaw zebrawszy wojsko Polakw Litwy cigna do Czech przez lsko a gdy byo u Opawy, przyjecha k niemu Jan z Tczyna wojewoda Sdomirski, powiadajc i si wojska precz ruszyy, krl Wladisaw za si nazad cign czynic w lsku wielk szkod. Spitko z Melstina Dersaw Ritwiaski zhardziawszy z wielkich bogactw majtnoci, w Polszcz broili. Tatarowie te Zawolscy do Podola polon wzili roku 1438, z Sachmatem carzem wtargnwszy wielkie upy Podolska stoczyli z nimi bia gdy wycigali, zebrawszy si slachta Ruska tw, ale w zym a botnem miejscu, przeto od Tatarw przemoeni, gdzie
brata
i
i

Wladisaw

moc wszytka
polegli.

slachty Podolskiej

31icha Buczacki

starosta

Kamieniecki

Tam

nijaki

Jan

Wodek

slachcic zacny

godnej cierpliwoci okaza, gdy

bdc

herbu Sulima, znak pamici wielkoci ran zemdlony midzy

199
trupami si utai, a gdy go Tatarzyn /.udnego nic ywili, tak w sobie duch
z szat

ywicy

odziera, jako umarego, bo -erpii: zatrzyma, i gdy mu z ng wotza^cho'


i

noem

ubranie lundskie

pr

ranami czstymi obrzjna,

palec na kt-

'^**-

rvm mia svgnet ucina, ani si ruszy, a niewymown cierpliwoci ywot zachowa. O ktrym Dugosz piszc powiada, i go sam widzia z palcem ucitym z nogami wedug szwu ubrania poprtymi, Egregiumforlis liri facimis, toleranliaeue exemplum singulare, Cromerus dziwujc si lo by wiadczy. Tego te roku na sejmie Piotrkowskim w miesicu Grudniu, krl Wadisaw Jagieowic by na krlestwo Polskie skutecznie potwierdzony,
i
I

wiadisiaw
'iwo'"^[;'i^'

^*'*^''^*^<^"

opieki wy|)uszczon,

gdy ju mia

lat

pitnacie,
a

w
i

ktrych leciech po-

spolicie u l*olakw

opiekunowie ustawaj,
i

prawa

wolnoci wszytkim
-

stanom duchownym
naciej.

wieckim poprzysig czwartego roku po koro-

wion

Sigmunt te Wielki Xidz Litewski z pany radnymi ugod postanoprzez Jagiea i Witota Litwy z Koron Polsk odnowi i zapisem
czas concilium Basilijskie,
z

potwirdzi,

acz si z Ewgeniusem papieem urzdu go zrzuciwszy, inszego wybrao, wszake przez posy o pokj midzy krlem Polskim cesarzem Albriohtfem Czeskim gierskim krlem starao si, aby tym snadniej mogli da ratunek Grekom i Wgrom od Turka ucinionym. A gdy posowie z obudwu stron o po-

W tene

Eugenius

niezgadzao

W-

J^oTmum
^o^2oio''ny!

kj z Polaki tractowali

dla

skoczy,
czas

tylko na czterzy

hardoci Niemieckiej niemogli nic pewnego miesice przymierze wzili; ale jednak w ten

by

pokj od postronnych nieprzyjaci.

OBURDAGH WPOSGZE
I

PRZYJCIU KORONY WGERSKIEJ.

Rozdzia czwarty.
Fotym
krl

wym
skich

Miecie nad
i

Wadisaw Nid

Ruskich
z

Jagieowic siem w Korczynie albo w Noroku 1439, na ktry gdy si wiele panw Polzjecliao i od Sigmunta xidza Litewskiego posowie,
zebrawszy potajemnie wojsko niemae
z

zoy

S pitko

z 3Ielstina
i

przyjaci za

paQgc^o.
';,'^'^^.|

pienidze

j)oddanych

chopw swych wooci,


,

no u Piaskw witszych wsi swojej

zszykowawszy si zbrjgdzie mi jego okop pan Czechowski


a

J;Y'

bia.

200
dzisiejszy
z

jego familiej potomek

ukazow, wjecha gwatownie


i

bez

tam gospody biskupa- Wadisawskiego Mikoaja Lasockiego dziecana Krakowskiego, rano gdy wszyscy jeszcze spali, wyupi. To te klastorowl uczyni szukajc tam Jana IConiecpolskicgo kancleJana Olenickiego marszaku, na ktrych mia wark, ale oni za rza przestrze/.enim ust])ili. To zbroiwszy z miasta wycign, a przeciwko gdzie Nida w wpada, pocz si z wojskiem obozem otoczywa okopywa, gdziem i dzi tego znaki jasne widzia zna tam dobrze wa sypic robili, ale nii tego dorobi, zaraz wszyscy co okoo krla byli na wojwieci
i

w Nowe miasto,

Wis

sko jef?o
Spitko
siMi'sifi

gwatem

uderzyli niezbrojni na zbrojnych

a straciwszy za

bitw
inszy

pirwszym potkaniu

mnie

si zastawiajc umar,

czym

abi- ^^^^

'^slidzon!*'*

Na polomki
Melstiuskie-

woOza picrzchnli. Krl chopkom woocijego, ktrzy to musieli ^ przymuszenia za panem czyni, przepuci kaza, wszake ich wielko za gwatem w Nidzie rzece ktr za sob mieli potono. Na Spitka jeczci jako wzburzyciel zgwaciciel szcze si ruchajcego wyrok uczynion pospolitego pokoju odsdzon, trzy dni nagi niepogrzebiony jawnie lea. A Rapstin zamek jego na si krl wzi, tylko Melstina eni jego za prob krl pozwoli, a i to jako powiedano z szalestwa uczyni, tedy na danie panw rad, krl aby to potomkom jego nie wadzio, decretowi swojemu o odsdzeniu czci zfolgowa.
i

go o

cze

wzgld.

Wielkiej

te

Polscze na ten czas nie mniejsze zaburzenie byo, przez


i

WM^k^iei^ Polscze
broi.

Ki-aifo"wski

wstrcariii-

Abrahama Zbskiego, ktry Czechw heretikw przechowywa s nimi przestawa; wszake biskup Poznaski zebrawszy blisku tysica jezdnych na Zbszynie go zamku obieg, a przymusi moc, gdy na kltw niedba, i mu pi xidzw Czechw wyda, ktrych jawnie w Poznaniu spalono, sam te Zbski z frasunku w rychle umar. Tak ci dwa gwatownicy pokoju pospolitego ywota dokonali. Tego te roku na concilium w Florenciej, na ktrym by cesarz papreatowie starszy z Greciej, sstaa si jedno triarcha Constantinopolscy uywania ceremonij w Kociele llzymskim Greckim, ale to nie dugo
i
i

nuowie.

trwao.
lii

Zbigniew biskup Krakowski Isidor albo Sidor metropoKijowski cardinaami byli poczynieni. Tego roku gdy Albricht cesarz krl Wgierski Czeski z pynienia
i i

Tame

Aibrichtce-

^Y^^^ta

umar

zostawiwszy
,

on
wzi

brzemienn,
na

^o"'adw!^
'iz

wojny Tureckiej
^'i^*^'^
i

uradzili

Wgrowie uwaajc gwat krlestwo Wadisawa Jagieowica


posy zacne
z

'

Polskiego. Wyprawili tedy do niego

rady koronnej

od miast Wgierskich, Jana biskupa Signieskiego, Matka z Talonczu Karwackiego bana, Emcrika Marcella ochmistrza dworu Dalwatskiego
i

krlewskiego, Janusza Pereniego i Ladisawa z Palonczu ktrzy przyjachawszy do Krakowa sprawili poselstwo w kociele na zamku do krla
,

od wszytkich stanw, dajc go na krlestwo Wigierskie, Karwackie. Tam panowie Koronni niktrzy mu odradzali aby krlestwa ofiarowanego nie przijmowa, a na swym przesta, uwaajc w tym trudno dwojego pastwa rzdzenia gwat \\ojny Tureckiej

Wadisawa
Damatskie

wieczny. Ale panowie drudzy odrzuciwszy ofiarowanie Tureckie

strach

201
ich

wojny na stron, przewiedli


pokoju od

dla

ozdoby

sawy
,

Polskiej, tudziesz dla

snadniejszego

Turkw

za cudzj

cian

i Wladisaw

krle-

stwo \>'egierskie przyjh Bvli te na ton czas w Krakowie posowie od Tureckiego carza Arnurata, ktrzy trzy miesice odprawy czekali, bo byli przyjechali jeszcze za

Pi.ir/

Tur

ro\\;mi.iabj

ywota pomoc

Albrichta cesarza
sto

tysicy wojska

pocz wojn A
tak o

obiecujc Wadisawowi krlowi Polskiemu na ChKcciapienidzy co potrzeba na onierze jeliby (ku ktrej si byo nachilio) z cesarzem Albrichtcm o kr, i ,

lestwo Czeskie.

witym

kowa do Wgier

j)rzez

Wojciechu roku 1440, wyjecha Wladisaw z KraSdecz z w ielkoci ludzi Polskich w Sobot S.
,

Trojce, a gdy wjaclia na

A w

ten czas

Budzy, od Wgrw by przyjt potciwie. krlowa Wgierska Albrichtowa cesarzowa Elbieta porokorona Wc.
pr/ediym
dziona.

dzia syna, ktremu dano imi Ladisaw, ta ukradwszy koron, zarazem go kazaa na dzie witeczny Dionizemu kardinaowi koronowa, take i dzieci koron potajemnie zasaa do Rakus i daa ku wychowaniu
i

Friderikowi cesarzowi powinowatemu swemu.

Ale panowie Wgierscy, zjachawszy si na Budzy chcieli koronowa Wadisawa na krlestwo Wgierskie tam gdy korony nie nalezli nie chcieli nigdzie puci z miasta Ladisawa Gary, takie Dionisiusa kardinaa
, ,

drugich co byli

strony krlowej przyjechali na glejcie,


a

aby zamek

Wyszegrd
rzeconemu.

podali,

koron
z
z

wrcili, ktra

bya

poruczona Garze prze-

Tak Gara gdy m.usia Polskiemu, wnet wszyscy


li
,

arcibiskupem przysidz Wadisawowi krlowi

wielkim triumpliem do kocioa go prowadzi-

tame

go arcibiskup Dionisius

wedug

zwyczaju Wgierskiego na ra-

go by krlem Wgierskim, potym do Bialogroda na koronaci z Budzynia ; tam gdy Gara po koron szed na Wyszegrd nienalaz jej w skrzyni, bo j bya przez jego wiedzenia krlowa ukrada, dla tego by kormlowro Wladisaw^ koronowan z witego Sczepana gowy sczabatk koron scSaiki w Biaogrodzie na dzie . Alexego. A std byy wielkie rnice midzy n"*^^*' krlow Elbiet, a Wadisawem krlem Wgierskim.

miona swoje

wzi

|)odniozwszv

obwoa

Karwackim

Dalmatskim.

Jachali

26

202

O ZABICIU

SIGMUNTA
PRZEZ

WIELKIEGO XIDZA LITEWSKIEGO

1440,
A od stworzenia wiata 6948.

Ilozdzla pity.
Sigmunt Kiejstutowie Kuia^^ Wielki Litewski po onym zwycistwie nad Swidrigajem otrzymanym, gdy Swidrigaja z pastwa wygna Smoleskie, Podolskie, Kijowskie, Poockie, Witebskie, Mcisawskie etc. xicstwa Ruskie jemu przychylne, czci moc, czci przez podanie pobra, a Koributa, Moniwida i Rombowda, ktrych si iei obawia, potraci
, i

da, pocz tym pilniej przemyla, aby ostatek tych, ktrych moc podejrzan rozumia, wygadzi, skd potym pochodni akomstwa (ktre gdy
Tyrastwo
Sit;miii)to

wo."'"

raz wodzy popuci, miary niema ani si uhamowa da) zapalony, uda si na okrutne tyrastwo, aby tylko sam na wszystkim wedug wolej swej panowa, a iZby aden nic wasnego w^ Wielkim Xistvvie Litewskim nie mia, tylko to komuby on sam co do aski da, aby tak sobie wszystkich

mu

zniewoli.

Naprzd tedy Moniwidowi Rombowdowi wielkie majtnoci skarby pobra, potym Juria Lingwieniewica xic Mcisawskie poima ossadzi go w Trokach a wszystko xistwo Mcisawskie skarby jogo wzi Olelka Wodnnirowica na si. Tego te czassu poima na Kopylu knihini z synami Siemionem Olgerdowica synowca swojego, z Michajem, a wziwszy Kopyl zamek wszystki Suckiego xicstwa woi

xi

on

oci, urzdnikami swoimi, ktrych by

mastalerzw

swojej naczyni, ossadziwszy, wsadzi do wizienia


Xi7,e
SIiic-

xi Olelka w Kieri

chopw

gwoli

kie^poiman.

Okriitue
prTecisie"^

dwuch synw, Siemiona Michaja do Uciany jego nowie, a na wizicnic take zasa, dawszy im wszystkim przyczyn niewinnie, i si na niego z Swidrigajem znowu buntowali. A mylc jeszcze inszych kniaziw panw wygubi wytraci, zosiem walny w Trokach, na ktrym mia wszystkich sobie podejrzai i i

on

xin

nych

poima
i

wytraci,

na ich miejsca,

pastwa

urzdy, chopy,

nie-

muniowo?

vvolniki

zauszniki swoje

przeoy,

ktrzy by

zawdy wedug

wolej jego

skakali.

A zawdy
,

mieszkiwa

sam z okna na miasto Trockie patrzc, gdzie wicej gdy ujrza ano dwa albo trzej gadaj, wnet do siebie pozwa-

203
g/^;:

namnicj

nych, pyta pojedynkiem, o czymby rozmawiali, a jeii sig w czym ktry potkn, da wszystkich zarazem bez prawa potopi tym sposoi

^;^7,J

se yuiat
(^'^\''ji,||^^'>

bem gdy nikomu


n wszystkich slachty
i

nie

wierzy
(co jest

wszystki

rozmowy o

sobie

by mniema,
bardzo wiele

si boja

wasno kadego
i

tyranna)

da

'';'^'J,/'^-^/c'*"

posplstwa Litewskiego potraci.

Pozwa

tedy na on siem do

Czartorijski,

panw niktrych; ale knia Iwan Trok mandatem kniaziw inszych Olgerdw wnuk a jego synowiec, brat strijeczny xiQiccia
take Dawgerd wojewoda Wileski bdc ostroniejszy cudz a wieinszych przygod, poczli o sobie przemyla, aby w nagotowane sida nie wpadli, przeto poczli radzi wcspoek, jakoby mogli Wileskie Trockie zamki ubiee, a na Swidrigaia, w Wooszech si na ten czas tuajcego, ony trzyma, Sigmunta zas iz synem jako tyranna ktorymkolOlelka Kopylskiego albo Sluckiego,

Lelussa wojewoda Trocki, karzc

sig

R;>Ja,c:iar-

nasigmuu-

wiek obyczajem zadabi

zatraci.
i

By
na
sta

Skobiejko Kijowianin u Sigmunta szaftirzem

koniuszym zaraz

dwu urzdach,
wozw

tego tedy wielkimi obietnicami namwili,


i

i si

nimi
trzy

na zabicie pana swojego spissa


siana, zakryli

sprzysig,

a naprzd
i

zgotowawszy

nich po
z

dwu
to

zbrojnych

posali ich do

tego
sia-

Skobiejka do Trok (majc

ju

nim na

zmow)
z

jako do koniuszego

no Dziakelne

wooci
Iwan,

na konie Wielkiego Kniazia wybrane, a sam


z

knia

Czartorijski

Dawgerdem
, i

Leluss wojewodami,

przyja^^^l^\^ g?

chawszy pod Troki, w Sobot w nocy na Niedziel Kwietnia, zostawili poczty swoje w owym lesie ktry dzi widzimy tu przed zamkiem nad
jeziorem, a sami nieznacznie
wesli z kilkadziesit

gmunta.

sug do zamku
koniu
.

rano
.

skoro

bram

otworzono

a oni

drudzy
.

w
.

sienie iako

na zmowie pogotowiu leeli, owi


Kniazia po zamku chodzili.

te

jako bojarowie

w Troiaskim ... sudzy Wielkiego


i

Ii rgil, Hb,

'1

Aeudd.'

tak nie

dugo radzc skutkiem umys

przed-

siwzity

potwierdzili.

31ia Sigmunt

skan
drzwi

w domu wychowan, i
a

pies legaa,
,

niedwiedzic tak z modu ugaprzy nim u ka na pokoju jako gdy wysza na dwr, za miaa zw^yczaj nog drapa we

W: Knia

Litew^ski
za

dzica

omy-

wdy

gdy chciaa do pana wni. A w ten czas prawie gdy soce weszo, ta niedwiedzica po zamku chodzia, z pokoju wyszedwszy, na ktry pokj do Wielkiego Kniazia rzadko kogo puszczano, bo by melankolik
i ludzi nie rad widzia przy sobie, a w ten czas jako w Niedziel Kwietn rano sam na pokoju mszej sucha. Przeto knia Czartorijski kazawszy drugim zaczyni zamek, sam drapn we drzwi pokojowe jako niedwiedzica a gdy mu otworzono wnet krzyknwszy z kilkiemnacie sug swo,

ich

zprzysionych

z
i

wskoczy do pokoju
jaskiego

Kobiejkiem Kijowczykicm zdrajc pana wasnego zawar za sob oni te w asnie jako z konia Tro,

Trojej wysypali
wielk-i

si

wozw

trzech set siana

opanowali zas.fimu.itza-

knia Iwan Czartorijski wyrzucajc z furi popdliw samemu Sigmuntowi Wielkiemu Xidzu tyrastwo jego niesprawiedliwe, a niesuszne dla wygadzenia domw xicych slachty Litewskiej, sejmu onego zoenie, uchwyci go za gardo i uderzy
przy miecie, a
i

mek

Trocki

204
o ziemi, Skobiejko

widy elazne krwi skoczy,


S2awko.

'\Ytyni

jego wasny koniuszy, porwawszy uderzy go w a mzg na cian i ze ktrej krwie znak mnie ukazowano w tej wiey roku 1576. Sawko komornik tajemny koctianek Sigmuntw upad na niego,
,

za Kijowczyk
,

komina

gow

cticc zdrowie jego


torijski

jalco

wierny suga,

swoj mierci

zaszcyci, ale Czar-

porwawszy Sawka wyrzuci go oknem z wiee szyj zama, tame potym Sigmunta samego nie inaczej jako Juliusa Cesarza Brutus z Cassiussem, knia Czartorijski z Skobiejkiem kilkunacie ran zadanim zabili, a woywszy ciao jego na sanie z zamku na jezioro wypchnli,
a

chorgiew

usko
Trwoga.
'^^'

czym nie wiedzc knia Michajo albo MichajSigmuntw pilnowa processiej zwykej Niedziele Kwietnej kociele u Fary, panw te Litewskich adnego na ten czas przy wielkim kniaziu Sigmuncie nie byo, bo si go wszyscy bojeli. Ale ydowie co w miecie mieszkali usyszawszy on trwog naprzd si do zamku
ten czas prawie ni o

teje

wiee

wywiesili.

syn

jako na

Irl^LTi^^doflie^Troc-

gwat rzucili, bo inszy mieszczanie wszyscy jako chrzecianie tej godziny naboestwem si bawili. Potym knia Michajusko usyszawszy wie o ojcu zabitym, uciek do mniejszego zamku jezio^^'Ctsz trwog j.cjjj ^y ]^qJq otoczoncgo tam si zawar, Lelussa za wojewoda Trocki
i

z
^ooL'adz(l"-

kniaziem Czartorijskim zamek wikszy opanowali

ossadzili

na Swidri-

Da^vgerd take wojewoda Wileiish' niny zamek w Wilnie na tego Swidrigaja wzi osadzi, a Narbut teje nocy wyszny zamek WiJciiski ubica na kniazia Michaja Sigmuntowica, take o insze zamki Narbuii. Litewskie rozmaici urzdnicy, rozmaite siewki grali. Drudzy za panowie Litewscy, ktrzy na dalekich urzdach siedzieli, nie rycho si o tym srogim zaburzeniu dowiedzieli, a Gastot do Trok na siem jadc z Smoleska, take Kiejzgal z modzi, dopiero si dowiedzieli o tym zabiciu Sigmunta ^Yielkiego Kniazia w drodze. Potym wszyscy panowie zjachawszy si do Trok, jedni z przyrodzon ku panu przyrodzonemu, a drudzy z radoci, ktrzy stron Swidrigajow trzymali, prowadzili ciao Sigmuntowe do Wilna, tame go w jednym grobie z Witotcm bratem w kociele S. Stanisa\ya na zamku pochowali, ^nYaz^^nfe' 3Jiechoyius pisze lib. 4 cap. 57 i za jeg* wieku Litwa piewaa pieii ale* LHwin ^^Jgeriio-^ o Sigmuncie: miae xita Ruskie zabiy Wielkiego Xidza Litewskiego Sigmunta. Tego te roku w krlestwie Polskim w xistwie "na'Rusi^* w przylegych pastwach zima straszna a wielka bya mr ^'Immaf ^ Litowskim albo powietrze na bydo wszelkie, za czym srogo niewymowna wszelkiej ywnoci urosa, slachta chopkowie stare poszycie z domw i z chle^^'*^^^ odzierali, a tym jako mogli ryk byda dobytku domowego i gd ^Lhwie' ustawicznie ryczcego rcego kwiczcego podpierali sami te ludzie
g^j^^i

aoci

aobn

jemioowego, Idry Wiechoyius vlscum aciskim jzykiem zowie, chleb dziaali, a to ochotnie smacno jedli, ktrzy potym lata przyszego zdychali, bowiem ze korzenie zioa niezwyczajne ku jedzeniu, po onym godzie drogoci, choroby w ludziech nie uleczone uczyniy, ktre Niemcy i Galenus in principio Etichimiae ^
z licia, z

korzenia leda jakiego

lepu

205
Kachochimiae
i

opisuje.

A by tak

wielki

gd

w Litwie w
i

Rusi po wsiacli

po miastach , i drudzy roschodzc si z miast i ze wsi , po puszczach sit' bkali, ktrych za zwierz jada, a w zamku i w miecie Smoleskim gowy wczyli, dla wielpo ulicach, drugich psi jadaH, nogi, rce
i

a matki te dzieci swe jaday, co si te/, za naszego wieku, jak o tym bdzie niej, trafio. Tego roku Isidorus Greczyn rodem po rusku Sidor metropolit, albo

kiego

godu czowiek czowieka zje musia,


,

kardinacm nowo od papiea Eugeniusa we Florentiej uczyniony, w poselstwie stolca apostolskiego od papiea do Rusi by sstay posa, uczony, majc buy apostolskiego stolca oowiane, a cesarza Constantinopolskiego zote, przez Sdecz do Rusi jadc, mia msz albo liturgi w kociele Rzymskim obyczajem Greckim, czego mu
arcibiskup Kijowski,

dozwolono po uniej Rzymskiego kocioa z Greckim, ktra nie dugo trwaa, gdy Grekowie Russacy namiewajc si z Rzymskich ceremonij
i

uni wzgardzili. Isidor metropolit albo arcibiskup Kijowski kardina nowy Ruski, skoro przyjecha do Biaej Rusi do Moskwy, do swoich dioi

Rzymskie ceremonie
"fllrl^uw^

biskupw sufraganw, po rusku wadikw, a jedno im on prze- '"'^sardzone. powiada, tam ze wszystkich dbr skarbw, ktrych by bardzo wielko s^j,jr ^^^.^ w Ruskich diocesiach zebra, zupiony odarty, od Moskiewskich man^idt *' by poimany w wizienie wsadzony, ale potym z wizienia uciek tak zdrowie swoje zachowa, a uniej Grekw z Rzymiany wicej nie przepowiada. Tego roku knia Swidrigie usyszawszy o zabiciu SIgmuntowym swidrigajio przyszed z Wooch take ucko zamek przez podanie Russakw pod ^"sk"i"*^'' Litw opanowa, a xita ktre byy od Sigmunta do wizienia wzite, to jest: Olelko xit Suckich przodek do Kiernowa a ona jego z dwiema syny z Siemionem a z Michajem do Ucianny, a knia Jurgi Lingwieniewic Mcisawski do Trok, tych po mierci Sigmuntowej zwiezienia wypuszczono, jako knia Lingwieniewic jecha do zamku swego Mcisawia, a knia Olelko z z synami do Kopyla. A panowie wszyscy Litewscy knia Jurgi Ilolsaski naprzd do Holsan, polym do Brzecia si zjechali, chcc tam oczekiwa Kazimirza krlewica Polskiego.
cesij
i
i

xit

on

206

KAZmiRZ JAGIEOWIG, WIELKI KIDZ


\AOYSKI
I

PODLASKI,

ROKU PAiSRIEGO
Rozdzia
I^o

1410.

szsty.

nielmonego Pana,
4fcc.

CiiYOiia li^ileskiego

Rne
panw

\oia
Li.

lewskich o

wybraniu
Pana.

Ijdy tak po zabitym Wielkim Xidzu Litewskim, Sigmuncie, xiestwo w wielkim rosterku zostao (bo iedni na 31icbaia s\na jeso, J J n * ^ ^ xia/. Kopylskie albo synw jego drudrudzy na Swidrijraia ""'. i na Olelka J, ."."''^ ';..' ,, (Jzy zas zwaszcza witsza czsc na Kazimirza Jagieowica brata Wadisawowego wotowali), wnet panowie przedniejszy Litewscy i xicta z Woynia i z Rusi obawiajc si aby w tym rostyrku knia Michajo SigmunLitewskie
. .

towic za

yczliwoci
ojca

niktrych Wielkiego Xicstwa nie

opanowa,

na

nich si zabicia

swojego nie

mci,

wyprawili

posrzodku siebie

dwuch Kiejzgaw panw modzkich bratw^ rodzonych do Pplski, Michaa Jana, aby dali na Wielkie Xicstwo Litewskie Kazimierza Jageowica krlewica Polskiego, ktry na ten czas by w Sdomirzu, a krl
i

Wadisaw
skie.

brat jego odjacha by mao przedtym na krlestwo WgerAle panowie Koronni niechcieli go mie Wielkim Xidzem Litewskim, tylko gubernatorem, aby tak snadniej Wielkie Xistwo Litewskie do Korony Polskiej przyczyli. Przeto xita Mazowieckie Kazimirz i Bo,

Kazimierz naWielkie
Xiest\vo wy-

lesaw

wiele

panw

Polskich

prowadzili Kazimirza

na gubernaci Wielkiego

wziwszy pienidzy z .^^karbu Koronnego Xistwa Litewskiego we

brany.

'

(Jwu tysicu koni, Litwa


li

go

podnieli na Wielkie

za niechcc mie gubernatorw adnych, wybraXistwo Litewskie w Wilnie przeciw woli

w lat wieku jego szesnacie, nie trzynacie jako Lawiadczy, bo go Czechowie 1437 chcieli na pastwo we trzynacie, lat, a na xistwo Litewskie wsti)i 1440. O czym Miechoyius fol. 309 lib. 4, Duffosus et Cromerus lib. 21, Vapovius fol. 275. ttazimierz ^ -i -r ir> Si z zamku SA Latopiszcc Litowski swiadczy, iby si tajemnie mia z zamku
panw Koronnych,
topiszec
. .

<

domirskiego

spuci, do panw Litewskich,

bez yyiadomoci

panw Pol-

207

mu Kiczga owy w Litwie schwali, a jako go w Brzeciu panowie rada Litewska na Wielkie Xistwo Litewskie podnieli, a nic w Wilnie, ktrzy byli na onym zjedzie przedniejszy, Mikoaj Radzi wi marszaek wielki ziemski, Kiejzga pan Wileski i starosta modzki, Jan Gastot, knia Jurgi Holszaski Mikoaj Niemirowic.
skich, gdy
i

potym powiada w tenie czas przyjechali z Woynia do niego xiQ- ^^'{'J^lkjo ta Sankuskowscy, Zbarascy, Winiewieccy, Czartorijscy, Kowielscy, Ko- ^ ^'s^ma. szerscy, Olgerdowicy etc. insze xi,cta z bojarami Woyskimi uczynili przysig Kazimirzowi suZy mu wiernie ku Xicstwu Wielkiemu Litewskiemu. A Knia Wielki Kazimirz przyjwszy Woycw i ze wszytkimi xifty pany radnymi Litewskimi jacha do Wilna na stolec ojca swego Jagiea strija swego Witota, czego dowiedziawszy si syn Sigmuntw Michajo za pewne, i Litwa wzili z Polski Kazimierza za pana podnie li go na Wielkie Xipstwo Litewskie w Brzeciu, tego czassu z Trockiego zameczku uciek ubiea ku Mazowszu do ciotki swojej xiny Mazo- ^ Michajo wieckiej Bolesawowej, a gdy jacha przez br Rudnicki, bez wieci popjg^^^^w tka si z W: Kniaziem Kazimirzem, a tam zpadszy z konia prosi o ask, fask/przyobieca mu ojczyzn jego wrci. jako go Kazimirz w ask przyj A gdy Kazimirz przyjacha do Wilna opanowa Wielkie Xistwo Lite-

wskie, Ruskie, modzkie,


ten skoro
skie, a

Woyskie
i

Podlaskie, na ten czas

by jeszcze

starost od Sigmunta Drohickim

Mielnickim, Jurgi Nazut albo Nossuta,

usysza, i Kamirza podniesiono na Wielkie Xistwo LitewMichajo syn Sigmuntw uciek do Mazowsza, zaraz z tymi zamkami, z Bielskim, z Drohicinem z Mielnikiem, poda si Michajowi Sii

gmuntowemu synowi

take

panw rad Litewskich


do kniazia Michaia.

bojar

niemao
Nossma.

namwi

przy sobie,

przystali

Usyszawszy tedy o tym Kazimirz z pany radami Litewskimi, tego Cromerpiczasu odprawili z wojskiem Jana Gastota, ktremu przy podniesieniu na 5^'''!)/!,'^': xistwo Kazimirza porucili, aby u niego by ochmistrzem, gdy jeszcze ^1"^'^''^'?'" by mody na ten czas, a tak Jan Gastot przycignwszy pod zamki wy- mierz z ui. szej mieniono Podlaskie zasi wszytkich moc dobywszy, do xistwa Li- fHJ^?*J' tewskiego po staremu przywrci. A Jurgi Nossuta uciek do Mazowsza, *u'Ma^zi^' gdy by rodem Mazowszanin i przyjacha Gastot z wielkim triumphem ^'j'")^ do Wielkiego Xidza Kazimirza, a za przyjachanim jego Dowgierd wo''^^^[5*^ 'J^'ajewoda Wileski sprawowa si przed Kazimirzem o zamordowanie Sigmunta, jakoby nie mia by w tej radzie z Leluszem wojewod Trockim Xi. Januinstigowa Dawgierd na Lelusz e nie godzien w radzie siedzie, gdy ^j^^^'^-^*';^ aw;;erda. na zamku Trockim wojewdztwie jego, a snad z naprawy jego by Sigmunt zabit. A ten Dawgierd by mony w przyja ludzk niemao wumw. mia powinnych w radzie, za ktrych pomoc Kazimirz u Lelussy woje- .^''" wodztwo Trockie wzi, a Janowi Gastotowi da: tak to Latopiszec "'."'^ '/<'* re
i
^'*,'^''
''t''

^'-'i.

xi

'/]',;)'

(ivain

SWiaUCZY.

1-1 Tr r X A^I i/.by si jzyka Kazimierz nauczy, do Litewskich go tumaczw panw ie dali czego im prno Polacy bronili przekadajc zprzymierzenia z Polsk naruszenie przeciwn wol krla Wadisawa ktry odje

clamantiiM. 1'olonis i>;^oj^z^ym

208
daJQC do

Wgier w gubernacy

tylko xicstwo Litewskie zleci


i

by
,

bra-

tu Kazimirzowi. Ale

i jelina ten czas by Kazimirz tylko mia by namiestnikiem Wielkiego Xistwa Litewskiego jako Polacy chcieli, zarazby kniai Michajo Sigmuntw syn za przyjani Zmodzi, ktra przy nim mocno staa za inszych stron yczliwoci, stolec xicstwa Wilno ubie/.a i opano\Yal, a mierci ojcowskiej nad nimi si pomci, gdy ju na Rusi nowe burdy rozruchy powstaway.
, i
i

wicej u panw Litewskich waya trwoga po zabitym Sigmuncie bdca, bowiem si obawiali

bojaii,

BURDACH SMOLESKICH

Kozdzial sidmy.
skoro po Wielkiej Nocy we Srzod posplstwo si wszyrzemienicy wzburzyli, gdy usyszeli o mierci Sigmuntowej, namiestnika Gastotowego, z urzdu wojea chcc Andrzeja Sakowica wdzkiego wyrzuci, do zamku zbrojno sturmowali, ale Andrzej Sakowic z dworem swym wpadszy na konie z kopijami, z bojary Smoleskimi
stko, kupcy
i

w Smolesku

potkali

si

posplstwem przed

kocioem
i
,

S.

Borisa

zamku

gdzie wiel-

ko
Dimitrowic
skrna"xicle^i^^ie

ludzi prostych

kopijami pozabijali

porazili.

Wszake bojc si

aby

witsza gromada nie nadbiega teje nocy Andrzej ze wszytkimi bojary Smoleskimi z zamku wyjecha bya niezgoda wielka w Smolesku, i utopili w Dnieprze, SmoIanic poimali Pietrika marszaka Smoleiiskiego
i

a obrali sobie

wojewod Smoleskim

kniazia Andrzeja Diinitrowica

Do-

"wo-

rohobuskiego.
jj^ij^gj^icj^^u
^

A
i

bojare

Smolescy niechcc

by

posuszni kniaziu Doro-

jewod.
jachali
gnilnie "ic
"^leliiieT"'

do Kniazia Wielkiego Kazimirza, uskarajc si na

lud pospolity,

oni bez wolej ich

wojewod

sobie obrali.
i

Co usyszawszy

lud pospolity, a

bojc si Kazimirza

szukajc sobie

witszej obrony, obrali sobie za hospodara kniazia Jurgia Lingwieniewica Mcisawskiego , ktry by w^ wizieniu u Sigmunta. Ten przyjachawszy

da wycina, a drugich w^ wipoodejmowa podawa ich swoim bojarom, wylomiwszy si z posuszestwa Kazimirzowego Litewskiego, a Kazimirz bdc bardzo z tego aociw, posa panw rad Litewskich z wojskiem Ska^?o' poc^ Smolesk, ktrzy pod Smoleskiem stali trzy niedziele, ale zamku ^'*^posady miasta Smoleskiego popaniemogli doby, wszake monastyry lili ludzi wiele w niewol pobrali, a drugich obyczajem nieprzyjacielskim Dugosz w s[)omina]. bili siekli. Co te Cromer lib. 2 1
na

Smolesk

bojar

mao

nie wszytkich

zienie |)ol)ra}

imienia u nich

209

A potym Knia Wielki Kazimirz teje jesieni pocign sam z wojskiem Litewskim ku Smolesku zamek z miastem moc wzi, za czym knia Jurgi Linpwieniewic uciek do Nowogroda Wielkiego. A Kazimirz dawszy wojewdztwo Smoleiiskie Andrzeju Sakowicu, sam si zwrci
i

nazacfdo stolca swojego do Wilna. I*otym knia Jurgi Lingwieniewic l)cdc

^Tzic."**

w Nowogrodzie

obaczy

le

uczyni, a Kazimierza rozgniewa, zapomniawszy aski jego, i mu ojczyzn wrci, ktr mu by Sigmunt wzi, posa do Jana Gastota kuma swojego, proszc go aby mu gniew u Kazimirza przeprawi. A Jan Gastot namwiwszy wszytki pany rady Litewskiej, prosi Kazimirza za nim, ktry na prob Gastotow i na przyczyn drugicb panw rad, kniaziu Jurgierau Lingwieniewicu gniew odpuci i wrci mu za ojczyzn jego Mcisaw.

A potym przysza nowina do Kazimirza, i mu Zmod suy nie chce mocy si xicstwa Litewskiego wybija, oczekawajc 3Iichaja syna Sigmuntowego, jako urzdnikw Kiezgaa starost Zmodzkiego wygnali gdy Doi uczynili sobie starost powinnego Kontowtowego Dowmonta wmont by rodem Zmodzin, zda mi si z rodu onego Dowmonta xicia Litewskiego Romuntowica albo Dowmonta Gedroskiego. A Kazimierz
i

bdc aoci
i

obruszony, zebrawszy wojska wszytkie Litewskie, Ruskie

Podlaskie,

cign

do

modzi

pooy

si u Kowna;

mod te

'^cTw*^kuz'u

zebra-

mierzowi.

wszy wojska swe stanli obozem na granicy Zmodzkiej nad rzek Niewiz, chcc bitw da Kazimirzowi. potym Jan Gastot rozwodzi to Kazimirzowi mwic: I si tobie nie godzi walki wie z poddanymi GasioUmswymi, bo jeli oni ciebie pora, z niesaw twoj bdzie, a jeli ty ich ''7'roz-'''" ^'"<^*porazisz, przetsi sawy nie otrzymasz, swoje poddane porazi, ale uczy tak: poli im starost Kontowta, gdy jego powinny Dowmant w modzi za obranim ich sprawuje a on ich namwi e oni tobie ku xicstwu Litewskiemu bd; bo jeli w ziemi ich pocigniesz, tedy ich samych wyplenisz ziemi zepsowawszy poytku adnego z tego sobie nie udziaasz." Tak tedy Kazimirz uczyni wedug rady Gastotowej. A gdy Kontowt do wojska Zmodzkiego przyjecha, naprzd powinnego swego Dowmonta, ktrego sobie byli za starost obrali, namwi aby Kazimirzowi suy, gdy Michajo svn Sigmuntw uciek do Mazo." r. V -II-I Zmdzkie wsza. n rolym Zmodzinowie wszyscy na to przyzwoliwszy, przyjachah do wolnoci. Kazimirza do Kowna, a tam mu przysig uczynili, gdy im le Kazimirz przysig prawa i wolnoci w cale chowa, a Kontowta im da za sta-

suy

-'

.-'

'

-^

rost.

Wszake we

trzech leciech

wziwszy

ten

urzd od Kontowta, da za

starostwo Zmdzkie Kiezgaowi po staremu. Tak si rostyrki szkodliwe wntrzne uciszyy, ktrych sie panowie Litewscy na on czas obawiajc,
i

wielkiej szkody ucliodzc,

musieli Kazimirza krlewica, przeciw woli

Wadisawa
czeniu
z

Polskiego

Wgierskiego

krla

przeciw zapisom

zjedno-

wybra. Wszake tego roku Kazimirz przes posy swoje, Radziwia marszaprzez Kiejzgaa

Polaki, na xicstwo Litewskie

ka

uvwa
^

brata krla

Wadisawa,

aby

( spraw
27

po-

i.

210
stpki Litewskie potwierdzi^
ale

nie nie

uprosi

tym wicej obruszy

Wadisawa, gdy Kazimierz kniazia Michaja Sigmuntowica ze wszystkiej ojczyzny wyzu Bielsko, 3Jiclnik, Droiicin ze wszystkimi wolociami Bolesawowi xicciu Mazowieckiemu odj, ktre by zamki Jagieo od Litwy oddaliwszy darowa dziadowi Bolesawowi, ale gdy mu je by Witold za wzi do xicstwa Litewskiego przywrci, ztiowu Bolesaw, jakom wy/.szej powiedzia, po mierci Sigmuntowej, majc pogod w zatrwoeniu Litewskim, bez \i/.cia, przez Nossut podane ty zamki by opai
i

nowa.
Litwa

A w Parczowie panowie Polscy z Litewskimi zjazd mieli, gdzie dugo wojn a pro/jio O zgod midzy Kazimirzem Wielkim Xicdzem Litewskim i Boodjfia. lesawem Mazowieckim xi/.ty, take Michajem Sigmunto wicem tractowali, gdy Litwa condicij nieprzijmowaa
, i

tak

si

rozjechali nie sprawi-

wszy

nic, a Mielnik, Bielsk

Drohicin przy Litwie zosta.

PORAENIU MOSKWY
NIZEZ RISRE STAMSLWIA.

Rozdzia smy.
nie tracc czassu pogody w tych zatrwoeniu Litewskim, zebra wielkie wojska, przyzwawszy cign pod Wiazm, ktr na ten czas na pomoc carza Kazaskiego pluudrujc okoliczne wooci. Co usyLitwa trzymaa, burzc, palc szawszy Wielki Xidz Kazimierz, zebra wojsko z Litwy z Zmodzi opigp2w za picuidzo nad ktrym ludem przeoywszy hetmanem Stanisawa Kisk, sam zosta w Smolesku, a Stanisaw Kiska cign z wojskiem przeciw Moskiewskim ufom, chcc ich gdzie zaskoczy, ale Moskiewscy hetmanowie ju byli wojsko z Litewskich dzieraw uwiedli. Przeto Stanisaw Kiska wtargnwszy w Moskiewskie wooci burzy ich w szerz wzdu bez obrony, potym Mozajsko, Koziesko, Wiercie Koluh zamki opali spustoszy, a gdy tak przez dziewi dni ustawicznie plundrowa, gotowa si z wielkimi upami nazad odcign. A w tyra wojsko Moskiewskie, ktrego sawiono by tysicy pitnacie, na odsiecz przyszo co w idzc Kiska hetman narai zewszd Litw ogarn si szykowao (jzi[ gjc z swoimi, ktrzy wszyscy gdy upw nabranych porzuci, a sro-

rotvm roku 1442, knia Moskiewski


'^LUewsk* burdach
**""-
i

Kazimirz
<io

Moskwy.

Kiska hel-

"'Moskw"/

zienowic
gie
z

Ki^k.

motnie ucieka nie chcieli, przyzwolili na

bitw

3IoskwQ.

tak Kiska

211
majijc z

sob

Zicnowica

dwu

Radzi wiw
tei.

towarzystwie, rozsadzi

ii.h

Wielkiego Kniazia posa o ratunek proszc, a gdy si zda Moskwi ucieka, wnet Moskwa w wielkoci ufajc ogromnym pdem na Litw uderzya. Litw za Kiska rostrochytrych zasadkach, do Kazimirza
i

uwodzc, przywid Moskw na roty Zinowicowe Radziwiw, ktbv umylnie w zasadkach rozszykowa, a potym sam z Litw na czoo podka si z Moskw, a Zinowic Radziwiowie z bokw ufy ich nad nadziej przerwali ktr now rzecz Moskwa strwoona mniemapnie

rych

s"vehVMos"^^^-

jc

i,

lud wielki, nie

dugo na

placu trwali; ale Moskiewscy hetmanowie,


i

gdy im Litwa ze trzech stron dogrzewaa, wnet ty podali rospierzchnli si rno po lassach i szerokich polach a Litwa ich gonia na dwie mili, bijc, siekc imajc, za czym sowito wicej upw winiw nabrawszy
,
i

^j^i^ahei
*'^'^^"

bes szkody swoich, Stanisaw Kiska hetman

zwycistwem wrci si do
trafio

Kazimirza na Smolesko.

gromi.

A
kniazia
ze

to

zwycistwo w ten czas nad Moskiewskiego, jako Latopisce

Moskw

si

niebytnoci

wiadcz, bo by sam wycign

jego Momocziaku

synowi i tam gdy stoczy bitw u Susdala zamku przy jednym monastyrze, przegra Moskiewski i sam by poiman (ale raczej i w maej druynie ledwo uszed), ktrymi dwiema porakami od Litwy od Tatarw Moskiewski zemdlony, musia przymierza u Wielkie- p^^ .{..r^^t go Xidza Kazimirza prosi, ktre pod przysig dan pewnymi condi- z Moskw, ciami otrzyma. A gdy tak Wielki Xidz Kazimierz uspokoi Litw Ru od Moskwy od Tatarw, wrci si do Wilna, gdzie czynic sam z siebie sprawiedliwo, posa do kniazia Michaja, Sigmunta zabitego w Trokach syna, ktry na ten czas w Mazowszu mieszka, aby si wrci bespiecznie do ojczyzny. A gdy na sowo glejt dany przyjacha do Litwy, pogodzi si ^j^^j^i ,^,3. odda mu wszystk ojca jego pierwsz dzieraw z nim Kazimierz na- "^ Michajprzd w Siewierskioj ziemi Braskie Starodubskie xistwa, nad to Bielsko, Sura Brasko, drugie naPodlaszu, w Rusi za Kiecko, ktry dzi panowie Radziwiowie trzymaj, a w modzi Kiejdany, dzi w dm panw Kiskw obrcone, chcc go tymi rnymi udziay w statecznej

wszystk

moc

przeciw carzowi Tatarskiemu Machmetowi


a

podMurowl,

wierze ku sobie zatrzyma.

Ale knia Michajo skoro

mu pacz
udzielaj
jakobj

serdeczny, z wielkim tego


i

go

ty udziay, bdc w Kecku przypad alem uywajc, i mu jego wasnego zmwi si z kniaziami Woozyskimi Suchtami na Kazimirza, mg z wiata zgadzi, a sam aby ojczyste Wielkie Xistwo

wzi

woio/yscy
^
'^'^^'^'

cae po nim osiad.


Przeto gdy si Kazimirz

bawi owami pod Trokami, posa Michajo

kniaziw
szczy

Wooyskich w

pici set koni zbrojnych

mw,

aby si

pu-

u Trokw u Midzyrzeca
ktrzy zwierz

rozsadzili, a Kazimierza albo jawnie, albo zasadkaMiale oso- kSr/rz";!!

ze krza aby jako


cnicy

mogc zabili, jako mao do tego nie przyszo, w puszczy gwoli Kazimierzowi obstpowali,

obaczyi

wszy lud zbrojny rno ufcami po pusczy rozsadzony, wnet uskoczyli

opo-

212
wiedzieli to co na
,

oko widzieli Andrzejowi Gastotowicu marszakowi na,

dwornemu a ten za nie trwoc Wielkief2;o Xidza Kazimirza oznajmi to ojcowi swojemu Janowi Gastotowi. A tak Jan Gastot z synem Andrzejem marszakiem z dworem Kazimierzowym wsiadwszy na konie
i

Iieeli na ono miejsce chytrych

zdradliwych zassadek

puszczy

tak

naleli, uderzyli tedy na zdrajcw, ale oni

rno si

rospierzchnli, wszak-

samych Wooyiiskich kniaziw Suchlw pici Gastot dogoni, a poima ich, ktrych potym ossadziwszy Osmian midzy Krewem ^oiminn^ w Trokach jako zdrajcw da Kazimierz pocina, a Woozin insze ich

pocinani.

Moskwa

'Bzil Kijw.

Wielkiego Kniazia wzito. O czym usyszawszy knia Michajo, i mu si nie wedug myli szacuje, zbieg zarazem do Moskwy, a wziwszy pomoc od Moskiewskiego, przycign pod Kijw i wzi zamek z miastem Kijowem przez podanie Ale Kazimierz zarazem wyprawi wojsko Litewskie i ossadzi 20 swoimi. ^ 'ir--/iii' i-vT' do Kijowa z Janem Gastotem, ktry zas Kijow odiska ossadzir L}tw,
Jniiona na
..
,

Brasko te potym
Ruski

Siewicskiej ziemi

mocy na odpr Litwie, drugi raz do w jednym monasterze proskurem otru, po

wzi. A Michajo nie majc Moskwy zjacha, tame go humion


koronaciej Kazimierzo-

wej na krlestwo roku 1448, nie inaczej jako onego Henrika Sidmego cessarza mnich w Florenciej otru w nawitszym Sacramencie Paskim, o czym te Sabinus tak napisa wierszem:
Tuscia condujci scelerls mercede ministrum,

Dominki
rPenrifo

tonso de grege frater erat:

'l

Toxica

qf(i

praebens

Uli

sub corpore

C/iristi,

CnoH^wios.
ka
i

Manducanda

sacro pane tenena daret ^c.

no'

pobo-

Tego

roku

xi Alexander albo Olelko Wodimirowic


przodek, ktrego ojcowi

Olgerdowic,

xit Suckieh
by Wilot

Wodimirzowi Olgerdowicu

odj

bez przyczyny Kijowskie xistwo udzielne, przyjacha ozdobnie

do Wilna do Wielkiego Xidza Kazimirza z Siemionem i z Michaem synami, gdzie w senatorskim kole upomina si jawnie udziau swojego ojczystego Kijowa. Co obaczywszy Xidz Wielki Kazimierz, i si susznej rzeczy upomina, za przyczyn panw wszystkich wrci mu Kijw ze wszystkimi przygrdkami jako wasn ojczyzn jego. Tego te czassu Swidrigajo, przedtym Wielki Knia Litewski od
, ,

Sigmunta wygnany, gdy w \yielkiej ndzy wszystko utraciwszy, w Wooszech pas owce siedm lat, wrci si do Litwy, ktremu take Kazimierz jako stryjowi da ucko na wychowanie do mierci z okoliczn wooci.

Roku 1443, Dowgierd wojewoda Wileski umar, a Kazimierz da namienictwo Janowi (jastotowi, a Trockie Iwanowi wojewdztwo Montiwidowi albo Moniwidowi.
i

Syrinowscy, gdy im roku Tatarowie Prekopscy, Bokrinowscy potomstwa umar, przysah do Kazimierza AYielkiego Xicdza Litewskiego, proszc aby im da na carstvyo Aczkiereja, ktry zbiegwszy
i

Tego

carz bez

213

w Litwie na ten czas mieszka, trzymajc Lid na wychowanie hojnoci panw Litewskich, przeto Kazimierz na dzie naznaczony w Wilnie (ego to Aczkiereja na majestacie w zamku przyprawionym, na posa go do hordy carstwo Tatarskie z pany Litewskimi podwyszy
z

hordy

Prekopskiej

Kadziwilem marszakiem, ktry go lam na stolic ojcowsk

posadzi skutecznie.

FOWOSZEMU WIADISEAWA
I

nie|ii*zyJacoly
I

WGIERSKIEGO, wntrznymi
W WGRZECH,

POSTRONNYMI

O WOJNIE Z TIRKI SZCZLIWEJ.


Rozdzia dziewity.

I^koro

Wadisaw

krl Polski
,

by koronowan

na krlestwo AYgierskie,

jakomy wyszej opisali zaraz Elbieta cesarzowa wdowa po Albrichcie cesarzu krlu Wgierskim, chcc stolec Wgierski na syna swego dzieci otrzyma, pocza si buntowa przeciw Wadisawowi, majc po sobie
Ulrika
i

grabi

Cylijskiego,

Telephusa, take Iskr, Czeskich hetmanw.


,

nawitszego wzburzyciela pokoju pospolitego A tak po czstych z obu


1
'^ j

stron utarczkach

Wgrowie

Polacy

strony
i

Wadisawa

krla

obiegli

ZwYciezlwo Polakw.

grabi Cylijskiego na zamku Jaurinie poimali go Polacy, gdy uciezamku, a ten by powodem wszytkich rosterkw, porazili te adzisawa z Gary z jego towarzyszmi, Andrzeja Bottos Erika zabili pod Batt. Dla tego krl Wadisaw Siedmigrockie wojewdztwo Ulakowi Mikoajowi Janowi z Huniada, obiema dobrze zasuonym hetmanom da, takie pograniczne zamki od Turkw da Huniadowi, przeoywszy go na hetmastwo Wgierskie, krlowa zasi Elbieta Jana Iskr Czecha z Brandisu na tych zamkach przeoya starost na Koszycach, Bardiovyie, Kremniczy, Zoleniu Lurszej wszdzie w grnych Wgrzech ktry te pimiidzmi przenajmowa stron Wadisawow wzi pod krlem zdraOperiak, Scharisz Kiszyk a potym Kiejzmark pod Polaki osiad, IMikoaja Czajk Komorowskiego zupi poima, ktrzy byli na Podolicu. Talefus zasi do Agru przycignw szy, dob} go zupi, Wgry a PoUlrika
z

ka

twosi^mfo-

^ntidow"""
^'''dane."'^'

Yt^rwanc?"

214

laki ktrzy byli

na nim poima, ale drudzy Polacy


porazili
i

Wgrzy

zebrawszy

si pocignli go,

poimali samego

niktremi Czechy, a dali

moc

^zgierskiemu biskupowi.

Krl

Wadisaw doby

zasi zamkw, ktre

byli posiedli

Rakuszanie
i

na granicach, a

w tym

Julianus cardina od papiea przyjecha

pojedna

krlow

ElZbietc wdowv; z

Wadisawem susznym
,

obyczajem.

Rycho

potym Elbieta krlowa Albrichtowa

Wadisawow
sawa. Potym
krl

niemocy czerwonej z umara, zostawiwszy po sobie dwie crce i syna


z

ona

aoci
Wadi-

dital^zim.
ki

Polskie

dla

Wgr

po/.a>iao

Tur"kow'^porazi.

\y;ro\*ie

fyra7 Tur-

kw

porazili

czytaj caiii-

macba.Bon<ina,

Dii-

mera',ane.

Jagieowic pozastawiawszy w Polscze zamki Wgiersk, wyprawi si przeciw Turkom roku 1443, z kardinaem Julianem, gdzie zasi zamkw od nieprzyjaci w ziemi Rackiej zdobywa. A gdy si dowiedzia i Turcy cign przeciw jemu, posa z wojskiem Jana z Huniada przeciw nim, ktry bez wieci l^rzyszed naTurki, porazi je rosproszy, a czterzy tysice winiw poimawszy, 9 chorgwi Tureckich wzi. Potym naszy przeli przez wszytki krainy Sawaiiskie a do Macedoniej Turek za posa wojsko na gry broni Romaniej Macedoniej gdzie tam midzy grami znowu z Turki utarczkami czynili abowiem Turkom przyby by na pomoc basza Natolijski Karambej zi Amuratw, przeto i wielki ich lud by, z ciasnych ktw strzelali na naszych miele. Basza Karambri baczc swoich ludzi wicej ni naszych, potka si z naszymi, ale poraon, gdzie wiele Turkw poimanych byo, drudzy na gry uciekli, wszake naszy ^j^ miejsca ciasnego i trudnego przebycia gr, wrcili si do domu. Kronika Wgierska pisze, eby sam krl w ten czas nie by, jedno Jan z Huniada, ktremu wszytk saw samemu przypisuj a nie krlowi; ale KaIlmach, ktry w ten czas by z nimi inaczej t szst porak Turkw za krla Wadislawa opisuje, w ktrej Kurambej nawyszy basza albo beglerbeg hetman wojsk Tureckich by poiman, a Wadisaw krl acz do wieczora by we zbroi, ale gdy Turkw na jednej grze uprzejmie dobywa, kilko strzaami w r)iersi acz nieszkodliwie bv obraon, a w tymtysicy na placu polego, a pic tysicy e poboiscu Turkow trzydzieci ."'.'. ' , ni u t ' d i" poimano bo ich Polacy pieszy najwicej osczepami w grach pobili. Bulgari te wszystk za tym zwycistwem, jak Bonfinus pisze, krl opanowa, bo si dobrowolnie podawali Sawacy dla podobiestwa jzyka Pol-

Wadisaw

ca

graniczne na potrzeb
i

a
i

'

.'

skiego.

Wielkie
z
i

to
i

wysokie gry,
i

nawysze skay, na ktrych


,

ta bitw a

Turki bya

sawne u poetw
,

historikw Greckich

ktre 3Iacedoni

Traci od Missiej Dardaniej Trabalitw, take Bugarw dziel, wszySlawieskimi narody Serby, Raczami, a Bulgary Grekami osiedh dzi si jusz Turcy, com sam widzia, z nimi pomieszali. Miasteczka wsi na wysokich prawie pod obokami skaach siedz, zamki murowane Turcy potukli, jesczemy ich znaki widzieli, bo gdy by gd wielki yv Tureckich tamtych ziemiach, roku 1575, yylanie jako ono w Litwie, mymy tam tdy z drogi prawie dwadziecia dni jazdy musieh jecha,
i

tki

215

czasem

ledwomy si

na

jedn gr
i

albo

ska

ze tczemi

wozami

\vl)ili

za dzieii jesienny.

przymusza,

Bo Bulgary Race chrzeciany Janczarzyn przistaw nasz na bawoach musieli nasze ciary wozowe na skay wie.
Ilemum
i

IIemu s ^'

H<uipHi
ullistrikw

Grekowie

historicy

Rhodopejos montes ich nazywaj,

czasem

na wierzch skay, tylko byo do nieba drabink nam zdao, iby tam by na niadanie, a w piekle spadwszy z skay rychlej ni na obiad, a tamemy musieli jecha dla atwiejszego nabycia ywnoci. Tylko we dwoj przecie tych gr jest, w jednym

kiedymy si ju

wbili

'sju^no]^

przystawi, tak si

miejscu ku Traciej
pospolicie
chali
,

je'dg,

a drugie

ku Andrinopolu gdzie kupcy z mniejsz trudnoci ku Macedoniej i Albaniej, ktrdymy my je,

przez wielkie ciasnoci

A
gier

po tym

sawnym zwycistwie

wielk trudnoci niebespiecznoci. przyjechali posowie z Polski do


i

W-

do krla

Wadisawa
i

proszc aby do

Polski przyjacha

opowiada-

jc mu, i
,

Tatarowie

Slacy

wielkie szkody

w
,

krlestwie czynili przez

upiestwo radzili te aby odpoczyn na czas a z Turkiem bitwy nie zwodzi sw wol. A w tym czasie przyjechali posowie Tureccy do krla,
gdy

by w
i

cznego
zienia,

Segiedzyniu z kardynaem Julianem, postpujc wrci wszytki dzierawy w

dajc
Rasciej
,

przymierza wiektre by wzi wypuci z wilar^przy*


">'er^? p"""-

cesarz Turecki Irzemu Despotowi, takie

dwu

synu jego

Tak panowie radni s krlem uradziH Turkiem do dziesici lat, poniewa si go z susznymi condiciami modli, aby wrci Despotowi ty zamki w Rasciej, Goubiec, arnw, Smiderw, Kniszowiec, Krowin, Sewerin Srebrnik, Ostrvyic, Nowobardo, Szurzyn, Kosnik, Laskowice, Zelenygrd, Prokoaczkolwiek olepionych.
z

wzi

przymierze

pia
z

insze

w Albaniej

albo

Rasciej twierdze pobrane, a Bulgariej

cz
P^jniierze
lo
''"-

Andrinopolem przy Turku zosta miaa. Co postanowiwszy posowie pod przysigami splnymi, wrcili si do Turek, a czynic dosy przymierzu ugodzie wrcili zamki przerzeczone Despotowi dwu synu jego ktre ju by polepi Amurat. Baczc t^dy to Julian kardina, zwiesi gow, a zaraz da zna papieowi o takim przymierzu z Turki Wadisawowym, co si Wochom papieowi niepodobao, gdy w ten czas za szczliwym powodzenim zwycistwem czstym Wadisawa krla Polskiego Wgierskiego, jako za cian mocn Woszy, Francuzowie, Hispani Niemcy siedzieli.
i

ZMIMII PRZMIERM
S;

A O ZACNEJ MOII ^IT^VIi: M.&iIiA


WADISLAWA JAGEOWICA

MOMU

1444.

KSIGI OSnSASTE.

Rozdzia pierwszy.
9o Janie WieliBionego Pana,

PAM

MIKOAJA RADZiWIlA,

NA BIERZACH I DUBINDZE

KICIA,

MOZERSKIEGO, MERECKIEGO, &c.


STAROSTY.

i\ieop}akan wsawiam mier Wadisawowe, I jak broio zacne plemi Jagieowe, Broio Turkw mnie z Greciej poszajc, A saw niemierteln przodkw swyci wskrzeszajc. Wadisaw Jagieowic w Wgrzecli Kakuszany Zgromiwszy, skrci potym Iiarde Czeskie pany, Turkw z Rackicii z Serbskici wooci wygoni, Zamki pod nimi pobra i moc icli przeomi.
i

217
Przes Huniada
z nich czsto bra zwycistwo, u Turkw w ten czas Polsliie mstwo, do Ilomaniej, sam z Wgry, z Lachy, Przes Macedoiisliie pola wszed do Albaniej. Tam w grach z Natolijsliim basz wojn stoczy, Gdzie sto tysicy Turiiw lirwawym marsem stoczy,

te

Sawne byo

Cign

Prosi Amurat cesarz u niego pokoju.

Widzc Jagowe plemi niezwalczone w boju. Wrci Kackie Serbskie Despotom dzierawy,
i

krl do dziesici lat

mia

nim pokj prawy,


mir zachowa,
nie

Wadisaw na Sacrament przysig A Turek na Alkoran przyrzek go


Tak gdy
z

psowa.

Turki przymierze

ju

skuteczne byo.

Wochom, Grekom, Wenetom sprzykrzyo, Polsk Wgrzy bespiecznie siedzieli, Lecz jak przysig trzyma tego nie wiedzieli.
Zaraz si

Gdy

za

Julianus kardina

bdc

przy

Wadsawie,

papieowi znad o jego sprawie, Rozgrzeszy go papieskim imieniem z przysigi, Lecz Bg krzywoprzysistwa zawdy mciciel tgi. Wadisaw jako mody da si wnet namwi,
zaraz

Da

A
Do

zaraz

pocz wojn

na Turki stanowi,

popisawszy wojsko, Dunaj u Orszawy Przeby, a prosto w Bugarskie dzierawy.

Wnet

u Orszawy przewz 3 dnia Soverabra,

cign
z

hetmany uradzi, Woskimi zgromadzi, Lecz trudno byo przeby gry w Albaniej, Przeto przez Bugari cign do Traciej.
Callipola
z

cignc

Aby si tam

wojskami

Take dwudziestego dnia przycign szstego, Do Nicopolim miasta (z wojskiem) Bugarskiego, Tam si dla odpocznienia obozem pooy, A przysigi zamanej zawdy go ml trwoy. Tam Drakua Multaski hospodar ku niemu Przyjacha, dziwujc si tak wojsku maemu,
Bo pitnacie tysicy ledwe jezdnych byo, pieszych mniej to si z chopstwa zgromadzio. Rzek mu i wicej Turek gdy na owy jedzie.

to

by[o

gow

miasto Nicopolis

ten

czas

Bulgariej,

d/.i

jakom

sam widzia mniejsze jego sawa.

ni

rada

Drakuy Mullaskiego wojewody prawdziwa i przysowie.

Ludzi pieszych

jezdnych

koo

siebie wiedzie.

Odradza mu tej wojny, ale trudno byo, Gdy si w krlu wrodzone mstwo zapalio.
Drakul si

te wymwi

lecz syna

zostawi,
Proroctwo Draliuly.

cztermi tysicy ludu, czym wojska przybawi.

Da
II.

te dwu koniu prtkich winszujc krlowi, By ucieka gdy przydzie ku zemu skutkowi.

28-

218

Da dwu
i

uwffdSaf^"'^"'^''

^y

^^^^^'^

przewodnikw co tam uwodzili gdy si trafi

znali drogi,
z

trwogi,

Jerzy teZ despot Serbski swj lud przyprowadzi,

Sume'iegr'''za^mk11! ^^'*' ""''


w/silkj^''*
'

Tak widy dwadziecia tysic krl jezdnyrh zgromadzi. Tych zszykowawszy rignal prosto w Track ziemi, Gdzie Tureckie z Grekami zmieszao si j)lemi, kilko miast i zamkw mocnych przez podanie A poddanym da dbr swych wolne uywanie. Sumenu w Petrasu Turcy si bronili. Ktrych naszy jednym dniem szturmami dolnli, Tamowski Polak bram sam wysiek zamkow, Czym do szturmu swym dziur uczyni gotow. Ale gdy bram rba, podj tam dwie ranie,

Wzi

Wszake
Bo
za

naszy sczliwi mieli sturmowanie, Tarnowskim idc Sumeski grd wzili, Gdzie bronicych si Turkw o kilko set cili.

Lesko za Bobrzycki na Petraskie mury, Pirwszy wskoczy z chorgwi, gdy nie byo

dziury:

Tak dwa Polacy dzielno sawn okazali, Za czym Wgrowie z krlem dwu zamku dostali. ^^' ^y"^ Amurat Turecki carz sto tysic ludzi, ius^jovh.s''omdziSS'i ijsipcy Turkw licz. Przcprawi przes Helespont, a Woska stra udzi, Geuuenses Z Wcueti CO tam portu strzegli, Franciscus cardina Przeuajci od Turkw rno si rozbiegli. I^n^fo^^UaTiuTiom drudzy za otrowie Woszy w barkach sami Eron^r"nm p?"io''irh ^ ^^ swoiche ich wozili zmamieni darami. k"T.Tc'h^^bafrch ''^10rarb, a Tarry pacili po Wlerzc Wochom, wierze tu Wcneckiemu sowu, czerw onemuzjolemu od siow\. Ktrzy i dusze trac dla zotego owu. Wadisaw usyszawszy dopiero si trwoy, Wszytkim na Wosk zdrad z oczu pyn sozy, Jednak swych posiliwszy wnet ^vojsko zszykowa, A do Warny tak w szyku drou swa prostowa. ^ Warna po staremu Dionisiopoii.sktri osadzi, wzia Waru nodanim, a swymi Wadisaw kro! w?i 9 jg^ die Aovembris. A Z Turkauii Si potka w tym miejscu uradzi, nocy naszy obacz ano ognie niec Turcy, a si morze, niebo, z ziemi wiec. we^^szfo^Tur^y^do^bkwy si zgotowali. ^ skoro Titan zoty wz wytacza z morza, A soneczna po grach wiecia si zorza, Godzina jedna na dzie obacz naszy.
'

'

>

.-

"^

'

"

Ano
Szyk wojska naszych.

Tureckie wojska

id

jako

lassy.

Krl na

nog

zachorza, ale

Wgrzy

krzycz,

Bi

Turkw, bi, bi, uphw wielkoci nie licz, Take Huniad wojsko pod grami sprawi, A Wgrw na prawy rg z Multany wystawi,

2U)
Despot
z

Serby, Julian kardiiia toi

krzyem,

Jcrry

despot Serbski.

Przy nich sta, a chorgiew biaa z zotym bryzem, AYaradziiiski, Agierski przytym biskupowie,

Waradiski, Agierski
biskupowie.

Frankoban

Z Frankobanem Bugarzy, Hacy, Karwatowie, Sam Iuiiind lewy rg trzyma obra sobie,

Karwa-

ty

Bulwary.

yjKrl we srzodku.

krlewskiej

\A'ozw

W
Z

w pojsrzodku da miejsce osobie, za dwa tysica na zadzie zszykowa, obozie mdych chopit dobrze obwarowa.
i

Pooenie

niiejscsr

Jest pole gdzie

si

kocz
z

gry Macedoskie,
Ilelespontskie,

jednej strony,

poudnia morze

Warna

wielkie jezioro, od ktrego

zow

twoj sawne AYladisawie Take midzy jeziorem, morzem grami. Na mil pole stoi rwne z pagrkami,
Miasto, dzi
i
i

ow.

Przystojne ku Ijojowi wojennej sprawie, Ktre sobie powici Mars bg wojny krwawi. Na to pole dwie mili tak w szyku cignli Naszy, a potym w sprawie porzdnej stanli,

Chorgwie rospucili, ktre wiatr powstawszy, Rozdrapa po powietrzu rno rozmiotawszy.


Straszny znak skutku wojny gdy proporce lec,
Rzecz dziwna, wiatr cliorgwie naszycli roz-

gromy si miec. Amurat si dziwowa te NYadisawowi,


wichry
tak
z
i

wiatrem srogim

drapa w cichy

pogo-

dny dziepowslawszy.

mia zama sowo

swemu

Christuso wi.

Amurat sam narzeka: na zamanie przymierza,


i

Rzek: Gdy mu ty nie dufa, wezm go ja sobie Na pomoc, a nauk dam przysiga tobie." Tak naszy trzy godziny w onym polu stali, A Turkw do potkania ochotnie czekali. Ci potym wielk moc od gr przyli z krzykiem, Haa! kaa! woajc z zakrzywionym szykiem,
^^'

sowo jego.

Bo Turcy pospolicie na ksztat pu miesica

si szykuj.
Multaui uciekli
twy.
z

W ktrym Wgrzy
Krl za si
z

prawy rg

uderzyli
z

naszym wielkim
stali

Multany

pdem, dugim rzdem.


ktry,

bi-

Nie dotrzymali placu 3[ultani, na gry


Pierzchnli, a ucieka zaraz gdzie

mg

Iluniadem wnet si poprawili, A Tureck krwi pole wszytko pokrwawili. Wsparli Turkw, na czterzy Woskie bijc mile,

Naszy pierwszy uf Turecki rozgromili.

Zawojw pene pola z Pene rowy citych


i

onej krotofde.

gw

Tatarskich

le,

naszy rospuciwszy konie po nich

bie.

Oni podobni sarnom gdy ich owiec trwoy, Uciekaj na bota niedosze oy. Za na drugie ich wojsko uderzyli miele, ktrym wnet trzech sandziakw ubili na
i

czele.

220
Krzyk, huk hala!

kaa!

brzmi,

brzmi

o szable miecze,

strzay

wierzchu lec jako gdy deszcz ciecze.

r, trby hucz, a bbny trzaskaj, Chorgwie, zbroje, broni z soca sie byskaj. Naszy mstwem, a Turcy wielkoci w^zmagaj, Z dzia trzask, z zbrj grzmot, a ranni pod komi stkaj. Widziaby tam by, ano zbywszy panw konie.
Konie

Bkaj

si, a echo brzmi na kaidej stronie.

Widziaby l)y, ano ten bez gowy, bez rki, Syszaby by ano tam tu smtne steki,
i

Zbici jako

drwa lec, drudzy nacieraj,


ci

Ci

boliw,

na czoo,

ci

zad szyk staczaj.


pierzchnli,

Rosproszyli wnet naszy

Turkw i

A
""'
zwy-

wszytk Track ziemi strachem napenili, Uciekaj tam sam, goni ich za naszy. Pene gry poa, pene trupw lassy.
i

niTdzI''^^"^""
Bo
i

Wszyscy

jezdni Tureccy pobici na

gow.
'

Turcj- uciekali!

tt i att -ii i cizcami prawie w siroLccz Huniad Z albo lurkow goni, ng pierschnli z Hunia, . ,, i -i dem a jeden Turczyn AlbO lak UaSZY DlSZa, Z CZSCia WOlska StrOUlf. r J -' jaiio Grom: pisze, woa , ,,r , , , na Wgry: Wy gdzie u- j\ie przYszed ua ratunek 2,a\ uciek z

Wgrowie

bdc

zwYcicstwo
.

iu W rku

U naszYch gotowe;
rr>

Wgrami
.

-i

>

>^

ciekacie gierscy, poniewa wasze jcsl zwyciztwo.

mowie W-

wiadisawowe

napo-

minaniedoricersiwa.

Woochy, '-^ ,. ,, iii vi Tak suasc Bos ~ chcia I umYs da zwYciscom pochY, Lccz kr bi sick Turk w zad ustpujce, Krzyczy majc Z miaoci serce paajce,
,

i-i

Woa: O
wspSga.^
szczcie

towarzyszy, o gdzie uciekacie?

zapor morsk ucieczki swej macie, Zamknienimy w ty Warn, a ziemie niestao, Wszak miaych w mstwie szczcie wspomc obiecao.
jq

Przez was

mne

sprawy, a wszak

miertelnymi
podlejszymi.

Walczymy, nad nas wiar,


Lata na bystrym konin, a

mstwem

icTwiSsiawowS!''*"'

gardem chrapliwym Prno woa, siek Turkw sercem zapalczywym. J^k lew Armeski gdy go owcw gmin obskoczy. Na wcznie miele idzie ufajc swej mocy, Albo jak rozdraniony niedwied gdy las omi,
Albo
tigris

zodzieja gdy swych dziatek goni.


i

Biey miele na ogie, biey


Nie dba acz
z

na miecze,
zad ucieka broni.

zranionego dla dziatek krew ciecze,


i

gniew, dzielno
krl

ao w

Tak

Wadsaw
z

naciera, a Multani stroni.

Ju by
Gdy

Phebus

krl czwarty raz

swym wozem chodzi si zatoczy. midzy u|)hy Turskie skoczy,


siekc, kto

Wyniosym mieczem
Z

mu si

nawinie,

niego pot, a krew z zbitych pogan zrzdem pynie.

221
Polacy

w koo
rka

niego

co krl dziaaj,
tej

A Wgrzy

by

miaoci

przesta

woaj.
Sg^o"
Krl sam rabii naj. ^''"'"' ^"'

Tam basz mnie

Sw
Amurat

zabi Aziatickiego, nawy/.szego wodza Tureckiego.

ju. chcia

biega gdy

jezdni uciekli,

Turcy szyki zmieszawszy krzc si jak wciekli, AY tym SVadsaw na Janczarsk moc znowu uderzy, Krzyk, huk, koat, grzmot znowu, ktoby to wymierzy.

Iuniad z Wgry ubieg, krl zosta z Polaki, Bi Turkw; a sam przyszed na ich zdradne haki, Bo Janczarowie przekop darnem wnet nakryli, I chrostem, a za nim si z cesarzem bronili. A gdy krl krzyczc do nich miecz wyniozwszy skoczy, Wpad w on d, tame go gmin Janczarski potoczy, pokolenie ginie. Potoczyh mnie

gj^j,,

a krla.

mne

Std Jagowych potomkw

wieczna

sawa

synie.
Samem tam
byi roku

Byem

sam tam
bili
,

tych polach, gdzie naszy przodkowie o nich Serbowie,

Turki

piewaj dzi

Widziaem

Najdujc zgnie

Warn z paczem, nad ni oracz w roli zbroje ma za dziwy,


i

krzywy,

Wyorywa

szyszaki, tarcze

puklerze,

W grach Hemu, w Albaskich, Macedoskich


I

Groty, szable zbotwiae,

buawy,

pancerze,

polach,

na Trackich Orpheus gdzie wdzicznie


to

gra

rolach,

*im

paS^S, or^hlu-" m^ sawne. "^'wiad^isK-^

Widziaem
I

swym
a

okiem, tym widziaem okiem,

przekopie gdzie krl

wpad chodziem gbokim,

Chodziem,

Greczyn mi miejsca ukazuje, pobitych chrzecian i krla auje.

Lecz jednak ono

wite Jagieowo plemi

Wasn rk
Za co
I

mu

skropio krwi Tureck ziemi, obraz wieczny sawa postawia,


wieki sprawia.

imi niezgwacone na

Cromerus Uh. 21,

Miechom
i

Uh.

cap. 37,

Wapoius

fol.

276, Heri

horlus ex Cromero fol. llQ,Ub. \5, lostus Declus, Aeneas Sykius, Bonfinus,

Demetrius Bugarski take Greckie Tureckie od jednego Wgrzyna poturczonego, uczonego, s ktrymem mia towarzystwo w Constantinopolu dosta, tak t bitw oj)isiij, jakom ja j wierszem prawdziwie wyrazi. Ale Callimachus Woch ktry przy tym by a w Krakowie u witej Trojce w kociele Domini,

Wgierscy Kronikarze
historie, ktrychera

ma

canw ley, troch inaczej porzdek tej historiej stosuje, mwic, i Jan z lluniada wojewoda Siedmigrocki a hetman Wgierski, nie mia pewnego miejsca w szykowanym wojsku krlewskim, ale z Multany albo z Woochy zagrnymi pilnowa strony ku ratunku swoich, jeliby gdzie
,

J!''',"^^/

p-

szfankowali naszy.

A i Wgrowie

ktrzy na

prawym rogu

stali

od

g-

222
stych a podobnych

gwatownemu ddowi
a w'

strza: tureckich,
z

zwaszcza Jan-

czarw wsparci hyh, wielkoci nieprzyjaci


Dwa
''zubi*"

na przylegle gry uciekli,

ktrych potym od

wwozy

zegnani

byli, a

tam gdy si

mnie

du-

g9
i

chfilc bronili,

rosposzeni od Turkw; tam

te biskupowie
i

Agierski

Waradziski
despotem
i

uciekaniu zabici, a legat papieski Julianus cardina,

zawarli dugo Turkom rwobu stron odpierali, Lesko Bobrzycki Polak, ktry miaoci napominanim moc nieprzyjacielsk zatrzjmawa, by zabity. Tame gdy ustpowali Wgrowie Turcy sturmowali na obz, co gdy przyskoczyh a Turkw na dwie mili ^vloskie krl z Huniadem obaczy fip"?^"-^ wsparli. Potym gdy odwrt pogani uczynili, kilko raz si na rnych miejbrzycki^za"'^y-

Frankobanem w obozie si

bitw
i

kwapia.
Konie sie wielbi-

gcach
.

szyli, 3

trafdi

uimi naszY potykali, a wsz>tkie jezdne woiska Tureckie rospro^ j ."','' j gdy si naszy jakoby po otrzymanem zwycistwie do upw rzucili, na karawan wielbdw obcionych tomokami, ktrych si konie
Z
i
^

ulky

potu ich woniajcego strzyma, take

ustraszeniu koni jezdni

mogh. A w ten czas krl z troch jezdnych na Janiczary, w ktrych ostatnia obrona bya cesarza Tureckiego, uderzy, gdzie si powiada krwawa bitwa znowu zacza, i ju Turcy myhli ucieka, obaczyli naszych czci ustraszenim koni od wielbdw, czci z niepewnej wieci zabicia krla strwoonych; zaraz Janczarowie poczli si napomina i bitw wznawia. Huniades obaczySmiaa a wszY zatrwocuie swoich uciekanie, wnet krla z posrzodku gstych przewanie ^ rp , r v uporna nieprzyjacioi bijcego lurkow usiowa odwiesc, ale nie mogt, bo gdy wadisawo go napomina aby ubiega, a lepszego szczcia czeka, krl mu odpowienarodowi mojemu niedzia, i ucieka jest rzecz szkaradna, a mnie odpowied przystojua, a te niegodzi si temu ucieka przed tym, kto na kogo wojn
naszy zatrzyma ani rzdzie, potym ni

wada

'

wo^ia.

podniesie. To rzekszy a midzy skupionemi nieprzyjacioy mnie poczynajc, sam syy wielko ich pobi. Tame potym gdy si ku wieczorowi nakonio, krl zbity z zranionego konia szablami Janczarskimi by rozsiekany, a Huniades niemogc krlewskiego ciaa dosta, gdy wszyscy rno uciekli, sam te z troch Woochw uhieah A Turcy zbywszy straciwszy jezdne wojska, nie gonili uciekajcych Wgrw Woochw do obozu przez trzy dni sturmowa nie mieli, abowiem w nocy wtpliwe jeszcze zwycistwo majc, obawiali si zasadki naszych. Trzeciego a dnia obozu dobyli, z ktrego dwa tysica niemocnych okrutnie YYOzw z wielkimi skarbami wziwszy, rannych

rk

pomordowali,
o tym te
tefanumiib.

Juliauus cardina uciekajc

obozu od jednego Multana ktry go


^k
,

przcz Dunaj uciekaiaccgo przewozi, dla wielkoci zota ktre


zabity

SGcograph:

igdyuonia
"^fawtyod

'.,.,,,..'. ga zupiony by
i
,
'

utopiony. Polacy tylko

ni dwa
r

sob

diwi-

z tej

bilwy nieszczr,,
i

Wgrw.
janRzesSanocki.

liyyej ubieoli, Jan RzessoYYski, ktry .. 1 ,/ o -I


3

brzcgorz Sanocki, ktry


i

IV by

by potvm
"
I

biskupem Krako\Yskim,
i

arcibiskupem Lyyoyyskim, larnowscy bra-

^"c^rlcgrz ci

a dyYa zabici,

giei-skiego, ktrego

zgina,

Zawisz Czarnego. Ze wszytkiego wojska w bityyie dwadziecia tysicy byo, ledwe pita Turkw omdziesit tysicy, jako Dugosz Miechoyius fol. 307
synoYvie

cz

W-

223

wiadcz,
|oIego,
i

naszy pobili; a

wedug

Bonfina trzydzieci ich tysicy na placu

naszycliby byo zwycistwo. Polakw slachcicw dwadziecia czterzej byo, s ktrych dwanacie urodziwych modziecw Amurat sam dla ich osobliwej urody piknoci, obra sol)ie w Andrinopolu, do onice, a ci zaraz sprzysigli si tiranna zamordowa uczyniliby byli dosy przedsiwziciu przesaw-

gdyby

b^

krl nie

zgin,

Poimiiiiych

nemu

ale ich

jeden Bulgarzyn

wyda

ktrego

te

byli

do

tej

rady nie- ^Sith*^


'''sam^s^ig*
^'*'''*

bacznie przypucili; a gdy si to tak

wynurzyo,

oni slachcicy Polscy bo-

jc si ywo przy w rce tiraiiskie, zaparwszy drzwi dobrze sami, a wziwszy bro w rce bili si spnie, a si do upadu posiekli od
i

czym przewano Polskiej cnoty u poganw okazali. nieszczliwa poraka, roku Paskiego 1444, krle-twa Wiadisawowego w Polscze jedennastego a w Wgrzech pitego, vieku svyego ledwe dwudziestu lat doszed, ale 3Iiechoyius fol. 307 lib. i pisze, i dwudziestego pirwszego roku zgin wieku swego. By urody wysokiej, oblicza .smiadego Greckiego, ale wdzicznego

swych ran

polegli,

trafia

si

ta

przymioty
^agej'o5^ic|

powanego, wosw
i

russich,

pracy

postach bardzo cierpliwy


i

trzewi, bo wina nie pija, hojnoci zbytrnej, cnotliwy, ukadny,

askawy,

te
tak

ku nieprzyjacioom miosierny, wielkiego

umysu

serca wysokiego,

tego
re

i nigdy nic niskiego nie myli, a adn trudnoci nie da si od odwie, co raz porzdnie postanowi, na ostatek wszytki cnoty, kti

nawitszym xitom monarchom nale, w nim wieciy. A tu masz czwr sposb wikszego ni Achillessa, mierci i dzielnoci Jagieowica, z narodu Litewskiego.

INTERREGNUM PO WAD!SAWIE,
PRZEZ PUTRZECIA LATA,
A

O BURDACH PRZYJCIA

KRLESTWA

I. z

LITU.

Kozdzial

driigi.
Polscze

mierci pana przyrodzonego zafrasowaa, wszake jeszcze niktrzy twierdzieli zwaszcza Wgrowie i we zdrowiu uszed, albo do Constantinopola albo do Weneciej, albo do Wooch, albo do Multaskiej ziemie. Drudzy tez powiadali, i jeszcze jest
i

ao

okoro si rozniosa

wie

o zabiciu
z

Wadisawowym w

wielka

smutek serca ludzkie,

ei"y"iTk*'uolfJ^sigmu'!!'!

"^wegferkr,'

2^4
woiskiem dobrze zdrowy. Wierzyli temu naszy " * skoro ta sawa i wieci w niwecz si obrocinopoia pier- y, dopicro panowie Polsczy wyj)rawili do Traciej Bugarie] i Greciej dTKodis^sI?, Jana Resowskiego i Egidziego Suchodolskiego, pyta si o krlu; ale nic j ,. za do Weneciej z pewuego O mm dowiedzie si niemogli. "^cieka. A gdy si Polacy dowiedzieli , i Wgrowie inszego sobie krla wylat tylko majcego, zoyli brali Wadisawa syna Albrichta cesarza, te siem walny na electi krla inszego w Siradzu roku 1445, na dzie wybrTn^na S. Wojciecha. Tam z sentenciej Zbigniewa kardinaa uradzili, aby Kazimierzowi Wielkiemu Xidzu Litewskiemu Wadisawa zabitego bratu,
gdy przegra, WSZY bitWB z Turki do

Albanie] albo Rasciei J


byli radzi widzieli

coby

ale

<-

pi

_ Posowie
,
.

krlestwo oddali.
.

Polsczy do Kazimierza.

Wyprawili tedy posv do Litwy, aby Kazimierza przyzwali na siem ", i "i iv Piotrkowie zoony, gdzieby si z obudwu stron spoinie okoo rzeczy
t^.
. .

...
i

''

'

pospolitej

Polskiej bez krla osierociaej naradzili

namwili; ale Kazi-

mierz posy Koronne bez pewnej odpowiedzi odprawi, a swoich do Pioz tym rosmtkiem zemdlonego i z przerzeczonej przygody braterskiej, dla czego na on siem sam przyjecha nie mg, a te niedosze i niesuszne by wzicie inszego krla powiada gdy jeszcze wszystkie rzeczy s niepewne, a i on ani krlestwa, ani sprawowania adnego niechce przyj, wszake by mu si zdao, aby ci naktrych Wadislaw do Wgier odjedajc miestnicy i gubernatorowie na swym miejscu postanowi, rzecz pospolit rzdzili do czassu.

trkowa, jako Radziwia, Kiejzgaa

Paca, miesica Septembra,

skazanim przysa, powiedajc si

by

aoci

Drugie

prne

po-

seistwodo
'

A gdy si ta odpowiedz zjazdowi rycerstwa senatu Koronnemu nie podobaa, wyprawili do niego powtre om panw radnych, aby go ju praw rzecz na krlestwo przyzwali, co jeliby niechcia odwoczy aby Ale Kazimierz przed mu powiedzieli i inszego sobie krla szuka musz. * ^ si w swoim uporze sta, gdy go panowie Litewscy zatrzymawali, ktrym si by na wszytkim w sprawach wojennych i domowych podoba, przeto posowie Polsczy z nisczym musieli nazad si wrci. Krlowa te stara Jagieowa, Kazimierza jako syna napominaa aby w tej rzeczy zdrowszej rady uywa, ale go namwi adnym sposobem
i
i
.

'^

i-

'

nie
Siem wwii-

moga; wszake Kazimierz prosi posw Koronnych, aby poczekali dokdby si o tym na sejmie s pany Litewskimi Ruskimi namwi, ktry zoy po narodzeniu Paskim 1446, w Wilnie miesica Stycznia.
i
,

^t^yo^do A skoro ten czas przyszed, zebrali si panowie Koronni z slacht wtry KSier^o- raz do Piotrkowa na ktry zjazd od Kazimirza sze posw panw LiteweiLitewczego jeliby ^g|^i(.j^ przyjachao, proszc, aby jeszcze clecti odoyli skie. niechcieli, uczyni, wojn grozili Polakom, gdy Kazimierz z Litw chce
,

na nich prawa swego mieczem dochodzi jeliby z dobr wol czeka go nia chcieli, wszake przydali, i on na Wielkim Xistwie Litewskim prze,

stawa
sobie

a krlestwa nie

da.
zajtrzeni tak srogim poselstwem
,

Przeto Polacy

bdc
,

inszego krla
z

wybra

umylili

ale

si tego obawiali

i gdyby zwad

Litw

za-

czli, Krzyacyby

Polsk najedali. Dla tego

jeszcze Kazimirzowego

umy-

225
skusi si im zdao, wyprawili tedy do niego Predbora Koniecpolskiego ^euulo !io* kastellanw, ale i ci '^7,','"^;^"^ i Scibora Sarleja Inowlodsawskiego , lak, jak i drudzy odpowiedz wzili. Dla tego senat Koronny rycerstwo na dwudziesty smy dzie Mar- iSLTa^a. ca do Piotrkowa si zjechali a wszyscy sacrament Paski nabonie przy- "'^cUa?'''' jwszy, aby tym witobliwiej o rzeczy pospolitej tractowali, poczli electin nowego krla stanowi, wszake pod tymi condiciami, i Kazimierzowi
sii

S^domirskiego

w przyjciu krlestwa zostawili. A wolowiinia biskupw si skaniay na Friderika margrabi Brandenburskiego ktry mli^grabfg. by przedtym ziciem nalednikiem Jagieowym namieniony, krom Pawa Kozickiego biskupa Pockiego, ktry na ktregokolwiek z dwu bratu xit Mazowieckich wotowa, na Wadisawa albo Bolesawa; przyczym te; stali Jan Cyzowski castcllan Jan Tczyski wojewoda Krakowski, ukasz z Grki wojewoda Poznaski wielko rycerstwa na Bolesawa si zgodzio. Tak tedy z zezwolenia wszystkiego senatu, Bolesaw Mazowieckie, od Wincentego arcibiskupa Gnienieskiego, by krlem ^ileWanaznaczon, jelieby Kazimierz przed witkami wolej swojej odmienionej ^t^^ieckie.
pierwsze miejsce
wszytki
,

xi

nieoznajmi.

A Kazimierz sa
i

usyszawszy to co si na sejmie Piotrkowskim sstao, podo matki krlowej potajemnie, aby panw znowu ku niemu namktra tego

wia,

atwo dostpia, i

Mali Polacy zaraz

na

przyzwolili

do Wielkiej Polski posali, aby wol swoj od electiej Bolesawowej ku Kazimirzowi skonili, ktrzy te to ochotnie uczynili, a znowu posy do Kazimierza Wielkiego Xidza Litewskiego wyprawili, aby dnia ostatniego Septembra w Parczowie z nimi si na siem zjecha. Jakosz si panowie
Polscy zjechali, na dzie naznaczony do Parczowa, ale Kazimirza
czas

dugi

my

gdy go napominali, aby przyjacha, powiedzia iejeszcze adnego objawienia wolej swej o przyjciu krlestwa nie oznajmili, wszakemy do Brzecia przyjechali ale jeli panowie Polscy chc co stanowi, niechaje do nas do Brzecia przyjad. Tak tedy panowie Polsczy sze senatorw z Parczowa do Brzecia poczekali, a
,

prno

jrjg^j

Kazimil" ^zw^zPoia-

saU do Kazimierza,
krlestwa przyj,
tle,

ktry ty condicie legatom

aby

pierwej Podole,

poda i inaczej niechc ucko, Olesko, opaczyn, Wie,

^SerS
'^''t^"e|'''

Ilrodo, Litwie od Polakw kami.

byy wrcone

ziemie

powiatami

zzam-

Tych condicij gdy Polacy nie chcieli przyj rozjecha si niesprawiwszy nic gotowali, Kazimierz potym na icli danie przyzwoli przyjecha do Krakowa, na przyszy rolv, na dzie . Jana Chrzciciela, dla przyjcia krlestwa Polskiego gdy mu niktrzy z panw Polskich cicho potuszyli, i mu to wolno bdzie Litwie wrci odj od Korony cokolwiek bdzie chcia, gdy jusz krlem zostanie: jak o tym Cromerus lib. 22, szei
, i

rzej pisze, a

Dugosus wiadczy, i omazy


i

Poubice od starostwa Par-

czowskiego

od Polski odjwszy do Litwy przyczy.

^pSJe
Litwie wrcone.

H.

29

220

KAZIMIERZ TRZECI JAGIEOWIC,


I

WIELKI XIDZ LITEWSKI, KOKll 1447.


CZERWCA MIESICA
D.Mil 35.

Rozdzia

trzeci.

1 ak tedy Kazimierz Wielki Xidz Litewski, na czas naznaczony koronaprzyjacha do Krakowa z wielkimi wietnymi pocztami panw LiRuskich, i z Swidrigajem stryjem swoim, takZe z Olelkiem tewskich Suckim Kijowskim xi.cciem, etc. Ktrej^o matka krlowa panowie Koronni Mazowieckie xiQcta, Wladisaw Bolesaw bracia we dwu tyRatiborskie, Cesinskie KazimieOwicimskie Brzeskie xi/:cta sicu koni Henrik z Eibingu Ludo Krakowa, i wielc pauw Czcskich, Wgierskich i lskich kontorowie, posowie od mistrza Pruskiego Erlichshausena, dwig z triumphem przyjmowali. A nazajutrz Czerwca miez wielk uczciwoci sica dnia 26, by koronowany wedug zwykych ceremonij w Krakowie Trwoga od na zamku w kociele . Stanisawa. Ale prawie w koronaci sstaa si niewiast. trwoga straszna, gdy niewiast ze wsi klastora Tinieckiego wielka gromalamentliwjm hukiem, koci . Stanisawa nada z paczem, krzykiem peniy, dla pobrania byda na staci krlowi nowemu, ktre ich narzekanie zaledwie uskromiono, a potym si msza koronaci dokonaa swym porzdkiem przez Wincentego arcibiskupa. Nazajutrz zasi gdy krl w edug zwyczaju by prowadzon na majeSwar bisivwz^sizp ^^^^ ^^ rinku Krakowskim wystawiony, poswarzyy si xita Mazowieccie],
i

Mew

Dawnom.
sip"iwa"roeow'-

kie

Wladisaw
,

Bolesaw
tak

biskupami o miejsce siedzenia po prawej

r-

cum muHe- ce krlcwskicj

od micszczan nie Potym gdy krl Kazimierz zarazem chcia usilnie do Litwy odjacha, uczciwoA zatrzymali go panowie Koronni, i musia pierwej do Poznania nawiedzi Kkhn.'' dla potrzeb Wielkiej Polski. Wszake pany Litewskie a za bram Krakowsk dla uczciwoci wyprowadzi sam krl, a potym do Wielkiej Polski z matk odjacha. A gdy by w Kaliszu, przyszed do niego knia Miupad u ng krlechajo Sigmuntowic, dziedzic Xistwa Litewskiego wskich, proszc pokornie aby mu ojczyzn jego wrci, ale nie mg nic susznego uprosi owszem od Kazimirza krla by chudzinka nie prawie susznie odpdzon. A tu jusz czytelniku miy obaczysz porzdnie odemnie zebrane powodzenie chudziny kniazia Michaja, nietylko wedug Latopisczw, ale wedug Cromera, Dugosza, Miechoyiusza etc.
i

musia na zad do zamku si wrci, przysigi przyjwszy: wszake potym xita ustpiy biskupom.
krl

227

ten

knia Michajo gdy

nie

mg mie

miejsca

Litwie

stolca

ojcowskiego dostpi, k temu obaczywszy, i mu Kazimierz na gardfo sta, za jego rosterkami, uciekf naprzd z Litwy do Mazowsza do szwagra

swojego xiccia Bolesawa, jako o tym wyszej, potym do Prus, a gdy tam nie mg by bespicczny, zbieg do lska a z SIaki i z Czccby
, ,

'*Ji[/,';^i';
lo^l^^iJ^'";.
''"

obyczajem. Potym, jako ja roMazowieckie Bolesaw szwagier jego by na krlestwo Polskie naznaczon, przyszed do Polski, spodziewajc sie za jego Koronn pomoc Xistwa Wielkiego Litewskiego dostpi. Ale gdy
Polski^
a

najeda, upienym

urwaskim

^"'^"'e-

zumiem, skoro usysza,

i xie

Kazimierza Polacy koronowali, widzc,


kora, a

i nadzieja

dziurawa,

uda si

w pop,,,.^^
''"{,'!,jioJ*J'

Kaliszu, jako

Cromer

pisze,

upadszy krlowi Kazimirzowi u ng

prosi o zwrcenie ojczyzny, jakoby rzek, poniewa ciebie Pan Bg opa-

trzy krlestwem Polskim ojczystym,

podemn
re posset,

po Sigmuncie ojcu

wr te moj wasno, na ktr moim wstpi. Potym cum nihil aequi impelrai

niewskorawszy na swojej pokorze


Ruskiego

owszem sromotnie by chudzikrl


'^-'(J^o"
,,',"'

na odegnany, uciek do Piotra


przez

Wooskiego wojewody. A gdy si go


i

Odrowa wojewod
fide siia,

przez Koniecpolskiego

upomina,
ne-

aby

by wyda,

niechcia go hospodar

Wooski
is

Piotr

wyda, mwic:

}vI",^\7''sj'

que ex

neque ex dignitale Regis Micliaelem quasi clientem profinibus suis excederct.

<iui<ogou.

(lendum fore, sed jussurum se deinceps, ul

Tak si
a

Jawa.

wojewoda Wooski wola


z
i

wydania kniazia Michajla

wymwi,

ni
Taurw.

przysigi hodu, ktry postpi Kazimierzowi. A Micha nieborak widzc, i niemia miejsca u Woochw, uciek do Prekopskich Tatarw, ktrzy potym za jego powodem Podole okrutnie zburzyli acz to na Litw na krla Polacy kadli, jakoby oni podarkami Tatarw na Polsk poburza mieli, co jest nie pewny dowd, gdy omne regnum in se divisum dcsolaretur. Ale to wszystko broi knia Michajo Sigmuntowic z Tatarami, msczc sie nad Kazimirzem krzywdy odjcia ojczystego Wielkiego Xistwa Litewskiego. Jako potym roku 1449, s tymisz Tatary zebrawszy si do Siewierskiej ziemie wcign, o czym te Dugossus Cromerus wiadcz, wzi Starodub, Nowogrd Siewierski, Puciwi, inszych zamkw Ruskich, Moskiewskiemu pastwu Serpiesk, Brasko przylegych, ntwo jako dziedzic przez podanie dosta, tmnuJluais aUquot copiis Regis fusis, poraziwszy kilko zagonw krlewskich na utarczk wyciekajcych, pisze dalej Cromer: Majore mole Rex contra eiim arma movit. I si wyprawi krl przeciw jemu wiksz moc, a wygnawszy go, wyrzuciwszy z Siewierskiego pastwa, zamki za wszystki odebra ku Wielkiemu Xistwu Litewskiemu przywrci. A j)otym spodziewajc si wikszego posiku Michajo od Moskiewi
, i

'^czyulf''
*'Vii"'-2[\'"

'^o^ciec^jego'

HjskT/go'
suiroliub.
t>V(fr"kie-o
wz'!!'!'

bj

na

xi^Svvo'Lik',"

j^i^Mi'^jo^;

^'yj'",

''"'

skiego,

zwaszcza

dla dobycia

przerzeconego Siewierskiego ojczystego


etc.

pa-

uciek do Moskwy, gdzie jusz wicej nie pielgrzymowa, bo go tam hnmien w Ruskim monasterze praskurem otru, tam umar. Ktryby si by mci mierci ojcowskiej swego wygnania, gdyby by stolec ojcowski po tak dziwnym pielgrzymstwie opanowa; ale si to tylko Witotowi stryjowi jego ledwo zwiozo.
i i

stwa, Starodubia,

Braska, Nowogrdka,

228

ODJEDZIE KRLEWSKIM DO LITWY


I

NOWOGRODZKIM I ROSTERKACH WOOSKICH.

Rozdzia czwarty.

Ho

MM

ieltnosnego

Pana

PODSKARBIEGO W.

X.

LITEWSKIEGO.

Buczacki
i
1

W G
i

z li lU*

ki

pmidi-

\i>;ie po-

Kazimirz
;

^je'*'V"?
Lii^>^e*^

chv

siem w Piotrkowie cicc burdy iwszy krl Wielk Polsk, ybjacha\ Polaki nowo wsczete umierzy, Litw i bo Buczacki Fiedor miedzy * j j Woyniu starosta Podolski wzi by Litwie niktre zamki ku Podolu siedzce. A gdy krla panowie Polsczy prosili i namawiali, aby Litwie onych wooci odjtych niedopuszcza, ani wraca, ktre ju byy w dzierawie Koronuej, nie przyzwoli im na to krl z namowy niktrych panw Litewskich, ktrzy byli przy nim, ale spieszno do Litwy ujecha, wziwszy z sob kilko panw Koronnych. Tame si u Wingrw i w Knyszyiiskich pusczach ustawicznymi owami bawi opuciwszy i porzuciwszy sprawy
,
*'

zoy

Rozboje

Koronne, dla czego wielkie rozboje po drogach okrutne swowolestwa w Polscze urosy, r te wsi i miasteczka otrostwo zwascza slachta nai
,

jedali
sicmw
danie'
Lupa- fol.

plundrowali.

Na

drugi rok 1448, na schodzie miesica Maja, a Miechovius pisze

311 i po
i

Boym

Cielc,
,

zoy

siem krl Kazimirz


i

Lublinie Pola-

"'"sLic(V7"

kom wnym
Podole

Litwie.
i

Tam xita panowie

slachta
s

Litewska

prosili

aby rwza-

jednakim prawem sprzymierzenie

Polaki mieli, aby

te ony
,

pissy zjednoczenia Litwy,


i

modzi, Rusi

Polsk byy zmienione


i

aby im

Odpowied wrcone.
tet"ki?n od

Hrodo byy i co si tknie sprzymi erzenia, Jagie a, dla czego nietedy to dobrze jest postanowiono przez Witota maj si o co skary panowie Litewscy, te si im tego nie godzi uczyzamki
z

powiatami Olesko, Wiethle, Lopaczyn

Na

co panowie Polscy odpowiedzieli,

ni, co
4 przedniej-

\^kii'ageo^^'

przysigami przez krle nasze utwierdzono, jest mocnie zapisami zwaszcza przcz Jagica, ktry si obwiza potomki swoje mocnemi zapisami przysigami ty czterzy artikuy dziere, pierwej ni krlewn
i

Edwig
z

z krlestwem wzi. Pirwszy artiku, i mia wity Chrzest przybraci i z poddanymi, uczyni temu dosy. Drugi, i wszytko swoje xicstwo i ine dzierawy ktre mia i ktrych potym naby mia ku kri

229
uczyni. Trzelestwu Polskiemu przycczy i przywaszczy obieca, i take obrci. CzwarPolskiego krlestwa potrzeby na swoje skarby wszYtkie ci Chrzcciaiiskie wypuci. A co si tknie Poty, i mia wszytkie wicnio jej te Polacy ^oIiz^r^odola, tedy Podolska ziemia nigdy nie bya ku Lit%yie, ani Cazimirz mieli od Litwy, co jawnie jest opisano w Kronikach, i krl
^^'try dosta jej

cz spadkiem przyrodzonym, cz pod Tatary, ktr


a
ale

;j;,'i;^';;^11-

'l^^nigdy?

kiedy chcieli brali,

Cazimirz poczyniwszy twierdze drzewiane

Ka-

Miedzybozu i w Wodimirzu, dzierprzyszy ty ziemie na Ludwika w dziereniu jego po Ludwiku potym przyszy na krla Jagiea, i byy jako na krla Polskiego, ktre rozdawa ku dziereniu swoim zasuonym,

a Podole spokojem. Po
naprztid

miecu,

Dakocie,

Brasawiu,
jego

za mierci

Spitkowi

Melstina.
i

zamki

w Rusi Witoltowi \yieczno. Przeto dla jego sczodrobliwoci doczesnej, nie moga nam wieczno zgin xic te wasze Sigmunt niebosczyk dziera darem
,

aski dziere braciej niktre ^.^^up^. Swidrigajowi do ywotw ich tylko a nie na ^oie^trzyz
J^j^^;'^^"^
j^Cf^l^C^^

Dawa te

a nie

zamki przerzeczone, jakosz list jego tego povviadcza. Prosi potym krl Cazimirz panw Koronnyci, aby przyjani panw Litewskich nie obraali, a askaw i suszn im odpowied dali. O czym gdy si senat Koronny naradzi, odpowiedzieU krlowi, i atwiejszej dro-

wiecznoci

ty

^il-^^l'^1

j^'^^^-

Jj

doie^ijzy-

Polacy ku zatrzymaniu umysw Litewskich niemasz, jedno aby oni i Russacy chcieli litu wszyscy Polskim imieniem tituem krlestwa odrzuciwszy oddaliwszy tl^; J;j,o'i wadz Wielkiego X!cstwa swego, napotym si zwa i mianowa '^('-^^^^iZ' titu a Polacy w^wodziH za slKornnchcieli, na co panowie Litewscy nieprzyzwolili Podole z dawna do Korony przynalee. iTiem tiTuioAle Latopiscze Ruskie Litewskie stare, ktrychem ja dwanacie eon- LatopiLe cordowa, inaczej a jednostajnym dowodem wiadcz, jakom to wyszej nh'2ad'zaj
i

ta

opisa przy Gediminie, Olgierdzie, Jagielle i \Yitocie, i napierwej xi- ^|o poUo-' '" Litewskie, Korjatowicy, Tatary z Podola wygnali i Kamieniec, Ska, Bekot insze zamki zarhili, a do Wielkiego Xistwa Litewskiego dzielnoci sw przyczyli. Tak tedy w ten czas panowie Litewscy od Polakw
i

odprawieni, do Litwy odjechali,


mirz do

s tym si siem skoczy, a krl CaziKrakowa jecha. Roku 1449, gdy umar StephaniHelias wojewodowie Wooscy, hoi

downicy Polsczy, na jednego stolec Petrio, a na drugiego Roman synowie wstpili. Potym Petrio majc pomoc od Jana Huniada, gubernatora Wgierskiego, wygna Romana brata strijecznego ktrego za na pastwo Kazimirz usiowa w-prowadzi, ale gdy usysza w drodze, i od
,

^yolsKicmio
^^'''"''
'

trucizny zadanej

Roman umar, tym

dolskicgo, ruszywszy Przemyslkie,

Kamieca PoPodolskie Lwowskie, Chemeskie


spieszniej

cign

do

wojewdztwa. S Kamieca potym posa do Petria wojewody, aby do niego przyjecha, a hod przysig uczyni, na co Petrio przyjecha obieca, by tyl- niek^wojo" ko mia glejt od krla. Krl tego nic czekajc, zostawiwszy w Chocimu KamTeSa. posy, ktrzyby przysigi Petriowej przysuchali, spieszno si do Litwy obrci, gdzie w Nowogrdku s pany Litewskimi sejmowa ledwe pocz,
i

230
Tatarw ie Podole burz;!-

Jurga.

przywrcenia wyszej mienionycli powiatw od Korony do Litwy, gdy Tatarowie do Podola wtargnli ogniem mieczem srogo wszytkie wooci pliindrujc, ktrych jednak Teodor Buczacki kilko pkw i zagonw porazi winiw wiele wybawi. Ale insze zagony Tatarskie u Brasawia iojnie askawie byy przyjte czstowane od Jurzego albo Jurgi pana Litewskiego, sk.-jd byo Polakom podejrzenie uroso, u albo za wola krlewsk, albo za przywiedzienim panw Litewskich, Tatarowie Podole i Ru, ktre Polacy Litwie odjli, burzyli.
, i i

okoo

O
I

WYMWIENIU Z PRZISIGI
PORAENIU POLAKW

W WOOSZECH.

Rozdzia pity.
miesica Grudnia, krl na siem Piotrkowski jecha, na ktrym si poytecznych postanowio, co si za wnet rozerwao, bo gdy panowie Koronni krla k temu przycignli, aby im przysig wedug ich j)raw uchwa krlestwo sprawowa sprawy krlw

otyi

wiele rzeczy potrzebnych

przeszych, take nadania

dobrodziejstwa ich jawnie

osobliwie pozwolone,

siaciiin ro7.-

'scze.

aby gruntownie zachowa, a Litwie odjtych powiatwnie wraca, czego im krl nie chcia pozwoli ani uczyni, aby w czym Litwie, ktr uprzejmie miowa, nie usczyrbi. Na drugi rok 1450, krl mia siem w Krakowie z Maymi Polaki, okoo wywiadowauia povvscigin'enia otrostwa rozbojw przez slacht wznieconych, co si byo panom radnym podobao. Ale Jan .Tczyski wojewoda Krakowski t rzecz rozradzi, nie iby sprzyja zodziejom, ale
i
i

niechcia nic stanowi, jawnie


Polskiej

spolitej

przyzwoleniu, abowiem si
,

krlem przeciwko' wszytkiej rzeczy pobjli przed tym panowie na

wyszym sejmie zjechali wali, aby im przysig,


Szafraniec Dl Yslil Krl A iihi.s croctuidae edi.
3:)4.

aby Kazimierza za prawego krla nie przyznaktrej od niego

dali, uczyni. Tak

tego sej-

gdy inu o
B*

si
*^

rozjecliali uic nie


j
i

sprawiwszy,
1
*j

wiksz moc

swowoleiistwo o-

trostwo

wzio

bya sawa i te

jusz Piotr Szafraniec

zasadk na gar-

do

krlewskie czyni.

Et tam

ipso safra-

b\c syucm, acz nie

dinsiendcre
dicfbatur.

Po micrci Pctria Wooskiego wojewody, Bohdan ktry si liczy wasnego oza Ale\andra wojewody Wooskiego, panstwo Wooskic opanowa, przed ktrym Alexander may syn leliaszw
do Polski uciek, ktrego zas Sienienski, za roskazanim krolewskiin ua hospodarstwo wprowadzi, a Bohdana wypdzi. Ale skoro Sienienski z wojskiem z Wooch wyciga, Bohdan ktry by w gry uciek

z Rosierki

matk
,

r.

r"',^.

im

zebrawszy si znowu, Alexandraz pastwa wyrzuci. Przeto

za

krl
z

OdRus-

rowu

Koniecpolskiego wyprawi, ktrzy Alexandra

Wotochy,

231
saki
i

Podolany na

pastwo

wprowadzili.

Bohdan widzc si
i

by

nievvo.

rwnym do
u|)rosi,

stoczenia l)itwy,

lasy

si

swoimi skry

pokj od naszych HoMu

tvm sposobem, aby hospodarstwo Wooskie rzdzi, dokd do- kr^u^%. rocie picinacie lat Alexander dziedzic, a iby siedmdzicsit tysicy zo- pT.Mka' ych czerwonych Tureckich (jak Dugosz i i\Iiechovius pisz) 200 koni dzT'io"Tu'?. wow 200, a wyziny 300 wozw na kody rok krlowi Polskiemu '^iirrz.l'."
i

obyczajem^hodownym dawa. Tak uczyniwszy pod tymi condiciami pokj, naszy wracali si do Polski, a Bohdan obwiodwszy wojsko swoje w lesie, u wsi Krasnego na Polaki uderzy. Polacy te wolc mnie umrze, ni sromotnie ucieka, a zdradliwemu nieprzyjacielowi zwycistwo odda, mnie si z Woochy polkidi bili si od poranku a do wieczora rwnym szczcim, a przedsi naszy krwawy plac otrzymali, bo wielko slachty Buskiej polego wodzowie przedniejszy: Piotr Odrow wojewoda Micha Buczack Parawa Mikoaj zabici, pochowani we Lwowie z paczem pospolitego
i
i

szyd.'?.

wo-

Pugnaium

%Zpn-am.
w"* pl^fsrzy
cmin'.?^!

gosz^wnpo-

bon 187 nl^ri"]


3cho-

MUS.
Tatarzy bu-

luciu.

11

rz^Grodek
4 mile ode

Lwowa.
ilji'^]^','\^"je.

'Bycho potym roku 1451, jak Cromer, a Wapovius zmyliwszy 1452, Tatarowie syszc o poraeniu slachty Buskiej w Wooszech, wielkim gwatem do Podola do Busi wtargnli, burzc palc a za Lww do Grdka, !a z wielkimi upami byda, do hordy zdobyczami ludzi
i
i i
i

i^ri^"",^!^^:

^YJ"
^l-^^^^^

WYSzli.

Zbigniew

tymi
i

dwiema zemi przygodami przez


Bussacy, ale
i

Woochy

Tatary, nie tylko

ka.

Podoanie

gdy aden nie by ktryby ich (jeliby si co zego przygodzio) ratowa, bo krl Kaziniirz w Litw ie na ten czas mieszka sejmujc z pany Litewskimi okoo przywrcenia Lucka Podola. Przyjecha potym krl do Krakowa, gdzie go Zbigniew biskup zfuka,
wszyscy Polacy srogo
byli utrapieni,
,
i

d^l^Yuwy znowu.

owiadczajc
go
ludzi
, i

jego przyczyny

by

wszytkie przesze

przysze poraki je-

zgub

krain Koronnych,

wszake

to namniej krla nie ruszyo,

ktry po wtre zaraz do Litwy na

owy

ujecha.

O SEJMIE

PODEJRZANYM

w PABCZOWIElZ POLAKI.
Rozdzia szsty.
potym siem krl w Parczowie, na ktry panowie Litewscy przy jecha nie chcieli, o czym te Dugosus i Cromerus pisz, aby im pierwej glejt wolnego, spokojnego bespiecznego przyjachania odjachania
i

/(oy

Litwa na siem Parczewski nic choiaa.

quaJl:omi
'^*'''

23-2

nil^/fi-

panowie Koronni

dali, ale

im takowego

glejtu Polacy

dawa

zabronili,

aby

iihs^aPoio-

si CO

nie

ulyo
,

sprzymierzeniu obojga narodu.

Potym

krl

sam ku paz

^verum'ea'
negata^est.

^^^ Litowskim
przyprowadzil

do

omazw

wyjacha,

do Parczowa ich

sob

wszakc

Gastolt niecbcia jacha.

mirzkupa- Litcwskich nora Lite..


wsiiim wyLit\vasi'o
i

Wotyniauobnoxiae
o!ip'o^\cdi
"Litltt*^!"'"

to byo adanic co i ,- .iv mszych onych paiistw zamkw i woiosci, te^ kolo poprawienia sprzymierzenia, ktrc powiadali, i panowie Polsczy bez ich wiadomoci z wielLitcwsk zely woci jako powinnej albo obwizanej niewolcj owiad-

i.*^

i.-

panw picrwei okoo wrcenia Podola, Lucka


na tym sejmie

czcnim
^^^

napisali.

^^^ ^^^^ "^ ^^ ^^^ YicQi Zbigniew biskup Krakowski wszystkiej Polimieniem odpowiedzia, zbijajc im to dowodnie, i oni bez swej wia:

sprzymierzenie by opowiadali abowiera 3Iaciej biskup Wileski panowie radni Litewscy nie mogli si tego zaprze, i to sprzymierzenie potym pochwalih i przysig potwierdzili wespek te o Podolu i inszych zamkach wyznali, do Polskiego prawa ich przynalee. Pozwolili

domoci
inszy

wiadectwo
sczw

mu"parcwoskiego,

im te tego Polacy, aby sobie w tych rzeczach wybrali comissarzw, albo sdziw jednaczw do splnej ugody, chociaby chcieli i samego krla splnego pana. A gdy na to panowie Litewscy nie przyzwolili, a iby z zajtrzonymi umysy nie odjachali, zdao si Polakom przez cay rok t spraw zawiesi do drugiego sejmu na tyme miejscu. A Latopiscze Ruskie Litewskie wszytkie ktrychem dwanacie na to Zgadza, inaczej skutek tego sejmu opisuj sprosta tymi sowy: I bdc d/.i na Wielkim Kniastwie Litewskim j^a^imirzowi na koronie Polskiej w rok po koronaciej uczyni siem walny w Piotrkowie, na ktrym sejmie panowie Koronni prosili krla, aby im zoy drugi siem w Parczowie, na ktrym aby panowie Litewscy byli, umyliwszy to tajemnie sami w soi

bie bez
a
i

wiadomoci krlewskiej, panw Litewskich poima ossadzi, xistwo do Korony przywrci, tak jako przed tym z pany Ruskimi Przemyskimi uczynili, Przemys zasiedli. A gdy si na ten siem panoi
i

Litwawo^ciotaliAAndrzeffio-

wie Polsczy nli wszyscy


dziawszy si

Litewscy do Parczowa zjechali, tam panowie Litewscy sta-

okopie obozem, a przez


nijaki

dwa

dni jedzili do

panw Pol-

skich do rady, a trzeciego dnia

Andrzej Polak Rohatyski dowie-

miano poima, tym Jana Gastota wojewod Wiktrzy zmwiwszy si z inszymerus: ^Ga- Icskiego i Kicjzgaa starost modzkiego menVenire Hii pany, nic powiadajc nic sugom swoim, wyjachai z obozu i uciekli do Brzecia. A chcc dowiadczy powieci Rohatyskiego, zostawili na dobno's'i ^giof' miejscu w Parczowie obz nieco sug, a w tym panowie Polsczy nie
p^zesi^zog

midzy swymi

za

pewne,

e panw Litewskich
,

o i>'m?e

wezwawszy

ich

do rady, przestrzeg

mao ludzi w liczbie posali, ktrzy na obz panw Litewskich naskoczyH, tylko sug mao tym dah a wonice ale w obozie nikogo nie zastali pokj. A rozmyliwszy si e to byli le uczymii tego czassu wozy su,
,

od tego powiada czassu sstaa si wielka niemio midzy pany Litewskimi Polskimi. Jakosz Jan Gastot wojewoda Wileski Iwasko Moniwid wojewoda Trocki, herbu Leliwa Kiejgi za

nimi do Litwy odpucili,

zga

starosta

modzki

Piotras

Mongierdowic marszaek ziemski

na-

233

miestnik Nowogrodzki

Polakw czrtowa
Kazimierz

za

Jugiea pobrali
poczfii
to
i

Radzi wi, herby ktre na braterstwo byli od Pola za im nazad odesali a swymi starymi pie- Litwa kom ora herb
, ,

sif

wiele

zego Polakom
i

za to mylili.

Wszake

krl

odubali.

si
,

pilno

bo
ale

Cromer podobno

pisze

rychlej

Polakw z Litw do zgody przywid, i krl rospuciwszy siem do Litwy zaraz na owy, dla splnej obojga narodu zgody w tym zajtrzeniu,
,

woy

jecha.

UCKU
I

PRZEZ

LITW UBEZONYM

3IIERCI SWIDRIGIEOWEJ.

Rozdzia sidmy.
Bolesaw Swidrigajo Koku Paskiego 1452, miesica Lutego, Olgerdowic brat Jagiew, wielk niemoc zemdlony w Lucku umar, m^a ucko a zamek ucki Litwie, ktrzy zaraz wielkim pdem przyjechali, poda ^a}\eZl&.
kaza.

xi

jakom

Tego te czasu knia Michajo Sigmuntowic, ktry by do 3Ioskwy, ju dwa kro wyszej opisa, zbieg, w monasterze otruty umar,
i

w kociele S. Stanisawa na zamku pochowane s. A Litwa ucko osadzia i woci przylege z przygrodkami osiada i Wodimirz zamek z miastem spalili. Skd wielkie burdy urosy, gdy Polacy zgrzytali na krla, i za jego wol Litwa ucko wzia, jako powiedano. I uradzili to aby slachta 31aej Polski Woudimirski zaobudwu ciaa do Wilna przywieziono

^^'{[^[[fi''

,,..,.
i

i^jf^"^^'-?'

"'e

"'

jednym razem \>ochowani,

Lucka wszelkim sposobem t^^^g'*!';, V" przez Litw spalony znowu zabudowali o^j. pod nimi dobywali; ale nic nie sprawili panowie Polscy s t swoj rad dla bojani obraenia krlewskiego, wszake podskarbiemu Koronnemu p^,^ upnikowi solnemu przykazali, aby adnej broni do Lucka, choby te ^^{"'oijy'*^" ,d.'>'i;'a. sam krl kaza, nie dopuszcza dodawa. Czego ^dy si krl dowiedzia, Kazimierz V srogo si rozgniewa na Zbigniewa cardinaa na Crakowskiego Sdo- slv^^\ai mirskiego wojewod posa na nich skary si na zjazd Wielkich Pola- ^jfJJJjjr^u^^' kw, i go oni krlestwa upornie odsdzali. Jako potym w Sdomirzu na witki krl mia siem dla pomsczenia si tej krzywdy swojej, na Jfj^.^',^'^^"^'ktrym z pany spoinie o zelywo swoje expostulowa; ale mu Zbigniew ^''^^^gj'*"cardina na wszytko szerok rzecz odpowied uczyni, strofujc go z tego i Litwie wicej ni Polakom yczy z nimi ustawicznie w^ biesiadach w poradach obcowa ucko z Podolim gwoli im od Polski dopuci

mek

'

. i

oderwa.
u.

30

234

ivm ^zw^ino

Rycho potym Talarowie do Podola wtargnli, a Rowu zameczku dobywszy (ktry potym Bona krlowa znowu zbudowaa Barem przezwaa) z wielkociii upw wyszli.
i

SIEHI

W SlfiADZU Z ITW4
Rozdzia smy.

i^dcmnine
^iie^raTi?/"//fI'!s-"

JM a sejmie Siradzkim panowie Litewscy przez posy swoje tego czego srogo i zufale z pogrk wojny rozerwania upominali si od ^ 1^'crwej

Polaiw, ktrym panowie Koronni agodn i ukadn odpowied dali, ^ krla upornym naeganim do przysigi i potwierdzenia praw i wol-

i!ine^ini"ds

"ocl Koroun) cli

przywodzili.

T^Tinnara- ^
rV'ii'iyl!5
iie/b^^i^ij'

ouii

przedniojszycli

przywodzi,

na ten

Ktry ju od nicli zewszd ciniony panw Koronnyci rad tajemn mia, a gdy to czas nie mg dosy panw Polskici daniu uczy-

ui,

dla niebespiecznoci

gowy
,
i

swojej

na rozmylenie rok jeden


Cromer. TeLitvanicum
^ranifelrt".

aby tym czassem

Litewskie

W moc swoje pobra tcwskicgo do Polski przeuJs. I przywiedli na to panowie Polscy krla i im t obictuic zapisem swym z pieczci podpisem rki potwierdzi mui

oderwania Litwy, uprosi u nich ucko i przedniejsze zamki skarby wszylkie Wielkiego Xistwa Lii

sia

do czego
i

te

oni pieczci
z

przyoyH

a arcibiskupowi do zachowania

zwierzyli

tym si

sejmu

rozjechali.

w szytki
sT
pTcli?wracaii"na rodoie.

po^ieir/.c.

Pod tyme czassem Tatarowie znowu do Podola wtargnli i woci a do Lwowa zburzyli a gdy si ju z plonem wyciga do horpo czterzy kro si wracali a ludzi ktrzy byli z skrytych dy zmylili micjsc na uiwo wyli w ndzn niewol pobrali. Dla czego krl Rusk 2 Janem Cyzewskim i z Tczyskim wojewod Krakowskim g]g(>]jjc posa aby Tatarskiej srogoci odparli, a sam do Litwy, i Z Woochy
,
,

LUwie.^^

morowym udrczonej, na owy od^fcSo-^ jecha. Ale ni si naszy na Tatary zgotowali, oni z wielkim plonem do mieszkali, j^^pjy ug^jj, ^ jjya rzecz j)odejrzana i panowie Litewscy tych Tatarw
clio

tcu czas wielkim powietrzem

d^Ta'tarw

przywiedh

'^carzPrT'' kopski Za- ;^^. jiui za wolskiego J-'i{'f.jzi""il'

"^orszalka z

bo natychmiast Gastolt z Bloniwidem wyprawili Radziwia wielkimi podarkami do Saehmata carza Zawolskiego dziku,
_

ziupion.

Cromer.
33!),

lol.

Ale gdy OJ do nich Jjacha Radziwi, trafi W' dzikich "^ wojsko Ecigereja carza Prekopskiego, ktry by porazi SadaP*^''^^^' zupion bv chmata Zawolskiego, z Podola z upem ciagnace";o, tam tedy j j
zq \vsz\stkicgo

posug. t tir-i

Icdwo nagi wolno puszczony. nis. Sadachmat te carz Zawolski uciekajc z dziewici synw i z murzado'*Liiwy'^ mi, take z hulany przedniejszymi swoimi pany do Litwy, jako do przyja"naniod"" ci przyjccha, ale go nadzieja omylia, bowiem by poiman od panw
secun,

Radziw

i^o-n'

nich.

235
Litewskich
(co

samo
i

Litw

podejrzenia przywied/ieiiia jego nu burzenie

Podola wYwodzi) a w Kownie pod

potym gdy chcia uciec, za Kijowem dogoniony, stra a do mierci by cbowan od Litwy, aby si tym

zachowali nieprzyjacielowi jego Ecigierowi Przekopsliiemu. Pod tyme czassem roku 1453, dnia 29 Maja , 3IacIiomet Turecki

Karamaskie waleczne xi, wzi w przymierzu Consawne, wielkie, morzem ze trzech stron otoczone, stolic gow cesarstwa Greckiego. A do tego Turkom pomg nijaki Gertuka zdrajc<T, pan Grecki, ktry do Turkw uciekwszy, ukaza im sposb
cesarz poraziwszy

stantinopole, miasto
i

consthniinopo' ^^'eie.

certuka

ai

'^zu^ujca"'"*

ktrego pogdzie byy snadniejsze miejsca ku wziciu miasta szturmu tym Machomet cesarz miasto podarku da cwiertowa, obrzydziwszy si jego zdrad, Isidorus albo Sidor metropolit Kijowski, ktry ono by cardlnaem na (ropni ("^Kisinodzie w Florenciej od Eugeniusa papiea uczyniony, zebrawszy nic- Sunu^mao slachty rycerstwa Ruskiego, przebi si przez wielkie wojska Tu- u" 'V/y. przyszed l)v na pomoc Paleologowi cesarzowi do Constantinopo- ,I))j/,//)'X. reckie cesarz sam Paleologus ''"^/r^-f"' la, tame mnie dokazowa z Russaki, gdzie u szturmu, gdy chcia z inszymi z miasta ucieka w bramie by uloczony, ]K'i'* cito ktr przynis Janczarzyn jeden na a potvm umaremu
i

','''"/

gow
,

Machometowi. Tak to miasto sawne po RzyPropontidem morzami podlane mie pierwsze na wiecie Helespontem wielkie, i go jest w okrg na sze mil albo wicej w murze, pogani a do dzisiejszych czassw z wielkim upadkiem wszystkiego chrzeciastwa
wielki podarek cessarzowi
i i

trzymaj.

O ktrego miasta wzic'u i jego pooeniu i zacnoci opisaem w indowodnie ktry potym jeli Bg szym Commentarzu moim szeroko mdego ywota j)rzeduy wydam na wiato, bom sam w tym miecie roku krain Turel-)74, mieszka niedziel 20, gdziem te wiele inszych miast
, i

<kicli

ten czas zwiedzi;

a teraz to

ckich albo Tureckich historij pisa.

opuszczam, abych si niezda GrePrzeto do Litewskich spraw przed-

siwzitych przystpuj. Tego czossu Iwan xic Ostroskle Jan L iscz w dzie Wielkonociiy i pobili, tale Tatarw wedug JMiechoriusa u Trebowle })orazili na bardzo i aden poganin nie uszed, czego Cromer lib. 22 w ty so'wa powiadcza fla ul nc nnus qiudem ecasisse exislim('lw\ a winiw 90Cf0 naszy odbili insze upy.
i

gow

''

236

O TRZECIM SEJMIE
I

W PARCZOWIE

w PIOTRKOWIE.

Rozdzia dziewity.
Koku Paskiego
umar
,

1453, miesica Czerwca, gdy Matias biskup Wileski


i

zo/.v krl Ktzimirz Polakom


,

Litwie siem

w
i

Parczewie

na

ktry panowie Litewscy nie przyjachuli

obawiajc si
.

panom Polakom
ich Latopisiec
PosiowicLisiem,

niewiem jakich zdradnych zassadek wyszej wiadczy, Cromerus te fol. 340 sccundae edkionis
,

dajc przyczyn podobno onych co


przysali, Ja-

mwi:

Insidias nescio quas causiftcantes. Ale jednak


,

posw

na Chodkiewica

namiestnika na ten czas Witebskiego, Radziwia, Miko^i

aja Paca starost Lidskiego sw z wojewdztw.


Upominali si
i

marszakw

trzech

powiatw, take pona pierwszych


,

ci

posowie u panw Polakw tego co


,

przeszych sejmach

Odpowied
panw Ko;
iwie.

Woy
~.
.

byo poprawienie sprzymierzenia a Podole Wielkiemu Xistwu Litewskiemu iako wasno jego wrcili.
aby

Lkazali im na to panowie Koronni prnileja Jagieowy, >\ itotowy,

T'

-1

i--

Swi-

drigieowy, a ich samych dowodami


oni sami mwili, Podole
i

Litw

z tej

wasnoci

zbijali

gdy

Woy
w

od Jagiea krla Polskiego Witolowi

by
Compromisu^olo^zLi"^^^

zastawione

we

czterdzieci tysicy

czerwonych zotych,
a

skd

jawnie

si okazowao,
towej

i
s

ony ziemie pravya Polskiego byy,

po mierci

Wito-

wespock
,

pienidzmi

dzieraw Jagieow susznym spadkiem


i

przyszy. Podawali im k temu Polacy compromissarzw, jako


albo krla
chcieli
,

pierwej

nle^'^"

albo papiea

albo ktregoby inszego


,

pana chrzeciaiiskiego

'^"^"//.^'

albo cesarza Chrzeciaskiego poPolakom zdaa nieprzystojna, z nisczym odprapatrzy w tej rzeczy wili posw Litewskich. Kosztowa te sam krl srzodku z niktrymi pany Koronnymi, aby to byo na drugi siem odoono ale tego nie dopucili Polacy. Potym suchano posw xit Mazowieckich, Wadisawa, \i Bolesawa ktrzy si upominali Tykocina Gonidza od Lit\yy wzitych, ktrym gdy krl bez rady panw Koronnych srogo z pogrszk odpowiedzia ^^ ^0 Lit\ya susznie uczynia, by zfukan od Zbigniewa caidinaa, i si

Litwa

za

Tatarskiego carza

dawaa,

ktra rzecz gdy si

krlw

przykrymi

sowy
,

ani uczynki

adnego obraa

nie godzi

przyto-

czywszy

t przypowie

midzy psczoami
ny'aibo"uL
<"''^7/^^;'"

^^H^

niema, ktruniiy nii;i ksa swoich, zwaszcza l^fazo wieckicl, towarzyszw pizyjaciclw Koronnych ze krwic
i

da

uiter apes quo(ji(o

Brfjom aculeo carere,

krl

krlw- Polskich idcych.

237
Z Parczowa na drugi siem krl do Piotrkowa zaraz jacha, na dzie Jana Chrzciciela naznaczony. Tam krlowi arcybiskup Gnienieski ukaza ony obietnice zapis, na ktrym si by krl przymuszony zapisa obwiza Polakom na odjcie zamkw niktrych Litwie i na przysig,
i

.
i

jakom
gosza

to wyZszej
i

w zamknieniu sejmu Siradzkiego pooy, wedug DuCromera, dali tedy panowie Koronni od krla, aby wdy jusz
dosy
uczyni. Potym

[?jl^\^"Ji.'J,^'

^{jjjjj^'^'^,'''"'

onoj obietnicy swoiej

wziwszy

sobie krl na rozKri^oLi

mylenie dzie, odpowiedzia panom, i si mnie nie godzi przeci\Miej przysigi czyni, nad pierwsz przysig, ktrm Litwie uczyni, gdy mi na podnieli wszake mog da wam przysig, Wielkie Xicstyyo wybrali
i ,

ale

tak jako Zdaa si

krl Polski, a nie jako \Yiclki


ta

Xidz

Litewski.
i

przysiga panom Polskim niestateczna, podejrzana

samo-

fl^"'^^'"'

owna, przeto poczli nalejia wespek z Zophia krlow, matk krlewsk, aby krl tych kluczek poniecha, a poruczywszy komukolwiek xistwo Litewskie, rzecz pospolit Polsk sam przez si aby
pilniej

idiusiuranzowie.

sprawo-

spkowania oddali, czterech uiunnosa Koronnego jawnie naznaczonych miano- bernio amozdania wszytko wanych aby do swej rady przypuszcza, a z ich wyroku tprawowa, a coby krom ich zdania byo sprawiono albo uchwalono, aby Condicie od ... ^ u T Tl 'I niev/azne byy. Jeliby tego kroi me Poinuwposy wszytkie rzeczy jako nikczemhe

wa, Litwanw aby od swego obcowania


panow
przedniejszych z senatu

'

.,

'<'-.'l..i

uczyni, powiedzieli,
litej

i niechc duej
,

czeka, niby siebie


ty

rzeczy pospo-

inszym sposobem opatrzy nie mieli, a zaraz


i

kiem skutkiem potwierdzili gdy si zobopolnio i z drugim obwizali, adnym sposobem ojczyzny swej nieodstpowa. Tym potyui tak upornym danim te grobami poruszony Kazimerz, przysijakiej prosili da. Do dziewitego dnia w ten czas trwa ten siem, ktry jako now nie siimn dni *^*"^'' zwyczajn rzecz, i tak dugo trwa, Dugosz wspomina; cby si dzi temu dziwowa, gdyby kilko miesicy nasze sejmy przewoczone by bez
i

sowa swoje uczynwiar lubem jeden

pewnego skutku rzeczy yyidzia. Potym krl Kazimirz z tego Piotrkowskiego sejmu do Krakowa przyjechawszy, a kilko dni zmieszkawszy, do Litwy odjecha.

Ka^-mirzdo
''"''"'

XI.

Korony szo slachta wszytka onego kraju krlowi przysiga, Owicimskie wadzej wszytkiej musia ustpi, wziwszy
i

Tego te roku Owicimskie xistvvo

w moc

Polskiej przya

Jan

xi

0.sii'ciniSkie slaipioiic.

pewn summ

pienidzy.

238

O ROZRUCHU
I

PRUSSAROW
KRLEWSKBI,
y-

MAESTWIE
Rozdzia

a irzyjeiii[Prns.$w

fiol elanie.

(Iziesitjo

l\a len czas roku 1454, wielkie rozruchy zaczy si w Prusiecli od sla" miesczan przeciw Krzyakom, ktrzy wielkimi krzywdami od nich chty
i

ucinieni, spiknwszy si
z nich

midzy sob

wiele

zamkw

miast,

wyrzuciwszy

Krzyaki, pod moc swoje przywrcili. A wyprawiwszy do krla Kazimirza zacne posy, z ktrych by starszy Jan Bassenus, ony wszytki zamki, z miasty i wszystk Prusk ziemi,
i

Swar

o da-

wanie lubu.

Pomorsk, Culmiensk Michaowsk w moc mu podali. Tego te czasu 9 dnia Februaria pirwsza maonka Kazimirzowi do Krakowa przywieziona, Elizabeta Albrichta cesarza Rzymskiego crka Wgierskiego krla. A i si a siostra Ladisawa modego Czeskiego
i

cardina Zbigniew

arcibiskup swarzyli, ktryby

nich godniejszy by,

maestwo dawa, woyli t utciwo


i

potym na Jana Capistrana


,

witego zakonu Bernardinw, prawie cha kaznodziej uczonego ktry by z Rakus przez Zbigniewa kardinaa proszony przyjecha do Krakowa,
Skarga n

ma

Wo-

ale

ani niemieckiego ani

polskiego

jzjka rozumia, Zbigniew


i

to

Krzjaki

cardina odprawi, a arcibi;?kup now krlow pomaza koronowa. Suchano potym posw Pruskich w senatorskim kole, ktrzy orati skaryli si na Krzyaki o srogie a prawie zwierzce zniewolenie, dbr i majtnoci wasnych pobieranie i wynisczenie, on i dzieweczek
haniebne posromocenie
i

dug

insze

nieznone

uciski

od mistrzw, contorw
i

ich starost,

Koronny
i

w
,

take urzdnikw, wyliczajc, proszc aby ich krl senat obron w poddastwo jtrzyj. Tymi tedy ich probami krl,
i
i

nie opucili

panowie' Polscy przypdzeni, aby tak piknej' niespodziewanej ocoasiej ktrabysi potym trudno trafi miaa za ktrby to co ich przodkowie do Krzyakw przed tym utracili, atwie odiska a do Koroi

ny przywrci mogli, przyjli Prussakw w poddanie i w obron. Posa tedy krl zaraz Andrzeja' biskupa Poznaskiego i Jana Koniecpolskiego miesczanie Pruscy, kanclerza Polskiego do Prus, przed ktrymi slachta
i

IMichaowscy wierno, posuszestwo poddastwo krlozamki wszytki tym ktrym Koronie Polskiej uczynili wi Kazimirzowi

Culmiescy
krl

kaza

podaii-

239
Jachal potym krl do Litewskiego Brzecia, ffdzie krtki czas z nany ^'/'P^. Brzeciu Li! / 1 1 askawie sit' im oiiarujc prosi, aby bronili prze- niskim,
'

Lilewskimi sejmowa

-III

cia przez

modz

Lillaiilskim

Krzyakom na pomoc Pruskiemu

mistrzowi. siemwL'''-
Gonin.iz,

To postanowiwszy

zaraz do L^^czyce na drugi sicm


xi/4'ta

onv jaclia. Tam


i.kicli

miesicu Maju zoMazowieckie upominay si u krla u Litewi

obiecujc krlowi

panw, aby im Gonidz i Tykocin, take Wcgrw byy wrcone, wszylkie wojska swoje na pomoc przeciw mistrzowi

.wt^rpllw

^si^dzn'''

Pruskiemu
z

posa,

ale

si prno upominali, bo Litw


Liflantskirai
,

krl przy

tym

zo-

stawi, obawiajc si ich rozgniewa, aby nie wzili jakiego porozumienia

Krzyaki Pruskimi

i te

te miasta z

dawna do Litwy

suyy.
Z czyce zaraz krl jacha do Prus w wielkim a ozdobnym poczcie panw Koronnych, tam w Toruniu, w Elbingu we Gdasku od senatorw, slachty miast wedug witego obrzdu przysiga odnowiona bya, wsiowa krla Kazimirza potomkw jego krlw Polskich, biskupi te trzej, Culmienski Pomezaski Sambijski przysigh, a czwarty biskup Warmieski by przy Krzyakach w Marienborku, wszake capitua jego albo Collegium przysig uczynia. Mia potym krl w Grudzidzu siem z Prussaki, tam podatek albo pobr uchwalili z pogowia dla zapacenia Czechom onierzom, ktrzy byli ^lalborg od slachty Pruskiej pod Krzyaki obiegli, a pacono im po 26 zotych na ko, na trzy miesice; tych tedy rospusczono, albo dla tego, i
i
i i

p^Sw
s''""^""^-

Maii.ora

P^lo^n

byli

drogo najci, albo dla wtpliwej wiary, a na ich miejsce krl swj

dwr pod Malbork wyprawi.

Tame
zawdy
tki
i

ne, szesnacie
z

wziy uni z Koron jako w jedno ciao spojote panw radnych z slachty z miast wybrano, ktrzvby krlem o rzeczypospolitej Pruskiej radzili. Tame im ca wszyPruskie ziemie
i i

myta na ziemi

na wodzie

podatki od wagi albo funta, ktre po

^'"^^."('/rT.s-'

niemiecku zwano
i

fuiitzol,

albo frinczol,

dwa pienidza od kadej grzywny

iow"uLenVc.

wieprzem zwano, krl im odpuci. A Gdausczanom, ktrzy krla ze wszytkim dworem wielkim kosztem utciwie przyjli, osobliwie krl odpuci sicdm set grzywien z miejsckiego dochodu, ktre Krzyakom na kady rok pacili, k temu myny wszystki miejsckie mniejsz, ktr Wisa, morze gry otoczyy, darowa im, tylnarzas,

ktr dan

pospolicie

uaw

ko sobie trzynacie wsi, a dwa folwarki wyj, a podatek miejscki z tego wszystkiego jedno dwa tysica zotych czerwonych im ustawi, z czego

60000 zotych czerwonych, jako Wapowius pisze i Cromer z jego wiadectwa, przychodzio. Te aby na kody rok mieszczanie przez cztery dni krla ze wszystkim dworem kosztem swym po Jejmowali, a miapirwej
sto

K^Suom
^'Gdi.ska.

zamku stuczonego, aby krlowi palacz kosztowny

miecie, take

spichlerz dla sypania


Przyjechali

zboa

stajni zbudowali.
,

potym posowie od Papiea od Cesarza, Curfierstw, od Philippri Burgundijskiego, Ludowika Bawarskiego i od w^szytkicli Niemieckiej Rzesze xit, proszc krla, aby Krzyakom jeli co wystpili od-

240
puci,
a

Prussyim wszytkie wrciwszy sam na


aby
z

cia Constantinopola,

nimi wojska swoje


ktrzy

du/.ej Niemieckich

xit,

nie

mylili, na

sowie zawiesi),

wojn Tureck, dla odjzczy. A krl Cazimirz (iby przeciw niemu wojn za Krzyaki podnic inszego nie odpowiedzia, jedno i
Frankfordzienski, ktre miasto jest

tych rzeczach

ma wyprawi na siem

nad rzek Menem, posy swoje.

-5:@>

-^^1^-

NIECILIWEJ BITIE RAZIMEOWEJ


Koku Paskiego 1454.
KSIFX.IDZIEH'lf;rXASTE.

Rozdzia pierwszy.

Uo Wielmonego Pana,

KREWSKIEGO

ST.iROSTY.

rl

Kazimirz gdy

przyj
i

obron

Prussaki,

Zaraz podnis

myl swoj

na harde Krzyaki,
Sfuma podana.

Malbork ich gow, pod Chojnice wojska wid z Polski gotowe. Stum wzi przez podanie swych onierzw mstwem, Litwa te ratowaa Polakw rycerstwem, tysicy jezdnych im na pomoc posali, Sudimuntowicu ich pod spraw podali. Kuczuk, Stako Kosciewic, z Janem Ilinicem, Przy tych z Bohdanem Jurgi Wo, Andruskowicem, Roty wiedli, ktrych krl obaczywszy w sprawie, Weseli si Litwie dzikowa askawie. Polakw ukasz z Gorki z Ostrorogiem rzdzi, Szarlejowi z Ritwiaskim krl dwr swj przysdzi,

Stum, Brodnic obieg

Za

Pi

Olechno Sudimunlowic heiman nad 5000 Litwy Tatarw pod


i

Chojnice
pr/.yci-

ghh

Kuczuk,
Sianko Kosciewic,

Jan ninic, Bochdan, Andruskowic,


i

Jurgi

Woi,
rotmisirzo\Nie Litewscy.

Bo

ci

czterzej

hetmastwo
i

sobie przywaszciali,
znali.

ukasz z
Gorki Po-

Acz co wojna

bitwa bezhumny nie

znaski, Stanisaw Osirorog


Kaliski, Mi-

31

koaj Szar-

242
lej

Iiio\\Jod-

Kanclerz usilnie krla a mgdrze odwodzi,

s);i\Nski,

wojewodowie,
i

Widzc mode
By
z

tictmany, by bilwy nie zwodzi,

Dt'1-

lawRytwianski
castcllan

pici

tysic czeka Czarnkowskiego raczy,

Ai

Rosperski,

hetmanowie Poisczy. Kanclerz Koniecpolski.

Ale Wielcy Pohicy

Dubia Alea
3Iartis.

wtpliwy skutek wojny by obaczy. rzekli, i. wonice Naszy Niemcw zapdzi mog przez swe bicze. Tak gdy bitwy woali, krl na ich danie Przyzwoli, widzc w nich z Niemcy na potkanie.

ch

Ul vel auri-

Z przygody stra Niemiecka na nasze

trafia,

garum

suorum flagelis hostes in

A jedna A A

drug bitw ogromn

stoczya,

fmjam aclum
iriiaclarent.

Stra Polska

Naszy jednak odnieli zwycicztwo acz krwawe, krlowi o Niemcach dali pewi) spraw.

Niemieck
porazia.

jusz Phebus tchnice konie do morza prowadzi,

Wieczr
twa.

bi-

Hesperus te chmury oboczne zgromadzi, Gdy Ludwik mistrz Krzyackie uphy wywid swoje. Przy nim Zegaskich xit, Rudolph, Baltzar dwoje. Bernard, Sumberg Czech Niemcw, Morawcw, z Saxony, fendlw mia pod spraw, z nim Rzekie zagony, Naszy te z Litw w siedm si pkw zszykowali, A z obudwu stron trb znak do bitwy dali.

Om

fappprnnt
qiiclrc]iida-

Lecz

reii/uinun-

w naszych ona pirwsza ch zaraz ustala. Gdy ich witsza cz zbrojnych nigdy nie widziaia,
i

guam

ar-

tnaas acies aspezerunl.

Ktemu na botnym miejscu

hraskim stanli.

Wszake
Niemcy

raiele do siebie

obudwu

stron brnli.

und krzycz. Poisz szelm, a grzmi asv, Garda tez rozdzierali gosem wrzesczc naszy, Bl)iiY trby gone dwik dawaj huczno, A Niemcy za z spissami pieszy id huczno. Konie r, grzmot gdy zbroje o zbroje chrzciay, Z runic trzask, dym, a strzay pierzyste wisczay, Kopije naszy omi, Niemcy te sw e drzewa Droysle w naszych topi, a z koni szy trzewa. Proporce chorgwie z obu stron si chwiej, Zbici lec, a ranni za stkajc mdlej. Naszym Mars w pierwszej bitwie potuszy askawie, Rozgromili Niemieckie uphy w przedniej sprawie.
dasticht
i

Baltzar

Zegaskie

xi

zal)it,

Sumherg

Ywy

Poiman,

skd
z

naszy triumph sdzili prawdziwy,


naskoczyli,
-

Ale
Ztiofl u bi-

za w tym Krzyacy gwatem

A znowu

twa srosza.

Kurzy si py podnieca w mach zajuszonych. A gniew Niemcy naszych wsparli walczcych bez sprav\y, Gdzie si dopiero wscz huk, krzyk, trzask hj krwawy,

zwycizcami srogi bj stoczyli. do nieba z prochw poruszonych,

miao

243
liu lietniunowie

uaszy

McmcY

naszych, naszy

swym ratunek dali, za Niemcw w ty

o lym lut czjtaj Krowspierali,


mera

Litwa bez przestanku j)sowala im frezy Z lukw, w tym Niemcw walny uphiec przyszed Tych j)oledni upli naszych widzc indzie krl stoja,

swie/.y.
Nas7.y

rierzchn, gwatu niemajc,


Uciekli, a krl krzyczy aby

sna si w sprawie
wola

pierzchnli.

cienia boja,
stali,

Lecz niepohamowarnm

noj;ni

dali.

Co widzc drudzy ktrzy

przednim

byli szyku,

Lstraszeni z straszncfio Nienneckiego krzyku,

Pierzchnli poszelinie za drugimi rno,

Krl za nimi: hej

stjcie, stjcie!

woa

prno.

Bo porwawszy si wszyscy

ordinku swojego,
Podoltictwo uciekaj cyol.

Bie

bystro po niwach pola Chojnickiego,

^Yanie
Ony lkliwe

jak kiedy

pusczy sarny albo anie,


i

owcowa

trba trwoy

chartw sczekanie.
straszny

uszy

dwik

chwytaj

Gowy wzgr

podniozwszy po skaach pierzchaj.

Tak naszy rospucili swym koniom wdzida,

A
I

szaty wiatr za nimi chwieje jako skrzyda.


Crnmrr:

Krl ich

z ucieczki gosem chrapliwym hamuje, gdyby si zwrcili zwyciztwo lubuje,


i

Qund

Tam mao

ledwo przygnany, te pierzchn, a Niemcy po nim bystre konie Pucili, chcc go w ktrej jak zaapie stronie, Tame naszych co z krlem biegli rozerwali, I si rno od krla wszyscy rozbkali.
tych co go strzegli

A od

sam

nie

by

nisi vi abstracttis esset

na placu pojmany,

by

tivus f.i hoMlinm


pnleslo/-

iem vemstei.

Samych panw Litewskich

pi

si

zastawili,

Aby Niemcw

na sobie gonicych bawili

Za czymby krl ujacha wprzd, Sudimuntowic, Kuczuk, Ilinic, Stako, Bohdan Andriskowic,

Lite\\scy rotinislrzo^ie przi krlu zostali.

Z Niemcy si micle ciwszy mnie poczynali, I dug ich na sobie chwil zatrzymali, Z ukw im odpierajc, potym od wielkoci. Pojmani okazali znak sawnej dzielnoci.

Na

to sIq

ws.stki
l.al()|iiszce

zgadzaj,.

tym gdy jusz Titan zot skry do morza gow, Noc z jaski wywodzia ciemno Charonow, Lecz miesic wieci jasny, naszych Niemcy sczujc, A po polach pierzchliwych promieniem skazujc. Krl od swoich zbdziwszy samoczwart uchodzi. si Litewski slachcic k niemu przygodzi. Tame ich w jednym miejscu gdy Niemcy dognali. Mao wszytkich z krlem razem nie pojmali.

Niemcy, naszyci) soiiili

Wo

244
Latopiszce

kad, i
Czechw
postrzela, co byd

Lecz na boto ubiegli

tam

\Yo

konia zsiadwszy.

Pocz
Gdy

strzela

z sajdaka,

strzay rozsypawszy,
nie mieli,

mogo, ych

akom suyli, boi Malborg naszy u Cze-

klrzy Krzy-

si te maej Wrcili si do swoich,


tej

kilko

Niemcw rani, naciera


krl

liczbie krla nie spodzieli.

te wjbrn

bota

chw otckich kupili.

Da
Krl Kazimirz ledwo uszed.

Piechot, ruszya go w niewoli ochota, A gdy jusz by z przestrachu wolny na swiebodzie, waacha wieego majc na powodzie. krlowi, bo drigant pod nim spracowany

Wo

Usta by, gdy

ucieczce lepszy

ko

rzezany,

Na

10 sig

to
i

wszy-

uszed Niemieckiej pogoni, krlem mier bya toni. I z onej gdzie wizienie Do Nieszowy przybiegli dyszc z onej kazni,
z
i

Take

Wo

srki Latopi-

szce Kuskie

A Rytwiaiiski
Acz
Krl rzek:

j wita

krla

idc
z

ani.
srogi.

Litewskie

Dzikujc Bogu i go wynis

onej trwogi,

zgadzaj.

nieprzyjacielski miecz inszych

pobi

Odpowied
Ritwianskie-

mu.

ty si w ani my, a rycerze mili Polacy z Litw przy mnie krwi si wasn Za paczc rzek: o Boe, ktrego obron,

myli.

Ktry
Dzikczynienie KazS-

Zdrowie moje jest cae z zupen koron, mi dzi sam z rku nieprzyjaci hardych Wyrwa ludzi moich z ich okoww twardych,
i

mierzowo
la wyzwolenie z rku

Acze mi
Przez

za grzech skara, ale jednak Panie,

Krzyackich.

Wyrwae mi
Jak dzielny

przes sugi cnego ratowanie,

moc wiernego sugi, wiernego o Boe, Bo kt co dzielniejszego kiedy sprawi moe,

Bo wedu^r
Laopiszcw
ws/yslkich

Wo
s

ktry mnie od mierci

A krwi
Teraz

nieprzyjacielsk strzay swe


o

wybawi, pokrwawi.
takiego raczy

Wo

ruski

widz

Boe ie

nie przebaczy,

slachcic obronit go z

uku

Jescze mnie

pastwem moim, gdy

strze-

lajc na Krzyaki, za czym


witsza pn-

Da
Ale

mnie stra

zginieniu,

mog

rzec nie

Wola,

jego postawie podobno anioa.

moc

Krlo-

wi przyby-

Tak

tej

bitwy nieszczliwej postpki. Pruskich


i

starowieckie Kroniki, Ruskie


opisuj, Cromerus take
fol.

Litewskie Latopiszcze niktre,


fol.

Krzyakw pisane Dugosz


i

316,

lib.

4, cap.

347, secuudae edidonis, iMiechorius 50. Wapoyius fol. 278, Herbortus fol. 295, lib. 6,
lib.

23,

etc.

wzmiank

czyni.
]\Jiechovius
i

Cromerus,

Dugosz

t porak

nie tak

szkodliw

ja-

bo ledwe GO slachcicw ubito, z ktrych byli zacniejszy: Piotr Sczekociski podkaiiclerzy, Mikoaj Morski chory Sendomirski, Jan Zawisz Czarnego s\n, starosta Kolenski Jan Rizinski. ko sromotn
i

by wiadcz,

trzy sta
z

trzydzieci poimanycli,

midzy

ktrymi

byli zacniejszy:

ukasz
i

grabi

Mikoaj Szarlewski wojewoda Iiiowodsawski, Jan Sczsny Tarnowscy, Jan Mikoaj Rytwiascy (a trzeci jak Latopiscze Ruskie
Gorki,
i

245

wiadcz Dersaw Rytwiaski


ski
li
i

krla

sciercze

aniej wyszedwszy wiciasnym wizieniu by-

ta), Idzi Suchodolski, Jan Melslinski, Sendiwoj Lezenski, Piotr Strykow-

Barthomiej Ogrodzienski, a

ci

w Malborku w

chowani.

czyli

rzek komi wPobitych naszych trupw powizawszy za nogi miotali przeciw ludzkoci, ktra nieprzyjaci pogrzebem utci kai i

e, obozu te/> wszytkiego Niemcy dostali, w ktrym 4000 wozw skarbnych wzili. A Latopiszec Ruski bez dowodu napisany t bitw przegran z lerzykiem krlem Czeskim pod Wracawiem by kadzie, a szykowanie ucieczi

krlewsk do Chojnic

prostuje:

czym si nazbyt

myli, co ja

dowo-

dnie

poka.

OMYKI ATOPISGZOW LITEWSKICH


CZASEM, MIEJSCEM
o
I

NIEPRZYJACIELEM

tym poraeniu Eazimierzowym.

Rozdzia

drugi.

1 irwsza, i Jcrzyk Podebrandski na ten czas jeszcze krlem Czeskim nie by, gdy si ta bitwa poraka trafia, bo tego czassu Ladisaw mody
i

(na ktrego by miejsce Ladisaw Jagieowic krlem Wgierskim wzity), krlowa w Czechach w Wgrzech, ktrego siostr rodzon Helzbiet cesarzwn z przerzeczonych krlestw

syn Albrichta cesarza

zmarego

dziedziczk

poj

Kazimirz krl Polski

w maestwo, mao

co przed

swoj porak.
Wtra, i ta poraka wedug wszytkich Cronikarzw pod Chojnicami bya, do ktrych trudno mia Kazimirz uciec, bo Krzyacy jescze na
ten czas Chojnice trzymali.

Trzecia,

i magnum
ywo m
i

chaos, daleki przecig

Chojnic, co jako

rerum natura
I

nie

ucieka byo.
krl
,

Wratsawia do
pod Choj-

Czwarty,
nicami

samisz Latopiszcze przeciw sobie

by t bitw
Kazimirz

wiadc mwic:

wycign
,

dzie

ze wszytkimi

i Litewskimi do Chojnic a pod Chojnicami ich zszykowal etc. Polym dalej mwi: Tak w sprawie cign ku Wrocawiu. Pita omyka Latopisczw, i co mia napisa de/ectionem, odrzucenie albo przekinienie slachty miast Pruskich od Krzyakw, a poddanie W moc w obron Kazimirzowi, dla ktrych ta pirwsza bitwa bya, napii
i

wojskami Polskimi

246
sa: Przysali powieda Wrocawianie Slacy do Krakowa posy swoje, proszc krla Kazimirza aby u nich panem by, a od krla ich Czeskiego broni, na co krl Kazimirz przyzwoli i wojskom si swym gotowa kaza. Tak Latopiszec. Ale przeciw temu dowodniej pisze Miechoviiis lib. 4, cap. 60, fol. 317, mwic: Anno autem Domini 1459, Rcge Casimiro Lanriciae commorante .yc. to jest: Roku Paskiego 1459, gdy krl Cazimirz w czycy mieszka (nie w Grakowiejak Latopiszec mwi), przyjechali do niego w pitek wdzieli . Barthomieja rada starszy miasta Wratsawskiego, ktrzy swoim Namysawskich ohywatelw imieniem prosili, aby ich w moc w obron swoje przyj raczy, abowiem w ten czas gdy umar Ladisaw krl AYgierski Czeski, Jerzyk albo Georgi z Podebrandu, Hussow sect zaraony, pocz by krlowa w Czechach. A tym dano tak odpowied i krJ wojn Prusk tak si bardzo uwika zatrudni, e ich ai
,

miar przyj w obron nie moe. To Miechovius. Dugosz za o tym szerzej i Cromerus lib. 24, tak mwi: Sub finem mensis Augusti, renit ad Regem Lenciciam Wratislai-iensium ^^ Namislaviensium legano dedidonem Oppidorum suonun offerens, &fc. To jest: Na
>Vratsiawia-

dn

"iawiaiUe Sie po aj.

ostatku miesica Sierpnia, a roku 1459, przed tym na margines kadzie, przyszo do krla w czycy bdcego, od Wratsawskich i Namysowskich mieszczau poselstwo, offiarujc mu poddanie miast swoich, i pod

Gerzego krla Czeskiego heretyka ze wszystkim lskiem powieda zalecona ich pobono i naboestwo ale im powiedziano, aby sobie skd ind pomocy i opatrzenia dali, dlatego i Kazimirz krl broni ich nie moe. Prusk \^ojn zawikany, wszake
fQjjj^g2owanim
niechcieli.

by

Bya

jeliby pokj

Krzyaki uczyni, przyj


twierdzi
i

ich
z

moe.
niego secunda SC tertia edi-

Wapowius take
tione foL

Bielscius

i si im krl z tego potrzeb Prusk wymwi. A tak Latopiszec Litewski dowodn prawd tak powanych Kronikarzw z drogi ustpi. Na ostatek to poka, i Jerzyk albo Gerzy Podebrandski,
278,
krl Czeski, nigdy wojny jawnie ani utarczk
z

Cazimirzem nie mia,

ale

zawdy

przed nim ulega

asce jego

dla bojani Matiassa krla

Wgier-

skiego folgowa.

Naprzd Cromerus hb. 24, Miechovius fol. -360, Dugosz pisz: Anno 1458, przyjechali posowie od nowego krla Czeskiego Irzego do Cawielkie pomocy przeciw Krzyakom Pruskim zimirza przymierza proszc
i

krlestwa Czeskiego successi po mierci swoiej krlowi

Pr/.yjaz
ICa/.imirzoC./.C

kom krlewicom Polskim

dy przyja

jego potomtym odpowiedziano, i krl zawaby si mu to wzajem Czechy zachowa, za co te


i

obiecujc.

da

i'y-

od nich oddawao

etc.

Polym 1460, nie walczc z sob sprzymierzeli" si przez posy, a mieli sizjecha do Gogowa dla ugody o posag IJelbiely krlowej ony Cazimirzowcj ktra bya Infans Bohemiae <Sf Uwtgariae Regnorum le,

giuima.

247
Zjechali sie

Turkom

ugod
i

potym 1462 do Gogowa, gdzie sic sprzymierzeli przeciw splnych krlestw concludow ali. Dugosz i Cromer lib.

24, Wapoyius Miechoyius 310, lib. 4. Potym roku 1460, krl Irzyk posa wojsko swoje na Wratisowiany, ktrzy go nicchcieli sucha, ale hetman jogo Scibor Towaczowski Mora-

wczyk, od Wratsawia do Polski yytargnt, a Czstochow miasteczko okoliczn spali, albo swowolnie, albo z roskaklastor wyupi zania krla swego Irzego, ktry si te boja szczliwego na ten czas powodzenia Kazimierzowego nad Pruskimi Krzyaki. A gdy krl Kazimirz
i
i

woo

^|;^f{,"^^,';,

zfupiony.

przez

posy sprawiedliwoci

da u krla Irzyka
zoy. O

zaprza si

tym

nie

wiedzia, ale jednak

chcc

wszytki szkody nagrodzi Kazimirzowi

Bito-

miu na

dzieii S.

Andrzeja zjazd

tym Cromer

fol.

edi{(onis.

Tene
,

Irzyk krl Czeski arbitrem albo jednaczem

387 secundac bra sobie zaw-

dy

Kazimirza o czym tene Cromerus fol. 392 edilionis secundae. Potym roku 1468, za jego dozwolenim nad wasne syny Ladisaw

syn starszy Cazimierzw na krlestwo Czeskie przeciw Matiaszowi


i

Wgier-

Miechoyius, take Cromerus skiemu by naznaczon, o czym Dugosus pisz, pod t condici, aby Ludomil crk Irzykow poj. Umar potym Irzyk 1471, z puchliny ng, w heretyctwie Hussowym, a kaza wzi na krlestwo Czeskie syna starszego Kazim rzowego Ladisawa, o czym Miechoyius fol. 320, Cromerus lib. 27, Dugosus, WapoKronika Czeska osobliwie wiadcz przeyius, Bonfinus, Bielscius etc. ciw Latopisczom i z pocztku krlestwa Gerzy z Podebrandu krl Czedo mierci z Cazimirzem Polskim adnej bitwy nie mia. A tom ski dla tego acz z wielk trudnoci miejsca historikw jak w gstych puszczach
i
,

zbierajc przy|tisa, abych

prawd

Chojnickiej

bitwy okaza
i

aby Litwa

j)rawd/.iwiej z postronnych historij

dlug czasw, miejsc

spraw swoich postpki osb, poznaa.

porzdek wewszyt-

Krzyacy
ki sele
i

saw

tego zwycistwa Chojnickiego

wiksz ni bya,

Niemieckie ziemie napenili. Ale si krl zaraz stara, aby to ich wenie

dugie byo, bo zebrawszy lud suebny z Czech, z lska, za pienidze, take Polskie powiaty ruszywszy, zamki wszytki w Prusi(Th osadzi niktrych miast z zamkami, ktre si byy poday Krzyakom zwyciscom, doby, a potym miesica Stycznia, slacht z powiatw zim udrczon do domw rospuci, gdy z kadej woki postpili 12 groszy dawa na suebne; sam te krl do Polski odjecha, zostawiwszy Andrzeja Tczyiiskiego Culmieiiskiego, Piotra Szamotulskiego Pomorskiego Jana Kold Czecha ninej ziemie Pruskiej starostw, z wojz

Morawy

f';*'";'-;'?,,

dwa:

skiem

suebnych onicrzw na swym

miejscu przeciw

Krzyakom.

248

ROSTERKAGH
1'RZE/.

LITWIE

GASTOTA I O MIERCI OLEKA WODIMIROWICA XICIA KIJOWSKIEGO.

xi,t Siiekicli protlka.


Rozdzia
Koku
Croraerus
fol 3-19

trzeci.

1455, Jan Gastolt wojewoda Wileski poburzy


i

by

insze

pany

nic

slachl Litewsk ku temu, aby Podola

niktrych

zamkw Woyskich

wspomina
Cfby
10

by

pod Polaki

moc

dochodzili,

^^k^Ltfe-'^

na kilku sejmach wrci; a

tej

poniewa Polacy niechcieli ich dobrowolnie miaoci dodawaa Litwie zabawka woj-

mowil^Ao" ny Pruskiej.
mocLTa'^Ga'^ ki
'^'fao's^'^''

Co syszc
i

krl Cazimirz, zaraz do

ukaduoci swoj

obietnicami

umierzy
z

Litwy jacha, a ty rostyrk temu przywid pany

Litewskie, aby
z

spoin moc swoj zczyli

Polaki przeciw

Krzyakom

czego si pierwej wymawiali, ale potym jako Latopiszec Litewski wiadczy, z Janem Chodkiewicem namiestnikiem W^itebskim wielk pomoc Po: i

Pomoc
le\vska

Li-

Po

lakom.

lakom to jest 8000 jezdnych Litwy i Tatar posali 80000 czerwonych zotych na suebne poyczyli z skarbu Litewskiego, jak o tym bdzie niej , acz tego Polsczy Kronikarze nie wspominaj. wiosn krl zmieszka gdzie od wielu ten czas w Wilnie postronnych poselstw sucha, zwaszcza od Ecigiereja carza Pre-

ca

xit

kopskiego sprzymierzonego przyjaciela, ktry mu pomoc przeciw KrzyaPodole zamkami za jego ywota opatrzy, kom obiecowa, a iby napominali przeciw niestaoci synw jego carzykw ludu Tatarskiego

Woy

swowolnego, abowiem si sam powiada starza,


wania nie

a oni

pokoju

prno-

cierpliwi.

Tego roku 1455, od narodzenia Christusa Pana, a wedug rachunku ruskiego od stworzenia wiata 6964, Alexander albo Olelko WodiKijowskie Kopylskie, wnuk Olgierda Wielkiego Xidza Litewskiego, Ruskiego modzkiego, mdry, dzielny na wszytkim spradug z ciaa mierci zapaci zostawi po sobie dwu synw, xi/e oid- wny pan kniazia Siemiona. A ci gdy si chcieli po ojcu dzieli ''"umS"' kniazia Michnja xistwem Kijowskim Kijowem miastem, nie dozwoli im tego krl Ca-

mirowic

xi

zimirz, przed ktrym mieli o ten dzia

jciicia

^n^%
^ini",'?'/!*'

spraw w Wilnie, ale Kijw da Siemionowi (ktrego potym panowie Litewscy chcieli wziat' na Wielkie Xicstwo Litewskie, jako o tym bdzie wnete jego przygrdkach wzi swj udzia. niej), a knia Michnjto na Kopylu A od tego Alexandra albo Olelka Wodimirowica Olgerdowica xicia
od
siebie

dzierc

fcniaziu

249
Kijowskiego Sluckie
ninv herby
z

xicta pisz

sie

Olelkowicy, ktrzy

czapk susznie nosz, gdy

Pogoni i Coluod Olgierda Gediminowica

Wielkiego Xiedza Litewskiego potomkami. Tego te. czassii gdy krl w Litwie mieszka, Zbigniew albo Zbiszek eaSaT "^'"*biskup Crakowski pierwszego dnia Kwietnia umar w SdomiCardinal
i

jaciel

wieku wykonawszy, a na biskupstwie 3*2 lecie, wielki nieprzykorony Witollowi na krlestwo Litewskie niedopuMazowieckie pobone umar, czterzech tene czas Bolesaw ci. synw Conrada, Cazimirza, Bolesa\ya i Janusza i dwie crce Ann i Zorzu

06

lat

Litewski, bo

xi

phi
i

Prusiech tez Kenigsherg albo Krlewiec do Krzyakw si przeda, Knypw si poda musia. Take Slawcki Mazur Dziadw zamek miasto Krzyakom wyda, ktrego mu by krl do Lit\yy odjedajc zwierzy; ale go za rycho Czech Kolda z krlewskiej strony ubieal wiele Niemcw posiekwszy spali, gdy by wpuszczon u])rawszy si jai
i

zostawiwszy.

34'jT/ie
^^''*""'*-

^otici

ko contor LIbiski w krzyackie odzienie. Torunia te mistrz Pruski mao nie ubiea w nocy, majc z plebanem i z mnichy Dominikany; z przedniejszymi miesczany, si zdrada odkrya, zdrajcw pokarano, a mistrz nie wskrawszy
i

zmow
ale

gdy

woo

pieban

zTajcy.

okoliczn splundrow^a. Za tym krl postanowiwszy rzeczy Litewskie w miesicu Maju z Wilna do Piotrkowa na siem przyjecha. siem w Piotrkowie, na ktrym Przyjechawszy krl z Litwy,
,

zoy

traclowa

pany radnymi, o dostaniu pienidzy

onierzom na wt)jn
i

Prusk,

ktrych gdy tak wiele jako


uradzili

byo

potrzeba dostarczy z inszych

aby krl wespek, take duchowne rypoowicy rocznych dochodw^ znieli nie wijmujc uczciwoci, ani godnoci rnoci, ani przeoest\y poytkw^ Arniesczanie wedug szacunku ruchomych majtnoci, po dwu groszu od grzywny aby dawali. Kmiecie za albo chopkowie vyieniacy po groschu 1, z gowy, tak niewiast jako mczyzny, a slachcicy ktrzyby niemieli aani patw, po 24 groszy aby pacili. Na co byli wydnych poddanych brani poborcowie ktrzyby tymi pienidzmi wedug poytku rzeczy po-

poborw niemoono,

cerskie stany wszytki po

^i''j,a'",,^'^''

Prusk.

spolitej szafowali.

kocioa Crakowskiego zamku krl si upornie Tomas Strzempieski stale odmwi zabroni. By potym^krl ubagan 5000 zotych, ktrych biskup capitula na sw wiar u kupcw dostali pod t condici aby ich potym krl
Nad to, zota domaga, ale mu
i

srebra

tego biskup

zapaci.
Mieli potym naszy onierze, ktrych byo za ty pienidze najto, czste utarczki z Niemcami zawdy nad nimi gr otrzymali, jako Dugosz i Cromer pisz, kilko te zamkw pod nimi wzili, a pod Fridlandem Czech Scubella 500 rejterw ich porazi, a 100 poima ywych.
i

32

250

O OSADZENIU

ZAMKW

PODOLSKICH

I ICH SUKO^TYIfl rOSEST^TIE

0 KRIiA

A jako chcieli inio lirla Kazimirza podnie sobie Kijowskie, na Wielkie Xiestwo Litewskie Siemiona Olelkowica,

Ni

Suckich

xit przodka.

Rozdzia czwarty.

Ho

fVilmozneffo

Pana

.PISSARZA W.

X.

LITEWSKIEGO

Panowie Koronni dowiedziawszy si i Litwa przemylaa jakoby zam,

kw od Wielkiego Xicztwa odjtych dosta,

wyprawili zaraz

sejmu

Piotrkowskiego do Podola posw, ktrz})y przeciw Litwie zamki wszytkie onierzami, spi, strzelb i jjroni obwarowali, a przysig od starost krlewskie wzili. Stoli te panowie Litewscy posy na imi Koronne
i

swoje do krla, upominajc si Podola od Polakw, a napominajc go aby si im uici w przysidze, ktr im by uczyni, gdy mia jecha na krlestwo Polskie z Wielkiego Xistwa Litewskiego, czego jeliby nie uczy-

ni,
a

powiedzieli

i
tej

panowie Litewscy

tej

krzywdy
pisze
,

przydawali im

miaoci

jak

Cromer

duej znosi niemog: Krzyacy, z ktrymi si


i

byli sprzymierzyli.

potym tego roku wiksza

cz xiat, panw
i

slachty Litewskiej,

obruszeni niebytnoci krla Cazimirza zapaleni chci ku odjciu Podola Polakom, gdy inaczej tego otr-.yma na kilku sejmach niemogli, uradzili

wzi
sirona Sie-

podnie

na Wielkie

jSieg'^'"
Olelkowica.

Kijowskie, przeciw Cazimirzowi krlowi Polskiemiona Olelkowica, mu, gdv na tcu czas inszego po Cazimirzu bliszego nie byo do Wielkiego Xistwa Litewskiego. A tego byli przednicjszym powodem Jan Gastot z Ostrogu Wileski, swiekier kniazia Siemionw Jurgi ^^.QJg^yQ(]j^ czowiekiem i Alexander albo Olelko Sudzimuntowic, ktrego by wielkim
i

xi

Xistwo

Litewskie,

modzkie

Ruskie Sie-

xi

podz chudego slachcica, i by namiestnikiem Poockim czaszym Wielkiego Xistwa ziemskim, za on posug u Chojnickiej bitwy gdzie si by za zdrowie krla uciekajcego dobrze popisa i poima si
Cazimirz uczyni
i

25
z inszych piijci

to

panit Litewskich da, a krl z Woem ubieiat, jakom wyszej wyrazi wierszem. Czego Cromer zamilcza, a na tym go miej:

scu zowie

-l/f-J-a/K/^'

cjuispiam liiimiU

loco naUis,

secl

singulari

ii<'i/5

gralia in sublime ececlus. Ci tedy panowie Litewscy na podniesienie kniazia

^'Smi "-

Siemiona Olelkowica usilowah", ale Moniwid wojewoda Trocki z swoimi krewnymi z drugimi pani^^ty i slacht strony krla Cazimirza broni.
i

Przeto krl Cazimirz slyszijc o tych rosterkach Litewskich, a

skoczy-

wiadisiaw
'^"^i'"uro
*^^"-

wszy siem Piotrkowski, do Litwy si gotowa, acz


pirwszy syn
viusa
i

Whidisaw urodzi pierwszego dnia Cromcra. Panowie Josta Deciusa fol. 42


i

mu si na ten czas Marca wedug Miecho,

go

le Koronni

zatrzy-

Pruskie burdy trudne

mawali, usilnie proszc aby do Litwy niejezdzil, a z nimi mieszkajc, zaczte aby pierwej skoczy; ale krl i sprawy opuciwszy ich proby do Litwy jacha, gdzie panw Litewskich, jednych

i obietnicami przywrcenia Podola i inszych zamkw, drugich nadanim imion hojnoci swoj ubaga, a on rostyrk koo podniesienia na Wielkie Xistwo kniazia Siemiona Olelkowica wicej na czas zatrzyma ni umierzy, bo potym tego kniazia Siemiona na Wielkie Xistwo
i

ukadnoci

wzi
A

chcieli,

jak o tym niej Ijdzie

o czym

Dugosz

Cromerus

lib.

24

wiadcz.
wszytka wina tych rosterkw na ten czas wscztych na Gastocie

wszake oto karania niewzi, i by wielkiego zawoania i monoci, dla gorszego zaburzenia. Gdaski roTego czassu gdy krl w Litwie by we Gdasku wsczy si szkodliwe rostyrki midzy posplstwem, za podusczenim Marcina Koga nieznacznego, ale chytrego Niemca, ktry Krzyakom sprzyja, ale go potym cito za ten wystpek i tak si rostyrk uspokoi. Tego czasu Jan lluniades z Capistranem mnichem, przy ktrym si Marimmet 600 Polakw dobrze sawnie popisowao, porazili Machometa Wlrego ^'pro'd(''m*'" cesarza Tureckiego, pod Biaogrodem Serbskim, sam ranny sromotnie poS^oL^ ledwo uciek. Rycho te potym zwycistwie ci dwa sawni wodzowie chrzeciascy ywot z mierci przemienili.
zostaa,
*^'^'''''
, i

Tego te
mia eni,
ZOSta.
.

czassu

trucizn
.

Ladisaw krl Wgierski Czeski mody, gdy si umar, ktrego siostra Helbieta bya za Kazimirzem:
i
*' . .

na noc, a po

na jego miejsce Irzyk Podebrandski secty

Ilussowej

krlem Czeskim

roznicmont SI. O czjm czjiaj cu-

Maliasna*
.

A Wgrowie w tene
krlestwo wzili, ktry
Jerzego.

krlestwo

czas Matiassa syna

by w

Huniadowego na Wgierskie wizieniu przcdtym u Podebrandskiego


przyjechali

Wgierskio

Roku za 1457, na wiosn


Kazimirza krla,

posowie Pruscy

Polscy do

ten czas

si

Syilnie
z

okoo spraw

Litewskich ba-

wicego,
wski, a

za ktrych
z

prob
za

do Polski

Piotrkowa

na zjazd Wielkich Polakw do

Litwy wyjeclia, na siem PiotrkoKoa jecha,

a lam od slachty Wielgopolbkiej uj)rosi, i gdy pienidzy na su/jjbne niedostawao, Sochowa, wiecia Tucholcj, zamkw Pomorskich, broni
i

si sami podjli. Potym si

krl do Prus ruszy,

ku Gdaskowi prosto

cdaika.

252
jecha, gdzie go Carolus krl Duski, wygnany na ten czas z krlestwa, od Gdasczan by wdzicznie piechot z Gdaska wyszedwszy wita,
i

hojnie

przyji^t.
,

rymi

A Pruski mistrz nie majc czym zapaci sii/.ehnym swoim nad ktby starszy Udahikus Czerwonka Czech, Polakom przycliyhiy yczliwy, dziera je na sowie dawszy im w moc zamek 3Inll)ork, pkiby
i

im nie zapacono. Ale bojc si suebni obIc>/ein'a od Polakw na Malborku, ktrych byo sze tysicy, posali do krla aby im pienidze zasuone da, obiecujc mu zamek Malbork poda. Krl Cazimirz nie mia tak da na duchowne na wieckie k temu z kowiele pienidzy, ale ciow Wielkiej Polski srebro pobrano krom Krakowa bo na ten po-

uoy

datek

Tomas Slrzempczyski biskup Crakowski niechcia przyzwoli.

Zgromadzono potjm
Summa na
Malbork

on summ

pienidzy:

naprzd sami Gdasczanie

dali

czterdzieci tysic zotych czyrwonych Ulrikowi Czerwonce, potym


i

ioona.

Polacy dwadziecia
a ostatek pienidzy

pi

tysic

o wyzwolenie zamku, takie

temu Czerwonce z jego towarzyszmi, winiw odoono byo

Malbork
kupiony.

do Wielkiej Nocy. A po Wielkiej Nocy Czerwonka wziwszy ostatek pienidzy od krla Polskiego, a Pruskiego mistrza do Tczewa wyprowadziwszy, krla Kazimierza z pany Polskimi fort od rzeki Nogatu na zamek Malbork puci, na ktry krl z Gdaska prosto s pokojem wjecha lata 1457, we Srzod witeczn. Atak tym suebnym za Malbork dano

wsz)tk summ 476,000 zotych, ale miasto Malborskie nie rycho si poddao, a im dotluczono z zamku, ci te suebni z Malborkiem GiaDerszaw albo Tsczw zamki z miasty krlowi zaraz podali.

PORIZEim EDSSIEOW
I

POLAKW

NA. PODOLU

PRZEZ TATAR

Rozdzia pity*
1
Barlhlomiej
Bufzarkislarosla Podolski,
i

atarskl carz

syszc i krl si w Prusiech bawi, Bez wieci na Podole wojska swe wyprawi, Lecz Barthomicj Buczacki z Lasczem swoje dwory

Jan

aszcz podkomorzy, herbu Po-

Zczywszy, umylili gwat ich odbi skory. Na dwoj si Tatarskie wojsko rozdzielio, wikszym plku do bitwy godnych mao byo,

Aw
Czym

mniejszym wszytko

byli

rycerze przebrani.

naszy od nich byli zdanim oszukanie

253
Bo mniraajc i

Na Na

to pierwej

wikszym wojsku moc ich staa, uderzy rzecz si suszna zdaa,

Take w
Z
krzykiem,

nocy )ez wieci


z

pierwszego snu czassy.

bespieczne

pogastwo uderzyli naszy. bukiem ogromnym az oboki grzmiay,


i

szTchlia^"^

cienie

Bili,

nocne gossy w lesiecb rozdwajay, wizali picych, siekli Tatarw

A z nagego przestraclm bez obrony drcych. Tak ono wiksze wojsko do gruntu zgromili,

A
A

drugich
ich

i)ijc,

siekc

ciemnociach

gonili.
z tej

Drugie

wojsko mniejsze, syszc huk

trwogi,

Na

insze miejsce z kosza uderzyli


szli

nogi.

nnszy

za nimi po

Chcc

ich bi, a mniej

onym zu-ycistwie. dzierc ni o pierwszych mstwie,

I zbiliby

ich byli

Uderzyli, po pirwszych zbitych

gdyby na strwoonych w nocy nych.

Jak aszcz radzi;

lecz gdy si naszy zabawiali, Tatarom onym na si miaoci dodali, Bo widzc naszycb mao, miele przyskoczyli,

crlmems
nlrbnrtus
299.

Aw
Acz si

kolo ich jak

wiecem zewszd
przemoeni,

otoczyli.

mnie

bronili, ale

Od

wielkoci do gruntu wszyscy potoczeni. Tak ich szczcie zdradzio po pierwszej pogodzie,
szkodzie.

Mdrszy zawdy jest Polak jak mwi po Bo gdyby si im pierwej rospostrze niedali,

Snadnieby ich jak pierwszych naszy skoatali,

Przewoka w wojsku szkodzi, czasem zwycieni, Zwycizcw swoich bij, zwascza przymnoeni, I Hannibal gdy Rzymian ad Cannas porazi, Snadnieby by wszytk moc Rzymsk zaraz skazi. By zwycistwa uywa umia. Tak te naszy Zwycizcy zwycionym podlegli w ty czassy.

WYPRAWIE

POLSKIEJ DO

PMS

NIEPOYTECZNEJ.

Rozdzia szsty.
Koku
1458, krl Kazimierz
i

pospolite ruszenie slachty

miast do Prus postanowi.

sejmu Piotrkowskiego wszitkiej Polski A tak gdy wszytki

254
KyTz^iL wojska

s uczyniwszy most na odziach,


i i
i

cigny

si do Gniewkowa
a

stamtd

przeprawili

si przez Wi-

Papowi zamek,
,

ktry byli niedawno

^i^wojska^

rozbiega,

KriodMai^su''"i'*

Krzlacy wzili, obiegli dobyli go usilnym szturmowanim. Ruszyli si potym pod Malbork bo Krzyacy miasto Malborskie przez zdrad byli ubiegli osadzili, pod ktrym naszy przez dwa miesica leZeli, gdzie wielkie uciski szkody podjli dla dugiego mieszkania, tak i. od smrodu, godu inszych niedostatkw 8000 ludzi umaro, a koni 7000 zdecho, skd wielkie narzekanie na krla od slachty powstao, i musia dg na dwadzIccia miesicy przymierze Krzyakom, a slachta te wszytka stcsknlwszy sl dugim w polu leenim bez woli krlewskiej do domw si rozjechali. Krl potym za rozbieanym wojskiem sam do Polski odjecha, acz go Gdasczanie prno usilnie zatrzymali aby pod Malborkiem lea, obiecujc mu na 4000 onierzw pienidze, ale si do ony ktrej dawno nie widzia wicej spies/.y, jak Dugosz powiada, ktra mu te na ten czas urodzia wtrego syna Kazimirza w Crakowie roku 1458 Octobra dnia 3 wedug Josta Deciusa fol. 42. Tame te krl sucha posw Gerzego z Podebrandu krla Czeskiego nowego jakom to wyszej
i I ,

napisa.

Na pocztku za roku 1459,


kowie krl

w pu

miesicza Januaria siem


i

w Piotr-

Krzyaki radzono, KkSow*^ abowiem bya w ie, i Krzyacy chcieli przymierze uczyni pod tymi conpodane. djciaml aby 100000 zotych za nakad wojenny krlowi dali, a hodowna ktrym o pokoju
o wojnie z

zoy,

nym obyczajem na kody rok 20,000 zotych pacili, a dwa proporca onierzw na kad wojn krlowi sali wszyscy mistrzowie aby krlom Polskim na potym przysigali, a Prusk ziemi z takimi granicami trzymali jakie byy przed t wojn.
i

Pochwalia wielka
slachty
i

cz senatorw

ty condicie, ale

posowie
I

Pruskiej

miast prawie na ten czas traGli, proszc krla


i

senatu, aby Ich

obron

wiar przyjtych, okrutnym Krzyakom


po

na

mki w srog
i

niewol

nie wydawali.
tyra tedy

Na
ki
Slachta sin
pobi sYiK^mlTa
ojiHi.

dugim

tractowaniu stano, nieopuszcza ani wydawa

Prussw,

z Krzyaki na powiatowe sejmiabowiem slachta Polska przesz wypraw Prusk bardzo obraoua pienidzmi pomocy niechcieli da z wyprawy wojennej na poszkodllsam krl nie chwali dla zbytnego ^y'" ^'C wzbraniali, ktrej nvego swowolestwa od ricerstwa.

ale o sposobie
,

koczenia wojny

odoono
i

ODJEDZIE KRLEWSKIM DO LITWY,

Litwa

rlicia

moru

Podola do
ebotzi^.

Krl Kazimirz uradziwszy w Piotrkowie wojn koczy przeciw Krzyakom odjecha do Litwy z krlow gdzie umysy panw Litewskich od dobywania moc pod Polaki Podola ukadiioci swoj pohamowa.
,
,

255

A i w

len czas bardzo

by

ziibo/.al

skarb

Korona

take

pano-

wie Polszcy dla czstych

nakadw wojny

Pruskiej znudzeni

byli,

upro-

si u panw Litewskicli pomocy ludem i pienidzmi, co mu przyo)iecali, acz Cromer nie pisze co w Litwie czyni, mwijc: lntereaRex in Lituamam

gwat potrzeby jego na wojn cum R('(jina excurrit. Ale to rzecz sama Prusk, take Latopiscze Ruskie Litewskie okazuj, i dla pomocy do Litwy jedzi, bo w ten czas nie tylko z poddanych mieszczan, z wieniakw, wieckich dochodw ze wszytkich duchownych z slachty, z kociow pobory wybierano, dochody, czynsze, majtnoci ruchome nieruchome,
i i
i
i

kadego

stanu rachujc

szacujc,

ale

by

byo mogo by

kamienia

pSdia
wojny z Krzyaki.
Oindzieii tysicy
czerwony^^ch

krl radby

by

pienidze

kowa,
i

na onierze przeciw

Krzyakom, gdy

pospolitego ruszenia z wielkim narzekanim sic ju slachta z podatkw iadczy, wyamowaa. A tam Literostyrkiem, jak to wyszej Gromer wscy panowie krlowi obiecali poyczy 80000 zotych czerwonych, pomoc ludem rycerskim. Odjecha potym krl z Litwy do Koa na zjazd Wielkich Polakw,
i

pogapia'.

te uprosi wypraw do Prus wedug kadego majtnoci roi kady slachcic z kadego sta grzywien dochodu rocznego mia jezdnego z drzewcem na wojn wyprawi, a pod jednego jezdnego z drzewcem imieniem osob zamykali si trzej jezdni w ten czas u Polakw, bo jezdny jeden zbrojny z drzewcem musia mie przy sobie dwu drugich jezdnych strzelcw z kuszami, jako Dugosz pisze. Tak od kadego sta grzywien kady slachcic trzech musia na wojn wyu ktrych
i

^fj|^f"ef
jJIfenTdizeztu^^ia^^mi!

cznych dochodw,

prawi.
Miasteczka

za

miasta krlewskie na

t wojn

pieszych

wyprawo-

wa

musiay. Uczynili tedy Wielgopolanie dosy wolej krlewskiej, i wojsko do Prus wyprawili, ale mao poytku uczynili, tylko i Prussakw czassu niwa od najazdw^ Krzyackich obronili, a w jesieni nie czekajc

domw si rozjechali. sawne Tego te czassu onierze albo rycerstwo suebne zacne zwycistwo z Krzyakw w ninej ziemi Pruskiej gdzie Krlowiec, odnieli mao w tej bitwie Ludwik mistrz Pruski ywy nie by poimany. Tam
rospuszczenia do
,

Mistrz Lud"^^^f^po^a' k por

on.
Po 20 zotych czer-

u|)y wielkie

obozu Niemieckiego

pobitych wzili naszy, tak


z

si

dzielili,

po 20 zotych czerwonych

butynku

go przyszo.

A
czassy
i

to

zwycistwo onierze Polszcy otrzymali


i i

...
na
za
dzieje Litewskie

i gdy kadego suebne-

wonych

^^^id^so.

pomoc Litewsk, ja-

w ony znaczy postpkiem czassw potocznej sprawy porzdkiem zmyli szfankowa, przypisujc poraenie Kazimirza krla pod Chojnicami Irzykowi krlowi Czeskiemu, jakom to wyszej pewnymi raciam; confimdowa prawd rzeczy okaza. Tak te tu pisze pomoc od panw Litewskich przeciw temu Irzykowi Czeskiemu, ale sie Diacisce omylio nie
ko Latopiszec wiadczy, acz

zaprawd ktokolwiek

p^^eln/m
MoJkwa"
pissarzanii

wprawdzie, jedno i byli na on czas pisarze Litewscy i Ruscy prostaczkowie, a nawicej Moschowitowie u nich puyli w pisarstwie, rerum exiernarum prorsus ignari, wszake prost

bywali.

prawd

Latopiszec tak rzecz pro-

256
wadzi o pomocy Litewskiej Cazimirzowi krlowi i Polakom przeciw mistrzowi Pruskiemu, a on chudzina napisa przeciw Irzykowi krlowi Czeskiemu, ktry nigdy z Cazimirzem nie walczy.

A po
cien
sowania-

onej dzie bitwie, to jest Chojnickiej,

bdgc

krl Cazimirz

aoi

go poraono,

myli

jakoby nieprzyjacielowi aby

swemu odda

po-

sa

do panw Litewskich,

dajc

mu

piefiidzy poyczyli ku

tej

po-

panw Litewupad ich. A w ten czas panw nikogo nie byo blizn Wilna, tylko Jan Gastot wojewoda Wileski, a w Trocech Moniwrl wojewoda Trocki, a ci dwa w Koronnych, panowie zjechawszy si widzc potrzeb kilewsk pan' Dlunossus y -III'! crowerus zaraz nie obseajc si z inszymi pany, odpiawili do kroIa podskarbiego lib iHp maetcro 'edt- Litewskiego, pana Alexandra Jurgiewica, ktrogo ono Cromer zowie; Ah' 3g^'"tak xander qiiqam humiH loco natus. A wziwsiy z skarbu ziemskiego Li^l^c^paluis tewskiego oindziesit tysicy czerwonych zotjch, przeze posiali w poLatopisczw trzebic jego.

przy polech panowie Koronni posali do


ludzie zapomogli wejrzawszy na ten

zmojcor- skich, aby ich

'

nostrosaf-

zyczk krolowi

panom Koronnym na

prosb^' ich posali

osm tysicy

ScTucige- ludzi konnych, to jest,


'rfoHp"""/!'

"geuiuanis
equ"iubus^
libei-iores

dworzan Litewskich, a trzy tysice Tatar, nad ktrymi posiali hetmanem starszym pana Iwana Chodkiewica namiestnika Witepskiego. Jako krl Cazimirz przyjwszy onierze i zebrawszy wojska Koronne z pomoc wojska Litewskiego, potysicy
pani',
i

pi

xit,

eorum

excursiones

sa
na

ici na krla Irzyka Czeskiego (ale za

inhibitae sunt, lo na fielu miej

skiego), ktry

pomoc

ma by na Ludwika mistrza Pruask Bo, we czternacie niedzielach (ma


porace,
porazili
z

by we

czterzech latach), po pierwszej

moc?Lite"v-

gow
pan
z

(ma

by

Ludwikowe).

sami fortunnie

ma szkod otrzyma-

wojska Irzykowe

^^'^Unir'

wszy zwycistwo, do krla si Kazmirza wrcili. A poimali w tej bitwie w wojsku Irzykowym wiele panw Czeskich lskich, midzy ktrymi
i

bv
^Mina^oT
Ghizi'"'''^-

Perstina, ktrego

poima knia Gazina


z

xi Smoleskie, ktCazimirz
pocieszon

n
^

^y^ potym okolniczem

Smoleskim,

czego

by

man.

Panu Bogu da, i tak w krtkim czasie nieprzyjacielowi odpr uczyni. To Latopiszec wanie mwi, w czym nie trzeba dziwowa, i si tak Latopiszcw Litewskich Diak w imieniu jako prostak omyli. Bo poniewa w ten czas Czechowie tak u Polakw jako u Krzyakw pospolicie suyli onicrzk za pienidze, o czym Dugosz, Cromer, Miechovius, Wapowski Krzyackie historie wiadcz, jako dzi u nas Wgrowie, tedy i w ten czas Litwa bdc na pomoc Polakom bili si z Czechami ozwyciztwo z nich odnieli, a Diak to napisa nierzami Krzyackimi w Latopiszec mnimajc, i ta bitwa z krlem Czeskim bya, bo w ten czas Litwa postronnych narodw niezn ia, ledwo Moskw a Polakw Mazuwyslugowali. rw, ktrzy u nich w wielkiej wadze bywali A dzi to bywa, czegom ja sam kady rycerski czowiek wiadom, i czasem Polacy Tatarowie Pietihorscy etc. onierze z Moskw si bi-

chwa

j,

wdy

wszytko Litwie

Moskwa

przyczyta, ktra

im

od

paci. Tak-

Magnus krlowie Duski z Niemcy w Lillanciech broi, a wszytko Moskiewskiemu przypisowano, Seremici take przy mnie z oraio tysic Talarw Nahajskich Witebsk by obieg z strony Moskiewskiego, (ktrych

257
Stanisaw Pacz wojewoda Witebski mcmie odbi), a wdy mwiono, MoWitebsk obiega. Tak te gdy Czechw Krzyackich rotmistrzw onierzw Litwa pobia wiele ich poimaa ywych, z ktrych tu mieni pana z Perstina, t porak Irzykowi krlowi Czeskiemu, omyliwszy si Diak jaki przypisa, bo Bernhardus Sumberg mia w tej bitwie dwa tysica Czechw Morawcw, z ktrymi jako hetman Czeski Krzyakom za pienidze suy. Sumberg Starali si te o to Krzyacy usilnie wszelkim sposobem ich hetman z inszymi, aby mogli Irzyka Czeskiego krla z Kazimirzem Cromerus lib. 24, pisze: quo facUius Crucigeri zwadzie, jak Dugossus bellum cum Polunis haberenlsi cos Boliemico quoque bello impUcassenl, aby .^^J^^}7']^J, tym atwiej wojn z Polaki mieli Krzyacy, jeliby ich te Czesk wojn uwicliali. Nihil eiiim inlentaium ii reliquebant, quod ad perniciem Polo- p*;;';^^^,"/^ nonim perlinere exislimarent. Ale tego nie dokazali Krzyacy, bo Irzyk "j'^^"^J.^|.'''' Czeski zawdy w przyjani a do mierci z Kazimirzem mieszka przypotwierdzali. mierze midzy sob czsto przez posy odnawiaH ^*''J.'{'!',j^"' Te sama przylego granic tego powiadcza i Litwie podobniej, krlowi rycerskim do bliej byo da ratunek ludem atwiej snadniej Prus ssiedztwem przylegych, przeciw mistrzowi Pruskiemu Ludwikowi, zwaszcza ad inferiorem Prussiam jako Cromer pisze, gdzie by gwniejszym i stoecznym miastem w^ ten czas Krzyackim Krlewiec po oponowaniu Malborku przez Kazimirza a ni do lska pod Wrotsaw, przeciw Czeskiemu krlowi Irzikowi co nigdy w ten czas jako ywo nie byo, wypraw przeciw Matiassowi krwyjwszy kiedy ono potym na lowi Wgierskiemu Litwa saa pomoc temu Cazimirzowi; ale to daleko od siebie czasem, miejscem i osobami nieprzyjaci przyczynami wojny byo, jako o tym niej napiszemy. Tom dla tego wtry raz przytoczy, abych w osobie woiny ChojniLatopiszec Litewski oczyci z omyki w czasie ckiej tego poraenia Ludwika mistrza Pruskiego, nie Irzyka krla Czeskiego. Tego roku 1460, Jan Gastot wojewoda Wileski umar. Tego roku krl Cazimirz zoy siem w Piotrkowie, na ktry posowie Posowie Krakowskiej ziemie przyjecha nicchcieli, aby im krl glejt wierny wol- KraUo\ii>j zieodjechania pierwej da, abowiem si dowiedzieli, i "'jfrfzi^^'^ nego przyjechania krl dwornemu swojemu rycerstwu kaza by zbrojno na sejmie, napomniony, i slachta Krakowska buntowaa si przeciw jemu. Bya to rzecz nowa i niesychana, wszake aby si jaka wiksza burda nie wzburzya, da im krl glejt. A przedniejszy poselstwa tego sprawcy byli: Jan Kytwiaski, starosta Sdomirski, Jan Tarnowski, Jan 3Ielstinserca wielkiego dostawao, zaraz ski. Tam Jan Kytwiaski, ktremu jzyka w senacie do krla dug rzecz od wszytkich mwi, strofujc go jawnie o krzywdy pospolitej ojczyzny, ktre za jego panowania Koron ich samych potykay. Upomina si te al)y krl Polakom to wszystko co Litwa za jego hojnej Ruskiej dozwolenim odja wrci, zwaszcza ucko i wielk ziemie Gonidz, take Wgrw, miasta z woociami, ktre te J^ilawowie przyjacioom Koronnym xictom Mazowieckim wydarli aby te minsliwa
i i
i

|'j*|j"^^','|,';.'",J'

P^^'^f,^''J.',',\''"

lsk

bdc

cz

ii.

3^]

258
ce

maowanej

nikczemnej nie

kowa faszyw monet wniesion


, i

cu-

dzych stron aby

wywoa, wdowam
i

sierotam

sprawiedliwo czyni,

przeoonym swowolestwa
Surowa
j"ia"ski!-''o do krla."

wszetecznej wadzej

powcign,
i

krlestwo

^^'s^jstko

wcdug powinnoci
i

swojej od zodziejstwa

otrowstwa wyczyci,
i

poytkw Polskich ozdoby Koronnej nie wicej ni Litewskich uwaa. Co jeliby krl uczyni, gotowymi si do wszylkich prac, nakadw chtliwej na wojn wyprawy ofiarowali, a jeliby ich danie odrzuci, opowiedzieli si i nad porzdek rzeczy krl od nich prno ma czego si
spodziewa.

Maio Polo^lor^nie

postpia
'

ukadnie odpowiedzia, wszystk win to im krl skromnie skadajc, ale jednak rzeczy nieskoiiczy wszy rozjechali si z sejmu ^y Wielgopolanie po szeci groszy z woki poboru na onierze postP'" ' ^ ^zcgo si Malcj Polski posowie wzbronili, opowiedajc, i im slachta adnej mocy nie daa ciaru nijakiego na swoje wolnoci przij-

Na

z siebie

mowa.
Przeto drugi siem na
bra, gdzie gdy za

tyme

miejscu
i

zoono

na szsty dzie Decerastanowili


byli

wol krlewsk

senatu Koronnego, dwadziecia pai


,

nw
Kroi zfuka-

przedniejzych, ktrzyby o rzeczy pospolitej radzili


,

"w^^^sic'

Pobr dru-

si te na potym z wystpkw od sachty w oczy wyrzucajcych poprawi obieca, po 12 groszy z woki pobr postpili ca ze wszytkich na rok ustawione kupi ktoby si kolwiek zyskiem bawi, a od duchownych rycerskich stanw sm dochodw na onierze PruWybrani
a krl
i

cz
w

skie obiecana

tego

bya krlowi. te sejmu Jacb Seneski

proboszcz Gnienieski do papiea

Piusa ^ytrego,Aeneasa SyHiusa przed tym rzeczonego,

by posa,

aby

mu

wszystkiego dobrego winszowa,

a krla
z

itwy7oz- ^viedzia.
grzeszeni.

Tame
wysp
,

uprosi rozgrzeszenie

posuszestwie jego by opokltwy Prussakora, ktr byli do

poddastwa Krzyakom przycigani. Prosi te imieniem krlewskim


niao byo
pr2ysicg

Krzjacydo sieni na
n^echcieli z Prus.

Tenodos do Greciej przeciw Turkom,

aby Krzyacy Pruscy byli przeniegdy tu ju po nich

Tinnvzi^tii-

chrzeciany, z ktrymi nad i inszymi zakonu swgo ustawicznie wojny z hardoci swej '^^'^^^'' ^ Macliomet cesarz Turecki wziwszy Constantinopole wszytk Greci srog wojn na ten czas trwoy i Conntu miasta nasawniejszego doby, take Lemnum Miteliny wyspy opanowa, Peleponesum te insze Eubejskie insuy najeda; ale w tym papie wicej Niemcom ni Polai

midzy Litw, Polsk

powinno

kom yczy, i pose

krlewski nic nie uprosi, a

Krzyakom si te std

nie chciao, bo trudno wilkami

ora.

^ruska.*^

Tego te czassu Krzyacy przeciw postanowieniu przymierza Passenhejmeskich mieszczan namawiali aby si od krla do nich przedali co gdy miesczanie objawili Michaowi sromotnemu starocie i rotmistrzowi swemu od krla danemu, zaszli chUro na Krzjaki, a kazali aby im na obron przeciw Polakom onierze swoje Niemieckie posali , obiecujc im miasto poda. Posa tedy mistrz 500 jezdnych rejterw z wielkoci knechtw pieszych, a naszy wiedzc o tym nagolowawszy si z mieszczany
,
, i

259
Rojicrowio
^

zbrojno, inszym kazali przed miastem sta, a trzysta ich jezdnych do niiasta

'^f^^^\[;i'p=^>

wpuciwszy,

bram

o nich zawarli, tam wszytkich zaraz do jednego


uciekli.

"fi>i'-

zbili,

drudzy obaczywszy zdrad

j^^^

^,

roku 1460, dnia 27 Decembra, krlowa Ilcl/.bieta Jana Albrichta trzeciego syna Kazimirzowi urodzia. Tego roku 1460, krl Cazimirz do Rusi z Polski wyjachawszy wyprawi posy do Ecygiereja Prckopskicgo carza do Slephana Wooskiei

Tego

'"^''|,'^Jj["

go wojewody, proszc o pomoc przeciw Krzyakom, co mu obadwa chc siem w Brzeciu Li thwie obiecali. A objechawszy Ruskie ziemie, tewskim, na ktrym s pany Litewskimi potrzeby i sprawy Wielkiego umysy ich ubaga i odwid od podniesienia wojny Xicstwa stanowi przeciw Polakom, gdy Podola moc chcieli pod nimi dostawa, zwaszcza

zoy

Si lirzesci

Liiewskim

gdy si oni Prusk


gdzie

wojn
Polaki

zatrudnili byli.

Potym do Sdomirza odjacha,


Pruskiej, a zaraz na drugi siem

gj,.

,^

sejmowa
rzeczy do

okoo wojny

sejmie.

tej

czyce

jechali.

te miasto tego czassu si Polakom, pod ktrym 4 miesice leeli, ku zamkowi podao. Quizyn take Warmi miasta, ktre Marienwerder Fraumberg Niemcy zow, Polszcy onierze w nocy ubiegli, gdzie si tak zbogacili, i z butynku na kadego osob 200 zotych przyszo.
Malborskie
i
i

p^iej^.ig

udego"'
draba
i

o-

nierza.

O SEJMIE WILESKIM WTORYM 4DANIU KNIAZIA SIEMIONA OLELKOWICA,

W mmmmm mEBWwm mwmwB&m


I

o WOJNIE Z

KRZYAKI
1461.

ROKU

Rozdzia sidmy.
Do
lYielnioiiego

Pana

KUCHMISTRZA W.
Krl Kazimirz

X.

LITEWSKIEGO.

z sejmu Brzecia Knjawskiego przez Radom do Litwy na Wielkanoc przyjecha, gdzie panom Litewskim siem w Wilnie zoy, ktrzy go o to usilnie dali, aby z nimi albo sam obecznie mieszka w Litwie, albo eby im na Wielkie Xicstwo LitcNYskle, modzkie Ku,

^Z-,!'-!!^',',!',/

M-i^iii^--^'

skie kniazia

Siemiona Olelkowica Kijowskiego

przeoy,
;

jako

wasnego

dziedzica z Wielkich

Xidzvv Litewskich idcego

ale krl to ich

da-

260

na inszy czas odoy proszc nie ubaga wojn Prusk skoczy, albo uspokoi.
i
,

aby mieli cirpliwo pkiby

krl z Wilna do Sdomirza na siem, a stamtd dosi do Grakowa, potym zaraz cign do Inowodsawia, gdzie si wszytkiej slachcie na Prusk wojn kaza zjecha. A naszy onierze zebrawszy si z miesczany Elbingskimi z Skalskim Czechem wodzem swym si przez llabum mae morze do Sambijskiej ziemie, ktr ^szy' z wojv przewieli *^''" wzdu ogniem mieczem zwojowali upy wielkie wzili, zwawszerz szcza gdy wtargnli bez wieci w te krainy, ktre dla dalekoci od nieprzyjaci Polakw nie spodzieway si wojny. Jam jacha mil 20 nad tym morzem roku 1580. Togo tc czassu Hclbleta krlowa, Cazimirzowi czwartego syna uroAiex.inder urodzon. roku 1461, Sierpnia miesica pitego dnia. Przed tym^j^ja Alexandra e czasem w kilku dni miesica Li|)ca, Andrzej grabi z Tczyna, starodawnego domu w Polszce, a wielkiego zacnego zawoania, uderzy patnerza Climunta w Grakowic, i mu zbroje nie rycho wygotowa, ktry gdy

Wyjacha potym

rwa

o policzek nagwau

gwatu zawoa,
sijap)y(<
j^a

wiele ludzi pobudzi.

rajce

do krlowej Elbiety

szli

by

obiema

w niebytnoci krlewskiej, ktra do zajutrza kazaa stronom w pokoju. Ale nili rajce zeli z zamku posplstwo
zamck
,

zamknwszy bramy na gwat dzwonio,

si wiele zbrojnego ludu zeszo. Tczyiiski mg byt ubiee na zamek za napominanim krlowej Elbiety, ni si gwat zebra, jedno mu si zdaa rzecz szkaradna ustpowa przed wielkoci wzburzon chopstwa zapalczywego. Go si mnie trafio raz roku 1576, e tak na mi bez przyczyny na granicy Pruskiej gwatu wszytko miasto zawoao, a niechcc sromotnie ucieka zastawiem si sam na trzysta pospolitego ludu, bronic si tak dugo dokd a mi j z rkojeci na ostatek ucito, gdziem broni w rku stawao te mao tej krotochfile jako Tczyiiski nie przypaci, bo zawdy nogdzie
i ,
i

cuil lemcraria vir(us.

Tczyiiski tedy przed tym

gwatem zawar si by w domu

Kizlinko-

wym

gdy tam temu miejscu nie dufa, uszed do kocioa . Franciszka z synem Janem, i z Secygniowskim i z Spitkiera Melstiskim, a tam na wiee wleli; potym sam Tczyiiski uciek do zakristlej, towarzystwa na wiey zaniechawszy. Posplstwo miejskie bez ana Brackiej
ulicy,

ale

Tocziski
^'''''inie'!"'"

dnego baczenia witego miejsca i osoby zacnej, rzucili si a dobyli gwa^^^ zakristiej, tame go haniebnie usiekwszy, zamordowali i ciao na ratusz wlekli, umare tukc, dwa dni u ratusza leao. Syn jego, gdy si w piecu u jednej wdowy zatai, w nocy uciek z miasta. Trzeciego dnia doniesione byo ciao do kocika . Wojciecha w rynku, a czwartego przyjacioom wrcono, ktre pochowali w Xiu. Na drugi rok pozwani byli rajce Krakowscy przed krla, w wigili Trzech Krlw, ktrzy prosili na roku, aby byli sdzeni prawem Niemieckim Magdeburskim przed wjtem, wedug ich prywilejw, ale krl z radami swymi powiedzia im, i nieboszczyk Tczyiiski odzywa si te z wami na to prawo, a nic chcielicie mu go zoy, ale bez prawa zamordowalicie go haniebnie. Tam

261
tedy skazano na

mier

czterzech z rady, to jest:

Conrada Langa,

Stani-

sawa
sarza
i

Lamitter, Jarosawa Szarleja, Marcina

Bez;

a s posplstwa:

Jana

Tcsznara, Jana

Wollrama

kusznicrza, Jana malarza, Jana Scherlanga slo-

ccchmislrza ratusznego, a on zdrajca patnerz uciek. Na zamek potym do wiee wsadzeni, ktr zwano Tczysk wieZg, a szstego dnia przyjgwszy Paskie Switoci, tame na zamku pod tg wie pitnastego dnia Stycznia pocinani, sze, a trzech z nich wzi na Rapstyn Jan Rapsliski, to jest: Jana Tesznara, Jana Wolframa, 3Iarcina Beiz, ktre chowa pod stra dugo a dwu wyprawiono, a trzeci umar. Senat te krakowski 6000 zotych zapaci Janowi castellanowi krakowskiemu bratu, Janowi synowi zabitego Andrzeja Tczyskiego. Tego czassu krl Cazimierz Fridland zamek miasteczko wzi pod Krzyaki smego dnia od oblenia. Pod Chojnice za z wojskiem przywojska szedwszy pitnacie dni na mil od miasta, prno lea, a z szeciset Tatarw Litewskich, ktrych byli panowie Litewscy przysali, Erika Sletinskiego xicia ziemie, ktry z Krzyaki przestawa, zburzyli splundrowali; a gdy ju z ponem z upami wielkimi wycigali, uderzyli Niemcy na nich z wielk moc, ktrych Polacy Litwa do gruntu porazili, a z wielk saw wivjniw do krla przywiedli. Tego te czassu, gdy krl pod Chojnicami lea, przysza aosna nowina o mierci matki krlowej Sophiej, ktra jako Jagieowi bya w maestwo polubiona, lat 41 wykonaa; niewiasta wielkomylna, nabona, ale gniewliwa pochowana w kociele . Stanisawa na zamku krakowskim, w kaplicy S. Trjce, ktri] sama zbudowaa wielk hojnoci skarbw omi mansionarzw nadaa a bya wnuczka AYitoltowa z siostry, crka Andrzeja Iwanowica przedtym zdawna z Kijowskich idcego, na ten czas kniazia Druckiego (nic Ilolszaskiego jak Latopiszec kadzie), z ktrego te domu on wity a sawny hetman Constanti, Ostroskie, poszed: bo xita Zasawskie z Kijowskich z Druckich, wasn genealogi id. Oslroskie Potym krl Cazimirz do Gogowa si z pany Koronnymi wyprawi, gdzie ku niemu na mil, Gerzy krl Czeski z Gogowa wyjecha, z Wrati

^^'^^^'^'j.^Jc.
'

^^If!^"*^

cz

{'-(^^^"^'^

^^'^l^\^^l^'^-

Niemcy po-

^\^I^J^'

umara.

xit

xi
i

^j

i^

siroskie.

^.^ ^^^
^^|j"''j-

sawskim si spoinie

Oomuskim
z

biskupami
Irzy
i

ze cztermi

xity
by

koni zsiadwszy przywitali, Kazimirz

lskimi, a skoro na zamek Gogowski

'?J^>''" skim.

odprowadzon, a krl Czeski dni potym z sob tractowali


nic

ratuszu miejskim sta,


z

tame dziewi

przymierze

obudwu

stron

do mierci

zgwacone

potwirdzili.

262

PORAENIU WOJSKA ERZIZAGKIEGO


PlIZEZ

POLAKW

TATARW LITEWSKICH
1

1'0D

MESSOW

PUCKIEM.

Rozdzia smy.
lYrl
Dworzanie krlewscy Kulniiensk ziemi wojuj.
''

Gogowa

Trzy niedziele

do Polski Wielkiej przyjachaws zy, Poznaniu na zjedzie zraieszkawszy


'^
.

Do Inowodsawia

Pru^s^iech pldlpTali'.^

sic ruszy, stamtd swoje ., Dworzany na Krzyaki pobudzi do zbroje. Kulmieiisk ich posa, by zboe psowali, Prawie w niwa, a Niemcom wet za wet oddali,
, ,

wo

Posa te

Litewskie przy nich krl Tatary,

zburzyli

wszytk

wo

Cerery dary.

teSy^odJrSSdo J^cha za do Torunia krl, stamtd krlow '^''^^*<'*yZ Litewskimi Tatary posa na Niessow,
Gdzie

czsto nawiedza, a Sumberk


gdzie naszych

Przemyla by
sowskL^^^pr^e^dmilliie!"

Wyprawi w Wis,^ W uocy


Zapalili

z Krzyaki, przywid na swe haki. odziach wielko Niemcw pod Niessow,

majc

przyprawy gotowe,
Niessowle

przedmiecie, strwoyli si naszy,

Gdy
j!:n"^l-lVi'Z'ad'^J/f^

krlowa leaa

w ty

czassy.

quendumhosicmemisn.

z Litewskimi Tatary z miasta wyskoczyli, ^ Nicmcw ouy uphy zaraz potoczyli,


ich z Litw z ukw przeszywali, za w rcz drugich siekc pokadali. Drudzy nad Wilne brzegi do odzi pierzchaj,

Tatarowie

cwporaiib.'^*^^'^'"""''

Polacy

A
crom. Sex modo vivi cum duabus natihus dc omni illo numero euaserunl.

noikariboBarono''^.^''

Prussy Krzyackie naszy

naszy ich w tym siekc zewszd zabiegaj, Wszytki odzic pobrali i wielko ich zbili. Tylko ich sze w dwu odziach z tej bitwy upyli. tene czas pod Warmi gdy Pruski mistrz lea, Piotr Duuin Z onierzami ratowa swych biea, Co mistrz syszc wuct ucick odbicgwszy obozw,

wojuj.

^ naszy wielk wzdobycz wzili z jego wozw. Tame Dunin w Stargradskie w Lemburskie woci
i

Wtargn, burzc

palc w pierzchliwej prtkoci, Bytowskie, Puckie take polupi zicmice. do morza plundrujc Krzyackie granice,
i

263
Co widzc Krzyacy, i w ciasne miejsca naszy Weli, miedzy jeziora, morze, rzeki, lassy,
Uradzili

tam

ich

tych ciasnociach zaskoczy,


i

Tak/.e ich

potoczy. hetmanowie Fricz Rawnechej z Niemcy, I Caspcr Nostwic z Czechy, z Rzeszej z cudzoziemcy, Szykowali si zbrojno z inszymi Krzyaki, A na burzce prosto cignli Polaki.
snadnie Polakw zbi, posiec

Frirz Rawnccki albo Hjiwnechoj Hukuszanin,

CasperNosIwicSIak, lielinanowie Krzyaccy Polakw obskoczyli.


.1

Zasiedli wszytki drogi, lassy zarbili,

Tak

naszy jako

klatce ogrodzeni byli.


z

Krl chcc swoich ratowa,

dworem swjm

Grskie(go

Crom. Gorscium cum


eomilatusuo ac Tartaris Liluanieis adsuccurrendum suis millU.

Posia, przy nich Tatary xicstwa Litewskiego. Niemcy przeciwko im osadzili.

Wis

By si na ratunek swym nie przeprowadzili. Lecz si Grski na inszym miejscu wnet przeprawi, A Tatary Litewskie na czoo wystawi. Niemcy za w koo wszytki zarbili lassy.

Aby

sobie ratunku niemogli

da

naszy,

Grski chcia do Dunina, Dunin do Grskiego,

Ciasno Polakom.

Ale trudno dla wojska

byo

Niemieckiego.

Take Dunin widzc, i


Jedno si

Umyli I pocz

inaczej niezbiee, potka, albo sawnie lee, do swych drog otworzy elazem,

mnie

Crom.Ferro permedios hoses viam sibi apertre


slaluit.

rycerstwo swe

szykowa zarazem.
to pomnieli.
mieli.

Proszc, napominajc, by na

e
Za

Napominanie Piotra Dunina do swoich.

za ojczyste grunty

potyka si
i

saw

za

wolno

za zdrowie

Przeto aby okaza

kady

mn si,
mia
z

mie,

Aby si

nie lkali Niemieckiej wielkoci.


czynili z

Niemcy te to
Zprzysigli si,

wrodzonej hardoci,
nie

i aden

nich ucieka,

Polakw do gruntu wszytkich w ksy zsieka. Tak w bbny uderzyli, w trby krzyczc huczne, A knechci postpujc stawi kroki huczne, Pod boki si ujwszy: dasticht und Posz" krzycz, Pod rejterami frezy zbrojne skaczc kwicz. Dunin Piotr te swych jezdnych na czoo wystawi,

Crotn.lnnicpm sendiu rareiH nr (lri'overanl,


nt t/ui dc suis
ulisst'1

pdem re-

yc.

Kszlallwojska Niemieckiego.

draby

kuszniki za nimi postawi,


Uilwa naszych zNiera-

Skoczy do Niemcw, Niemcy te do naszych miele, Tam knechtw uph na pirwszym naszy starli czele.

Pawe Jasieski zbrojny dworzanin Widzc z drzcwy uph jezdny na

krlewski,

naszych Niemiecki,

Crom. Paulus Jasienius gen(eGosdovius armnltis nhintrrr iiiler duas


iicirs

mn/no

iiriprtu

Z boku midy dwa uphy ich wskoczy, a one Drzewca Rzekie obrci na swych nasadzone,

priirurrciis,' /iiistas hosliitm in nostros inlcnlas


itvcrti(.

264
""
sieSiego.""'''"**^

Take

jego dzielnoci Niemcy szyk zmieszali,

Eodemue

momento

A naszy
Kamy

drzcwca swojc O nich poamali,


ich z kusz z
i

turbaiossummaviado-

Niemcy co mieli udena naszych swoimi kopiami w czoo, tedy ich na samego Jasieskiegowboii obrcili, a naszy w ten czas na obrconych pomieszai

rzy

kopn, lukw bez przestanku szyj. Smiaoci naszy, Niemcy wielkoci przechodz, a iccien na (Irugiego zapalczywie godz, A
reitera sweffo WYsadzif

A Litwa

''Vvom.'' n/!!;,/c
tre.s

Mas
mar

hoius dabio
esset.

pugnatum

bron z zbroi brzmi wszdzie, i Konic rz,, bbuy, trby, hucz w kadym rzdzie. gdy si trzy godziny rwnem Marsem bili Nicmcy, Poiacy rno, z placw ustpili. Wanie jako z ugody tak odpoczywali,
Krzyk', huli Toznych iczykow,

r
Tr

'

'

'

i'

i,

'""""

''''

v!icaiume'sr

^^^^

si do siebie wszyscy ochotnie porwali. ^i za godziuc, a Fricz by raniony, Za czym ucieka uph by Niemiecki skoniony, Gdy ich drabi z kusz naszy bez przestanku szyli.
Jezdni

Za

te

Polszcy

miae
ich

serca zajuszyli,

gnam''%iiuTque'''^sm>'s

Pierzchuli Nicmcy,
j

za

Fricz zastanowi,

Frkias

interfecius cor-

Fricz hetman zabiy,

par7s7agafJcisquep7"o'ptnuos pehuere.

znowuby Z naszymi bitw by odnowi, Lccz samcgo drab zabi, za czym Niemcy rno, Pierzchnh widzc i ju opiera si prno. ZNostiwiccm hetmanem drudzy uciekali,

^
Za

j^^^^

jeziora za

obrou

brali.

Nostri pernicUae

e-

Drudzy do bliskich zamkw zdrowie swe A naszy rospuciwszy konic ich gonili;

skonili,

^ea^cZC"''

^"'""'"

'^"^^'^'^'''

"^^^y

wziili^

na ich obz bystrym uderzyli pdem. Ktry ronami wkoo by otykan rzdem, Rozerwali wnet rony dzia pitnacie wielkich Wzili i dwiecie wozw, zbroje, sprztw wszelkich. Wtym gdy si u obozu zabawili naszy,

Caesahosiiumimo.

capumo.
Dc nostris
rij

\oo gregaceciderunt,-a slach-

cica

jednego

Hcctora

Chodorosijskiego zabito.

Niemcw wiele ucieko jezdnych przes ty czussy, Jeden ich uph w las ktry sami zarbili. Przyszed, a tam ich naszy do jednego zbili. Wszytkich dwa tysic zbili na placu Krzyakw, Sze set pojmali ywych knechtw nieborakw. NaszYch prostych ooicrzw tylko sto zostao tti -^ i l i Ubitych, slachcic ledcn, Iccz rauuych nie maio. ^^ Dunin sam w ud i w ranion w tej potrzebie. Bo z garci swych Polakw czyni dosy z siebie;
i

i-i rk

,-,i-

cidlafajego wojsklfza-

dne naszy

pobili.

xic, na pomoc Krzyakom szcci sct koiii szcd przeciw Polakom. Lecz syszc ich porak, i ich Dunin skrci, Nazad si do Pomorza uciekajc wrci,

EHk

^
A

Stolpciiskie
^^.^^ ^

^^^

Naszy po tym zwycistwie za nim si

gonili,

adnych uphw jego

nie

mao

zgromili.

205

Drugich pojmali w wizy, a tak dzielnym mstwem. Osawili si w ten czas dwojakim zwycistwem. I jednych pod Niessowg, a drugich tu starli,
I

Stolpenskie

zad

xii

ucieka

przyparli.

Staa si ta sawna bitwa u Pucka roku 1462, w pitek 17 dnia Septembra, o czym Dugosus i Miechovius 319 fol.lib. 4, Cromeruslib. 25,
Herbortus
ii
fol.

204,

lib.

naszy

ten czas na

sze

jui Prussowie nie mieli

aWapoyius Bielscius z niego fol. 279 pisze, mil Niemcw gonili bijc. A od tego czassu nigdy mocy nad Polaki.
16;
i

Tegoi czassu prawie na trzech drugich miejscach naszy szczhw biz Krzyaki mieli Goubie miasteczko Czerwonka Czech z strony krlewskiej wzi, Krzyackich onierzw poimawszy, a pobiwszy, dla ktrych sczliwych postpkw wiele si byo zasi nakonio z Krzyackiej dzierawy Prussw ku krlowi. Tego czassu Raw i Gostinin krl Cazimirz wzi spadkiem od xi-

Krzyacy
poraeni

tw

cz

cz

t Mazowieckich. W tene
Gruscziiiskim

czas na sejmie

Piotrkowskim wielki spr a szkodliwe

zatar-

gnienie o biskupstwo Krakowskie miedzy

Jacbem Senneskim,

Janem

by

pomiarkowany, bo krl Gruscziiiskiemu

usilnie sprzyja,

mwic, i wol krlestwo straci a niby Senneski biskupem mia by. A legat za papieski Hieronim arcybiskup Creteiiski mwi, i lepiej aby
zginy, niby si co Stolcowi apostolskiemu (od ktrego juz mia Senneski potwierdzenie) ubliy miao. Wszake krl na swym przewid, i Senneski ustpi biskupstwa, a Gruscziskiemu
trzy krlestwa

Furia

le-

Polskie

%kiegoI^

zotych odliczy za utraty. Od tde wolne wybieranie kaw swych wolnociach za naruszenim gwatownym priwilejw szwankowao, jako o tym szerzej pisz Dlugossus, Miechovius lib. 4, cap. 61, fol. 317, Cromerus lib. 25, Herbortus lib. 16, cap. 13,
czterzy tysice

pitulne na biskupstwo

Wapovius,

Bielscius etc.

Na tyme
i

sejmie

xicta Mazowieckie prosiy

przez posy, aby krl o wrcenie Pockiej ziemie askawiej z nimi post-

rycerstwo wszytko przez zacne posy swoTotiwia Kuczka z pogrk wojny upominali si Podola, k temu Beskiego, Oleszeskiego Ratneskiego powiatw, tym nic inszego panowie Koronni odpowiedzieli, jedno, i mieli na ich siem posw swych wyprwi. Jako zaraz skoro krl Cazimierz z Radomia z krlow do Litwy wyjecha, posali za nim w tej sprawie Stanisawa Ostroroga wojewod KaliJana Ritwiaskiego marszaka Koronnego, ktrzy to wywiedli, i skiego przerzeczonych powiatw Litwa upominaa od Polasi prno Podola kw, ale gdy panowie Litewscy tego si z pewnymi dowodami (jak Latopiszce Ruskie szerzej wiadcz, czego Cromer zaniecha) dopierali, krl wszyslk t spraw do sejmu walnego Piotrkowskiego odoy. Tego czassu z onierzami krlewskimi Jan Skalski Krzyackie trzy uphy pod Ornet porazi. Ulrik te Czerwonka Czech pod Skamp miasteczje
i i i
i

powa. Litewscy te panowie

Toiiwi

posio^wie

cl-omerus
*

gotsus.^

dwa^u^o
P^^^ateni.

II.

34

206
kiem
trzysta rcjtcrw

mistrza Pruskiego

na

gow

zbi,

ici

mao

co

ul)iego, a omdzicsigt ywycli poimano.

roku 1463, set naszycli Ruskicli onierzw, ktrzy krlewskim od Kafieriskich miesczan najci cignli przeciw Turkom, dla wyzwolenia Kaphy miasta z oblenia , tam u Brasawia od Litwy Woyncw poraeni, s tej przyczyny, i, gdy przycignli
lata

Tego

pi

za ilozwolenim

onierze do Brasawia Wolyiiskiego, Litewskiej jak Cromer pisze dzierawy, powadziwszy si z micszczany niebacznie, jednego z nich z przygody zabili, a skoro obaczyli, i si na nich gwat gminu zaburzonego co zapalili posad, aby tym snadniej ubiee modalej to wicej buntowa
,

gli,
l^ii^^i^zlno?'

gdyby

sie

koo

gaszenia mieszczanie zabawili.

sawskim

by

na ten czas

Micha

''swofm'?/

aoci
z

gniewem wespek, z sakw onierzw, po czterzy kro na


i

Ten zapaliwszy si zebranym jako na gwat ufcem, goni RusCzartorijskie.

xi

A Namiestnikiem

Bra-

nich naciera, a po czterzy

kro

kti^pu?-

gdy si prawie wszytka wiczona w rycerskich postpkach dla najazdw Tatarskich zebraa, zewszd obstpionych nad Boh ich rzek przyparwszy pobi i poddajcym si
swoich
odbity,
"^^ przepuszczajc, tylko ich
ry

niema szkod

by

woo

soTnusHipan|mzo-

Micha

xi

pi

Czartorijskie

wzi,

od piciset ubiego: up wszytek ktna trzydzieci tysicy zotych szaco-

wano.

Tego
kriohiury.*

czassu Turcy

Lezbon

wysp

rycho potym krlewstwo Boi

szeskie
dli
,

Sawaskie

skarby bardzo bogate

a krla ich Stephana

w zamki potne posicpoimawszy na przcdniejszym zamku Jajcy, Mai

chomet nad przyrzeczenie wiary kaza u supa uwiza ustrzela z ukw a potym z skry obupi, a w ni czerwonych zotych z jego skarbu nasypa, wyrzucajc mu na oczy jego gnuno nikczemno i ze zotem
i
,

kria^s/ali-

Srebrem, ktreco
. ,

chiuswswoiej

genea-

zgmc,

.,,.

uizii s

tym samsicDio

bya

wielka moc -I11

naleziona , wola i li poddanych swoich iDronic. od tego czas-

skarbach

-li-' A

ieijjo

pov innym

SU Jauiczary rycerstwo piesze

Machomet postanowi z Sawaskiego narodu,

przebrawszy trzydzieci tysicy Boszeiiskich


dzisiejszy

moojcw do
tysica.

tego.

Byo

ich

pirwej prawych Janczarw tysicy czternacie, ale teraz^^przy nas

Amurat

roku

1574 przyda do

ich liczby

dwa

O SEJMIE
I

POLAKW Z

LITW PRNYM

PORAENIU LIFLANTOW FORTELEM MODZKIM.

Rozdzia dziewity.
Udy si
dola
i

inszych

Litewscy panowie upominali raz po raz u panw Koronaych Pozamkw odjtych, obojej stronie krl siem w Parcze-

zoy

wie , pirwej na dzie Narodzenia Panny Mariej, potym na

Marcin

267
zjechao biy byto bard/^o oduiony, na ktury prosto z Piotrkowa jachat panw z obudwu stron, ale gdy Litewscy jianowie do wiele senatorw Parczowa ku Polakom a Polacy ku nim do Brzecia zbraniali si wyiacha, W omazach si potym zjechali, gdzie tez mc sprawie niemogli, dla mcwczesnoci miejsca onego dla niepogody, przeto t rzecz do roku odoyli, krl te rospuciwszy on zjazd, z krlow do Litwy odjecha, a i w Wilnie na ten czas powietrze panowao, w Grodnie mieszka niktry zimy strawi, o tym czas. Potym si do Kowna ruszy, gdzie wiksz Dugosz Cromerus Uh. 25 prlmae edilionis fol. 558, secundae vero 378. Tego te roku Matias krl Wgerski Bossciiskie krlestwo Turkom wydar Jajc zamek gwny, miast te Rackich Bosseiiskich dwadziecia
i

drony
zi'oiaki.

cz

Mjilias kroi

,.

waiciski
suai:.

pi

przez podanie

Tego roku Miasto w Prusiech dugi czas w obleniu, podao si krlowi, ktrzy chcieli wolno wynid dopusczono im wywieli pidziesit trzy wozy swoich rzeczy. Jan te Skalski Czech Ilolstein wielkie miasto Krzyackie bez wieci na krla ubiea, w tene czas Mikoaj Zaliuski gr Dobrzysk ossadzi, z ktrej wiele mogli szkodzi Niemcy naszym w Nowym bdcym co obaczy wszy nie w czas Krzyacy, tak ich to strwoyo i w poswarku gdy jeden na drugiego win zaniedbania okoo onej gry ubienia kad, dwanacie si ich zabio. Tego czassu siedm set rejterw Krzyackich naszy pod Kolberkiem zbili. Starali si potym o ugod Krzyacy, ale saw Pomorzu na misz dla swej hardoci wszystko zamieszali, w tym Gdaiisczanie dobywajc Pucka morzem ziemi cae sze miesicy pod Krzyaki, dostaH go
i
i

wzi. 1465, Nowe

bdc

gow
i

przez podanie.

Krl Cazimirz skoro przycign przez i przyjecha do niego Ludwik patriarcha Antiocheski

'7.

.,

tarskiego

carza

jadc, u ktrego imieniem

.,

"

...

czyc Radom do Litwy, .... od Ecikiereja Tapapieskim cesarskim to po, .


.

Poselstwo od papicia
skiegocarza

selstwo

sprawowa, aby Ecikierej ]\[achometa Tureckiego cesarza od wojny na ktr si przeciw chrzecianom gotowa odwid, a jeliby inaczej
i

by

od papiea

nicmogo, aby przeciw Turkom wojn podnis, obiecujc mu hod od cesarza chrzeciaskiego jako mu i w ten czas bardzo wielkie podarki odda; ale gdy Ecygiercj odpowiedzia, i on koo wojny
,

o^oifpod
*'^
'"''^"

na Turki podniesienia,
ciela
i

wedug
,

wolej

porady Kazimirzowej, jako przyja-

sprzymierzonego swego, powinien

postpowa,

dla tego patriarcha


zjedlicie
'

Antiocheski prosi Kazimirza aby jako pan chrzeciaski chrzecianw ratowa raczy, poniewa to w mocy swojej mia, ale krl odoywszy t spraw na siem Koronny Piotrkowski, posa bez pewnej odpowiedzi odprawi. Tego roku Dugosz Grom er /"o/. 382 secundae edilionis, primae vero 565, Ub. 2 i Miechovius etc. pisz, miesica Lutego, Liflanlskich
i

wa."''

Niemcw siedmset jezdnych pieszych gdy cignli na pomoc s woim Krzyakom do Prus, jako skoro do modzkich granic poczli wchodzi,
i
,

a przes lassy, ktre

mod na
udali

drogach

wszytkich przechodach zawalili,

przeby

nie mogli

si insz drog ku morzu, co modzinowie oba-

268

zmodi
kict.

700

czywszy,
,

doy

na tamtych miejscach bardzo


,

gbokie

wykopali

okoo Po,

krzv.

ongi a darnem i ziemi nakryli w ty tedy jamy Liflanci godem strachem, zimnem strapieni, od modzi nagnani, nieopatrznie powpadawszy pobici s mao ich ktrzy wywikawszy si z onych samowek na ld wyszli, ale ci gdy si ld saby zaomi, potoncli, dwa tylko Niemcw
:

ze wszystkiej liczby
4ookreiow
i
,

ywych

zostao

ktrzy powiedzieli
z

tym czterdzieci okrtw penych onierzw Memcw i cych potopem zgmo. poioncio.

i niedawno przed Niemiec do Prus egluj-

Tego
Tego
Krzyaki
Meszczi

czassu biskup

imi od mistrza do krla, czassu

Warmieski Pawe ze wszytkimi zamkami swowidzc jego szczliwe powodzenie, przysta. Jan Skalski w maej druynie wzi zamek Melsak pod

Plaweniusa commendatora porazi.

akw

pru-

ktre

Na drugim za miejscu onierze Polsczy kilko ufw Pruskiego mistrza, byy wyszy z Chojnic z Stargardu na gow pobili Osiek zamek
i i

^^^'^^'

wzili.

Drugich take
mili
,

wstpn bitw

tak

kilko rot

pod Resl zamkiem szczliwie pogroNiemcw jezdnych pieszych na placu polego.


i

Tego

czassu krl Kazimierz do Bidgoszczej przyjacha


,

usyszawszy

o ubieeniu Suchowa zamku i starostom krtko przypisz.

ktry fortel dla nauki

panom rotmistrzom

Foriei.

Gerzy Dbrowski starosta Suchowski poima by jednego slachcica Pomorskiego bogatego Marcina Sissowica, ktrego u siebie w zamku Suchowskim chowa, tak dugo aby mu si okupi. Ten si potym tak by stowarzyszy z starost, i wolno po zamku chodzi, a widzc i naszy cierpieli niedostatek w ywnoci pocz tractowa z Dbrowskim starost, aby go wolno puci obiecujc mu przywie z domu swego albo imienia mki zpotrzeb a przedtym si zmwi z Pomorczykami o podanie zamku,
, , ,

ktrzy
sta

te pospou

za draby

midzy

Polaki suyli.

Dbrowski

tedy staro-

prtko uwierzywszy onej obietnicy, wypuci onego slachcica Sissowica, ktry jakoby si isczc w sowie przywiz cztery wozy pene mki do

Suchowa
i

a przy

kadym

wozie po czterech

mw

pieszych

wybranych

zbrojnych,

krom wonic, ktrzy


i

nie podlejszy byli, przystawi, jakoby dla


,

bespiecznoci
oio
lo

m- Z

^^'

Sissowicz
ni"aTv"m*'fo^r''

obrony w drodze aby ich Krzyacy gdzie nie zaskoczyli. i z onymi stafirami gdy by do zamku wpuszczony, wnet starost samego i towarzysze, take sugi jego bez wieci poima, za po^^^^ Pomorczykw drabw, z ktrymi -si by przedtym zmwi i wsadzi

tedy

mk
^^

^^^ "^ ^^^

wic gboko

zamek Suchw
a
z

'kf?am/k' ^
^^'ii-

^^^

winia

chytrego pan,

w moc swoje wzi, pana nieopatrznego wnet wizie

zosta.

Tego czassu Starigrd zamek i miasto Krzyackie miesczanie krlewskiemu nad wojskiem przeoonemu Gotardowi Radliskiemu podali, ktweso nowin krl pocieszony, zarazem pod Chojnice wojsko Polskie wyprawi, z Duninem i Sinowockim hctmany, a sam w Bydgoscy zosta. Namiewali si Krzyacy obleni z naszych, i tylko z jedne stron miasto byli obiegli a gdy za okoo miasta szace czyni poczli wycie-

bdc

269
kali

slrzclhi} z

na naszych drabw szace kopaJQcycli drugich te z murw rozmait dzia z rusnic na ostatek strzaami jadem napojonymi trapih,
, i ,

mahmi
'

drugich nieopatrznie si tuajjcych z zasadki chytro przejmujc imaH i nieniewczassami, jako Dugosz i Cromerus lib. 26 etc. pisze, naszych
,

/^^^f^^^^-^.

drczyli ^
cerstwo

a
to

l']!'^]^^^
'"

im krl przysa na ratunek Litewskie i Tatarskie jezdne ry/ i dopiero ich ony swowolne wycieczki byy powscigmone.
*'

T",>""\h
^

i'quittbus

A w

tym

czasie

Suchowa zamku

naszy za

pomoc szczcia,
wielkoci
i

szstego

dnia od utracenia jego dostali, ktry

zamek

obron prawie

si rwna 31alborkowi: bo gdy naszych czterdzieci koni przyszo na pole Suchowskie, aby czego dostali, wyrwa si na nich Syssowic Marcin a mistrz szkolny z zamku ze wszystkim rycerstwem, i tylko dwa xia s kijkiem modziecw akw w zamku zostali. Ci bdc naszym przychylniejszy zamek zatarassowali a yyymawszy drzyyi do wiee Dbrow, ,

skiego starost pierwszego

szesnacie jego towarzyszw

wiee

sieciami
uczynili
i

owczymi wycignli
z

potym wstpiwszy na blanki okrzyk wielki

co usyszawszy Pomorczycy, do

zamku nazad
bili,

chcieli,

ale oni

xia

acy

naszymi

kamiemi

ich z

wierzchu

dzieci obaczywszy co si dzieje, z nowie Pomorczycy mydo uwiezli, a naszy za pomoc tak wielkiego i zacnego zamku dostali jako go byli stracili. Fridlandzianie te Ha-

onych te jezdnych naszych cztertylu im nagrzewali, tak i ledwo pa-

ma

merstandzianie

ten czas podali

si krlowi,

a oni

acy

xica od

krla

dobrze udarowani.

O DOBYCIU CHOJNIC
I

O WIECZNYM POKOJU
Ktra
ti*Yi

KRZYAKI
NIMI,

PRUSKIMI

A SKOCZENIU WOJNY Z

aa

lat 150 z

obu stron
lat.

a za Kazimierza 14

Rozdzia dziesity,
lok u 1406, gdy naszy dugo leeli pod Cbojnicami miastem Krzyackim, miesica \yrzenia, uczynili Niemcy wycieczk, ale stoczywszy bitw od naszych do miasta wsparci, rycho potym gdy naszy obiedwali, wyrwali si z miasta, a gdy kilo godzin mnie si potykali, wiele swoich straciw szy nazad pierzchnli a naszy ich bijc gonili czego bojc si nieprzyI
,
,

Niemcy pochS'ic.

jaciele, aby naszy z mieszczany

wesp

nimi do miasta si nie werwali,

zavvarwszy prlko bramy bardzo wiele swych na polu zostawili, ktrzy czci j)obici, czci poimani, gdy zbrojni w przekp^peen wody

czci

270
wnet potym naszy strzaami ognistymi strzelajc miasto z spichlerzami i zboym zgorzaa. Czym go czwarta gdy by zwyciony upr nieprzyjacielski, posali Ulrika Eisenovena commendatora wielkiego i Jana Zajlusa podajcie si krlowi zdrowie i maskakali, potonli,
zapalili
,

tak

cz

podl'ne?

jtnoci tylko wymwiwszy, a przeciw Polakom przysigli nigdy broni nie podnosi, a tak zostawiwszy strzelb wszytek ristunek wojenny, narzekajc, z paczem z miasta wyszli a wojsko Polskie z zwycistwem (ossadziwszy Chojnice) do krla, w Toruniu natenczas bdcego, przycigno.
i ,

hojnie byo przyjte. Samym Chojwszytko rycerstwo wdzicznie nicom miastu, krl win odpuci, acz wszyscy radzili z ziemi ich zrwna. To usyszawszy Krzyacy, zwtpili w swej hardoci, a zaraz bojc si aby wszytka Pruska ziemia od nich nie odstpia, starali si o pokj wieczny przez Rudolpha legata papieskiego, ktrego im krl askawie pozwoli. Potym mistrz sam Ludwik z comendatory by do Torunia przyi

Tam

cznyz^Krzy-

zwauy Octobra dnia 10. J staa si ugoda


j^^y. strou

pokj wieczny

przysig

obu-

akami.

pieskiego

legata paumocniouy, ktrego postanowienia priwilej, trzech pisarzw uchwalonych ktrych Publicos Notar^ios zo,

rk

wi,
^^ ^''jego!"

podpisan, a pieczciami krlewsk, mistrzowsk


i
i

panw rad ducho-

wnych

Sfe^^doPol*'^'-

wieckich umocniony. Mistrza contorw, krl z wielkimi podarkami opuci i nad to mu, dowiedziawszy si o jego niedostatku, 15,000 zotych dla zapacenia onierzom obieca. ten czas Pomorska, Chemieska i Michaowska ziemie, do Korony s przywrcone, o ktre 150 lat wojna trwaa; biskupstwo te i koci Chemieski do wasnej matki Gnienieskiego arcibiskupstwa przywrce, ktre biskupstwo od Polski oderwane przez dwiecie lat w Liflanciech Rigenskiemu arcibiskupstwu niesusznie od Krzyakw byo przydane; w ten czas si te wojna, ktr Kazimirz wid z Krzyaki lat 14

(jak Miechoyius
i

fol. '3*20,
fol.

lib.

pisze),

skoczya,

acz Croraer

lib.

26

Herbortus

niego

311,

lib.

16, cap. eodem, rokiem mniej

kad.

^'^u'?o"(ki'^

Roku za 1467, pirwszego dnia Januaria, Sigmunt pity syn Kaziod Stmirzowi krlowi urodzi si w Koziniczach miasteczku nad yce 2 mili prawie szczliw wrosk, w ten czas gdy si Pruskie burdy uskromiy, ktrych on potym, gdy byli znouu Krzyacy oyli, dokoczy A krl na trzeci dzie Maja w Piotrkowie mia siem na ktrym po

Wis

^krlestwo
wi^^ofkir^M-

mierci Ludwika mistrza, ostatek panw Pruskich, ktrzy na ugodzie Toruskiej nie byli, krlowi i Koronie przysigali. Gdy krl z sejmu Piotrkowskiego do Niepoomic przyjacha, panowie Czescy prosili go, aby bez duszego odkadania albo sam krlestwo ich syna z tysicem nic wicej jezdnych do Czech poP^^U'^^' ^^^^ ktrego sa obiecujc go sami moc swoj na krlestwo posadzi. Podzikowa im krl ale t rzecz dla niebylnoci wszystkiego senatu na inszy siem
, , ,

Sdioli
urodzon.

odoy. Tego

czasu krlowa Elbieta szstego syna Fridcrika

27

dnia Kwic-

(nia urodzia.

27J
TegoZ
czasu,

gdy krl we

Gdasku
,

Malborku

Niepoomic przy<^^o'neiy.
,

jacliawszY mieszka,

koo

stanowienia Pruskich rzeczy, comcta wielka

miedzy wscliodem soca i punocj pitnacie dni si ukazowaa a ta znaczya Tatarw przycie, ktre wnet potym jyo do Litwy i do Podola. Po tej comecie ukazaa si druga na zachd soca, znaczc wielkie
rozlanie krwie

\i Burgundijskie
a
z

Niemieckich stronaci ninych Niemcw, bo Carolus


,

pana swego, poimawszy

gdy Leodensczy miesczanie jego siostrzeca biskupa w wizienie wsadzili, dobywajc ich, straci

^nfn^fij^kie
^u''s[ur";^u'

u sturmu czterdzieci tysicy ludzi, a dobywszy, lud wysiek, a miasto

*'"'^'*'

ziemi zrwna. A Stepban wojewoda Wooski, bdc zatrudniony dla niebespieczno- wcfi^i ci Tureckiej, i nie mg do Lwowa, gdzie go krl Cazimirz putora mie- p^rzysigk sica czeka przyjecha, uczyni przysig posom jego Koronnym, Janowi Muzilonowi wojewodzie Podolskiemu i Spitkowi Jarosawskiemu, podkomorzemu Przemysskiemu. Polskie sprawy Potym krl postanowiwszy Pruskie, Wooskie ucko do Litwy w Gdasku, we Lwowie i w Radomiu, przez jacha, a w Grodnie z Litewskimi pany sejmowa, ktrego czasu Tatarorzek mieszkali z carzem swoim Maniawie Zawolscy, ktrzy za kiem przepra\yiwszy si przez Dniepr, a na trzy wojska si rozdzieliwszy, Tatarowie do Litwy jedni, drudzy do Podola do Wooch wtargnli, a w Litwie, wojuj. w Podolu Litewskiej dzierawy na Woyniu, wszytek kraj koo Kamieca, Zitomirza, Kuzmina, Zidowa, Wodimirza splundrowali i dziesi tysicy ludzi wzili, gdy im Litwa dla maego zebrania sprzeciwi si, jako Cromer pisze, nie moga. Przestrzeg by w tym krla Mendlikierej, carz Prekopski, jako przyjaciel, ale Litewskich panw acz krl kaza, nie wiele si byo zebrao,
i

Woy

Wog

Podolu Polszcz nalecym,


z

mao

szkody uczynili, bo Polskie


z

Ruskie

wojska zaraz si do Trbowli zebray

Raphalem Jarosawskim Lw'owTaSw


p'""''^'''-

Pawem Jasieskim Beskim Chemiskim, starostami, dla czego ustpi musieli, a w Wooszech trzykro poraeni od Stephana wojewody Wooskiego, i ich mao uszo, carzowic starszy poiman od Woskim
i i

Tatarowie

ochw, ktrego
carz Zawolski
,

koni,

si z pogrk odpowiedzi poimanego upomina przez posy, ktrych byo sto kaza go Stephan przed ich oczyma rozsieka, a 90 posacw na
carzowica, gdy
i

odprawa
ta?sk*idi\"d

jako ojciec syna

siephana.

do Maniaka carza, obrzezawszy mu uszy nos, aby wszystek postpek z carowicem i posami carzowi swemu powiedzia. O tym Dugossus Cromerus lib. primae eclilionis 2G, fol. 588, secundae vero editionis fol. 397, Miechouus fol. 335,
z
i i

pale powbija, jednego tilko

puci

t nowin

Uh. 4, .yc.

krl przyjachawszy z
z

Litwy

mia

siem

Piotrkowie przez dni 40,

na ktrym Henryk
ry krlowi

dwiema commendato- ij ,;. przysiga podle krla po lewej rce siedzia, ale i ten rycho ''"sS"' potym apoplexi odjecliawszy do Prus umar, a inszy na jego miejsce
mistrz Pruski z
i

Pawna nowy

i>72
Ilenrik Richtembergius

Krlewcu mistrzem wybran, ktry


krl do
z

te, na siem

Piotrkowski przyjechawszy krlowi przysig uczyni.

Z sejmu Piotrkowskiego znowu


na pocztku Grudnia
mirt' zamki
,

gdzie

si owami

Litwy z krloWi^ odjecha pany Litewskimi nacieszywszy,


i

tewside

oi)-

jeda.

Liflanci

Litwie bro-

X. Siemion Olelko wic"uinar.

Kijowskie

lata 1470, maJQC pogodn zim Poocko, Witebsk Smolesko objecha w ktrych zamkach przez szesnacie lat, jako na krlestwo z Litwy wyjccha mc by; panw te Litewskich wiele przy nim jedzio, a postanowiwszy rzeczy Litewskie, na pocztku wiosny do Polski si wrci. Za 1471, na pocztku nowego roku wedug zwyczaju krl z krlow do Litwy na owy przyjecha, gdzie nad obyczaj duej mieszka okoo stanowienia spraw Litewskich abowiem Liflanci skoro mistrz ich umar, szesnacie wsi Litewskich splundrowali byli, u Kijowian po mierci Siemiona Olelko wica xicia rostyrki si wsczy, bo aczkolwiek Simeon zostawi by po sobie syna Wasia i crk jedne, ktrych umierajc krlowi przez posy poleci, posawszy mu w podarku konia biaego, jak Dugosz pisze uk na ktrym przeciw- Tatarom za niego bojowa, wszakkrl za porad panw Litewskich w powiat Kijw obrci, a Marcina Gastota Litwina starost albo wojewod na Kijowie przeoy, jako si o czym Dlugossus Croo tym wyszej wedug Latopisczw wyrazio merus Ub. 26, fol. primae edilioms 591, secundae 400. Ale Kijowianic czowiekowi nic xicego rodu ani mienic rzecz by niegodn zgadzajcemu si w wiet;
-

'I

NYadisawa co rychlej z Polski "i widzc si byc oszukanym w na1

Kaziinirzokroiera

II.

35

274
ktry wziQ\vszy od ojca sietlm tysicy jezdnych, a dwa nad ktrymi by hetmanem Pawe Jasieski 25 dnia Julia z Crakowa wyjecha. Ociec go teZ Kazimirz przez dwa dni prowadzi. Jechali przy nim ludzie zacni: biskup Kamieski Mikoaj, Wincenli Encski, Pawe Lnodicki biskupi (ktrzy go w Pradze koronowali), Stanisaw Ostrorg Kaliski, Mikoaj z Kutna czycki, wojewodowie, Jan Dugosz nauczyciel jego, xi/:t te lskich sze z nim poczty swoje zczyli. A u Klocka zamku panowie Czescy i wszystki stany krlestwa Czeskiego w wielkiej wielkoci pocztw ku niemu wyjechali gdzie im prawa poprzysig, a spokojn dzieraw krlestwa Czeskiego przyj, od biskupw Polskich wyszej mianowanych zwykymi ceremoniami koronowany pod jedn osob Sacramentem Ciaa Paskiego sprawowany. A Matiasz domowemi rosterkami zabawiony w Wgrzech, zosta na koszu. Co usyszawszy Wgrowie, i Wadislawa syna krla Cazimirza Czechowie, opuciwszy ichMatiasza, na krlestwo Czeskie W'yl)rali, zaraz te sami wyprawili posy do Cazimirza krla Polskiego, proszc go, aby im cgrowie syna drugiego Kazimirza (ktry owo w zamku Wileskim ley) na kreirugiego stwo Wgicrskic da, dla tego, i tyrastwa Matiaszowego duej cierpie nm"owJl?o czego jeliby nie chcia Cazimierz uczyni cho od Turkw "'^im'o"5!^' nie mogli pomocy prosi si opowiedzieli a nakady wojenne sami da obiecali. Przeto Cazimirz krl, ich prob nie gardzc, Cazimirza syna z nie maym wojskiem, nad ktrym by Piotr Dunin hetmanem, do Wgier posa dowiedziawszy z wiel panw Koronnych. A l\Iathiasz krl Wgierski si o tych praktikach panw swoich, s piln kwapliwoci ktregokolwiek w Morawie w lsku mia wojska do Wgier ich zebra. A przedniejszych panw czci grob, czci wielkimi obietnicami ku sobie za si przywid, ktrych drudzy naladujc, wiar Cazimirzowi zmienili. A Cazimirz krlewic Polski, minwszy Koszyce pooy si z wojskiem u Niim"er7'a try, Strigoskicgo arcibiskupa zamku, gdzie aden z panw Wgierskich

Czechowie

prosili,
,

tysica pieszych

>

oszniwiii.

niego nie przyjecha. Matiasz za majc szesnacie tysicy ludzi w wojsku u Budzynia, zastpujc Cazimirzowi przycigajcemu, przez trzy mile si obozem ale jednak bitwy Poakom nie da. A gdy od niego
c|q

pooy

tak czas

ziy strach,

obu stron trawili przyjecha do Cazimierza krla Polskiego, Tilemanuus Slechtus canonik Koleski, komornik Papieski, napominajc go ku zgodzie z Matiaszem iby go od wojny Tureckiej nie odrywa. Nie chcc si tedy Cazimirz w tyra sprzykrzy papieowi, przy Tilemanie przerzeczonym posa Jana W\itrobk do Cazimirza syna i do panw Wgerskich z listami. A w tym onierze pienini dla niezapacenia odu poczli si z obozu od Cazimirza krlewica roschodzi, dla czcgo panowic CO przy nim byli radzili mu, aby si gdzie na miejsce besz
, ,

prno

cromrrus
JiTiionisiih.

picczue przcuis, ktrc przenoszenie ucieczce bardzo prtkiej (jako


gosz, Cromer, Ilerbort
i

Du-

Miechoyius pisz)
przyszli,
porzucili.

byo

nazbyt podobne, bo nie

nn-hm-f%i. stanli
"^'^r^/Z-h!''